ତଥେତି ସା ଯଦା ତୂକ୍ତା ତଦା ଭରତସତ୍ତମ। ପ୍ରହର୍ଷମତୁଲଂ ଲେଭେ ପ୍ରାପ୍ଯ ତଂ ପାର୍ଥିଵୋତ୍ତମମ୍
ସେ ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶାନ୍ତନୁ ଏହି ଅତିଶୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ନାରୀକୁ ପାଇ ଅପୂର୍ବ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ।
ପ୍ରତିଜ୍ଞାଯ ତୁ ତତ୍ତସ୍ଯାସ୍ତଥେତି ମନୁଜାଧିପଃ। ରଥମାରୋପ୍ଯ ତାଂ ଦେଵୀଂ ଜଗାମ ସ ତଯା ସହ
ମନୁଷ୍ୟମଧ୍ୟର ରାଜା ତାଙ୍କୁ 'ଏହିପରି ହେଉ' ବୋଲି ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରି, ରଥରେ ବସାଇ ତାଙ୍କ ସହ ଚାଲିଗଲେ।
ସା ଚ ଶାନ୍ତନୁମଭ୍ଯାଗାତ୍ସାକ୍ଷାଲ୍ଲକ୍ଷ୍ମୀରିଵାପରା। ଆସାଦ୍ଯ ଶାନ୍ତନୁସ୍ତାଂ ଚ ବୁଭୁଜେ କାମତୋ ଵଶୀ
ସେ ଦେବୀ ଗଙ୍ଗା, ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଲେ, ଯେପରି ଦ୍ୱିତୀୟ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଆସିଥାଏ। ଶାନ୍ତନୁ ତାଙ୍କୁ ଇଚ୍ଛାମତେ ଭୋଗ କଲେ।
ନ ପ୍ରଷ୍ଟଵ୍ଯେତି ମନ୍ଵାନୋ ନ ସ ତାଂ କିଂଚିଦୂଚିଵାନ୍। ସ ତସ୍ଯାଃ ଶୀଲଵୃତ୍ତେନ ରୂପୌଦାର୍ଯଗୁଣେନ ଚ
ତାଙ୍କ ଶର୍ତ୍ତ ମନେ ରଖି, ଶାନ୍ତନୁ କେବେ ତାଙ୍କୁ କିଛି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ ନାହିଁ। ତାଙ୍କର ଚରିତ୍ର, ଆଚରଣ, ରୂପ ଓ ଉଦାରତା ଦେଖି ଖୁସି ହେଲେ।
ଉପଚାରେଣ ଚ ରହସ୍ତୁତୋଷ ଜଗତୀପତିଃ। ସ ରାଜା ପରମପ୍ରୀତଃ ପରମସ୍ତ୍ରୀପ୍ରଲାଲିତଃ
ତାଙ୍କର ସେବା ଓ ଗୁପ୍ତ ସ୍ନେହରେ ଭୂମିପତି ଶାନ୍ତନୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ, ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ମମତା ଲାଭ କଲେ।
ଦିଵ୍ଯରୂପା ହି ସା ଦେଵୀ ଗଙ୍ଗା ତ୍ରିପଥଗାମିନୀ। ମାନୁଷଂ ଵିଗ୍ରହଂ କୃତ୍ଵା ଶ୍ରୀମନ୍ତଂ ଵରଵର୍ଣିନୀ
ସେ ଦେବୀ ଗଙ୍ଗା, ତିନିପଥରେ ବହୁଥିବା, ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ମାନବ ଶରୀର ନେଇ, ତିନି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରୂପରେ ଦେଖାଦେଲେ।
ଭାଗ୍ଯୋପନତକାମସ୍ଯ ଭାର୍ଯା ଚୋପନତାଽଭଵତ୍। ଶନ୍ତନୋର୍ନୃପସିଂହସ୍ଯ ଦେଵରାଜସମଦ୍ଯୁତେଃ
ଭାଗ୍ୟ ଓ ଇଚ୍ଛାରେ ଏକତ୍ର ହୋଇ, ଶାନ୍ତନୁ ରାଜାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ହେଲେ, ଯିଏ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।
ସଂଭୋଗସ୍ନେହଚାତୁର୍ଯୈର୍ହାଵଲାସ୍ଯୈର୍ମନୋହରୈଃ। ରାଜାନଂ ରମଯାମାସ ଯଥା ରଜ୍ଯେତ ସ ପ୍ରଭୁଃ
ସେ ଦେବୀ ସଂଯୋଗ, ସ୍ନେହ, ଚତୁରତା ଓ ମନୋହର ହାସିରେ ରାଜାଙ୍କୁ ଏମିତି ଖୁସି କଲେ, ଯେପରି ଏକ ପ୍ରଭୁ ଖୁସି ହୁଏ।
ସଂଵତ୍ସରାନୃତୂନ୍ମାସାନ୍ବୁବୁଧେ ନ ବହୂନ୍ଗତାନ୍। ରମମାଣସ୍ତଯା ସାର୍ଧଂ ଯଥାକାମଂ ନରେଶ୍ଵରଃ
ରାଜା ତାଙ୍କ ସହ ଇଚ୍ଛାମତେ ଆନନ୍ଦ କରୁଥିବାବେଳେ, ବର୍ଷ, ଋତୁ, ମାସ କେତେ ଯାଇଗଲା ତାହା ମନେ ରହିଲା ନାହିଁ।
ଦିଵିଷ୍ଠାନ୍ମାନୁଷାଂଶ୍ଚୈଵ ଭୋଗାନ୍ଭୁଙ୍କ୍ତେ ସ ଵୈ ନୃପଃ।' ଆସାଦ୍ଯ ଶାନ୍ତନୁଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ମୁମୁଦେ ଯୋଷିତାଂ ଵରାମ୍
ଶ୍ରୀମାନ୍ ଶାନ୍ତନୁ ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ନାରୀଙ୍କୁ ପାଇ, ଦେବତା ଓ ମାନବ ଦୁହିଁ ପ୍ରକାରର ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କଲେ।
ଋତୁକାଲେ ତୁ ସା ଦେଵୀ ଦିଵ୍ଯଂ ଗର୍ଭମଧାରଯତ୍। ଅଷ୍ଟାଵଜନଯତ୍ପୁତ୍ରାଂସ୍ତସ୍ମାଦମରସନ୍ନିଭାନ୍
ଠିକ୍ ସମୟରେ, ସେ ଦେବୀ ଦିବ୍ୟ ସନ୍ତାନ ଗର୍ଭଧାରଣ କଲେ ଏବଂ ଅଷ୍ଟ ପୁଅ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ସେମାନେ ସବୁ ଦେବତାଙ୍କ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଜାତଂ ଜାତଂ ଚ ସା ପୁତ୍ରଂ କ୍ଷିପତ୍ଯମ୍ଯସି ଭାରତ। ସୂତକେ କଣ୍ଠମାକ୍ରମ୍ଯ ତାନ୍ନିନାଯ ଯମକ୍ଷଯମ୍
ହେ ଭାରତ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ପୁଅ ଜନ୍ମ ହେଉଥିଲେ, ସେ ତାଙ୍କୁ ଗଙ୍ଗା ନଦୀରେ ଛାଡ଼ି ଦେଉଥିଲେ, ଗଳା ଧରି ତାଙ୍କୁ ଯମଲୋକକୁ ପଠାଇ ଦେଉଥିଲେ।
ପ୍ରୀଣାମ୍ଯହଂ ତ୍ଵାମିତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଗଙ୍ଗାସ୍ରୋତସ୍ଯମଜ୍ଜଯତ୍। ତସ୍ଯ ତନ୍ନ ପ୍ରିଯଂ ରାଜ୍ଞଃ ଶାନ୍ତନୋରଭଵତ୍ତଦା
'ମୁଁ ତୁମକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରୁଛି' ବୋଲି କହି, ସେ ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ପୁଅକୁ ଡୁବାଇ ଦେଉଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ଏହି କାମ ରାଜା ଶାନ୍ତନୁଙ୍କୁ ଭଲ ଲାଗୁନଥିଲା।
ନ ଚ ତାଂ କିଂଚନୋଵାଚ ତ୍ଯାଗାଦ୍ଭୀତୋ ମହୀପତିଃ। `ଅମୀମାଂସ୍ଯା କର୍ମଯୋନିରାଗମଶ୍ଚେତି ଶାନ୍ତନୁଃ
ତାଙ୍କୁ ହରାଇବା ଭୟରେ ମହୀପତି କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ; ଶାନ୍ତନୁ ଭାବିଲେ, 'ଏହି କାର୍ଯ୍ୟର କାରଣ କଣ ତାହା ଭଲଭାବେ ବୁଝିବା ଦରକାର।'
ସ୍ମରନ୍ପିତୃଵଚଶ୍ଚୈଵ ନାପୃଚ୍ଛତ୍ପୁତ୍ରକିଲ୍ବିଷମ୍। ଜାତାଞ୍ଜାତାଂଶ୍ଚ ଵୈ ହନ୍ତି ସା ସ୍ତ୍ରୀ ସପ୍ତ ଵରାନ୍ସୁତାନ୍
ସେ ଜଣେ ମହିଳା, ପିତାଙ୍କ କଥା ମନେ ପକାଇ, ପୁଅମାନଙ୍କ ଉପରେ ହେଉଥିବା ପାପକୁ ନେଇ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ କିଛି ପଚାରିଲେ ନାହିଁ। ସେ ସତରେ, ଜଣ୍ମିଥିବା ଓ ଅଜଣ୍ମା ଥିବା, ଏମିତି ସାତ ବର୍ଷ ଧରି ସାତିଜଣ ପୁଅକୁ ମାରିଦେଲେ।
ଶାନ୍ତନୁର୍ଧର୍ମଭଙ୍ଗାଚ୍ଚ ନାପୃଚ୍ଛତ୍ତାଂ କଥଂଚନ। ଅଷ୍ଟମଂ ତୁ ଜିଘାଂସନ୍ତ୍ଯାଂ ଚୁକ୍ଷୁଭେ ଶାନ୍ତନୋର୍ଧୃତିଃ
ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ଥିବା ଶାନ୍ତନୁ କେବେ ତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ସେ ଅଷ୍ଟମ ପୁଅକୁ ମାରିବାକୁ ଯାଉଥିଲେ, ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ଧୃତି ଭାଙ୍ଗିଗଲା।
ଅଥୈନାମଷ୍ଟମେ ପୁତ୍ରେ ଜାତେ ପ୍ରହସତୀମିଵ। ଉଵାଚ ରାଜା ଦୁଃଖାର୍ତଃ ପରୀପ୍ସନ୍ପୁତ୍ରମାତ୍ମନଃ
ଏହିପରି, ଅଷ୍ଟମ ପୁଅ ଜଣ୍ମିଲାବେଳେ ଓ ସେ ହସୁଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଦୁଃଖରେ ପୀଡିତ ଓ ପୁଅକୁ ବଞ୍ଚାଇବା ଆଶାରେ ରହିଥିବା ରାଜା ତାଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।
ଆଲଭନ୍ତୀଂ ତଦା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତାଂ ସ କୌରଵନନ୍ଦନଃ। ଅବ୍ରଵୀଦ୍ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଵାକ୍ଯଂ ପରମଦୁଃଖିତଃ
ସେ ଶିଶୁକୁ ଧରିବାକୁ ଯାଉଥିବା ଦେଖି, କୌରବବଂଶର ଗର୍ବ ଓ ଭାରତମାନ୍ୟମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ରାଜା ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ତାଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।
ମାଵଧୀଃ କସ୍ଯ କାଽସୀତି କିଂ ହିନତ୍ସି ସୁତାନିତି। ପୁତ୍ରଘ୍ନି ସୁମହତ୍ପାପଂ ସଂପ୍ରାପ୍ତଂ ତେ ସୁଗର୍ହିତମ୍
"ଏଠି ମାରିନାହଁ! ତୁମେ କାହା? କାହିଁକି ତୁମେ ପୁଅମାନଙ୍କୁ ନଷ୍ଟ କରୁଛ? ନିଜ ପୁଅକୁ ମାରିବା ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଭାରି ପାପ, ଏହି ଦୁଷ୍କର୍ମ ପାଇଁ ତୁମେ ଭାରି ନିନ୍ଦାର ଅର୍ହ।"
ପୁତ୍ରକାମ ନ ତେ ହନ୍ମି ପୁତ୍ରଂ ପୁତ୍ରଵତାଂ ଵର। ଜୀର୍ଣସ୍ତୁ ମମ ଵାସୋଽଯଂ ଯଥା ସ ସମଯଃ କୃତଃ
"ପୁଅ ପାଇଁ ଆଶା କରି, ମୁଁ ତୁମ ପୁଅକୁ ମାରିବି ନାହିଁ, ପୁଅବାଳାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ମୋର ଦାୟିତ୍ୱ ଏଠି ସମାପ୍ତ ହେଲା, ଯେପରି ଏହି ପୁରୁଣା ବସ୍ତ୍ର ଖରାପ ହୋଇଯାଏ।"
ଅହଂ ଗଙ୍ଗା ଜହ୍ନୁସୁତା ମହର୍ଷିଗଣସେଵିତା। ଦେଵକାର୍ଯାର୍ଥସିଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥମୁଷିତାଽହଂ ତ୍ଵଯା ସହ
"ମୁଁ ଗଙ୍ଗା, ଜହ୍ନୁଙ୍କ ଝିଅ, ମହାଋଷିମାନେ ଯାହାଙ୍କୁ ସେବନ୍ତି। ଦେବତାଙ୍କ କାମ ପୂରଣ ପାଇଁ, ମୁଁ ତୁମ ସହିତ ରହିଥିଲି।"
ଇମେଽଷ୍ଟୌ ଵସଵୋ ଦେଵା ମହାଭାଗା ମହୌଜସଃ। ଵସିଷ୍ଠଶାପଦୋଷେଣ ମାନୁଷତ୍ଵମୁପାଗତାଃ
"ଏହି ଅଷ୍ଟ ବସୁ, ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦେବତାମାନେ, ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ଶାପରେ ମାନବ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ।"
ତେଷାଂ ଜନଯିତା ନାନ୍ଯସ୍ତ୍ଵଦୃତେ ଭୁଵି ଵିଦ୍ଯତେ। ମଦ୍ଵିଧା ମାନୁଷୀ ଧାତ୍ରୀ ଲୋକେ ନାସ୍ତୀହ କାଚନ
"ପୃଥିବୀରେ ତୁମ୍ବାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କେହି ତାଙ୍କର ପିତା ହେବାକୁ ସମର୍ଥ ନୁହଁନ୍ତି, ଏବଂ ଏହି ଲୋକରେ ମୋ ପରି କେହି ତାଙ୍କର ମା ହେବାକୁ ନାହିଁ।"
ତସ୍ମାତ୍ତଜ୍ଜନନୀହେତୋର୍ମାନୁଷତ୍ଵମୁପାଗତା। ଜନଯିତ୍ଵା ଵସୂନଷ୍ଟୌ ଜିତା ଲୋକାସ୍ତ୍ଵଯାଽକ୍ଷଯାଃ
"ଏହିପାଇଁ, ସେମାନଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ମୁଁ ମାନବ ରୂପ ନେଇଥିଲି। ଅଷ୍ଟ ବସୁଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଇ, ତୁମେ ଅମର ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛ।"
ଦେଵାନାଂ ସମଯସ୍ତ୍ଵେଷ ଵସୂନାଂ ସଂଶ୍ରୁତୋ ମଯା। ଜାତଂ ଜାତଂ ମୋକ୍ଷଯିଷ୍ଯେ ଜନ୍ମତୋ ମାନୁଷାଦିତି
"ଦେବତାମାନେ, ବସୁମାନେ ସହିତ ମୋର ଏହି ଚୁକ୍ତି ହୋଇଥିଲା: 'ଯେଉଁଠାରେ ଜଣ୍ମ ହେବ, ସେଉଁଠି ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ମାନବ ଜନ୍ମରୁ ମୁକ୍ତ କରିଦେବି।'"
ତତ୍ତେ ଶାପାଦ୍ଵିନିର୍ମୁକ୍ତା ଆପଵସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ସ୍ଵସ୍ତି ତେସ୍ତୁ ଗମିଷ୍ଯାମି ପୁତ୍ରଂ ପାହି ମହାଵ୍ରତମ୍
"ଏହିଭଳି, ମହାତ୍ମା ଆପବଙ୍କ ଶାପରୁ ସେମାନେ ମୁକ୍ତ ହେଲେ। ତୁମକୁ ଶୁଭେଚ୍ଛା, ମୁଁ ଯାଉଛି। ଏହି ମହାବ୍ରତୀ ପୁଅକୁ ରକ୍ଷା କର।"
ଅଯଂ ତଵ ସୁତସ୍ତେଷାଂ ଵୀର୍ଯେଣ କୁଲନନ୍ଦନଃ। ସଂଭୂତୋତିଜନଂ କର୍ମ କରିଷ୍ଯତି ନ ସଂଶଯଃ।। ।। ଇତି ଶ୍ରୀମନ୍ମହାଭାରତେ ଆଦିପର୍ଵଣି ସଂଭଵପର୍ଵଣି ପଞ୍ଚାଧିକଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ।। 105
"ତୁମର ଏହି ପୁଅ, ସେମାନଙ୍କ ଶକ୍ତିରୁ ଜନ୍ମିଥିବା, ବଂଶର ଗର୍ବ, ଅସାଧାରଣ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।"
ଶାନ୍ତନୋଃ କୀର୍ତଯିଷ୍ଯାମି ସର୍ଵାନେଵ ଗୁଣାନହମ୍। ଦମୋ ଦାନଂ କ୍ଷମା ବୁଦ୍ଧିର୍ହ୍ରୀର୍ଧୃତିସ୍ତେଜ ଉତ୍ତମମ୍। ନିତ୍ଯାନ୍ଯାସନ୍ମହାସତ୍ଵେ ଶାନ୍ତନୌ ପୁରୁଷର୍ଷଭେ
ମୁଁ ଏବେ ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ସମସ୍ତ ଗୁଣ କହିବି: ସଂଯମ, ଦାନ, ଖ୍ଷମା, ବୁଦ୍ଧି, ଲଜ୍ଜା, ଧୃତି ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତଜ୍ଜ୍ୱଳ୍ୟ—ଏହି ସମସ୍ତ ଗୁଣ ସେ ମହାତ୍ମା ଶାନ୍ତନୁ, ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମଧ୍ୟରେ ସଦା ଥିଲା।
ଏଵଂ ସ ଗୁଣସଂପନ୍ନୋ ଧର୍ମାର୍ଥକୁଶଲୋ ନୃପଃ। ଆସୀଦ୍ଭରତଵଂଶସ୍ଯ ଗୋପ୍ତା ସର୍ଵଜନସ୍ଯ ଚ
ଏଭଳି ଗୁଣରେ ଭରପୂର ଓ ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥରେ ପାରଙ୍ଗତ ରାଜା, ଭାରତବଂଶ ଓ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ।
କମ୍ବୁଗ୍ରୀଵଃ ପୃଥୁଵ୍ଯଂସୋ ମତ୍ତଵାରଣଵିକ୍ରମଃ। ଅନ୍ଵିତଃ ପରିପୂର୍ଣାର୍ଥୈଃ ସର୍ଵୈର୍ନୃପତିଲକ୍ଷଣୈଃ
ତାଙ୍କର ଗଳା ଶଂଖପରି, କନ୍ଧ ଚଉଡ଼ା, ମଦୋନ୍ମତ ହାତୀର ଶକ୍ତି ଥିଲା, ଏବଂ ସମସ୍ତ ରାଜସିକ ଲକ୍ଷଣ ଓ ସମୃଦ୍ଧିରେ ଶୋଭିତ ଥିଲେ।