ଏତଦାଲୋକ୍ଯତେ ସୈନ୍ଯଂ କ୍ଷୋଭ୍ଯମାଣଂ କିରୀଟିନା । ମହୋର୍ମିନଦ୍ଧଂ ସୁମହତ୍ତିମିନେଵ ମହାଜଲମ୍
ମୁକୁଟଧାରୀ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ତେଜିତ ସେନା, ବଡ଼ ମାଛ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ତଳ ହୋଇଥିବା ବଡ଼ ଜଳରାଶି ପରି ଦେଖାଯାଉଛି।
ହାହାକିଲକିଲାଶବ୍ଦାଃ ଶ୍ରୂଯନ୍ତେ ଚ ଚମୂମୁଖେ । ଯାହି ପାଞ୍ଚାଲଦାଯାଦମହଂ ଯାସ୍ଯେ ଯୁଧିଷ୍ଠିରମ୍
ଯୁଦ୍ଧ ମୁହାଁରେ 'ହାହା' ଓ 'କିଲକିଲା' ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଯାଉଛି; 'ପଞ୍ଚାଳ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀଙ୍କୁ ଯାଉ', 'ମୁଁ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ଯାଉଛି' ଭାବରେ କହାଯାଉଛି।
ଦୁର୍ଗମଂ ହ୍ଯନ୍ତରଂ ରାଜ୍ଞୋ ଵ୍ଯୂହସ୍ଯାମିତତେଜସଃ । ସମୁଦ୍ରକୁକ୍ଷିପ୍ରତିମଂ ସର୍ଵତୋଽତିରଥୈଃ ସ୍ଥିତୈଃ
ରାଜାଙ୍କ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବ୍ୟୁହର ମଧ୍ୟ ଅଂଶ ଅତି ଦୁର୍ଗମ ଓ ଅପାର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ଭରିଥିବା, ସମୁଦ୍ରର ଗଭୀରତା ପରି, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯୋଧାମାନେ ରକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି।
ସାତ୍ଯକିଶ୍ଚାଭିମନ୍ଯୁଶ୍ଚ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନଵୃକୋଦରୌ । ପର୍ଯରକ୍ଷନ୍ତ ରାଜାନଂ ଯମୌ ଚ ମନୁଜେଶ୍ଵରମ୍
ସାତ୍ୟକି, ଅଭିମନ୍ୟୁ, ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ, ଭୀମ ଓ ଯମ ଦ୍ୱିତୀୟ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ।
ଉପେନ୍ଦ୍ରସଦୃଶଶ୍ଯାମୋ ମହାଶାଲ ଇଵୋଦ୍ଗତଃ । ଏଷ ଗଚ୍ଛତ୍ଯନୀକାଗ୍ରେ ଦ୍ଵିତୀଯ ଇଵ ଫଲ୍ଗୁନଃ
ଉପେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପରି ଶ୍ୟାମ ଓ ବଡ଼ ଗଛ ପରି ଉଠିଥିବା, ସେ ସେନାର ଆଗରେ ଏଗୁଉଛନ୍ତି, ଶକ୍ତିରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଅର୍ଜୁନ ପରି।
ଉତ୍ତମାସ୍ତ୍ରାଣି ଚାଧତ୍ସ୍ଵ ଗୃହୀତ୍ଵା ଚ ମହଦ୍ଧନୁଃ । ପାର୍ଷତଂ ଯାହି ରାଜାନଂ ଯୁଧ୍ଯସ୍ଵ ଚ ଵୃକୋଦରମ୍
ତୁମେ ଉତ୍ତମ ଅସ୍ତ୍ର ଓ ବଡ଼ ଧନୁ ନେଇ, ପୃଷତ ରାଜାଙ୍କୁ ଯାଉ ଓ ଭୀମ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କର।
କୋ ହି ନେଚ୍ଛେତ୍ପ୍ରିଯଂ ପୁତ୍ରଂ ଜୀଵନ୍ତଂ ଶାଶ୍ଵତୀଃ ସମାଃ । କ୍ଷତ୍ରଧର୍ମଂ ତୁ ସଂପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ତତସ୍ତ୍ଵାଂ ନିଯୁନଜ୍ମ୍ଯହମ୍
କିଏ ନିଜ ପ୍ରିୟ ପୁଅକୁ ଅନେକ ବର୍ଷ ଜୀବନ୍ତ ଦେଖିବାକୁ ଚାହେନି? କିନ୍ତୁ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମକୁ ଭାବି, ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହି ଆଜ୍ଞା ଦେଉଛି।
ଏଷ ଚାତିରଣେ ଭୀଷ୍ମୋ ଦହତେ ଵୈ ମହାଚମୂମ୍ । ଯୁଦ୍ଧେଷୁ ସଦୃଶସ୍ତାତ ଯମସ୍ଯ ଵରୁଣସ୍ଯ ଚ
ଏଠାରେ ଭୀଷ୍ମ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେନାକୁ ଦହି ଦେଉଛନ୍ତି, ଯୁଦ୍ଧରେ ତିନି ଯମ ଓ ଵରୁଣ ପରି ସମାନ।
ପୁତ୍ରଂ ସମନୁଶାସ୍ଯୈଵଂ ଭାରଦ୍ଵାଜଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍। ମହାରଣେ ମହାରାଜ ଧର୍ମରାଜମଯୋଧଯତ୍
ପୁଅକୁ ଏଭଳି ଉପଦେଶ ଦେଇ, ପ୍ରତାପଶାଳୀ ଭାରଦ୍ୱାଜ, ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧରେ ଧର୍ମରାଜ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
ଭଗଦତ୍ତଃ କୃପଃ ଶଲ୍ଯଃ କୃତଵର୍ତା ତଥୈଵ ଚ। ଵିନ୍ଦାନୁଵିନ୍ଦାଵାଵନ୍ତ୍ଯୌ ସୈନ୍ଧଵଶ୍ଚ ଜଯଦ୍ରଥଃ
ଭଗଦତ୍ତ, କୃପ, ଶଳ୍ୟ, କୃତବର୍ମା, ଭିନ୍ଦ ଓ ଅନୁଭିନ୍ଦ ଅବନ୍ତିର, ସିନ୍ଧୁର ରାଜା ଓ ଜୟଦ୍ରଥ,
ଚିତ୍ରସେନୋ ଵିକର୍ଣଶ୍ଚ ତଥା ଦୁର୍ମର୍ଷଣୋ ଯୁଵା। ଦଶୈତେ ତାଵକା ଯୋଧା ଭୀମସେନମଯୋଧଯନ୍
ଚିତ୍ରସେନ, ବିକର୍ଣ୍ଣ ଓ ଯୁବ ଦୁର୍ମର୍ଷଣ — ଏହି ଦଶ ତୁମର ଯୋଧା ଭୀମସେନଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ମହତ୍ଯା ସେନଯା ଯୁକ୍ତା ନାନାଦେଶସମୁତ୍ଥଯା । ଭୀଷ୍ମସ୍ଯ ସମରେ ରାଜନ୍ପ୍ରାର୍ଥଯାନା ମହଦ୍ଯଶଃ
ବହୁ ଦେଶରୁ ଆସିଥିବା ବଡ଼ ସେନା ସହିତ, ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ବଡ଼ କୀର୍ତି ଚାହିଁ, ରାଜା।
ଶଲ୍ଯସ୍ତୁ ନଵଭିର୍ବାଣୈର୍ଭୀମସେନମତାଡଯତ୍ । କୃତଵର୍ମା ତ୍ରିଭିର୍ଭାଣୈଃ କୃପଶ୍ଚ ନଵଭିଃ ଶରୈଃ
ଶଳ୍ୟ ନଉଟି ବାଣ ଦେଇ ଭୀମସେନଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ, କୃତବର୍ମା ତିନିଟି ବାଣ ଦେଇ, ଓ କୃପ ନଉଟି ଶର ଦେଇ ଆଘାତ କଲେ।
ଚିତ୍ରସେନୋ ଵିକର୍ଣଶ୍ଚ ଭଗଦତ୍ତଶ୍ଚ ମାରିଷ । ଦଶଭିର୍ଦଶଭିର୍ବାଣୈର୍ଭୀମସେନମତାଡଯନ୍
ଚିତ୍ରସେନ, ବିକର୍ଣ୍ଣ ଓ ଭଗଦତ୍ତ, ମହାନ, ପ୍ରତ୍ୟେକେ ଦଶଟି ବାଣ ଦେଇ ଭୀମସେନଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ।
ସୈନ୍ଧଵଶ୍ଚ ତ୍ରିଭିର୍ବାଣୈର୍ଭୀମସେନମଡାଯତ୍ । ଵିନ୍ଦାନୁଵିନ୍ଦାଵାଵନ୍ତ୍ଯୌ ପଞ୍ଚଭିଃ ପଞ୍ଚଭିଃ ଶରୈଃ
ସିନ୍ଧୁର ରାଜା ତିନିଟି ବାଣ ଦେଇ ଭୀମସେନଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ, ଭିନ୍ଦ ଓ ଅନୁଭିନ୍ଦ ଅବନ୍ତିର ପ୍ରତ୍ୟେକେ ପାଞ୍ଚଟି ଶର ଦେଇ।
ଦୁର୍ମର୍ଷଣସ୍ତୁ ଵିଂଶତ୍ଯା ପାଣ୍ଡଵଂ ନିଶିତୈଃ ଶରୈଃ। ସ ତାନ୍ସର୍ଵାନ୍ମହାରାଜ ରାଜମାନାନ୍ପୃଥକ୍ପୃଥକ୍
ଦୁର୍ମର୍ଷଣ ଭୀମସେନଙ୍କୁ କୋଣା ଶର ଦେଇ ବିଶ୍ ଆଘାତ କଲେ; ତଥାପି, ଭୀମସେନ, ରାଜା, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଗର୍ବିତ ଯୋଧାମାନେକୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଭାବେ ମୁହାଁ ଦେଲେ।
ପ୍ରଵୀରାନ୍ସର୍ଵଲୋକସ୍ଯ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାନ୍ମହାରଥାନ୍ । ଜଘାନ ସମରେ ଵୀରଃ ପାଣ୍ଡଵଃ ପରଵୀରହା
ପାଣ୍ଡବ ଯୋଧା, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଦଳିଦେବାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପ୍ରବଳ ରଥୀମାନଙ୍କୁ, ସମସ୍ତ ଲୋକର ଶୂରମାନଙ୍କୁ ପରାଜିତ କରିଦେଲେ।
ସପ୍ତଭିଃ ଶଲ୍ଯମାଵିଧ୍ଯତ୍କୃତଵର୍ମାଣମଷ୍ଟଭିଃ । କୃପସ୍ଯ ସଶରଂ ଚାପଂ ମଧ୍ଯେ ଚିଚ୍ଛେଦ ଭାରତ
ସେ ସାତଟି ତୀରରେ ଶାଲ୍ୟଙ୍କୁ, ଆଠଟି ତୀରରେ କୃତବର୍ମାଙ୍କୁ ଘାୟଲ କଲେ; ଯୁଦ୍ଧ ମଧ୍ୟରେ କୃପାଙ୍କ ଧନୁଷ ଓ ତୀରକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ, ଓ ଭାରତ।
ଅଥୈନଂ ଚ୍ଛିନ୍ନଧନ୍ଵାନଂ ପୁନର୍ଵିଵ୍ଯାଧ ସପ୍ତଭିଃ । ଵିନ୍ଦାନୁଵିନ୍ଦୌ ଚ ତଥା ତ୍ରିଭିସ୍ତ୍ରିଭିରତାଡଯତ୍
ଧନୁଷ ଭାଙ୍ଗି ଯାଇଥିବା କୃପାଙ୍କୁ ସେ ପୁଣି ସାତଟି ତୀରରେ ଘାୟଲ କଲେ; ଏହିପରି, ଭିନ୍ଦ ଓ ଅନୁଭିନ୍ଦଙ୍କୁ ତିନିତିନି ତୀରରେ ଘାୟଲ କଲେ।
ଦୁର୍ମର୍ଷଣଂ ଚ ଵିଂଶତ୍ଯା ଚିତ୍ରସେନଂ ଚ ପଞ୍ଚଭିଃ । ଵିକର୍ଣଂ ଦଶଭିର୍ବାଣୈଃ ପଞ୍ଚଭିଶ୍ଚ ଜଯଦ୍ରଥମ୍
ଦୁର୍ମର୍ଷଣଙ୍କୁ କୁଳିଶ ଗଣନାରେ କିଶୋର ତୀରରେ, ଚିତ୍ରସେନଙ୍କୁ ପାଞ୍ଚଟି, ବିକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଦଶଟି ତୀରରେ, ଓ ଜୟଦ୍ରଥଙ୍କୁ ପାଞ୍ଚଟି ତୀରରେ ଘାୟଲ କଲେ।
ଵିଦ୍ଧ୍ଵା ଭୀମୋଽନଦଦ୍ଧୃଷ୍ଟଃ ସୈନ୍ଧଵଂ ଚ ପୁନସ୍ତ୍ରିଭିଃ । ଅଥାନ୍ଯଦ୍ଧନୁରାଦାଯ ଗୌତମୋ ରଥିନାଂ ଵରଃ
ଏମିତି ଘାୟଲ କରି, ଭୀମ ଦୁଃସାହସିକ ଭାବରେ ଦହାଡିଲେ; ସେ ପୁଣି ସାଇନ୍ଧବ ରାଜାଙ୍କୁ ତିନିଟି ତୀରରେ ଘାୟଲ କଲେ। ତାପରେ, ଗୌତମ, ରଥୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅନ୍ୟ ଧନୁଷ ନେଇଲେ।
ଭୀମଂ ଵିଵ୍ଯାଧ ସଂରବ୍ଧୋ ଦଶଭିର୍ନିଶିତୈଃ ଶରୈଃ। ସ ଵିଦ୍ଧୋ ଦଶଭିର୍ବାଣୈସ୍ତୋତ୍ରୈରିଵ ମହାଦ୍ଵିପଃ
ଗୌତମ କ୍ରୋଧରେ ଭୀମଙ୍କୁ ଦଶଟି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରରେ ଘାୟଲ କଲେ; ଦଶଟି ତୀରରେ ଘାୟଲ ଭୀମ, ଏକ ବଡ଼ ହାତୀ ଗୋଡ଼ରେ ଘାୟଲ ହେବା ପରି ଦେଖାଗଲେ।
ତତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ମହାରାଜ ଭୀମସେନଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ । ଗୌତମଂ ତାଡଯାମାସ ଶରୈର୍ବହୁଭିରାହଵେ
ତାପରେ, ମହାରାଜ, ପ୍ରତାପଶାଳୀ ଭୀମସେନ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଗୌତମଙ୍କୁ ବହୁତ ତୀରରେ ଘାୟଲ କଲେ।
ସୈନ୍ଧଵସ୍ଯ ତଥାଽଶ୍ଵାଂଶ୍ଚ ସାରଥିଂ ଚ ତ୍ରିଭିଃ ଶରୈଃ । ପ୍ରାହିଣୋନ୍ମୃତ୍ଯୁଲୋକାଯ କାଲାନ୍ତକସମଦ୍ଯୁତିଃ
ସାଇନ୍ଧବ ରାଜାଙ୍କ ଘୋଡ଼ା ଓ ସାରଥିକୁ ତିନିଟି ତୀରରେ ମୃତ୍ୟୁ ଲୋକକୁ ପଠାଇଦେଲେ; ସେ କାଳାନ୍ତକ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଦେଖାଗଲେ।
ହତାଶ୍ଵାତ୍ତୁ ରଥାତ୍ତୂର୍ଣମଵପ୍ଲୁତ୍ଯ ମହାରଥଃ । ଶରାଂଶ୍ଚିକ୍ଷେପ ନିଶିତାନ୍ଭୀମସେନସ୍ଯ ସଂଯୁଗେ
ଘୋଡ଼ା ନଥିବା ରଥରୁ ଶୀଘ୍ର ଉତ୍କ୍ରମଣ କରି, ମହାରଥୀ ଯୋଧା ଭୀମସେନଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀର ନିକ୍ଷେପ କଲେ।
ତସ୍ଯ ଭୀମୋ ଧନୁର୍ମଧ୍ଯେ ଦ୍ଵାଭ୍ଯାଂ ଚିଚ୍ଛେଦ ମାରିଷ । ଭଲ୍ଲାଭ୍ଯାଂ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୈନ୍ଧଵସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ
ଭୀମ, ଭାରତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦୁଇଟି ତୀରରେ ତାଙ୍କ ଧନୁଷ ମଧ୍ୟରେ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ; ଦୁଇଟି ଭଲା ତୀରରେ ସାଇନ୍ଧବ ରାଜାଙ୍କୁ ଘାୟଲ କଲେ।
ସ ଚ୍ଛିନ୍ନଧନ୍ଵା ଵିରଥୋ ହତାଶ୍ଵୋ ହତସାରଥିଃ । ଚିତ୍ରସେନରଥଂ ରାଜନ୍ନାରୁରୋହ ତ୍ଵରାନ୍ଵିତଃ
ଧନୁଷ ଭାଙ୍ଗି, ରଥ ନଷ୍ଟ, ଘୋଡ଼ା ଓ ସାରଥି ମୃତ, ସେ ଶୀଘ୍ର ଚିତ୍ରସେନଙ୍କ ରଥକୁ ଚଢ଼ିଗଲେ, ରାଜା।
ଅତ୍ଯଦ୍ଭୁତଂ ରଣେ କର୍ମ କୃତଵାଂସ୍ତତ୍ର ପାଣ୍ଡଵଃ । ମହାରଥାଞ୍ଶରୈର୍ଵିଦ୍ଧ୍ଵା ଵାରଯିତ୍ଵା ଚ ମାରିଷ
ସେଠାରେ, ପାଣ୍ଡବ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ, ମାରିଷ, ତୀରରେ ମହାରଥୀମାନଙ୍କୁ ଘାୟଲ ଓ ରୋକିଦେଲେ।
ଵିରଥଂ ସୈନ୍ଧଵଂ ଚକ୍ରେ ସର୍ଵଲୋକସ୍ଯ ପଶ୍ଯତଃ । ତଦା ନ ମମୃଷେ ଶଲ୍ଯୋ ଭୀମସେସ୍ଯ ଵିକ୍ରମମ୍
ସମସ୍ତ ଲୋକ ଦେଖିଥିବା ବେଳେ, ସେ ସାଇନ୍ଧବ ରାଜାଙ୍କୁ ରଥହୀନ କରିଦେଲେ; ଏହା ଦେଖି ଶାଲ୍ୟ ଭୀମସେନଙ୍କ ଶୂରତା ସହିପାରିଲେନି।
ସ ସଂଧାଯ ଶରାଂସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣାନ୍କରମାରପରିମାର୍ଜିତାନ୍ । ଭୀମଂ ଵିଵ୍ଯାଧ ସମରେ ତିଷ୍ଠିତିଷ୍ଠେତି ଚାବ୍ରଵୀତ୍
ଶାଲ୍ୟ କରିଗରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘସାଯାଇଥିବା ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀର ଧନୁଷରେ ଲଗାଇ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀମଙ୍କୁ ଘାୟଲ କଲେ ଓ 'ଥିବା, ଥିବା!' ବୋଲି ଚିତ୍କାର କଲେ।