ଆଜଘାନୋରସି କ୍ରୁଦ୍ଧ ଇଚ୍ଛନ୍ଭୀଷ୍ମସ୍ଯ ଜୀଵିତମ୍ । ତଥୈଵ ପାଣ୍ଡଵୋ ରାଜଞ୍ଛାରଦ୍ଵତମମର୍ଷଣମ୍
କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଜୀବନ ନେବା ଇଚ୍ଛାରେ, ସେ ମାଦ୍ରୀଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ଛାତିରେ ଘାତ କଲେ; ଏହିପରି ରାଜା, ପାଣ୍ଡବ ମଧ୍ୟ ଅଡ଼ିଗ ଶାରଦ୍ୱତଙ୍କୁ ଘାୟଲ କଲେ।
ଆଜଘାନୋରସି କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଭୀଷ୍ମସ୍ଯ ଵଧକାଙ୍କ୍ଷଯା । ତଯୋର୍ଯୁଦ୍ଧଂ ସମଭଵଦ୍ଧୋରରୂପଂ ଭଯାଵହମ୍
କ୍ରୋଧରେ ଓ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଆକାଂକ୍ଷାରେ, ପାଣ୍ଡବ ଶାରଦ୍ୱତଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ଛାତିରେ ଘାତ କଲେ; ସେମାନଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧ ଭୟଙ୍କର ଓ ଭୀଷଣ ହେଲା।
ନକୁଲଂ ତୁ ରଣେ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଵିକର୍ଣଃ ଶତ୍ରୁତାପନଃ । ଵିଵ୍ଯାଧ ସାଯକୈଃ ଷଷ୍ଟ୍ଯା ରକ୍ଷନ୍ଭୀଷ୍ମଂ ମହାବଲମ୍
ଯୁଦ୍ଧରେ କ୍ରୋଧିତ ଓ ଶତ୍ରୁମାନେ ଯେଉଁଠି ଭୟପାଆନ୍ତି, ସେହି ବିକର୍ଣ୍ଣ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ନକୁଳଙ୍କୁ ଷାଠିଟି ତୀର ଦେଇ ଘାୟଲ କଲେ।
ନକୁଲୋଽପି ଭୃଶଂ ଵିଦ୍ଧସ୍ତଵ ପୁତ୍ରେଣ ଧୀମତା। ଵିକର୍ଣଂ ସପ୍ତସପ୍ତତ୍ଯା ନିର୍ବିଭେଦ ଶିଲୀମୁଖୈଃ
ତଥାପି ତୁମର ବୁଦ୍ଧିମାନ ପୁଅ ଦ୍ୱାରା ଭଳି ଘାୟଲ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ନକୁଳ ବିକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ସତତରିଟି ଲୋହାର ତୀର ଦେଇ ଭେଦିଦେଲେ।
ତତ୍ର ତୌ ନରଶାର୍ଦୂଲୌ ଭୀଷ୍ମହେତୋଃ ପରଂତପୌ । ଅନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ଜଘ୍ନୁତୁର୍ଵୀରୌ ଗୋଷ୍ଠେ ଗୋଵୃଷଭାଵିଵ
ସେଠାରେ, ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁଇ ଯୋଦ୍ଧା, ଶତ୍ରୁମାନେଙ୍କୁ ଦମନ କରୁଥିବା ନରସିଂହମାନେ, ଗୋଉଠାରେ ଦୁଇଟି ବଳଦ ଯେପରି ଲଢ଼େ, ସେମାନେ ଏକାପରେ ଏକ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ଘଟୋତ୍କଚଂ ରଣେ ଯାନ୍ତଂ ନିଘ୍ନନ୍ତଂ ତଵ ଵାହିନୀମ୍ । ଦୁର୍ମୁଖଃ ସମରେ ପ୍ରାଯାଦ୍ଭୀଷ୍ଯହେତୋଃ ପରାକ୍ରମୀ
ଘଟୋତ୍କଚ ଯେତେବେଳେ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ତୁମ ସେନାକୁ ମାରିବାକୁ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ, ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ପାଇଁ ସାହସି ଦୁର୍ମୁଖ ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାକୁ ଗଲେ।
ହୈଡିମ୍ବସ୍ତୁ ରଣେ ରାଜନ୍ଦୁର୍ମୁଖଂ ଶତ୍ରୁତାପନମ୍ । ଆଜଘାନୋରସି କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ଶରେଣାନତପର୍ଵଣା
ରାଜନ୍, ହିଡିମ୍ବଙ୍କ ପୁଅ ଘଟୋତ୍କଚ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଶତ୍ରୁମାନେଙ୍କୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଥିବା ଦୁର୍ମୁଖଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶର ଦ୍ୱାରା ଛାତିରେ ଘାତ କଲେ।
ଭୀମସେନସୁତଂ ଚାପି ଦୁର୍ମୁଖଃ ସୁମୁଖୈଃ ଶରୈଃ। ଷଷ୍ଟ୍ଯା ଵୀରୋ ନଦନ୍ହୃଷ୍ଟୋ ଵିଵ୍ଯାଧ ରଣମୂର୍ଧନି
ଦୁର୍ମୁଖ, ଶୂରବୀର ହୋଇ, ଉଲ୍ଲାସରେ ଗର୍ଜନ କରି, ଭୀମସେନଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ସାଠିଏ ଭଲ ଶର ଦ୍ୱାରା ବିଧିଲେ।
ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନଂ ତଥାଽଽଯାନ୍ତଂ ଭୀଷ୍ମସ୍ଯ ଵଧକାଙ୍କ୍ଷିଣମ୍ । ହାର୍ଦିକ୍ଯୋ ଵାରଯାମାସ ରଥଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ମହାରଥଃ
ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ମାରିବା ଇଛାରେ ଆଗକୁ ଆସୁଥିବା ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ, ମହାରଥୀ ହାର୍ଦିକ୍ୟ ସେ ରଥୀଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ରୋକିଦେଲେ।
ହାର୍ଦିକ୍ଯଃ ପାର୍ଷତଂ ଚାପି ଵିଦ୍ଧ୍ଵା ପଞ୍ଚଭିରାଯସୈଃ । ପୁନଃ ପଞ୍ଚାଶତା ତୂର୍ଣଂ ତିଷ୍ଠତିଷ୍ଠେତି ଚାବ୍ରଵୀତ୍
ହାର୍ଦିକ୍ୟ, ପାର୍ଷତଙ୍କୁ ପ୍ରଥମେ ପାଞ୍ଚଟି ଲୋହାର ଶର ଦ୍ୱାରା ଘାତ କଲେ, ପୁଣି ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ପଚାଶଟି ଶର ମାରି, 'ଥମ୍ବ, ଥମ୍ବ' ବୋଲି ଚିତ୍କାର କଲେ।
ଆଜଘାନ ମହାବାହୁଃ ପାର୍ଷତଂ ତଂ ମହାରଥମ୍ । ତଂ ଚୈଵ ପାର୍ଷତୋ ରାଜନ୍ହାର୍ଦିକ୍ଯଂ ନଵଭିଃ ଶରୈଃ
ମହାବାହୁ ହାର୍ଦିକ୍ୟ, ସେ ପ୍ରଶସ୍ତ ରଥୀ ପାର୍ଷତଙ୍କୁ ଘାତ କଲେ, ଏବଂ ପାର୍ଷତ ମଧ୍ୟ ହାର୍ଦିକ୍ୟଙ୍କୁ ନଅଟି ଶର ଦ୍ୱାରା ଘାତ କଲେ, ରାଜନ୍।
ଵିଵ୍ଯାଧ ନିଶିତୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈଃ କଙ୍କପତ୍ରୈରଜିହ୍ନଗୈଃ । ତଯୋଃ ସମଭଵଦ୍ଯୁଦ୍ଧଂ ଭୀଷ୍ମହେତୋର୍ମହାହଵେ
ତୀକ୍ଷ୍ଣ, ସିଧା ଓ ଗୃଧ୍ରପଙ୍ଖା ଶର ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ବିଧିଲେ; ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁଇଁଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ଅନ୍ଯୋନ୍ଯାତିଶଯେ ଯୁକ୍ତଂ ଯଥା ଵୃତ୍ରମହେନ୍ଦ୍ରଯୋଃ । ଭୀମସେନଂ ତଥାଽଽଯାନ୍ତଂ ଭୀଷ୍ମଂ ପ୍ରତି ମହାରଥମ୍
ସେମାନଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧ ଏମିତି ହେଉଥିଲା, ଯେପରି ଭୃତ୍ର ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟତା ଦେଖାଯାଏ; ସେପରି ଭୀମସେନ ମହାରଥୀ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ସାମ୍ନାକୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ।
ଭୂରିଶ୍ରଵାଭ୍ଯଯାତ୍ତୂର୍ଣଂ ତିଷ୍ଠତିଷ୍ଠେତି ଚାବ୍ରଵୀତ୍ । ସୌମଦତ୍ତିରଥୋ ଭୀମମାଜଘାନ ସ୍ତନାନ୍ତରେ
ଭୂରିଶ୍ରବା ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଆସି, 'ଥମ୍ବ, ଥମ୍ବ' ବୋଲି ଚିତ୍କାର କଲେ; ସୌମଦତ୍ତି ରଥୀ ଭୀମଙ୍କୁ ଛାତିରେ ଘାତ କଲେ।
ନାରାଚେନ ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣେନ ରୁକ୍ମପୁଙ୍ଖେନ ସଂଯୁଗେ। ଉରଃସ୍ଥେନ ବଭୌ ତେନ ଭୀମସେନଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍
ଯୁଦ୍ଧରେ ଏକ ତୀବ୍ର, ସୁନା ପଙ୍ଖା ଶର ଭୀମସେନଙ୍କ ଛାତିରେ ଲାଗିଥିବାବେଳେ, ସେ ସୌର୍ଯ୍ୟବାନ୍ ଭୀମସେନ ଅତି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ସ୍କନ୍ଦଶକ୍ତ୍ଯା ଯଥା କ୍ରୌଞ୍ଚଃ ପୁରା ନୃପତିସତ୍ତମ। ତୌ ଶରାନ୍ସୂର୍ଯସଂକାଶାନ୍କର୍ମାରପରିମାର୍ଜିତାନ୍
ପୂର୍ବେ ଯେପରି ଶ୍କନ୍ଦଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ କ୍ରଉଞ୍ଚ ପକ୍ଷୀ ବିଧିତ ହୋଇଥିଲା, ସେପରି ସେ ଦୁଇଁଜଣ, ସୂର୍ଯ୍ୟପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ କୁମ୍ଭାରିଆଁ ତିଆରି କରିଥିବା ଶର ଦ୍ୱାରା—
ଅନ୍ଯୋନ୍ଯସ୍ଯ ରଣେ କ୍ରୁଦ୍ଧୌ ଚିକ୍ଷିପତେ ନରର୍ଷଭୌ । ଭୀମୋ ଭୀଷ୍ମଵଧାକାଙ୍କ୍ଷୀ ସୌମଦତ୍ତିଂ ମହାରଥମ୍
ଯୁଦ୍ଧରେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ସେ ଦୁଇଁଜଣ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ପରସ୍ପରକୁ ଏମିତି ଶର ଛାଡ଼ିଲେ; ଭୀମ, ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ବଧ ଇଚ୍ଛାରେ, ସୌମଦତ୍ତି ମହାରଥୀଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ତଥା ଭୀଷ୍ମଜଯେ ଗୃଧ୍ନୁଃ ସୌମଦତ୍ତିସ୍ତୂ ପାଣ୍ଡଵମ୍ । କୃତପ୍ରତିକୃତେ ଯତ୍ତୌ ଯୋଧଯାମାସତୂ ରଣେ
ଏହିପରି, ସୌମଦତ୍ତି ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଉପରେ ଜୟ ଲଭିବାକୁ ଆଶା କରି, ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ; ଦୁହେଁ, ପ୍ରତିପ୍ରତିକ୍ରିୟା କରି, ଯୁଦ୍ଧ ଜାରି ରଖିଲେ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିରଂ ତୁ କୌନ୍ତେଯଂ ମହତ୍ଯା ସେନଯା ଵୃତ୍ତମ୍। ଭୀଷ୍ମାଭିମୁଖମାଯାନ୍ତଂ ଭାରଦ୍ଵାଜୋ ନ୍ଯଵାରଯତ୍
କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ସାମ୍ନାକୁ ବଡ଼ ସେନା ନେଇ ଆସୁଥିଲେ, ତେବେ ଦ୍ରୋଣ ସେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ରୋକିଦେଲେ।
ଦ୍ରୋଣସ୍ଯ ରଥନିର୍ଘୋଷଂ ପର୍ଜନ୍ଯନିନଦୋପମମ୍ । ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରଭଦ୍ରକା ରାଜନ୍ସମକମ୍ପନ୍ତ ମାରିଷ
ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ରଥର ଗଞ୍ଜଣ, ମେଘର ଗୁଡ଼ୁଗୁଡ଼ ଶବ୍ଦ ପରି, ଶୁଣି ପ୍ରଭଦ୍ରକମାନେ, ରାଜନ୍, ଭୟରେ କମ୍ପିଗଲେ।
ସା ସେନା ମହତୀ ରାଜନ୍ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରସ୍ଯ ସଂଯୁଗେ। ଦ୍ରୋଣେନ ଵାରିତା ଯତ୍ତା ନ ଚଚାଲ ପଦାତ୍ପଦମ୍
ରାଜନ୍, ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରଙ୍କ ଏହି ବଡ଼ ସେନା, ଯୁଦ୍ଧରେ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରୋକାଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏକ ପଦକ୍ଷେପ ମଧ୍ୟ ପଛକୁ ହଟିଲା ନାହିଁ।
ଚେକିତାନ ରଣେ ଯତ୍ତଂ ଭୀଷ୍ମଂ ପ୍ରତି ଜନେଶ୍ଵର । ଚିତ୍ରସେନସ୍ତଵ ସୁତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧରୂପମଵାରଯତ୍
ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ସାମ୍ନାକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦୃଢ଼ ହୋଇ ଯାଉଥିବା ଚେକିତାନଙ୍କୁ, ତୁମ ପୁଅ ଚିତ୍ରସେନ କ୍ରୋଧିତ ରୂପେ ଆସି ରୋକିଦେଲେ।
ଭୀଷ୍ମହେତୋଃ ପରାକ୍ରାନ୍ତଶ୍ଚିତ୍ରସେନଃ ପରାକ୍ରମୀ । ଚେକିତାନଂ ପରଂ ଶକ୍ତ୍ଯା ଯୋଧଯାମାସ ଭାରତ
ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ପାଇଁ ଚିତ୍ରସେନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ, ଶକ୍ତି ଛାଡ଼ି ଚେକିତାନଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ, ହେ ଭାରତ।
ତଥୈଵ ଚେକିତାନୋଽପି ଚିତ୍ରସେନମଵାରଯତ୍ । ତଦ୍ଯୁଦ୍ଧମାସୀତ୍ସୁମହତ୍ତଯୋସ୍ତତ୍ର ସମାଗମେ
ତେଣୁ ଚେକିତାନ ମଧ୍ୟ ଚିତ୍ରସେନଙ୍କୁ ରୋକିଲେ। ସେଠାରେ ଦୁଇଁଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ଅର୍ଜୁନୋ ଵାର୍ଯମାଣସ୍ତୁ ବହୁଶସ୍ତତ୍ର ଭାରତ । ଵିମୁଖୀକୃତ୍ଯ ପୁତ୍ରଂ ତେ ସେନାଂ ତଵ ମମର୍ଦ ହ
ଅନେକଥର ରୋକାଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଅର୍ଜୁନ ତୁମ ପୁଅଙ୍କୁ ପଛକୁ ହଟାଇ, ତୁମ ସେନାକୁ ଭଙ୍ଗ କରିଦେଲେ।
ଦୁଃଶାସନୋଽପି ପରଯା ଶକ୍ତ୍ଯା ପାର୍ଥମଵାରଯତ୍। କଥଂ ଭୀଷ୍ମଂ ନ ନୋ ହନ୍ଯାଦିତି ନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ଭାରତ
ଦୁଃଶାସନ ମଧ୍ୟ ଶକ୍ତି ଛାଡ଼ି ପାର୍ଥଙ୍କୁ ରୋକିଲେ, ମନେ କଲେ—‘ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ କିପରି ମାରିପାରିବୁ ନାହିଁ?’
ସା ଵଧ୍ଯମାନା ସମରେ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ତଵ ଵାହିନୀ । ଲୋଡ୍ଯତେ ରଥିଭିଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠୈସ୍ତତ୍ରତତ୍ରୈଵ ଭାରତ
ତୁମ ପୁଅଙ୍କ ସେନା ଯୁଦ୍ଧରେ ମରୁଥିବାବେଳେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥୀମାନେ ଏଠା ସେଠା ତାହାକୁ ଉଲଟାଇ ଦେଉଥିଲେ।
ଅଥ ଵୀରୋ ମହେଷ୍ଵାସୋ ମତ୍ତଵାରଣଵିକ୍ରମଃ। ସମାଦାଯ ମହଚ୍ଚାପଂ ମତ୍ତଵାରଣଵାରଣମ୍
ତାପରେ ସେ ଶୂର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁର୍ଧର, ମଦ ହାତୀ ପରି ପ୍ରଭାବଶାଳୀ, ବଡ଼ ଧନୁଷ ଧରିଲେ, ଯେଉଁଠି ଅନ୍ୟ ହାତୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ମହାହାତୀ ଥାଏ।
ଵିଧୁନ୍ଵାନୋ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଦ୍ରାଵଯାଣୋ ଵରୂଥିନୀମ୍ । ପୃତନାଂ ପାଣ୍ଡଵେଯାନାଂ ଗାହମାନୋ ମହାବଲଃ
ଧନୁଷ ଘୁଞ୍ଚାଇ, ସେ ମହାପୁରୁଷ ଶତ୍ରୁ ଦଳକୁ ଭଗାଇ ଦେଲେ, ଏବଂ ବଡ଼ ଶକ୍ତିରେ ପାଣ୍ଡବ ସେନାକୁ ଭିତରକୁ ଲୁଚିଗଲେ।
ନିମିତ୍ତାନି ନିମିତ୍ତଜ୍ଞଃ ସର୍ଵତୋ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ । ପ୍ରତପନ୍ତମନୀକାନି ଦ୍ରୋଣଃ ପୁତ୍ରମଭାଷତ
ଯୁଦ୍ଧ ଚିହ୍ନ ଭଲଭାବେ ବୁଝି, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ନଜର ପକାଇ, ସେ ଶୂର ଦ୍ରୋଣ, ସେନା ଜ୍ୱଳିଉଥିବା ଦେଖି, ପୁଅକୁ କହିଲେ।