ଅଯଂ ହି ଦିଵସସ୍ତାତ ଯତ୍ର ପାର୍ଥୋ ମହାବଲଃ। ଜିଘାଂସୁଃ ସମରେ ଭୀଷ୍ମଂ ପରଂ ଯତ୍ନଂ କରିଷ୍ଯତି
ହେ ପୁଅ, ଏହି ଦିନ ହେଉଛି, ଯେଉଁଦିନ ପାର୍ଥ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଚାହିଁ, ସବୁଠୁ ବେଶି ଚେଷ୍ଟା କରିବେ।
ଉତ୍ପତନ୍ତି ହି ମେ ବାଣା ଧନୁଃ ପ୍ରସ୍ଫୁରତୀଵ ଚ । ଯୋଗମସ୍ତ୍ରାଣି ନେଚ୍ଛନ୍ତି କ୍ରୂରଂ ମେ ଵର୍ତତେ ମନଃ
ମୋ ତୀର ଆପଣେ ଆପଣେ ଉଡ଼ିଯାଉଛି, ଧନୁଷ କମ୍ପିଉଛି, ଅସ୍ତ୍ରମାନେ ଏକାଠି ହେବାକୁ ଚାହୁଁନାହାନ୍ତି, ମୋ ମନ ଦୁଷ୍ଟତାରେ ଭରିଯାଇଛି।
ଦିକ୍ଷ୍ଵଶାନ୍ତାନି ଘୋରାଣି ଵ୍ଯାହରନ୍ତି ମୃଗଦ୍ଵିଜାଃ । ନୀଚୈର୍ଗୃଧ୍ରା ନିଲୀଯନ୍ତେ ଭାରତାନାଂ ଚମୂଂ ପ୍ରତି
ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଭୟଙ୍କର ଓ ଅଶାନ୍ତ ପଶୁପକ୍ଷୀମାନେ ଚିତ୍କାର କରୁଛନ୍ତି; ଗୃଧ୍ରମାନେ ନିମ୍ନକୁ ଲୁଚି ରହିଛନ୍ତି, କୌରବ ସେନା ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି।
ନଷ୍ଟପ୍ରଭ ଇଵାଦିତ୍ଯଃ ସର୍ଵତୋ ଲୋହିତା ଦିଶଃ । ରସତେ ଵ୍ଯଥତେ ଭୂମିଃ କମ୍ପତୀଵ ଚ ସର୍ଵଶଃ
ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆଲୋକ ହରାଇଦେଇଛି ଭଳି ଲାଗୁଛି, ସମସ୍ତ ଦିଗ ରକ୍ତିମ ହୋଇଯାଇଛି; ଭୂମି ଗୁଞ୍ଜିଉଛି, କମ୍ପିଉଛି, ସମସ୍ତଠାରେ ଅସ୍ଥିର ଲାଗୁଛି।
କଙ୍କଗୃଧ୍ରା ବଲାକାଶ୍ଚ ଵ୍ଯାହରନ୍ତି ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ । ଶିଵାଶ୍ଚୈଵାଶିଵା ଘୋରା ଵେଦଯନ୍ତ୍ଯୋ ମହଦ୍ଭଯମ୍
କଉଁ, ଗୃଧ୍ର ଓ ବକମାନେ ବାରମ୍ବାର ଚିତ୍କାର କରୁଛନ୍ତି; ଶୁଭ ଓ ଅଶୁଭ, ଭୟଙ୍କର ସଙ୍କେତ ଦେଇ, ବଡ଼ ଆତଙ୍କ ଆସୁଛି।
ପପାତ ମହତୀ ଚୋଲ୍କା ମଧ୍ଯେନାଦିତ୍ଯମଣ୍ଡଲାତ୍। ସକବନ୍ଧଶ୍ଚ ପରିଘୋ ଭାନୁମାଵୃତ୍ଯ ତିଷ୍ଠତି
ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟରୁ ବଡ଼ ଉଲ୍କା ପଡ଼ିଗଲା; ମୁଣ୍ଡ ନଥିବା ଗଦା ଗୋଟିଏ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଢାକି ଦାଉଛି।
ପରିଵେଷସ୍ତଥା ଘୋରଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଭାସ୍କରଯୋରଭୂତ୍। ଵେଦଯାନୋ ଭଯଂ ଘୋରଂ ରାଜ୍ଞାଂ ଦେହାଵକର୍ତନମ୍
ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଚାରିପାଖରେ ଭୟଙ୍କର ହାଲୋ ଦେଖାଦେଲା, ଯାହା ରାଜାମାନଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଓ ଭୟଙ୍କର ସଙ୍କେତ ଦେଉଛି।
ଦେଵତାଯତନସ୍ଥାଶ୍ଚ କୌରଵେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଦେଵତାଃ । କମ୍ପନ୍ତେ ଚ ହସନ୍ତେ ଚ ନୃତ୍ଯନ୍ତି ଚ ରୁଦନ୍ତି ଚ
କୌରବ ରାଜାଙ୍କ ଦେବତାମନ୍ଦିରରେ ଥିବା ଦେବତାମାନେ କମ୍ପିଉଛନ୍ତି, ହସୁଛନ୍ତି, ନୃତ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି ଓ କାନ୍ଦୁଛନ୍ତି।
ଅପସଵ୍ଯଂ ଗ୍ରହାଶ୍ଚକ୍ରୁରଲକ୍ଷ୍ମାଣଂ ଦିଵାକରମ୍ । ଅଵାକ୍ଶିରାଶ୍ଚ ଭଗଵାନୁପାତିଷ୍ଠତ ଚନ୍ଦ୍ରକମାଃ
ଗ୍ରହମାନେ ବାମପଟେ ଘୁଞ୍ଚି, ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଅଶୁଭ କରିଦେଲେ; ଚନ୍ଦ୍ରମା ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଦାଉଛି।
ଵପୂଂଷି ଚ ନରେନ୍ଦ୍ରାଣାଂ ଵିଗତାଭାନି ଲକ୍ଷଯେ । ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ସୈନ୍ଯେଷୁ ନ ଚ ଭ୍ରାଜନ୍ତି ଦଂଶିତାଃକ
ମୁଁ ଦେଖୁଛି, ରାଜାମାନଙ୍କ ଦେହର ଅଭା ହରାଇଯାଇଛି; ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ସେନାରେ ଅଳଙ୍କୃତ ଲୋକେ ଆଲୋକିତ ନୁହେଁ।
ସେନଯୋରୁଭଯୋଶ୍ଚାପି ସମନ୍ତାଚ୍ଛ୍ରୂଯତେ ମହାନ୍। ପାଞ୍ଚଜନ୍ଯସ୍ଯ ନିର୍ଘୋଷୋ ଗାଣ୍ଡୀଵସ୍ଯ ଚ ନିଃସ୍ଵନଃ
ଦୁଇ ପକ୍ଷର ସେନା ଚାରିପାଖରୁ ପାଞ୍ଚଜନ୍ୟ ଶଂଖର ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନି ଏବଂ ଗାଣ୍ଡୀବ ଧନୁଷର ଟଣା ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଯାଉଛି।
ଧ୍ରୁଵମାସ୍ଥାଯ ବୀଭତ୍ସୁରୁତ୍ତମାସ୍ତ୍ରାଣି ସଂଯୁଗେ। ଅପାସ୍ଯାନ୍ଯାନ୍ରଣେ ଯୋଧାନଭ୍ଯେଷ୍ଯତି ପିତାମହମ୍
ଯୁଦ୍ଧରେ ବୀଭତ୍ସୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅସ୍ତ୍ର ଧରିଛନ୍ତି, ଅନ୍ୟ ସେନାନୀମାନେଙ୍କୁ ଅଟଳ ଭାବେ ପଛକୁ ହଟାଇ, ସେ ପିତାମହ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଦିଗରେ ଆଗେ ବଢ଼ିଯିବେ।
ହୃଷ୍ଯନ୍ତି ରୋମକୂପାଣି ସୀଦତୀଵ ଚ ମେ ମନଃ । ଚିନ୍ତଯିତ୍ଵା ମହାବାହୋ ଭୀଷ୍ମାର୍ଜୁନସମାଗମମ୍
ମୋ ଦେହର ଲୋମ ଉଠିଯାଉଛି, ମନ ଭୟରେ ଅସ୍ଥିର ହେଉଛି, ମହାବାହୁ, ଯେତେବେଳେ ଭୀଷ୍ମ ଓ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ମୁକାବିଲା ଭାବୁଛି।
ତଂ ଚେହ ନିକୃତିପ୍ରଜ୍ଞଂ ପାଞ୍ଚାଲ୍ଯଂ ପାପଚେତସମ୍ । ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ରଣେ ପାର୍ଥୋ ଭୀଷ୍ମସ୍ଯାଯୋଧନଂ ଗତଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଚତୁର ଚିତ୍ତ ଓ ଦୁଷ୍ଟ ମନ ବିଶିଷ୍ଟ ପାଞ୍ଚାଳୀପୁତ୍ରଙ୍କୁ ସାମ୍ନାରେ ରଖି, ପାର୍ଥ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଗଲେ।
ଅବ୍ରଵୀଚ୍ଚ ପୁରା ଭୀଷ୍ମୋ ନାହଂ ହନ୍ଯାଂ ଶିଖଣ୍ଡିନମ୍ । ସ୍ତ୍ରୀ ହ୍ଯେଷା ଵିହିତା ଧାତ୍ରା ଦୈଵାଚ୍ଚ ସ ପୁନଃ ପୁମାନ୍
ଭୀଷ୍ମ ପୂର୍ବେ କହିଥିଲେ, 'ମୁଁ ଶିଖଣ୍ଡିନକୁ ମାରିବିନାହିଁ, କାରଣ ତାଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଜଣେ ଜଣାଣୀ କରିଥିଲେ, ଯଦିଓ ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ସେ ପୁଣି ପୁରୁଷ ହୋଇଛନ୍ତି।'
ଅସଂକଲ୍ପଧ୍ଵଜଶ୍ଚୈଵ ଯାଜ୍ଞସେନିର୍ମହାବଲଃ । ନ ଚାମଙ୍ଗଲିକେ ତସ୍ମିନ୍ପ୍ରହରେଦାପଗାସୁତଃ
ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯାଜ୍ଞସେନୀଙ୍କ ପତାକା ଅସ୍ଥିର, ଏବଂ ନଦୀପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ ଅଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଥିବା ଉପରେ ଆଘାତ କରିବେନାହିଁ।
ଏତଦ୍ଵିଚିନ୍ତଯାନସ୍ଯ ପ୍ରଜ୍ଞା ସୀଦତି ମେ ଭୃଶମ୍ । ଅଭ୍ଯୁଦ୍ଯତୋ ରଣେ ପାର୍ଥଃ କୁରୁଵୃଦ୍ଧମୁପାଦ୍ରଵତ୍
ଏହି ସବୁ ଭାବି ମୋର ବୁଦ୍ଧି ଭୟରେ ଅସ୍ଥିର ହେଉଛି; ପାର୍ଥ ଯୁଦ୍ଧରେ କୁରୁବୃଦ୍ଧଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରିଛନ୍ତି।
ଯୁଧିଷ୍ଠିରସ୍ଯ ଚ କ୍ରୋଧୋ ଭୀଷ୍ମଶ୍ଚାର୍ଜୁନସଂଗତଃ । ମମ ଚାସ୍ତ୍ରସମାରମ୍ଭଃ ପ୍ରଜାନାମଶିଵଂ ଧ୍ରୁଵମ୍
ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ କ୍ରୋଧ, ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଅର୍ଜୁନ ସହ ଏକତ୍ରିତ ହେବା, ଏବଂ ମୋର ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ—ଏହି ସବୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ଅଶୁଭ ସୂଚନା।
ମନସ୍ଵୀ ବଲଵାଞ୍ଶୂରଃ କୃତାସ୍ତ୍ରୋଽଲଘୁଵିକ୍ରମଃ । ଦୂରପାତୀ ଦୃଢେଷୁଶ୍ଚ ନିମିତ୍ତଜ୍ଞଶ୍ଚ ପାଣ୍ଡଵଃ
ପାଣ୍ଡବ ଦୃଢ଼ ମନ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସୂରବୀର, ଅସ୍ତ୍ରଚଳନରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସାହସରେ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ନୁହେଁ, ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୀର ଛାଡ଼ିପାରନ୍ତି, ତୀରରେ ଦୃଢ଼, ଓ ନିମିତ୍ତ ବୁଝିପାରନ୍ତି।
ଅଜେଯଃ ସମରେ ଚାପି ଦେଵୈରପି ସଵାସଵୈଃ । ବଲଵାନ୍ବୁଦ୍ଧିମାଂଶ୍ଚୈଵ ଜିତକ୍ଲେଶୋ ଯୁଧାଂ ଵରଃ
ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେବତାମାନେ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ମଧ୍ୟ ଅଜୟ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ବୁଦ୍ଧିମାନ, କଷ୍ଟ ଜିତିଥିବା, ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ।
ଵିଜଯୀ ଚ ରଣେ ନିତ୍ଯଂ ଭୈରଵାସ୍ତ୍ରଶ୍ଚ ପାଣ୍ଡଵଃ । `ଅଭ୍ଯୁଦ୍ଯତଂ ରଣେ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭୈରଵାସ୍ତ୍ରଂ ଚ ପାଣ୍ଡଵମ୍ ।' ତସ୍ଯ ମାର୍ଗଂ ପରିହରନ୍ଦ୍ରୁତଂ ଗଚ୍ଛ ଯତଵ୍ରତ
ପାଣ୍ଡବ ସଦା ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଜୟୀ, ଭୟଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରନ୍ତି; ଯୁଦ୍ଧରେ ସେ ଭୟଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର ଉପରେ ଉଠିଲେ, ତାଙ୍କର ପଥ ଦ୍ରୁତ ଛାଡ଼ିଦିଅ, ନିଷ୍ଠାବାନ।
ପଶ୍ଯାଦ୍ଯୈତନ୍ମହାଘୋରେ ସଂଯୁଗେ ଵୈଶସଂ ମହତ୍। ହେମଚିତ୍ରାଣି ଶୂରଣାଂ ମହାନ୍ତି ଚ ଶୁଭାନି ଚ
ଏହି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧରେ ଏତେ ଭୟାନକ ବିନାଶ ଦେଖ, ସୁନାରେ ଶୋଭିତ ଶୂରମାନେଙ୍କ ବଡ଼ ଓ ଶୁଭ୍ର କବଚ।
କଵଚାନ୍ଯଵଦୀର୍ଯନ୍ତେ ଶରୈଃ ସନ୍ନତପର୍ଵଭିଃ । ଛିଦ୍ଯନ୍ତେ ଚ ଧ୍ଵଜାଗ୍ରାଣି ତୋମରାଶ୍ଚ ଧନୂଂଷି ଚ
ବାଙ୍କା ପ୍ରାଣ୍ତ ଥିବା ତୀରରେ କବଚ ଭାଙ୍ଗିଯାଉଛି; ପତାକା ଶୀର୍ଷ, ତୋମର ଓ ଧନୁଷ ଛିଣ୍ଡାଯାଉଛି।
ପ୍ରାସାଶ୍ଚ ଵିମଲାସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣାଃ ଶକ୍ତ୍ଯଶ୍ଚ କନକୋଜ୍ଜ୍ଵଲାଃ । ଵୈଜଯନ୍ତ୍ଯଶ୍ଚ ନାଗାନାଂ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧେନ କିରୀଟିନା
ନିର୍ମଳ ଓ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବଣ୍ଡା, ସୁନାରେ ଚମକୁଥିବା ଶକ୍ତି, ଏବଂ ହାତୀମାନେଙ୍କ ଜୟପତାକା, କ୍ରୋଧିତ ମୁକୁଟଧାରୀ ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ ପାଉଛି।
ନାଯଂ ସଂରକ୍ଷିତୁଂ କାଲଃ ପ୍ରାଣାନ୍ପୁତ୍ରୋପଜୀଵିଭିଃ । ଯାହି ସ୍ଵର୍ଗଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ଯଶସେ ଵିଜଯାଯ ଚ
ଏହି ସମୟ ପୁଅ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପ୍ରାଣ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ନୁହେଁ; ସ୍ୱର୍ଗ, ଯଶ ଓ ବିଜୟ ଲକ୍ଷ୍ୟରେ ଆଗେ ବଢ଼।
ରଥନାଗହଯାଵର୍ତାଂ ମହାଘୋରାଂ ସୁଦୁର୍ଗମାମ୍ । ରଥେନ ସଂଗ୍ରାମନଦୀଂ ତରତ୍ଯେଷ କପିଧ୍ଵଜଃ
ଏହି କପିପତାକାଧାରୀ ରଥରେ ଚଢ଼ି, ରଥ, ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଭୟଙ୍କର ଓ ଅତି ଦୁର୍ଗମ ଯୁଦ୍ଧନଦୀକୁ ଅତିକ୍ରମ କରୁଛନ୍ତି।
ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯତା ଦମୋ ଦାନଂ ତପଶ୍ଚ ଚରିତଂ ମହତ୍। ଇହୈଵ ଦୃଶ୍ଯତେ ପାର୍ଥେ ଭ୍ରାତା ଯସ୍ଯ ଧନଞ୍ଜଯଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି, ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ, ଦାନ ଓ ବଡ଼ ତପସ୍ୟା—ଏହି ସବୁ ପାର୍ଥରେ ଦେଖାଯାଉଛି, ଯାହାଙ୍କ ଭାଇ ଧନଞ୍ଜୟ।
ଭୀମସେନଶ୍ଚ ବଲଵାନ୍ମାଦ୍ରୀପୁତ୍ରୌ ଚ ପାଣ୍ଡଵୌ । ଵାସୁଦେଵଶ୍ଚ ଵାର୍ଷ୍ଣେଯୋ ଯସ୍ଯ ନାଥୋ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ
ଭୀମସେନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ମାଦ୍ରୀଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ ଓ ବୃଷ୍ଣିବଂଶୀ ବାସୁଦେବ—ଏହିମାନେ ଯାହାଙ୍କ ରକ୍ଷାକର୍ତ୍ତା ଭାବେ ଅଟୁଟ ଅଛନ୍ତି।
ତସ୍ଯୈଷ ମନ୍ଯୁପ୍ରଭଵୋ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ଦୁର୍ମତେଃ । ତପୋଭାଵିତଦେହସ୍ଯ କୋପୋ ଦହତି ଵାହିନୀମ୍
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅର ଦୁଷ୍ଟ ମନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଏହି କ୍ରୋଧ, ଯେଉଁଠାରେ ତପସ୍ୟାରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶରୀର ଅଛି, ସେ ଅଗ୍ନି ପରି ସେନାକୁ ଜଳାଇ ଦେଉଛି।
ଏଷ ସଂଦୃଶ୍ଯତେ ପାର୍ଥୋ ଵାସୁଦେଵଵ୍ଯପାଶ୍ରଯଃ । ଦାରଯନ୍ସର୍ଵସୈନ୍ଯାନି ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାଣି ସର୍ଵଶଃ
ଏଠାରେ ପାର୍ଥ, ବାସୁଦେବଙ୍କ ଉପରେ ଆଶ୍ରୟ କରି, କୌରବ ସେନାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଭଙ୍ଗ କରୁଛନ୍ତି।