ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ତସ୍ଯ ତ୍ରୈଗର୍ତଃ ପ୍ରସ୍ଥଲାଧିପଃ । ଅଭିଦ୍ରୁତ୍ଯ ରଣେ ଭୀମମର୍ଜୁନଂ ଚୈଵ ଧନ୍ଵିନୌ
ସେ କଥା ଶୁଣି, ପ୍ରସ୍ଥଳାର ତ୍ରିଗର୍ତ ରାଜା ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀମ ଓ ଅର୍ଜୁନ, ଦୁଇ ଧନୁର୍ଧରଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ରଥୈରନେକସାହସ୍ରୈଃ ସମନ୍ତାତ୍ପର୍ଯଵାରଯତ୍ । ତତଃ ପ୍ରଵଵୃତେ ଯୁଦ୍ଧମର୍ଜୁନସ୍ଯ ପରୈଃ ସହ
ହଜାର ହଜାର ରଥ ନେଇ ସେମାନେକୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଘେରିଦେଲେ; ତାପରେ ଅର୍ଜୁନ ଓ ପକ୍ଷବିପକ୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ଅର୍ଜୁନସ୍ତୁ ରଣେ ଶଲ୍ଯଂ ଯତମାନଂ ମହାରଥମ୍। ଛାଦଯାମାସ ସମରେ ଶରୈଃ ସନ୍ନତପର୍ଵଭିଃ
ଅର୍ଜୁନ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶଳ୍ୟଙ୍କୁ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରଥୀ ଯେଉଁ ଉତ୍ସାହିତ ହେଉଥିଲେ, ଚମକୁଥିବା ତୀର ଦେଇ ଢାକିଦେଲେ।
ସୁଶର୍ମାଣଂ କୃପଂ ଚଵ ତ୍ରିଭୀସ୍ତ୍ରିଭିରଵିଧ୍ଯତ। ପ୍ରାଗ୍ଜ୍ଯୋତିଷଂ ଚ ସମରେ ସୈନ୍ଧଵଂ ଚ ଜଯଦ୍ରଥମ୍
ସେ ସୁଶର୍ମା ଓ କୃପାକୁ ତିନି ତିନି ତୀର ଦେଇ ଆକ୍ରମଣ କଲେ; ଏବଂ ପ୍ରାଗ୍ଜ୍ୟୋତିଷ ରାଜା, ସିନ୍ଧୁ ଓ ଜୟଦ୍ରଥକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ତୀର ଦେଇ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ଚିତ୍ରସେନଂ ଵିକର୍ଣଂ ଚ କୃତଵର୍ମାଣମେଵ ଚ । ଦୁର୍ମର୍ଷଣଂ ଚ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ହ୍ଯାଵନ୍ତ୍ଯୌ ଚ ମହାରଥୌ
ସେ ଚିତ୍ରସେନ, ବିକର୍ଣ୍ଣ, କୃତବର୍ମା, ଦୁର୍ମର୍ଷଣ ଓ ଦୁଇ ଅବନ୍ତିର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରଥୀଙ୍କୁ ତୀର ଦେଇ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ଓ ରାଜା।
ଏକୈକଂ ତ୍ରିଭିରାନର୍ଚ୍ଛତ୍କଙ୍କବର୍ହିଣଵାଜିତୈଃ । ଶରୈରତିରଥୋ ଯୁଦ୍ଧେ ପୀଡଯନ୍ଵାହିନୀଂ ତଵ
ଅର୍ଜୁନ ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କୁ କଙ୍କ ଓ ବାର୍ହିଣ ପଖୁଡ଼ି ଥିବା ତିନି ତିନି ତୀର ଦେଇ ସମ୍ମାନ କଲେ; ଏବଂ ମହାରଥୀ ହେଇ ତୁମ ସେନାକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦୁଃଖ ଦେଲେ।
ଜଯଦ୍ରଥୋ ରଣେ ପାର୍ଥଂ ଵିଦ୍ଧ୍ଵା ଭାରତ ସାଯକୈଃ । ଭୀମଂ ଵିଵ୍ଯାଧ ତରସା ଚିତ୍ରସେନରଥେ ସ୍ଥିତଃ
ଜୟଦ୍ରଥ ଯୁଦ୍ଧରେ ପାର୍ଥକୁ ତୀର ଦେଇ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ଓ ଭାରତ; ଏବଂ ଚିତ୍ରସେନଙ୍କ ରଥରେ ଥିବା ଭୀମକୁ ଶୀଘ୍ର ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ଶଲ୍ଯଶ୍ଚ ସମରେ ଜିଷ୍ଣୁଂ କୃପଶ୍ଚ ରଥିନାଂ ଵରଃ ।। ଵିଵ୍ଯାଧାତେ ମହାରାଜ ବହୁଧା ମର୍ମମେଦିଭିଃ
ଶଳ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜିଷ୍ଣୁକୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ; ଏବଂ ରଥୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କୃପା ରାଜାଙ୍କୁ ଅନେକ ତୀର ଦେଇ ମାର୍ମସ୍ଥଳରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ଚିତ୍ରସେନାଦଯଶ୍ଚୈଵ ପୁତ୍ରାସ୍ତଵ ଵିଶାଂପତେ । ପଞ୍ଚାଭିଃ ପଞ୍ଚଭିସ୍ତୂର୍ଣଂ ସୁଂଯୁଗେ ନିଶିତୈଃ ଶରୈଃ
ଚିତ୍ରସେନ ଓ ତୁମ ପୁଅମାନେ, ଓ ନରପତି, ଯୁଦ୍ଧରେ ଅର୍ଜୁନ ଓ ଭୀମସେନକୁ ପାଞ୍ଚ ପାଞ୍ଚ ତୀର ଦେଇ ଶୀଘ୍ର ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ଆଜଘ୍ନୁରର୍ଜୁନଂ ସଙ୍ଖ୍ଯେ ଭୀମସେନଂ ଚ ମାରିଷ । ତୌ ତତ୍ର ରଥିନାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠୌ କୌନ୍ତେଯୌ ଭରତର୍ଷଭୌ
ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅର୍ଜୁନ ଓ ଭୀମସେନକୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ଓ ମହାନ; ଏବଂ କୌନ୍ତୀର ଦୁଇ ପୁଅ, ରଥୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏଠାରେ ଠିଆ ହେଲେ।
ଅପୀଡଯେତାଂ ସମରେ ତ୍ରିଗର୍ତାନାଂ ମହଦ୍ବଲମ୍ । ସୁଶର୍ମାଣି ରଣେ ପାର୍ଥଂ ଶରୈର୍ନଵଭିରାଶୁଗୈଃ
ତ୍ରିଗର୍ତ୍ତଙ୍କର ବଡ଼ ସେନା ସହିତ ସୁଶର୍ମା ଯୁଦ୍ଧରେ ପାର୍ଥଙ୍କୁ ଭଲଭାବେ ଆକ୍ରମଣ କରିଲେ, ନଉଟି ତୀବ୍ର ବାଣରେ ତାଙ୍କୁ ଘାୟଲ କରିଦେଲେ।
ନନାଦ ବଲଵନ୍ନାଦଂ ତ୍ରାସଯାନୋ ମହଦ୍ବଲମ୍ । ଅନ୍ଯେ ଚ ରଥିନଃ ଶୂରା ଭୀମସେନଧନଞ୍ଜଯୌ
ସୁଶର୍ମା ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କରି, ବଡ଼ ସେନାକୁ ଭୟଭୀତ କରିଦେଲେ; ଅନ୍ୟ ଶୂର ରଥୀମାନେ ଭୀମସେନ ଓ ଧନଞ୍ଜୟଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରିଲେ।
ଵିଵ୍ଯଧୁର୍ନିଶିତୈର୍ବାଣୈ ରୁକ୍ମପୁଙ୍ଖୈରଜିହ୍ମଗୈଃ । ତେଷାଂ ଚ ରଥିନାଂ ମଧ୍ଯେ କୌନ୍ତେଯୌ ଭରତର୍ଷଭୌ
ସେମାନେ ସୁନିଶିତ, ସୋନା ମୁଣ୍ଡି ଥିବା, ସିଧା ଚାଲୁଥିବା ବାଣରେ ଆକ୍ରମଣ କରିଲେ; ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଦୁଇଜଣ, ଭାରତର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ।
କ୍ରୀଡମାନୌ ରଥୋଦାରୌ ଚିତ୍ରରୂପୌ ଵ୍ଯଦୃଶ୍ଯତାମ୍ । ଆମିଷେପ୍ସୂ ଗଵାଂ ମଧ୍ଯେ ସିଂହାଵିଵ ମଦୋତ୍କଟୌ
ଅର୍ଜୁନ ଓ ଭୀମ, ରଥରେ ଦଢ଼ି ଥିବା, ଦେହରେ ଚମକ ଥିବା, ମନେ ହେଉଥିଲା ଯେ ଖେଳୁଛନ୍ତି; ଗାଁ ମଧ୍ୟରେ ଶିକାର ଖୋଜୁଥିବା ଦୁଇଟି ଦୁର୍ଦ୍ଦମ ସିଂହ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଛିତ୍ତ୍ଵା ଧନୂଂଷି ଶୂରାଣାଂ ଶରାଂଶ୍ଚ ବହୁଧା ରଣେ । ପାତଯାମାସତୁର୍ଵୀରୌ ଶିରାଂସି ଶତଶୋ ନୃଣାମ୍
ଯୁଦ୍ଧରେ ଶୂରମାନଙ୍କର ଧନୁଷ ଓ ବାଣ ଭାଙ୍ଗି ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୀର ଶତ-ଶତ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ପୃଥିବୀରେ ପଡ଼ିଦେଲେ।
ରଥାଶ୍ଚ ବହଵୋ ଭଗ୍ନା ହଯାଶ୍ଚ ଶତଶୋ ହତାଃ। ଗଜାଶ୍ଚ ସଗଜାରୋହାଃ ପେତୁରୁର୍ଵ୍ଯାଂ ମହାହଵେ
ଅନେକ ରଥ ଭାଙ୍ଗିଗଲା, ଶତ-ଶତ ଘୋଡ଼ା ମରିଗଲେ, ହାତୀ ଓ ତାଙ୍କର ଅରୋହୀମାନେ ମହାଯୁଦ୍ଧରେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ରଥିନଃ ସାଦିନଶ୍ଚାପି ତତ୍ରତତ୍ର ନିଷୂଦିତାଃ। ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ବହଵୋ ରାଜନ୍ଵେଷମାନାଃ ସମନ୍ତତଃ
ରଥୀ ଓ ଘୋଡ଼ାର ଅରୋହୀମାନେ ଏଠା-ଉଠା ମରିଗଲେ; ରାଜା, ବହୁତ ମନୁଷ୍ୟ ଚାରିପାଖରେ ପଳାଇବା ପାଇଁ ଭାଗୁଥିଲେ।
ହତୈର୍ଗଜପଦାତ୍ଯୋଘୈର୍ଵାଜିଭିଶ୍ଚ ନିଷୂଦିତୈଃ। ରଥୈଶ୍ଚ ବହୁଧା ଭଗ୍ନୈଃ ସମାସ୍ତୀର୍ଯତ ମେଦିନୀ
ମରିଥିବା ହାତୀ, ପଦାଟୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ଭାଙ୍ଗିଥିବା ଅନେକ ରଥରେ ପୃଥିବୀ ଭରିଯାଇଥିଲା।
ଛତ୍ରୈଶ୍ଚ ବହୁଧା ଚ୍ଛିନ୍ନୈର୍ଧ୍ଵଜୈଶ୍ଚ ଵିନିପାତିତୈଃ । ଅଙ୍କୁଶୈରପଵିଦ୍ଧୈଶ୍ଚ ପରିସ୍ତୋମୈଶ୍ଚ ଭାରତ
ଭାଙ୍ଗିଥିବା ଛତା, ପଡ଼ିଥିବା ଧ୍ୱଜ, ଛାଡ଼ିଦିଆଯାଇଥିବା ଅଙ୍କୁଶ ଓ ଗହଣାର ଗାଁ ଭାରତ, ପୃଥିବୀ ଉପରେ ବିଛି ରହିଥିଲା।
କେଯୂରୈରଙ୍ଗଦୈର୍ହାରୈ ରାଙ୍କଵୈର୍ମୃଦିତୈସ୍ତଥା । ଉଷ୍ଣୀଷୈର୍ଋଷ୍ଟିଭିଶ୍ଚୈଵ ଚାମରଵ୍ଯଜନୈରପି
ବିଛି ରହିଥିଲା କଙ୍ଗନ, ବାହୁବନ୍ଧ, ହାର, ଫଟିଥିବା ପୋଶାକ, ତୁର୍ବାନ, ବୃଶୁଣ୍ଡି, ଚାମର ଓ ଅନ୍ୟ ଗହଣା।
ତତ୍ରତତ୍ରାପଵିଦ୍ଧୈଶ୍ଚ ବାହୁଭିଶ୍ଚନ୍ଦନୋକ୍ଷିତୈଃ । ଊରୁଭିଶ୍ଚ ନରେନ୍ଦ୍ରାଣାଂ ସମାସ୍ତୀର୍ଯତ ମେଦିନୀ
ଏଠା-ଉଠା ଚନ୍ଦନ ଲଗାଯାଇଥିବା ବାହୁ ଓ ରାଜାମାନଙ୍କର ଉରୁ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ବିଛି ରହିଥିଲା।
ତତ୍ରାଦ୍ଭୁତମପଶ୍ଯାମ ରଣେ ପାର୍ଥସ୍ଯ ଵିକ୍ରମମ୍ । ଶରୈଃ ସଂଵାର୍ଯ ତାନ୍ଵୀରାନ୍ଯଜ୍ଜଘାନ ମହାବଲଃ
ସେଠାରେ ଆମେ ଦେଖିଲୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ପାର୍ଥଙ୍କର ଅଦ୍ଭୁତ କୌଶଳ; ସେ ତାଙ୍କୁ ବାଣରେ ଢାକି ଶୂରମାନେକୁ ଘାୟଲ କରିଦେଲେ।
ପୁତ୍ରସ୍ତୁ ତଵ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭୀମାର୍ଜୁନପରାକ୍ରମମ୍ । ଗାଙ୍ଗେଯସ୍ଯ ରଥାଭ୍ଯାଶମୁପଜଗ୍ମେ ମହାବଲଃ
ତୁମର ପୁତ୍ର, ଭୀମ ଓ ଅର୍ଜୁନଙ୍କର ପ୍ରଭାବ ଦେଖି, ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମଙ୍କର ରଥ ସମୀପକୁ ବଡ଼ ଶକ୍ତିରେ ଆସିଗଲେ।
କୃପଶ୍ଚ କୃତଵର୍ମା ଚ ସୈନ୍ଧଵଶ୍ଚ ଜଯଦ୍ରଥଃ । ଵିନ୍ଦାନୁଵିନ୍ଦାଵାଵନ୍ତ୍ଯୌ ନାଜହୁଃ ସଂଯୁଗଂ ତଦା
କୃପ, କୃତବର୍ମା, ସିନ୍ଧୁର ରାଜା ଜୟଦ୍ରଥ, ଭିନ୍ଦ୍ୟ ଓ ଅନୁଭିନ୍ଦ୍ୟ ଅବନ୍ତିର, ସେମାନେ ସମୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ଛାଡ଼ିନାହାନ୍ତି।
ତତୋ ଭୀମୋ ମହେଷ୍ଵାସଃ ଫଲ୍ଗୁନଶ୍ଚ ମହାରଥଃ । କୌରଵାଣାଂ ଚମୂଂ ଘୋରାଂ ଭୃଶଂ ଦୁଦ୍ରୁଵତୂ ରଣେ
ତାପରେ ମହାଧନୁଧର ଭୀମ ଓ ମହାରଥୀ ଫଳ୍ଗୁନ, କୌରବମାନଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ସେନାକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭଲଭାବେ ପଛକୁ ହଟାଇଦେଲେ।
ତତୋ ବର୍ହିଣଵାଜାନାମଯୁତାନ୍ଯର୍ବୁଦାନି ଚ। ଧନଞ୍ଜଯରଥେ ତୂର୍ଣଂ ପାତଯନ୍ତି ସ୍ମ ଭୂମିପାଃ
ତାପରେ ଦଶ ହଜାର ଓ କୋଟି କୋଟି ବାଘ ଚିହ୍ନ ଥିବା ବାଣ ରାଜାମାନେ ଧନଞ୍ଜୟଙ୍କର ରଥ ଉପରେ ତୁର୍ଣ୍ଣତ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ତତସ୍ତଞ୍ଶରଜାଲେନ ସନ୍ନିଵାର୍ଯ ମହାରଥାନ୍ । ପାର୍ଥଃ ସମନ୍ତାତ୍ସମରେ ପ୍ରେଷଯାମାସ ମୃତ୍ଯଵେ
ତାପରେ ପାର୍ଥ, ବାଣର ଜାଲିରେ ସେମାନେକୁ ଆଟକି, ଚାରିପାଖରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ପଠାଇଦେଲେ।
ଶଲ୍ଯସ୍ତୁ ସମରେ ଜିଷ୍ଣୁଂ କ୍ରୀଡନ୍ନିଵ ମହାରଥଃ । ଆଜଘାନୋରସି କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଭଲ୍ଲୈଃ ସନ୍ନତପର୍ଵଭିଃ
କିନ୍ତୁ ମହାରଥୀ ଶାଲ୍ୟ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଖେଳୁଥିବା ପରି, କ୍ରୋଧରେ ଜିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଛାତିରେ ଚଉଡ଼ା ମୁଣ୍ଡି ଥିବା ବାଣରେ ଆକ୍ରମଣ କରିଦେଲେ।
ତସ୍ଯ ପାର୍ଥୋ ଧନୁଶ୍ଛିତ୍ତ୍ଵା ହସ୍ତାଵାପଂ ଚ ପଞ୍ଚଭିଃ । ଅଥୈନଂ ସାଯକୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈର୍ଭୃଶଂ ଵିଵ୍ଯାଧ ମର୍ମଣି
ଅର୍ଜୁନ ତାହାର ଧନୁଷ୍ୟ କାଟିଦେଲେ ଏବଂ ପାଞ୍ଚଟି ବାଣରେ ହାତକୁ ଘାୟଲ କଲେ । ପରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ତାହାର ଗୁରୁତ୍ୱ ଅଙ୍ଗକୁ ଗଭୀର ଭାବରେ ଘାୟଲ କଲେ ।
ଅଥାନ୍ଯଦ୍ଧନୁରାଦାଯ ସମରେ ଭାରସାଧନମ୍ । ମଦ୍ରେଶ୍ଵରୋ ରଣେ ଜିଷ୍ଣୁଂ ତାଡଯାମାସ ରୋଷିତଃ
ତାପରେ ମଦ୍ର ରାଜା ରଣରେ ଦୃଢ଼ ଧନୁଷ୍ୟ ନେଇ, କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଯିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ ।