ସା ସେନା ମହତୀ ରାଜନ୍ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରସ୍ଯ ସଂଯୁଗେ। ଦ୍ରୋଣେନ ଵାରିତା ଯତ୍ତା ନ ଚଚାଲ ପଦାତ୍ପଦମ୍
ରାଜନ୍, ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରଙ୍କ ଏହି ବଡ଼ ସେନା, ଯୁଦ୍ଧରେ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରୋକାଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏକ ପଦକ୍ଷେପ ମଧ୍ୟ ପଛକୁ ହଟିଲା ନାହିଁ।
ଚେକିତାନ ରଣେ ଯତ୍ତଂ ଭୀଷ୍ମଂ ପ୍ରତି ଜନେଶ୍ଵର । ଚିତ୍ରସେନସ୍ତଵ ସୁତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧରୂପମଵାରଯତ୍
ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ସାମ୍ନାକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦୃଢ଼ ହୋଇ ଯାଉଥିବା ଚେକିତାନଙ୍କୁ, ତୁମ ପୁଅ ଚିତ୍ରସେନ କ୍ରୋଧିତ ରୂପେ ଆସି ରୋକିଦେଲେ।
ଭୀଷ୍ମହେତୋଃ ପରାକ୍ରାନ୍ତଶ୍ଚିତ୍ରସେନଃ ପରାକ୍ରମୀ । ଚେକିତାନଂ ପରଂ ଶକ୍ତ୍ଯା ଯୋଧଯାମାସ ଭାରତ
ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ପାଇଁ ଚିତ୍ରସେନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ, ଶକ୍ତି ଛାଡ଼ି ଚେକିତାନଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ, ହେ ଭାରତ।
ତଥୈଵ ଚେକିତାନୋଽପି ଚିତ୍ରସେନମଵାରଯତ୍ । ତଦ୍ଯୁଦ୍ଧମାସୀତ୍ସୁମହତ୍ତଯୋସ୍ତତ୍ର ସମାଗମେ
ତେଣୁ ଚେକିତାନ ମଧ୍ୟ ଚିତ୍ରସେନଙ୍କୁ ରୋକିଲେ। ସେଠାରେ ଦୁଇଁଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ଅର୍ଜୁନୋ ଵାର୍ଯମାଣସ୍ତୁ ବହୁଶସ୍ତତ୍ର ଭାରତ । ଵିମୁଖୀକୃତ୍ଯ ପୁତ୍ରଂ ତେ ସେନାଂ ତଵ ମମର୍ଦ ହ
ଅନେକଥର ରୋକାଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଅର୍ଜୁନ ତୁମ ପୁଅଙ୍କୁ ପଛକୁ ହଟାଇ, ତୁମ ସେନାକୁ ଭଙ୍ଗ କରିଦେଲେ।
ଦୁଃଶାସନୋଽପି ପରଯା ଶକ୍ତ୍ଯା ପାର୍ଥମଵାରଯତ୍। କଥଂ ଭୀଷ୍ମଂ ନ ନୋ ହନ୍ଯାଦିତି ନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ଭାରତ
ଦୁଃଶାସନ ମଧ୍ୟ ଶକ୍ତି ଛାଡ଼ି ପାର୍ଥଙ୍କୁ ରୋକିଲେ, ମନେ କଲେ—‘ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ କିପରି ମାରିପାରିବୁ ନାହିଁ?’
ସା ଵଧ୍ଯମାନା ସମରେ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ତଵ ଵାହିନୀ । ଲୋଡ୍ଯତେ ରଥିଭିଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠୈସ୍ତତ୍ରତତ୍ରୈଵ ଭାରତ
ତୁମ ପୁଅଙ୍କ ସେନା ଯୁଦ୍ଧରେ ମରୁଥିବାବେଳେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥୀମାନେ ଏଠା ସେଠା ତାହାକୁ ଉଲଟାଇ ଦେଉଥିଲେ।
ଅଥ ଵୀରୋ ମହେଷ୍ଵାସୋ ମତ୍ତଵାରଣଵିକ୍ରମଃ। ସମାଦାଯ ମହଚ୍ଚାପଂ ମତ୍ତଵାରଣଵାରଣମ୍
ତାପରେ ସେ ଶୂର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁର୍ଧର, ମଦ ହାତୀ ପରି ପ୍ରଭାବଶାଳୀ, ବଡ଼ ଧନୁଷ ଧରିଲେ, ଯେଉଁଠି ଅନ୍ୟ ହାତୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ମହାହାତୀ ଥାଏ।
ଵିଧୁନ୍ଵାନୋ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଦ୍ରାଵଯାଣୋ ଵରୂଥିନୀମ୍ । ପୃତନାଂ ପାଣ୍ଡଵେଯାନାଂ ଗାହମାନୋ ମହାବଲଃ
ଧନୁଷ ଘୁଞ୍ଚାଇ, ସେ ମହାପୁରୁଷ ଶତ୍ରୁ ଦଳକୁ ଭଗାଇ ଦେଲେ, ଏବଂ ବଡ଼ ଶକ୍ତିରେ ପାଣ୍ଡବ ସେନାକୁ ଭିତରକୁ ଲୁଚିଗଲେ।
ନିମିତ୍ତାନି ନିମିତ୍ତଜ୍ଞଃ ସର୍ଵତୋ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ । ପ୍ରତପନ୍ତମନୀକାନି ଦ୍ରୋଣଃ ପୁତ୍ରମଭାଷତ
ଯୁଦ୍ଧ ଚିହ୍ନ ଭଲଭାବେ ବୁଝି, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ନଜର ପକାଇ, ସେ ଶୂର ଦ୍ରୋଣ, ସେନା ଜ୍ୱଳିଉଥିବା ଦେଖି, ପୁଅକୁ କହିଲେ।
ଅଯଂ ହି ଦିଵସସ୍ତାତ ଯତ୍ର ପାର୍ଥୋ ମହାବଲଃ। ଜିଘାଂସୁଃ ସମରେ ଭୀଷ୍ମଂ ପରଂ ଯତ୍ନଂ କରିଷ୍ଯତି
ହେ ପୁଅ, ଏହି ଦିନ ହେଉଛି, ଯେଉଁଦିନ ପାର୍ଥ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଚାହିଁ, ସବୁଠୁ ବେଶି ଚେଷ୍ଟା କରିବେ।
ଉତ୍ପତନ୍ତି ହି ମେ ବାଣା ଧନୁଃ ପ୍ରସ୍ଫୁରତୀଵ ଚ । ଯୋଗମସ୍ତ୍ରାଣି ନେଚ୍ଛନ୍ତି କ୍ରୂରଂ ମେ ଵର୍ତତେ ମନଃ
ମୋ ତୀର ଆପଣେ ଆପଣେ ଉଡ଼ିଯାଉଛି, ଧନୁଷ କମ୍ପିଉଛି, ଅସ୍ତ୍ରମାନେ ଏକାଠି ହେବାକୁ ଚାହୁଁନାହାନ୍ତି, ମୋ ମନ ଦୁଷ୍ଟତାରେ ଭରିଯାଇଛି।
ଦିକ୍ଷ୍ଵଶାନ୍ତାନି ଘୋରାଣି ଵ୍ଯାହରନ୍ତି ମୃଗଦ୍ଵିଜାଃ । ନୀଚୈର୍ଗୃଧ୍ରା ନିଲୀଯନ୍ତେ ଭାରତାନାଂ ଚମୂଂ ପ୍ରତି
ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଭୟଙ୍କର ଓ ଅଶାନ୍ତ ପଶୁପକ୍ଷୀମାନେ ଚିତ୍କାର କରୁଛନ୍ତି; ଗୃଧ୍ରମାନେ ନିମ୍ନକୁ ଲୁଚି ରହିଛନ୍ତି, କୌରବ ସେନା ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି।
ନଷ୍ଟପ୍ରଭ ଇଵାଦିତ୍ଯଃ ସର୍ଵତୋ ଲୋହିତା ଦିଶଃ । ରସତେ ଵ୍ଯଥତେ ଭୂମିଃ କମ୍ପତୀଵ ଚ ସର୍ଵଶଃ
ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆଲୋକ ହରାଇଦେଇଛି ଭଳି ଲାଗୁଛି, ସମସ୍ତ ଦିଗ ରକ୍ତିମ ହୋଇଯାଇଛି; ଭୂମି ଗୁଞ୍ଜିଉଛି, କମ୍ପିଉଛି, ସମସ୍ତଠାରେ ଅସ୍ଥିର ଲାଗୁଛି।
କଙ୍କଗୃଧ୍ରା ବଲାକାଶ୍ଚ ଵ୍ଯାହରନ୍ତି ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ । ଶିଵାଶ୍ଚୈଵାଶିଵା ଘୋରା ଵେଦଯନ୍ତ୍ଯୋ ମହଦ୍ଭଯମ୍
କଉଁ, ଗୃଧ୍ର ଓ ବକମାନେ ବାରମ୍ବାର ଚିତ୍କାର କରୁଛନ୍ତି; ଶୁଭ ଓ ଅଶୁଭ, ଭୟଙ୍କର ସଙ୍କେତ ଦେଇ, ବଡ଼ ଆତଙ୍କ ଆସୁଛି।
ପପାତ ମହତୀ ଚୋଲ୍କା ମଧ୍ଯେନାଦିତ୍ଯମଣ୍ଡଲାତ୍। ସକବନ୍ଧଶ୍ଚ ପରିଘୋ ଭାନୁମାଵୃତ୍ଯ ତିଷ୍ଠତି
ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟରୁ ବଡ଼ ଉଲ୍କା ପଡ଼ିଗଲା; ମୁଣ୍ଡ ନଥିବା ଗଦା ଗୋଟିଏ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଢାକି ଦାଉଛି।
ପରିଵେଷସ୍ତଥା ଘୋରଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଭାସ୍କରଯୋରଭୂତ୍। ଵେଦଯାନୋ ଭଯଂ ଘୋରଂ ରାଜ୍ଞାଂ ଦେହାଵକର୍ତନମ୍
ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଚାରିପାଖରେ ଭୟଙ୍କର ହାଲୋ ଦେଖାଦେଲା, ଯାହା ରାଜାମାନଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଓ ଭୟଙ୍କର ସଙ୍କେତ ଦେଉଛି।
ଦେଵତାଯତନସ୍ଥାଶ୍ଚ କୌରଵେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଦେଵତାଃ । କମ୍ପନ୍ତେ ଚ ହସନ୍ତେ ଚ ନୃତ୍ଯନ୍ତି ଚ ରୁଦନ୍ତି ଚ
କୌରବ ରାଜାଙ୍କ ଦେବତାମନ୍ଦିରରେ ଥିବା ଦେବତାମାନେ କମ୍ପିଉଛନ୍ତି, ହସୁଛନ୍ତି, ନୃତ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି ଓ କାନ୍ଦୁଛନ୍ତି।
ଅପସଵ୍ଯଂ ଗ୍ରହାଶ୍ଚକ୍ରୁରଲକ୍ଷ୍ମାଣଂ ଦିଵାକରମ୍ । ଅଵାକ୍ଶିରାଶ୍ଚ ଭଗଵାନୁପାତିଷ୍ଠତ ଚନ୍ଦ୍ରକମାଃ
ଗ୍ରହମାନେ ବାମପଟେ ଘୁଞ୍ଚି, ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଅଶୁଭ କରିଦେଲେ; ଚନ୍ଦ୍ରମା ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଦାଉଛି।
ଵପୂଂଷି ଚ ନରେନ୍ଦ୍ରାଣାଂ ଵିଗତାଭାନି ଲକ୍ଷଯେ । ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ସୈନ୍ଯେଷୁ ନ ଚ ଭ୍ରାଜନ୍ତି ଦଂଶିତାଃକ
ମୁଁ ଦେଖୁଛି, ରାଜାମାନଙ୍କ ଦେହର ଅଭା ହରାଇଯାଇଛି; ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ସେନାରେ ଅଳଙ୍କୃତ ଲୋକେ ଆଲୋକିତ ନୁହେଁ।
ସେନଯୋରୁଭଯୋଶ୍ଚାପି ସମନ୍ତାଚ୍ଛ୍ରୂଯତେ ମହାନ୍। ପାଞ୍ଚଜନ୍ଯସ୍ଯ ନିର୍ଘୋଷୋ ଗାଣ୍ଡୀଵସ୍ଯ ଚ ନିଃସ୍ଵନଃ
ଦୁଇ ପକ୍ଷର ସେନା ଚାରିପାଖରୁ ପାଞ୍ଚଜନ୍ୟ ଶଂଖର ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନି ଏବଂ ଗାଣ୍ଡୀବ ଧନୁଷର ଟଣା ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଯାଉଛି।
ଧ୍ରୁଵମାସ୍ଥାଯ ବୀଭତ୍ସୁରୁତ୍ତମାସ୍ତ୍ରାଣି ସଂଯୁଗେ। ଅପାସ୍ଯାନ୍ଯାନ୍ରଣେ ଯୋଧାନଭ୍ଯେଷ୍ଯତି ପିତାମହମ୍
ଯୁଦ୍ଧରେ ବୀଭତ୍ସୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅସ୍ତ୍ର ଧରିଛନ୍ତି, ଅନ୍ୟ ସେନାନୀମାନେଙ୍କୁ ଅଟଳ ଭାବେ ପଛକୁ ହଟାଇ, ସେ ପିତାମହ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଦିଗରେ ଆଗେ ବଢ଼ିଯିବେ।
ହୃଷ୍ଯନ୍ତି ରୋମକୂପାଣି ସୀଦତୀଵ ଚ ମେ ମନଃ । ଚିନ୍ତଯିତ୍ଵା ମହାବାହୋ ଭୀଷ୍ମାର୍ଜୁନସମାଗମମ୍
ମୋ ଦେହର ଲୋମ ଉଠିଯାଉଛି, ମନ ଭୟରେ ଅସ୍ଥିର ହେଉଛି, ମହାବାହୁ, ଯେତେବେଳେ ଭୀଷ୍ମ ଓ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ମୁକାବିଲା ଭାବୁଛି।
ତଂ ଚେହ ନିକୃତିପ୍ରଜ୍ଞଂ ପାଞ୍ଚାଲ୍ଯଂ ପାପଚେତସମ୍ । ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ରଣେ ପାର୍ଥୋ ଭୀଷ୍ମସ୍ଯାଯୋଧନଂ ଗତଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଚତୁର ଚିତ୍ତ ଓ ଦୁଷ୍ଟ ମନ ବିଶିଷ୍ଟ ପାଞ୍ଚାଳୀପୁତ୍ରଙ୍କୁ ସାମ୍ନାରେ ରଖି, ପାର୍ଥ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଗଲେ।
ଅବ୍ରଵୀଚ୍ଚ ପୁରା ଭୀଷ୍ମୋ ନାହଂ ହନ୍ଯାଂ ଶିଖଣ୍ଡିନମ୍ । ସ୍ତ୍ରୀ ହ୍ଯେଷା ଵିହିତା ଧାତ୍ରା ଦୈଵାଚ୍ଚ ସ ପୁନଃ ପୁମାନ୍
ଭୀଷ୍ମ ପୂର୍ବେ କହିଥିଲେ, 'ମୁଁ ଶିଖଣ୍ଡିନକୁ ମାରିବିନାହିଁ, କାରଣ ତାଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଜଣେ ଜଣାଣୀ କରିଥିଲେ, ଯଦିଓ ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ସେ ପୁଣି ପୁରୁଷ ହୋଇଛନ୍ତି।'
ଅସଂକଲ୍ପଧ୍ଵଜଶ୍ଚୈଵ ଯାଜ୍ଞସେନିର୍ମହାବଲଃ । ନ ଚାମଙ୍ଗଲିକେ ତସ୍ମିନ୍ପ୍ରହରେଦାପଗାସୁତଃ
ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯାଜ୍ଞସେନୀଙ୍କ ପତାକା ଅସ୍ଥିର, ଏବଂ ନଦୀପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ ଅଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଥିବା ଉପରେ ଆଘାତ କରିବେନାହିଁ।
ଏତଦ୍ଵିଚିନ୍ତଯାନସ୍ଯ ପ୍ରଜ୍ଞା ସୀଦତି ମେ ଭୃଶମ୍ । ଅଭ୍ଯୁଦ୍ଯତୋ ରଣେ ପାର୍ଥଃ କୁରୁଵୃଦ୍ଧମୁପାଦ୍ରଵତ୍
ଏହି ସବୁ ଭାବି ମୋର ବୁଦ୍ଧି ଭୟରେ ଅସ୍ଥିର ହେଉଛି; ପାର୍ଥ ଯୁଦ୍ଧରେ କୁରୁବୃଦ୍ଧଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରିଛନ୍ତି।
ଯୁଧିଷ୍ଠିରସ୍ଯ ଚ କ୍ରୋଧୋ ଭୀଷ୍ମଶ୍ଚାର୍ଜୁନସଂଗତଃ । ମମ ଚାସ୍ତ୍ରସମାରମ୍ଭଃ ପ୍ରଜାନାମଶିଵଂ ଧ୍ରୁଵମ୍
ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ କ୍ରୋଧ, ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଅର୍ଜୁନ ସହ ଏକତ୍ରିତ ହେବା, ଏବଂ ମୋର ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ—ଏହି ସବୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ଅଶୁଭ ସୂଚନା।
ମନସ୍ଵୀ ବଲଵାଞ୍ଶୂରଃ କୃତାସ୍ତ୍ରୋଽଲଘୁଵିକ୍ରମଃ । ଦୂରପାତୀ ଦୃଢେଷୁଶ୍ଚ ନିମିତ୍ତଜ୍ଞଶ୍ଚ ପାଣ୍ଡଵଃ
ପାଣ୍ଡବ ଦୃଢ଼ ମନ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସୂରବୀର, ଅସ୍ତ୍ରଚଳନରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସାହସରେ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ନୁହେଁ, ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୀର ଛାଡ଼ିପାରନ୍ତି, ତୀରରେ ଦୃଢ଼, ଓ ନିମିତ୍ତ ବୁଝିପାରନ୍ତି।
ଅଜେଯଃ ସମରେ ଚାପି ଦେଵୈରପି ସଵାସଵୈଃ । ବଲଵାନ୍ବୁଦ୍ଧିମାଂଶ୍ଚୈଵ ଜିତକ୍ଲେଶୋ ଯୁଧାଂ ଵରଃ
ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେବତାମାନେ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ମଧ୍ୟ ଅଜୟ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ବୁଦ୍ଧିମାନ, କଷ୍ଟ ଜିତିଥିବା, ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ।