ଵିଜଯୀ ଚ ରଣେ ନିତ୍ଯଂ ଭୈରଵାସ୍ତ୍ରଶ୍ଚ ପାଣ୍ଡଵଃ । `ଅଭ୍ଯୁଦ୍ଯତଂ ରଣେ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭୈରଵାସ୍ତ୍ରଂ ଚ ପାଣ୍ଡଵମ୍ ।' ତସ୍ଯ ମାର୍ଗଂ ପରିହରନ୍ଦ୍ରୁତଂ ଗଚ୍ଛ ଯତଵ୍ରତ
ପାଣ୍ଡବ ସଦା ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଜୟୀ, ଭୟଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରନ୍ତି; ଯୁଦ୍ଧରେ ସେ ଭୟଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର ଉପରେ ଉଠିଲେ, ତାଙ୍କର ପଥ ଦ୍ରୁତ ଛାଡ଼ିଦିଅ, ନିଷ୍ଠାବାନ।
ପଶ୍ଯାଦ୍ଯୈତନ୍ମହାଘୋରେ ସଂଯୁଗେ ଵୈଶସଂ ମହତ୍। ହେମଚିତ୍ରାଣି ଶୂରଣାଂ ମହାନ୍ତି ଚ ଶୁଭାନି ଚ
ଏହି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧରେ ଏତେ ଭୟାନକ ବିନାଶ ଦେଖ, ସୁନାରେ ଶୋଭିତ ଶୂରମାନେଙ୍କ ବଡ଼ ଓ ଶୁଭ୍ର କବଚ।
କଵଚାନ୍ଯଵଦୀର୍ଯନ୍ତେ ଶରୈଃ ସନ୍ନତପର୍ଵଭିଃ । ଛିଦ୍ଯନ୍ତେ ଚ ଧ୍ଵଜାଗ୍ରାଣି ତୋମରାଶ୍ଚ ଧନୂଂଷି ଚ
ବାଙ୍କା ପ୍ରାଣ୍ତ ଥିବା ତୀରରେ କବଚ ଭାଙ୍ଗିଯାଉଛି; ପତାକା ଶୀର୍ଷ, ତୋମର ଓ ଧନୁଷ ଛିଣ୍ଡାଯାଉଛି।
ପ୍ରାସାଶ୍ଚ ଵିମଲାସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣାଃ ଶକ୍ତ୍ଯଶ୍ଚ କନକୋଜ୍ଜ୍ଵଲାଃ । ଵୈଜଯନ୍ତ୍ଯଶ୍ଚ ନାଗାନାଂ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧେନ କିରୀଟିନା
ନିର୍ମଳ ଓ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବଣ୍ଡା, ସୁନାରେ ଚମକୁଥିବା ଶକ୍ତି, ଏବଂ ହାତୀମାନେଙ୍କ ଜୟପତାକା, କ୍ରୋଧିତ ମୁକୁଟଧାରୀ ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ ପାଉଛି।
ନାଯଂ ସଂରକ୍ଷିତୁଂ କାଲଃ ପ୍ରାଣାନ୍ପୁତ୍ରୋପଜୀଵିଭିଃ । ଯାହି ସ୍ଵର୍ଗଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ଯଶସେ ଵିଜଯାଯ ଚ
ଏହି ସମୟ ପୁଅ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପ୍ରାଣ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ନୁହେଁ; ସ୍ୱର୍ଗ, ଯଶ ଓ ବିଜୟ ଲକ୍ଷ୍ୟରେ ଆଗେ ବଢ଼।
ରଥନାଗହଯାଵର୍ତାଂ ମହାଘୋରାଂ ସୁଦୁର୍ଗମାମ୍ । ରଥେନ ସଂଗ୍ରାମନଦୀଂ ତରତ୍ଯେଷ କପିଧ୍ଵଜଃ
ଏହି କପିପତାକାଧାରୀ ରଥରେ ଚଢ଼ି, ରଥ, ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଭୟଙ୍କର ଓ ଅତି ଦୁର୍ଗମ ଯୁଦ୍ଧନଦୀକୁ ଅତିକ୍ରମ କରୁଛନ୍ତି।
ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯତା ଦମୋ ଦାନଂ ତପଶ୍ଚ ଚରିତଂ ମହତ୍। ଇହୈଵ ଦୃଶ୍ଯତେ ପାର୍ଥେ ଭ୍ରାତା ଯସ୍ଯ ଧନଞ୍ଜଯଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି, ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ, ଦାନ ଓ ବଡ଼ ତପସ୍ୟା—ଏହି ସବୁ ପାର୍ଥରେ ଦେଖାଯାଉଛି, ଯାହାଙ୍କ ଭାଇ ଧନଞ୍ଜୟ।
ଭୀମସେନଶ୍ଚ ବଲଵାନ୍ମାଦ୍ରୀପୁତ୍ରୌ ଚ ପାଣ୍ଡଵୌ । ଵାସୁଦେଵଶ୍ଚ ଵାର୍ଷ୍ଣେଯୋ ଯସ୍ଯ ନାଥୋ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ
ଭୀମସେନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ମାଦ୍ରୀଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ ଓ ବୃଷ୍ଣିବଂଶୀ ବାସୁଦେବ—ଏହିମାନେ ଯାହାଙ୍କ ରକ୍ଷାକର୍ତ୍ତା ଭାବେ ଅଟୁଟ ଅଛନ୍ତି।
ତସ୍ଯୈଷ ମନ୍ଯୁପ୍ରଭଵୋ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ଦୁର୍ମତେଃ । ତପୋଭାଵିତଦେହସ୍ଯ କୋପୋ ଦହତି ଵାହିନୀମ୍
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅର ଦୁଷ୍ଟ ମନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଏହି କ୍ରୋଧ, ଯେଉଁଠାରେ ତପସ୍ୟାରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶରୀର ଅଛି, ସେ ଅଗ୍ନି ପରି ସେନାକୁ ଜଳାଇ ଦେଉଛି।
ଏଷ ସଂଦୃଶ୍ଯତେ ପାର୍ଥୋ ଵାସୁଦେଵଵ୍ଯପାଶ୍ରଯଃ । ଦାରଯନ୍ସର୍ଵସୈନ୍ଯାନି ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାଣି ସର୍ଵଶଃ
ଏଠାରେ ପାର୍ଥ, ବାସୁଦେବଙ୍କ ଉପରେ ଆଶ୍ରୟ କରି, କୌରବ ସେନାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଭଙ୍ଗ କରୁଛନ୍ତି।
ଏତଦାଲୋକ୍ଯତେ ସୈନ୍ଯଂ କ୍ଷୋଭ୍ଯମାଣଂ କିରୀଟିନା । ମହୋର୍ମିନଦ୍ଧଂ ସୁମହତ୍ତିମିନେଵ ମହାଜଲମ୍
ମୁକୁଟଧାରୀ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ତେଜିତ ସେନା, ବଡ଼ ମାଛ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ତଳ ହୋଇଥିବା ବଡ଼ ଜଳରାଶି ପରି ଦେଖାଯାଉଛି।
ହାହାକିଲକିଲାଶବ୍ଦାଃ ଶ୍ରୂଯନ୍ତେ ଚ ଚମୂମୁଖେ । ଯାହି ପାଞ୍ଚାଲଦାଯାଦମହଂ ଯାସ୍ଯେ ଯୁଧିଷ୍ଠିରମ୍
ଯୁଦ୍ଧ ମୁହାଁରେ 'ହାହା' ଓ 'କିଲକିଲା' ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଯାଉଛି; 'ପଞ୍ଚାଳ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀଙ୍କୁ ଯାଉ', 'ମୁଁ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ଯାଉଛି' ଭାବରେ କହାଯାଉଛି।
ଦୁର୍ଗମଂ ହ୍ଯନ୍ତରଂ ରାଜ୍ଞୋ ଵ୍ଯୂହସ୍ଯାମିତତେଜସଃ । ସମୁଦ୍ରକୁକ୍ଷିପ୍ରତିମଂ ସର୍ଵତୋଽତିରଥୈଃ ସ୍ଥିତୈଃ
ରାଜାଙ୍କ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବ୍ୟୁହର ମଧ୍ୟ ଅଂଶ ଅତି ଦୁର୍ଗମ ଓ ଅପାର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ଭରିଥିବା, ସମୁଦ୍ରର ଗଭୀରତା ପରି, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯୋଧାମାନେ ରକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି।
ସାତ୍ଯକିଶ୍ଚାଭିମନ୍ଯୁଶ୍ଚ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନଵୃକୋଦରୌ । ପର୍ଯରକ୍ଷନ୍ତ ରାଜାନଂ ଯମୌ ଚ ମନୁଜେଶ୍ଵରମ୍
ସାତ୍ୟକି, ଅଭିମନ୍ୟୁ, ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ, ଭୀମ ଓ ଯମ ଦ୍ୱିତୀୟ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ।
ଉପେନ୍ଦ୍ରସଦୃଶଶ୍ଯାମୋ ମହାଶାଲ ଇଵୋଦ୍ଗତଃ । ଏଷ ଗଚ୍ଛତ୍ଯନୀକାଗ୍ରେ ଦ୍ଵିତୀଯ ଇଵ ଫଲ୍ଗୁନଃ
ଉପେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପରି ଶ୍ୟାମ ଓ ବଡ଼ ଗଛ ପରି ଉଠିଥିବା, ସେ ସେନାର ଆଗରେ ଏଗୁଉଛନ୍ତି, ଶକ୍ତିରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଅର୍ଜୁନ ପରି।
ଉତ୍ତମାସ୍ତ୍ରାଣି ଚାଧତ୍ସ୍ଵ ଗୃହୀତ୍ଵା ଚ ମହଦ୍ଧନୁଃ । ପାର୍ଷତଂ ଯାହି ରାଜାନଂ ଯୁଧ୍ଯସ୍ଵ ଚ ଵୃକୋଦରମ୍
ତୁମେ ଉତ୍ତମ ଅସ୍ତ୍ର ଓ ବଡ଼ ଧନୁ ନେଇ, ପୃଷତ ରାଜାଙ୍କୁ ଯାଉ ଓ ଭୀମ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କର।
କୋ ହି ନେଚ୍ଛେତ୍ପ୍ରିଯଂ ପୁତ୍ରଂ ଜୀଵନ୍ତଂ ଶାଶ୍ଵତୀଃ ସମାଃ । କ୍ଷତ୍ରଧର୍ମଂ ତୁ ସଂପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ତତସ୍ତ୍ଵାଂ ନିଯୁନଜ୍ମ୍ଯହମ୍
କିଏ ନିଜ ପ୍ରିୟ ପୁଅକୁ ଅନେକ ବର୍ଷ ଜୀବନ୍ତ ଦେଖିବାକୁ ଚାହେନି? କିନ୍ତୁ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମକୁ ଭାବି, ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହି ଆଜ୍ଞା ଦେଉଛି।
ଏଷ ଚାତିରଣେ ଭୀଷ୍ମୋ ଦହତେ ଵୈ ମହାଚମୂମ୍ । ଯୁଦ୍ଧେଷୁ ସଦୃଶସ୍ତାତ ଯମସ୍ଯ ଵରୁଣସ୍ଯ ଚ
ଏଠାରେ ଭୀଷ୍ମ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେନାକୁ ଦହି ଦେଉଛନ୍ତି, ଯୁଦ୍ଧରେ ତିନି ଯମ ଓ ଵରୁଣ ପରି ସମାନ।
ପୁତ୍ରଂ ସମନୁଶାସ୍ଯୈଵଂ ଭାରଦ୍ଵାଜଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍। ମହାରଣେ ମହାରାଜ ଧର୍ମରାଜମଯୋଧଯତ୍
ପୁଅକୁ ଏଭଳି ଉପଦେଶ ଦେଇ, ପ୍ରତାପଶାଳୀ ଭାରଦ୍ୱାଜ, ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧରେ ଧର୍ମରାଜ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
ଭଗଦତ୍ତଃ କୃପଃ ଶଲ୍ଯଃ କୃତଵର୍ତା ତଥୈଵ ଚ। ଵିନ୍ଦାନୁଵିନ୍ଦାଵାଵନ୍ତ୍ଯୌ ସୈନ୍ଧଵଶ୍ଚ ଜଯଦ୍ରଥଃ
ଭଗଦତ୍ତ, କୃପ, ଶଳ୍ୟ, କୃତବର୍ମା, ଭିନ୍ଦ ଓ ଅନୁଭିନ୍ଦ ଅବନ୍ତିର, ସିନ୍ଧୁର ରାଜା ଓ ଜୟଦ୍ରଥ,
ଚିତ୍ରସେନୋ ଵିକର୍ଣଶ୍ଚ ତଥା ଦୁର୍ମର୍ଷଣୋ ଯୁଵା। ଦଶୈତେ ତାଵକା ଯୋଧା ଭୀମସେନମଯୋଧଯନ୍
ଚିତ୍ରସେନ, ବିକର୍ଣ୍ଣ ଓ ଯୁବ ଦୁର୍ମର୍ଷଣ — ଏହି ଦଶ ତୁମର ଯୋଧା ଭୀମସେନଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ମହତ୍ଯା ସେନଯା ଯୁକ୍ତା ନାନାଦେଶସମୁତ୍ଥଯା । ଭୀଷ୍ମସ୍ଯ ସମରେ ରାଜନ୍ପ୍ରାର୍ଥଯାନା ମହଦ୍ଯଶଃ
ବହୁ ଦେଶରୁ ଆସିଥିବା ବଡ଼ ସେନା ସହିତ, ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ବଡ଼ କୀର୍ତି ଚାହିଁ, ରାଜା।
ଶଲ୍ଯସ୍ତୁ ନଵଭିର୍ବାଣୈର୍ଭୀମସେନମତାଡଯତ୍ । କୃତଵର୍ମା ତ୍ରିଭିର୍ଭାଣୈଃ କୃପଶ୍ଚ ନଵଭିଃ ଶରୈଃ
ଶଳ୍ୟ ନଉଟି ବାଣ ଦେଇ ଭୀମସେନଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ, କୃତବର୍ମା ତିନିଟି ବାଣ ଦେଇ, ଓ କୃପ ନଉଟି ଶର ଦେଇ ଆଘାତ କଲେ।
ଚିତ୍ରସେନୋ ଵିକର୍ଣଶ୍ଚ ଭଗଦତ୍ତଶ୍ଚ ମାରିଷ । ଦଶଭିର୍ଦଶଭିର୍ବାଣୈର୍ଭୀମସେନମତାଡଯନ୍
ଚିତ୍ରସେନ, ବିକର୍ଣ୍ଣ ଓ ଭଗଦତ୍ତ, ମହାନ, ପ୍ରତ୍ୟେକେ ଦଶଟି ବାଣ ଦେଇ ଭୀମସେନଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ।
ସୈନ୍ଧଵଶ୍ଚ ତ୍ରିଭିର୍ବାଣୈର୍ଭୀମସେନମଡାଯତ୍ । ଵିନ୍ଦାନୁଵିନ୍ଦାଵାଵନ୍ତ୍ଯୌ ପଞ୍ଚଭିଃ ପଞ୍ଚଭିଃ ଶରୈଃ
ସିନ୍ଧୁର ରାଜା ତିନିଟି ବାଣ ଦେଇ ଭୀମସେନଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ, ଭିନ୍ଦ ଓ ଅନୁଭିନ୍ଦ ଅବନ୍ତିର ପ୍ରତ୍ୟେକେ ପାଞ୍ଚଟି ଶର ଦେଇ।
ଦୁର୍ମର୍ଷଣସ୍ତୁ ଵିଂଶତ୍ଯା ପାଣ୍ଡଵଂ ନିଶିତୈଃ ଶରୈଃ। ସ ତାନ୍ସର୍ଵାନ୍ମହାରାଜ ରାଜମାନାନ୍ପୃଥକ୍ପୃଥକ୍
ଦୁର୍ମର୍ଷଣ ଭୀମସେନଙ୍କୁ କୋଣା ଶର ଦେଇ ବିଶ୍ ଆଘାତ କଲେ; ତଥାପି, ଭୀମସେନ, ରାଜା, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଗର୍ବିତ ଯୋଧାମାନେକୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଭାବେ ମୁହାଁ ଦେଲେ।
ପ୍ରଵୀରାନ୍ସର୍ଵଲୋକସ୍ଯ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାନ୍ମହାରଥାନ୍ । ଜଘାନ ସମରେ ଵୀରଃ ପାଣ୍ଡଵଃ ପରଵୀରହା
ପାଣ୍ଡବ ଯୋଧା, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଦଳିଦେବାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପ୍ରବଳ ରଥୀମାନଙ୍କୁ, ସମସ୍ତ ଲୋକର ଶୂରମାନଙ୍କୁ ପରାଜିତ କରିଦେଲେ।
ସପ୍ତଭିଃ ଶଲ୍ଯମାଵିଧ୍ଯତ୍କୃତଵର୍ମାଣମଷ୍ଟଭିଃ । କୃପସ୍ଯ ସଶରଂ ଚାପଂ ମଧ୍ଯେ ଚିଚ୍ଛେଦ ଭାରତ
ସେ ସାତଟି ତୀରରେ ଶାଲ୍ୟଙ୍କୁ, ଆଠଟି ତୀରରେ କୃତବର୍ମାଙ୍କୁ ଘାୟଲ କଲେ; ଯୁଦ୍ଧ ମଧ୍ୟରେ କୃପାଙ୍କ ଧନୁଷ ଓ ତୀରକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ, ଓ ଭାରତ।
ଅଥୈନଂ ଚ୍ଛିନ୍ନଧନ୍ଵାନଂ ପୁନର୍ଵିଵ୍ଯାଧ ସପ୍ତଭିଃ । ଵିନ୍ଦାନୁଵିନ୍ଦୌ ଚ ତଥା ତ୍ରିଭିସ୍ତ୍ରିଭିରତାଡଯତ୍
ଧନୁଷ ଭାଙ୍ଗି ଯାଇଥିବା କୃପାଙ୍କୁ ସେ ପୁଣି ସାତଟି ତୀରରେ ଘାୟଲ କଲେ; ଏହିପରି, ଭିନ୍ଦ ଓ ଅନୁଭିନ୍ଦଙ୍କୁ ତିନିତିନି ତୀରରେ ଘାୟଲ କଲେ।
ଦୁର୍ମର୍ଷଣଂ ଚ ଵିଂଶତ୍ଯା ଚିତ୍ରସେନଂ ଚ ପଞ୍ଚଭିଃ । ଵିକର୍ଣଂ ଦଶଭିର୍ବାଣୈଃ ପଞ୍ଚଭିଶ୍ଚ ଜଯଦ୍ରଥମ୍
ଦୁର୍ମର୍ଷଣଙ୍କୁ କୁଳିଶ ଗଣନାରେ କିଶୋର ତୀରରେ, ଚିତ୍ରସେନଙ୍କୁ ପାଞ୍ଚଟି, ବିକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଦଶଟି ତୀରରେ, ଓ ଜୟଦ୍ରଥଙ୍କୁ ପାଞ୍ଚଟି ତୀରରେ ଘାୟଲ କଲେ।