ସ ବିଭେଦ ଶତଘ୍ନୀଂ ଚ ନଵଭିଃ କଙ୍କପତ୍ରିଭିଃ । ମଦ୍ରରାଜପ୍ରଯୁକ୍ତଂ ଚ ଶରଂ ଛିତ୍ତ୍ଵା ମହାରଥଃ
ସେ ନଉଟି କଙ୍କପତ୍ରୀ କର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ୱାରା ଗଦାକୁ ଭଙ୍ଗ କଲେ, ଏବଂ ମଦ୍ରରାଜ ଛାଡ଼ିଥିବା କର୍ଣ୍ଣକୁ ମହାବୀର ଚିରିଦେଲେ।
ଶକ୍ତିଂ ଚିଚ୍ଛେଦ ସହସା ଭଗଦତ୍ତେରିତାଂ ରଣେ। ତଥେତରାଞ୍ଶରାନ୍ଘୋରାଞ୍ଶରୈଃ ସନ୍ନତପର୍ଵଭିଃ
ସେ ଭଗଦତ୍ତ ଛାଡ଼ିଥିବା ଶକ୍ତିକୁ ତୁରନ୍ତ କାଟିଦେଲେ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଭୟଙ୍କର କର୍ଣ୍ଣମାନେକୁ ମଧ୍ୟ ଚନ୍ଦ୍ରକଳା ଭଳି ବାଙ୍କା ମୁଣ୍ଡ ଥିବା ନିଜ କର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ୱାରା କାଟିଦେଲେ।
ଭୀମସେନୋ ରଣଶ୍ଲାଘୀ ତ୍ରିଧୈକୈକଂ ସମାଚ୍ଛିନତ୍। ତାଂଶ୍ଚ ସର୍ଵାନ୍ମହେଷ୍ଵାସାଂସ୍ତ୍ରିଭିସ୍ତ୍ରିଭିରତାଡଯତ୍
ଭୀମସେନ ଯୁଦ୍ଧରେ ନିଜ ଶୌର୍ୟରେ ଗର୍ବିତ ହେଇ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶତ୍ରୁକୁ ତିନିବାର କଟିଦେଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁର୍ଧରଙ୍କୁ ତିନି ତିନି ତୀର ଦେଇ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ତତୋ ଧନଞ୍ଜଯସ୍ତତ୍ର ଵର୍ତମାନେ ମହାରଣେ । ଆଜଗାମ ରଥେନାଜୌ ଭୀମଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମହାରଥମ୍
ତାପରେ ଧନଞ୍ଜୟ ଯୁଦ୍ଧ ଚଳିଥିବାବେଳେ ତାଙ୍କର ରଥରେ ଆସିଲେ, ଏବଂ ଭୀମଙ୍କୁ ଦେଖି ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ନିଘ୍ନନ୍ତଂ ସମରେ ଶତ୍ରୂନ୍ଯୋଧଯାନଂ ଚ ସାଯକୈଃ । ତୌ ତୁ ତତ୍ର ମହାତ୍ମାନୌ ସମେତୌ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ପାଣ୍ଡଵୌ
ଭୀମ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ମାରୁଥିବା ଏବଂ ତୀର ଦେଇ ସେନାକୁ ଚିଁଡ଼ି ଦେଉଥିବା ଦେଖି, ସେଇ ଦୁଇ ମହାତ୍ମା ପାଣ୍ଡବ ଏଠାରେ ଏକଠି ହେଲେ।
ନ ଶଶଂସୁର୍ଜଯଂ ତତ୍ର ତାଵକାଃ ପୁରୁଷର୍ଷଭାଃ । ଅଥାର୍ଜୁନୋ ରଣେ ଭୀମଂ ଯୋଧଯନ୍ତଂ ମହାରଥାନ୍
ତୁମର ସେନାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଏଠାରେ ଜୟ ଘୋଷଣା କରିପାରିଲେ ନାହିଁ; ଏବଂ ଅର୍ଜୁନ ଭୀମଙ୍କୁ ମହାରଥମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ଦେଖିଲେ।
ଭୀଷ୍ମସ୍ଯ ନିଧନାକାଙ୍କ୍ଷୀ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ଶିଖଣ୍ଡିନମ୍। ଆସସାଦ ରଣେ ଵୀରାଂସ୍ତାଵକାନ୍ଦଶ ଭାରତ
ଭୀଷ୍ମଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ଚାହିଁ, ଅର୍ଜୁନ ଶିଖଣ୍ଡୀକୁ ସାମ୍ନାରେ ରଖି, ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମ ସେନାର ଶୂରମାନେକୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ଓ ଭାରତ।
ଯେ ସ୍ମ ଭୀମଂ ରଣେ ରାଜନ୍ଯୋଧଯନ୍ତୋ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତାଃ। ବୀଭତ୍ସୁସ୍ତାନଥାଵିଧ୍ଯଦ୍ଭୀମସ୍ଯ ପ୍ରିଯକାମ୍ଯଯା
ଯେଉଁ ରାଜାମାନେ ଭୀମଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧରେ ଠିଆ ହୋଇଥିଲେ, ଭୀଭତ୍ସୁ ସେମାନେକୁ ଭୀମଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବା ଇଚ୍ଛାରେ ତୀର ଦେଇ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ତତୋ ଦୁର୍ଯୋଧନୋ ରାଜା ସୁଶର୍ମାଣମଚୋଦଯତ୍ । ଅର୍ଜୁନସ୍ଯ ଵଧାର୍ଥାଯ ଭୀମସେନସ୍ଯ ଚୋଭଯୋଃ
ତାପରେ ରାଜା ଦୁର୍ୟୋଧନ ସୁଶର୍ମାନ୍କୁ ଅର୍ଜୁନ ଓ ଭୀମସେନଙ୍କୁ ମାରିବା ପାଇଁ ଉତ୍ସାହିତ କଲେ।
ସୁଶର୍ମନ୍ଗଚ୍ଛ ଶୀଘ୍ରଂ ତ୍ଵଂ ବଲୌଘୈଃ ପରିଵାରିତଃ । ଜହି ପାଣ୍ଡୁସୁତାଵେତୌ ଧନଞ୍ଜଯଵୃକୋଦରୌ
ସୁଶର୍ମା, ତୁମ ସେନା ଘେରା ରଖି, ଶୀଘ୍ର ଯାଅ; ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ ଧନଞ୍ଜୟ ଓ ବୃକୋଦରକୁ ମାରିଦେ।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ତସ୍ଯ ତ୍ରୈଗର୍ତଃ ପ୍ରସ୍ଥଲାଧିପଃ । ଅଭିଦ୍ରୁତ୍ଯ ରଣେ ଭୀମମର୍ଜୁନଂ ଚୈଵ ଧନ୍ଵିନୌ
ସେ କଥା ଶୁଣି, ପ୍ରସ୍ଥଳାର ତ୍ରିଗର୍ତ ରାଜା ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀମ ଓ ଅର୍ଜୁନ, ଦୁଇ ଧନୁର୍ଧରଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ରଥୈରନେକସାହସ୍ରୈଃ ସମନ୍ତାତ୍ପର୍ଯଵାରଯତ୍ । ତତଃ ପ୍ରଵଵୃତେ ଯୁଦ୍ଧମର୍ଜୁନସ୍ଯ ପରୈଃ ସହ
ହଜାର ହଜାର ରଥ ନେଇ ସେମାନେକୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଘେରିଦେଲେ; ତାପରେ ଅର୍ଜୁନ ଓ ପକ୍ଷବିପକ୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ଅର୍ଜୁନସ୍ତୁ ରଣେ ଶଲ୍ଯଂ ଯତମାନଂ ମହାରଥମ୍। ଛାଦଯାମାସ ସମରେ ଶରୈଃ ସନ୍ନତପର୍ଵଭିଃ
ଅର୍ଜୁନ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶଳ୍ୟଙ୍କୁ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରଥୀ ଯେଉଁ ଉତ୍ସାହିତ ହେଉଥିଲେ, ଚମକୁଥିବା ତୀର ଦେଇ ଢାକିଦେଲେ।
ସୁଶର୍ମାଣଂ କୃପଂ ଚଵ ତ୍ରିଭୀସ୍ତ୍ରିଭିରଵିଧ୍ଯତ। ପ୍ରାଗ୍ଜ୍ଯୋତିଷଂ ଚ ସମରେ ସୈନ୍ଧଵଂ ଚ ଜଯଦ୍ରଥମ୍
ସେ ସୁଶର୍ମା ଓ କୃପାକୁ ତିନି ତିନି ତୀର ଦେଇ ଆକ୍ରମଣ କଲେ; ଏବଂ ପ୍ରାଗ୍ଜ୍ୟୋତିଷ ରାଜା, ସିନ୍ଧୁ ଓ ଜୟଦ୍ରଥକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ତୀର ଦେଇ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ଚିତ୍ରସେନଂ ଵିକର୍ଣଂ ଚ କୃତଵର୍ମାଣମେଵ ଚ । ଦୁର୍ମର୍ଷଣଂ ଚ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ହ୍ଯାଵନ୍ତ୍ଯୌ ଚ ମହାରଥୌ
ସେ ଚିତ୍ରସେନ, ବିକର୍ଣ୍ଣ, କୃତବର୍ମା, ଦୁର୍ମର୍ଷଣ ଓ ଦୁଇ ଅବନ୍ତିର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରଥୀଙ୍କୁ ତୀର ଦେଇ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ଓ ରାଜା।
ଏକୈକଂ ତ୍ରିଭିରାନର୍ଚ୍ଛତ୍କଙ୍କବର୍ହିଣଵାଜିତୈଃ । ଶରୈରତିରଥୋ ଯୁଦ୍ଧେ ପୀଡଯନ୍ଵାହିନୀଂ ତଵ
ଅର୍ଜୁନ ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କୁ କଙ୍କ ଓ ବାର୍ହିଣ ପଖୁଡ଼ି ଥିବା ତିନି ତିନି ତୀର ଦେଇ ସମ୍ମାନ କଲେ; ଏବଂ ମହାରଥୀ ହେଇ ତୁମ ସେନାକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦୁଃଖ ଦେଲେ।
ଜଯଦ୍ରଥୋ ରଣେ ପାର୍ଥଂ ଵିଦ୍ଧ୍ଵା ଭାରତ ସାଯକୈଃ । ଭୀମଂ ଵିଵ୍ଯାଧ ତରସା ଚିତ୍ରସେନରଥେ ସ୍ଥିତଃ
ଜୟଦ୍ରଥ ଯୁଦ୍ଧରେ ପାର୍ଥକୁ ତୀର ଦେଇ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ଓ ଭାରତ; ଏବଂ ଚିତ୍ରସେନଙ୍କ ରଥରେ ଥିବା ଭୀମକୁ ଶୀଘ୍ର ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ଶଲ୍ଯଶ୍ଚ ସମରେ ଜିଷ୍ଣୁଂ କୃପଶ୍ଚ ରଥିନାଂ ଵରଃ ।। ଵିଵ୍ଯାଧାତେ ମହାରାଜ ବହୁଧା ମର୍ମମେଦିଭିଃ
ଶଳ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜିଷ୍ଣୁକୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ; ଏବଂ ରଥୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କୃପା ରାଜାଙ୍କୁ ଅନେକ ତୀର ଦେଇ ମାର୍ମସ୍ଥଳରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ଚିତ୍ରସେନାଦଯଶ୍ଚୈଵ ପୁତ୍ରାସ୍ତଵ ଵିଶାଂପତେ । ପଞ୍ଚାଭିଃ ପଞ୍ଚଭିସ୍ତୂର୍ଣଂ ସୁଂଯୁଗେ ନିଶିତୈଃ ଶରୈଃ
ଚିତ୍ରସେନ ଓ ତୁମ ପୁଅମାନେ, ଓ ନରପତି, ଯୁଦ୍ଧରେ ଅର୍ଜୁନ ଓ ଭୀମସେନକୁ ପାଞ୍ଚ ପାଞ୍ଚ ତୀର ଦେଇ ଶୀଘ୍ର ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ଆଜଘ୍ନୁରର୍ଜୁନଂ ସଙ୍ଖ୍ଯେ ଭୀମସେନଂ ଚ ମାରିଷ । ତୌ ତତ୍ର ରଥିନାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠୌ କୌନ୍ତେଯୌ ଭରତର୍ଷଭୌ
ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅର୍ଜୁନ ଓ ଭୀମସେନକୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ଓ ମହାନ; ଏବଂ କୌନ୍ତୀର ଦୁଇ ପୁଅ, ରଥୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏଠାରେ ଠିଆ ହେଲେ।
ଅପୀଡଯେତାଂ ସମରେ ତ୍ରିଗର୍ତାନାଂ ମହଦ୍ବଲମ୍ । ସୁଶର୍ମାଣି ରଣେ ପାର୍ଥଂ ଶରୈର୍ନଵଭିରାଶୁଗୈଃ
ତ୍ରିଗର୍ତ୍ତଙ୍କର ବଡ଼ ସେନା ସହିତ ସୁଶର୍ମା ଯୁଦ୍ଧରେ ପାର୍ଥଙ୍କୁ ଭଲଭାବେ ଆକ୍ରମଣ କରିଲେ, ନଉଟି ତୀବ୍ର ବାଣରେ ତାଙ୍କୁ ଘାୟଲ କରିଦେଲେ।
ନନାଦ ବଲଵନ୍ନାଦଂ ତ୍ରାସଯାନୋ ମହଦ୍ବଲମ୍ । ଅନ୍ଯେ ଚ ରଥିନଃ ଶୂରା ଭୀମସେନଧନଞ୍ଜଯୌ
ସୁଶର୍ମା ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କରି, ବଡ଼ ସେନାକୁ ଭୟଭୀତ କରିଦେଲେ; ଅନ୍ୟ ଶୂର ରଥୀମାନେ ଭୀମସେନ ଓ ଧନଞ୍ଜୟଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରିଲେ।
ଵିଵ୍ଯଧୁର୍ନିଶିତୈର୍ବାଣୈ ରୁକ୍ମପୁଙ୍ଖୈରଜିହ୍ମଗୈଃ । ତେଷାଂ ଚ ରଥିନାଂ ମଧ୍ଯେ କୌନ୍ତେଯୌ ଭରତର୍ଷଭୌ
ସେମାନେ ସୁନିଶିତ, ସୋନା ମୁଣ୍ଡି ଥିବା, ସିଧା ଚାଲୁଥିବା ବାଣରେ ଆକ୍ରମଣ କରିଲେ; ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଦୁଇଜଣ, ଭାରତର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ।
କ୍ରୀଡମାନୌ ରଥୋଦାରୌ ଚିତ୍ରରୂପୌ ଵ୍ଯଦୃଶ୍ଯତାମ୍ । ଆମିଷେପ୍ସୂ ଗଵାଂ ମଧ୍ଯେ ସିଂହାଵିଵ ମଦୋତ୍କଟୌ
ଅର୍ଜୁନ ଓ ଭୀମ, ରଥରେ ଦଢ଼ି ଥିବା, ଦେହରେ ଚମକ ଥିବା, ମନେ ହେଉଥିଲା ଯେ ଖେଳୁଛନ୍ତି; ଗାଁ ମଧ୍ୟରେ ଶିକାର ଖୋଜୁଥିବା ଦୁଇଟି ଦୁର୍ଦ୍ଦମ ସିଂହ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଛିତ୍ତ୍ଵା ଧନୂଂଷି ଶୂରାଣାଂ ଶରାଂଶ୍ଚ ବହୁଧା ରଣେ । ପାତଯାମାସତୁର୍ଵୀରୌ ଶିରାଂସି ଶତଶୋ ନୃଣାମ୍
ଯୁଦ୍ଧରେ ଶୂରମାନଙ୍କର ଧନୁଷ ଓ ବାଣ ଭାଙ୍ଗି ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୀର ଶତ-ଶତ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ପୃଥିବୀରେ ପଡ଼ିଦେଲେ।
ରଥାଶ୍ଚ ବହଵୋ ଭଗ୍ନା ହଯାଶ୍ଚ ଶତଶୋ ହତାଃ। ଗଜାଶ୍ଚ ସଗଜାରୋହାଃ ପେତୁରୁର୍ଵ୍ଯାଂ ମହାହଵେ
ଅନେକ ରଥ ଭାଙ୍ଗିଗଲା, ଶତ-ଶତ ଘୋଡ଼ା ମରିଗଲେ, ହାତୀ ଓ ତାଙ୍କର ଅରୋହୀମାନେ ମହାଯୁଦ୍ଧରେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ରଥିନଃ ସାଦିନଶ୍ଚାପି ତତ୍ରତତ୍ର ନିଷୂଦିତାଃ। ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ବହଵୋ ରାଜନ୍ଵେଷମାନାଃ ସମନ୍ତତଃ
ରଥୀ ଓ ଘୋଡ଼ାର ଅରୋହୀମାନେ ଏଠା-ଉଠା ମରିଗଲେ; ରାଜା, ବହୁତ ମନୁଷ୍ୟ ଚାରିପାଖରେ ପଳାଇବା ପାଇଁ ଭାଗୁଥିଲେ।
ହତୈର୍ଗଜପଦାତ୍ଯୋଘୈର୍ଵାଜିଭିଶ୍ଚ ନିଷୂଦିତୈଃ। ରଥୈଶ୍ଚ ବହୁଧା ଭଗ୍ନୈଃ ସମାସ୍ତୀର୍ଯତ ମେଦିନୀ
ମରିଥିବା ହାତୀ, ପଦାଟୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ଭାଙ୍ଗିଥିବା ଅନେକ ରଥରେ ପୃଥିବୀ ଭରିଯାଇଥିଲା।
ଛତ୍ରୈଶ୍ଚ ବହୁଧା ଚ୍ଛିନ୍ନୈର୍ଧ୍ଵଜୈଶ୍ଚ ଵିନିପାତିତୈଃ । ଅଙ୍କୁଶୈରପଵିଦ୍ଧୈଶ୍ଚ ପରିସ୍ତୋମୈଶ୍ଚ ଭାରତ
ଭାଙ୍ଗିଥିବା ଛତା, ପଡ଼ିଥିବା ଧ୍ୱଜ, ଛାଡ଼ିଦିଆଯାଇଥିବା ଅଙ୍କୁଶ ଓ ଗହଣାର ଗାଁ ଭାରତ, ପୃଥିବୀ ଉପରେ ବିଛି ରହିଥିଲା।
କେଯୂରୈରଙ୍ଗଦୈର୍ହାରୈ ରାଙ୍କଵୈର୍ମୃଦିତୈସ୍ତଥା । ଉଷ୍ଣୀଷୈର୍ଋଷ୍ଟିଭିଶ୍ଚୈଵ ଚାମରଵ୍ଯଜନୈରପି
ବିଛି ରହିଥିଲା କଙ୍ଗନ, ବାହୁବନ୍ଧ, ହାର, ଫଟିଥିବା ପୋଶାକ, ତୁର୍ବାନ, ବୃଶୁଣ୍ଡି, ଚାମର ଓ ଅନ୍ୟ ଗହଣା।