ଅପୀଡଯେତାଂ ସମରେ ତ୍ରିଗର୍ତାନାଂ ମହଦ୍ବଲମ୍ । ସୁଶର୍ମାଣି ରଣେ ପାର୍ଥଂ ଶରୈର୍ନଵଭିରାଶୁଗୈଃ
ତ୍ରିଗର୍ତ୍ତଙ୍କର ବଡ଼ ସେନା ସହିତ ସୁଶର୍ମା ଯୁଦ୍ଧରେ ପାର୍ଥଙ୍କୁ ଭଲଭାବେ ଆକ୍ରମଣ କରିଲେ, ନଉଟି ତୀବ୍ର ବାଣରେ ତାଙ୍କୁ ଘାୟଲ କରିଦେଲେ।
ନନାଦ ବଲଵନ୍ନାଦଂ ତ୍ରାସଯାନୋ ମହଦ୍ବଲମ୍ । ଅନ୍ଯେ ଚ ରଥିନଃ ଶୂରା ଭୀମସେନଧନଞ୍ଜଯୌ
ସୁଶର୍ମା ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କରି, ବଡ଼ ସେନାକୁ ଭୟଭୀତ କରିଦେଲେ; ଅନ୍ୟ ଶୂର ରଥୀମାନେ ଭୀମସେନ ଓ ଧନଞ୍ଜୟଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରିଲେ।
ଵିଵ୍ଯଧୁର୍ନିଶିତୈର୍ବାଣୈ ରୁକ୍ମପୁଙ୍ଖୈରଜିହ୍ମଗୈଃ । ତେଷାଂ ଚ ରଥିନାଂ ମଧ୍ଯେ କୌନ୍ତେଯୌ ଭରତର୍ଷଭୌ
ସେମାନେ ସୁନିଶିତ, ସୋନା ମୁଣ୍ଡି ଥିବା, ସିଧା ଚାଲୁଥିବା ବାଣରେ ଆକ୍ରମଣ କରିଲେ; ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଦୁଇଜଣ, ଭାରତର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ।
କ୍ରୀଡମାନୌ ରଥୋଦାରୌ ଚିତ୍ରରୂପୌ ଵ୍ଯଦୃଶ୍ଯତାମ୍ । ଆମିଷେପ୍ସୂ ଗଵାଂ ମଧ୍ଯେ ସିଂହାଵିଵ ମଦୋତ୍କଟୌ
ଅର୍ଜୁନ ଓ ଭୀମ, ରଥରେ ଦଢ଼ି ଥିବା, ଦେହରେ ଚମକ ଥିବା, ମନେ ହେଉଥିଲା ଯେ ଖେଳୁଛନ୍ତି; ଗାଁ ମଧ୍ୟରେ ଶିକାର ଖୋଜୁଥିବା ଦୁଇଟି ଦୁର୍ଦ୍ଦମ ସିଂହ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଛିତ୍ତ୍ଵା ଧନୂଂଷି ଶୂରାଣାଂ ଶରାଂଶ୍ଚ ବହୁଧା ରଣେ । ପାତଯାମାସତୁର୍ଵୀରୌ ଶିରାଂସି ଶତଶୋ ନୃଣାମ୍
ଯୁଦ୍ଧରେ ଶୂରମାନଙ୍କର ଧନୁଷ ଓ ବାଣ ଭାଙ୍ଗି ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୀର ଶତ-ଶତ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ପୃଥିବୀରେ ପଡ଼ିଦେଲେ।
ରଥାଶ୍ଚ ବହଵୋ ଭଗ୍ନା ହଯାଶ୍ଚ ଶତଶୋ ହତାଃ। ଗଜାଶ୍ଚ ସଗଜାରୋହାଃ ପେତୁରୁର୍ଵ୍ଯାଂ ମହାହଵେ
ଅନେକ ରଥ ଭାଙ୍ଗିଗଲା, ଶତ-ଶତ ଘୋଡ଼ା ମରିଗଲେ, ହାତୀ ଓ ତାଙ୍କର ଅରୋହୀମାନେ ମହାଯୁଦ୍ଧରେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ରଥିନଃ ସାଦିନଶ୍ଚାପି ତତ୍ରତତ୍ର ନିଷୂଦିତାଃ। ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ବହଵୋ ରାଜନ୍ଵେଷମାନାଃ ସମନ୍ତତଃ
ରଥୀ ଓ ଘୋଡ଼ାର ଅରୋହୀମାନେ ଏଠା-ଉଠା ମରିଗଲେ; ରାଜା, ବହୁତ ମନୁଷ୍ୟ ଚାରିପାଖରେ ପଳାଇବା ପାଇଁ ଭାଗୁଥିଲେ।
ହତୈର୍ଗଜପଦାତ୍ଯୋଘୈର୍ଵାଜିଭିଶ୍ଚ ନିଷୂଦିତୈଃ। ରଥୈଶ୍ଚ ବହୁଧା ଭଗ୍ନୈଃ ସମାସ୍ତୀର୍ଯତ ମେଦିନୀ
ମରିଥିବା ହାତୀ, ପଦାଟୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ଭାଙ୍ଗିଥିବା ଅନେକ ରଥରେ ପୃଥିବୀ ଭରିଯାଇଥିଲା।
ଛତ୍ରୈଶ୍ଚ ବହୁଧା ଚ୍ଛିନ୍ନୈର୍ଧ୍ଵଜୈଶ୍ଚ ଵିନିପାତିତୈଃ । ଅଙ୍କୁଶୈରପଵିଦ୍ଧୈଶ୍ଚ ପରିସ୍ତୋମୈଶ୍ଚ ଭାରତ
ଭାଙ୍ଗିଥିବା ଛତା, ପଡ଼ିଥିବା ଧ୍ୱଜ, ଛାଡ଼ିଦିଆଯାଇଥିବା ଅଙ୍କୁଶ ଓ ଗହଣାର ଗାଁ ଭାରତ, ପୃଥିବୀ ଉପରେ ବିଛି ରହିଥିଲା।
କେଯୂରୈରଙ୍ଗଦୈର୍ହାରୈ ରାଙ୍କଵୈର୍ମୃଦିତୈସ୍ତଥା । ଉଷ୍ଣୀଷୈର୍ଋଷ୍ଟିଭିଶ୍ଚୈଵ ଚାମରଵ୍ଯଜନୈରପି
ବିଛି ରହିଥିଲା କଙ୍ଗନ, ବାହୁବନ୍ଧ, ହାର, ଫଟିଥିବା ପୋଶାକ, ତୁର୍ବାନ, ବୃଶୁଣ୍ଡି, ଚାମର ଓ ଅନ୍ୟ ଗହଣା।
ତତ୍ରତତ୍ରାପଵିଦ୍ଧୈଶ୍ଚ ବାହୁଭିଶ୍ଚନ୍ଦନୋକ୍ଷିତୈଃ । ଊରୁଭିଶ୍ଚ ନରେନ୍ଦ୍ରାଣାଂ ସମାସ୍ତୀର୍ଯତ ମେଦିନୀ
ଏଠା-ଉଠା ଚନ୍ଦନ ଲଗାଯାଇଥିବା ବାହୁ ଓ ରାଜାମାନଙ୍କର ଉରୁ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ବିଛି ରହିଥିଲା।
ତତ୍ରାଦ୍ଭୁତମପଶ୍ଯାମ ରଣେ ପାର୍ଥସ୍ଯ ଵିକ୍ରମମ୍ । ଶରୈଃ ସଂଵାର୍ଯ ତାନ୍ଵୀରାନ୍ଯଜ୍ଜଘାନ ମହାବଲଃ
ସେଠାରେ ଆମେ ଦେଖିଲୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ପାର୍ଥଙ୍କର ଅଦ୍ଭୁତ କୌଶଳ; ସେ ତାଙ୍କୁ ବାଣରେ ଢାକି ଶୂରମାନେକୁ ଘାୟଲ କରିଦେଲେ।
ପୁତ୍ରସ୍ତୁ ତଵ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭୀମାର୍ଜୁନପରାକ୍ରମମ୍ । ଗାଙ୍ଗେଯସ୍ଯ ରଥାଭ୍ଯାଶମୁପଜଗ୍ମେ ମହାବଲଃ
ତୁମର ପୁତ୍ର, ଭୀମ ଓ ଅର୍ଜୁନଙ୍କର ପ୍ରଭାବ ଦେଖି, ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମଙ୍କର ରଥ ସମୀପକୁ ବଡ଼ ଶକ୍ତିରେ ଆସିଗଲେ।
କୃପଶ୍ଚ କୃତଵର୍ମା ଚ ସୈନ୍ଧଵଶ୍ଚ ଜଯଦ୍ରଥଃ । ଵିନ୍ଦାନୁଵିନ୍ଦାଵାଵନ୍ତ୍ଯୌ ନାଜହୁଃ ସଂଯୁଗଂ ତଦା
କୃପ, କୃତବର୍ମା, ସିନ୍ଧୁର ରାଜା ଜୟଦ୍ରଥ, ଭିନ୍ଦ୍ୟ ଓ ଅନୁଭିନ୍ଦ୍ୟ ଅବନ୍ତିର, ସେମାନେ ସମୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ଛାଡ଼ିନାହାନ୍ତି।
ତତୋ ଭୀମୋ ମହେଷ୍ଵାସଃ ଫଲ୍ଗୁନଶ୍ଚ ମହାରଥଃ । କୌରଵାଣାଂ ଚମୂଂ ଘୋରାଂ ଭୃଶଂ ଦୁଦ୍ରୁଵତୂ ରଣେ
ତାପରେ ମହାଧନୁଧର ଭୀମ ଓ ମହାରଥୀ ଫଳ୍ଗୁନ, କୌରବମାନଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ସେନାକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭଲଭାବେ ପଛକୁ ହଟାଇଦେଲେ।
ତତୋ ବର୍ହିଣଵାଜାନାମଯୁତାନ୍ଯର୍ବୁଦାନି ଚ। ଧନଞ୍ଜଯରଥେ ତୂର୍ଣଂ ପାତଯନ୍ତି ସ୍ମ ଭୂମିପାଃ
ତାପରେ ଦଶ ହଜାର ଓ କୋଟି କୋଟି ବାଘ ଚିହ୍ନ ଥିବା ବାଣ ରାଜାମାନେ ଧନଞ୍ଜୟଙ୍କର ରଥ ଉପରେ ତୁର୍ଣ୍ଣତ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ତତସ୍ତଞ୍ଶରଜାଲେନ ସନ୍ନିଵାର୍ଯ ମହାରଥାନ୍ । ପାର୍ଥଃ ସମନ୍ତାତ୍ସମରେ ପ୍ରେଷଯାମାସ ମୃତ୍ଯଵେ
ତାପରେ ପାର୍ଥ, ବାଣର ଜାଲିରେ ସେମାନେକୁ ଆଟକି, ଚାରିପାଖରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ପଠାଇଦେଲେ।
ଶଲ୍ଯସ୍ତୁ ସମରେ ଜିଷ୍ଣୁଂ କ୍ରୀଡନ୍ନିଵ ମହାରଥଃ । ଆଜଘାନୋରସି କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଭଲ୍ଲୈଃ ସନ୍ନତପର୍ଵଭିଃ
କିନ୍ତୁ ମହାରଥୀ ଶାଲ୍ୟ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଖେଳୁଥିବା ପରି, କ୍ରୋଧରେ ଜିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଛାତିରେ ଚଉଡ଼ା ମୁଣ୍ଡି ଥିବା ବାଣରେ ଆକ୍ରମଣ କରିଦେଲେ।
ତସ୍ଯ ପାର୍ଥୋ ଧନୁଶ୍ଛିତ୍ତ୍ଵା ହସ୍ତାଵାପଂ ଚ ପଞ୍ଚଭିଃ । ଅଥୈନଂ ସାଯକୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈର୍ଭୃଶଂ ଵିଵ୍ଯାଧ ମର୍ମଣି
ଅର୍ଜୁନ ତାହାର ଧନୁଷ୍ୟ କାଟିଦେଲେ ଏବଂ ପାଞ୍ଚଟି ବାଣରେ ହାତକୁ ଘାୟଲ କଲେ । ପରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ତାହାର ଗୁରୁତ୍ୱ ଅଙ୍ଗକୁ ଗଭୀର ଭାବରେ ଘାୟଲ କଲେ ।
ଅଥାନ୍ଯଦ୍ଧନୁରାଦାଯ ସମରେ ଭାରସାଧନମ୍ । ମଦ୍ରେଶ୍ଵରୋ ରଣେ ଜିଷ୍ଣୁଂ ତାଡଯାମାସ ରୋଷିତଃ
ତାପରେ ମଦ୍ର ରାଜା ରଣରେ ଦୃଢ଼ ଧନୁଷ୍ୟ ନେଇ, କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଯିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ ।
ତ୍ରିଭିଃ ଶରୈର୍ମହାରାଜ ଵାସୁଦେଵଂ କଚ ପଞ୍ଚଭିଃ । ଭୀମସେନଂ ଚ ନଵଭିର୍ବାହ୍ଵୋରୁରସି ଚାର୍ପଯତ୍
ମହାରାଜ, ସେ ତିନିଟି ବାଣରେ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ଏବଂ ପାଞ୍ଚଟି ବାଣରେ କଚକୁ ଘାୟଲ କଲେ । ନଉଟି ବାଣରେ ଭୀମସେନଙ୍କୁ ହାତ ଓ ଛାତିରେ ଘାୟଲ କଲେ ।
ତତୋ ଦ୍ରୋଣୋ ମହାରାଜ ମାଗଧଶ୍ଚ ମହାରଥଃ । ଦୁର୍ଯୋଧନସମାଦିଷ୍ଟୌ ତଂ ଦେଶମୁପଜଗ୍ମତୁଃ
ତାପରେ ଦ୍ରୋଣ ଏବଂ ମାଗଧ ମହାରଥୀ, ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ସେଠାକୁ ଆସିଲେ ।
ଯତ୍ର ପାର୍ଥୋ ମହାରାଜ ଭୀମସେନଶ୍ଚ ପାଣ୍ଡଵଃ । କୌରଵ୍ଯସ୍ଯ ମହାସେନାଂ ଜଘ୍ନୁତୁଃ ସୁମହାରଥୌ
ଯେଉଁଠାରେ ଅର୍ଜୁନ ଏବଂ ଭୀମସେନ, ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ର ଦୁଇଜଣ, କୌରବମାନଙ୍କ ମହାସେନାକୁ ନିଃସଂକୋଚରେ ନଷ୍ଟ କରୁଥିଲେ ।
ଜଯତ୍ସେନସ୍ତୁ ସମରେ ଭୀମଂ ଭୀମାଯୁଧଂ ଯୁଧି। ଵିଵ୍ଯାଧ ନିଶିତୈର୍ବାଣୈରଷ୍ଟଭିର୍ଭରତର୍ଷଭ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଜୟତ୍ସେନ ଭୀମ, ଭୟଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ, ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଭୀମଙ୍କୁ ଆଠଟି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଘାୟଲ କଲେ ।
ତଂ ଭୀମୋ ଦଶଭିର୍ଵିଦ୍ଧା ପୁନର୍ଵୀଵ୍ଯାଧ ପଞ୍ଚଭିଃ । ସାରଥିଂ ଚାସ୍ଯ ଭଲ୍ଲେନ ରଥନୀଡାଦପାତଯତ୍
ଭୀମ ଦଶଟି ବାଣରେ ଘାୟଲ ହେଲେ, ପୁନି ପାଞ୍ଚଟି ବାଣରେ ପ୍ରତିଘାତ କଲେ । ଏକ ଚଉଡ଼ିଆ ବାଣରେ ତାଙ୍କ ସାରଥିକୁ ରଥରୁ ଖସାଇଦେଲେ ।
ଉଦ୍ଭ୍ରାଂତୈସ୍ତୁରଗୈଃ ସୋଽଥ ଦ୍ରଵମାଣୈଃ ସମନ୍ତତଃ । ମାଗଧୋଽପସୃତୋ ରାଜା ସର୍ଵସୈନ୍ଯସ୍ଯ ପଶ୍ଯତଃ
ଘୋଡ଼ାମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଚାରିପାଖରେ ଦୌଡ଼ିବାରୁ, ମାଗଧ ରାଜା ସମସ୍ତ ସେନାର ଦୃଷ୍ଟିରେ ପଳାଇଗଲେ ।
ଦ୍ରୋଣଶ୍ଚ ଵିଵରଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭୀମସେନଂ ଶିଲୀମୁଖୈଃ । ଵିଵ୍ଯାଧ ବାଣୈର୍ନିଶିତୈଃ ପଞ୍ଚଷଷ୍ଟିଭିରାଯସୈଃ
ଦ୍ରୋଣ ଏକ ଅବସର ଦେଖି, ଭୀମସେନଙ୍କୁ ପାଉଁଷଠିଟି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଲୋହା ବାଣରେ ଘାୟଲ କଲେ ।
ତଂ ଭୀମଃ ସମରଶ୍ଲାଘୀ ଗୁରୁଂ ପିତୃସମଂ ରଣେ। ଵିଵ୍ଯାଧ ପଞ୍ଚଭିର୍ଭଲ୍ଲୈସ୍ତଥା ଷଷ୍ଟ୍ଯା ଚ ଭାରତ
ଭୀମ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଗର୍ବିତ, ଗୁରୁଙ୍କୁ ଯେଉଁଠି ପିତା ସମାନ, ପାଞ୍ଚଟି ଚଉଡ଼ିଆ ବାଣ ଏବଂ ପୁନି ଷଠିଟି ବାଣରେ ଘାୟଲ କଲେ, ଭାରତ ।
ଅର୍ଜୁନସ୍ତୁ ସୁଶର୍ମାଣଂ ଵିଦ୍ଧ୍ଵା ବହୁଭିରାଯସୈଃ। ଵ୍ଯଧମତ୍ତସ୍ଯ ତତ୍ସୈନ୍ଯଂ ମହାଭ୍ରାଣି ଯଥାଽନିଲଃ
ଅର୍ଜୁନ ଅନେକ ଲୋହା ବାଣରେ ସୁଶର୍ମାଙ୍କୁ ଘାୟଲ କରି, ତାଙ୍କ ମହାସେନାକୁ ବିକ୍ଷିପ୍ତ କଲେ, ଯେପରି ଅଣ୍ଡ ମେଘକୁ ବିକ୍ଷିପ୍ତ କରେ ।
ତତୋ ଭୀଷ୍ମଶ୍ଚ ରାଜ ଚ କୌସଲ୍ଯଶ୍ଚ ବୃହଦ୍ବଲଃ । ସମଵର୍ତନ୍ତ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧା ଭୀମସେନଧନଞ୍ଜଯୌ
ତାପରେ ଭୀଷ୍ମ, ରାଜା ଏବଂ କୌଶଳର ବୃହଦ୍ବଳ, କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଭୀମସେନ ଓ ଧନଞ୍ଜୟଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ ।