ଭୀଷ୍ମସ୍ଯାଭିମୁଖାନ୍ଯାତାନ୍ଵାରଯାମାସୁରାହଵେ । ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନସ୍ତୁ ସୈନ୍ଯାନି ପ୍ରାକ୍ରୋଶଂସ୍ତୁ ପୁନଃ ପୁନଃ
ଯେମାନେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଦିଗକୁ ଆଗେ ବଢ଼ୁଥିଲେ, ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ରୋକାଯାଇଥିଲେ; ଏହିବେଳେ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ବାରମ୍ବାର ସେନାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରୁଥିଲେ।
ଅଭ୍ଯଦ୍ରଵତ ସଂରବ୍ଧୋ ଭୀଷ୍ମମେକଂ ମହାରଥଃ । ଏଷୋଽର୍ଜୁନୋ ରଣେ ଭୀଷ୍ମଂ ପ୍ରଯାତି କୁରୁନନ୍ଦନଃ
ଏହିପରି, ଏକା ଭାବେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଉପରେ କ୍ରୋଧରେ ପୁରି ଥିବା ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରଥୀ ଆକ୍ରମଣ କଲେ; 'ଦେଖ, ଅର୍ଜୁନ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଦିଗକୁ ଯାଉଛନ୍ତି, ହେ କୁରୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ!'
ଅଭ୍ଯଦ୍ରଵତ ମାଭୈଷ୍ଟ ଭୀଷ୍ମୋ ହି ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯତେ ନ ଵଃ । ଅର୍ଜୁନଂ ସମରେ ଯୋଦ୍ଧୁଂ ନୋତ୍ସହେତାପି ଵାସଵଃ
'ସେ ଆକ୍ରମଣ କରୁଛନ୍ତି—ଭୟ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ! ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ସମର୍ଥ ନୁହଁନ୍ତି, ଭୀଷ୍ମ ତ ତୁମେମାନେଙ୍କୁ କେବେ ହରାଇପାରିବେ ନାହିଁ।'
କିମୁ ଭୀଷ୍ମୋ ରଣେ ଵୀରା ଗତସତ୍ଵୋଽଲ୍ପଜୀଵିତଃ। ଇତି ସେନାପତେଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ମହାରଥାଃ
'ଏହେ ଶୂରମାନେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଅବସ୍ଥା କଣ? ତାଙ୍କର ମନୋବଳ ହ୍ରାସ ପାଇଛି, ଜୀବନ ଶେଷ ହେବାକୁ ଯାଉଛି।' ସେନାପତିଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥୀମାନେ—
ଅଭ୍ଯଦ୍ରଵନ୍ତ ସଂହୃଷ୍ଟା ଗାଙ୍ଗେଯସ୍ଯ ରଥଂ ପ୍ରତି। ଆଗଚ୍ଛତସ୍ତାନ୍ସମରେ ଵାର୍ଯୋଘାନଚଲା ଇଵ
—ଖୁସିରେ ଭରିଯାଇ ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ରଥ ପାଖକୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ; ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଆଗେ ବଢ଼ୁଥିବା ବେଳେ, ଅଚଳ ନଦୀର ତରଙ୍ଗ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଅଵାରଯନ୍ତ ସଂହୃଷ୍ଟାସ୍ତାଵକାଃ ପୁରୁଷର୍ଷଭାଃ । ଦୁଃଶାସନୋ ମହାରାଜ ଭଯଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ମହାରଥଃ
ତୁମ ପକ୍ଷର ଶୂରବୀରମାନେ ଖୁସିରେ ତାଙ୍କୁ ରୋକିଲେ; ଦୁଷ୍ୟାସନ, ହେ ରାଜା, ଭୟକୁ ଛାଡ଼ି, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥୀ—
ଭୀଷ୍ମସ୍ଯ ଜୀଵିତାକାଙ୍କ୍ଷୀ ଧନଞ୍ଜଯମୁପାଦ୍ରଵତ୍ । ତଥୈଵ ପାଣ୍ଡଵାଃ ଶୂରା ଗାଙ୍ଗେଯସ୍ଯ ରଥଂ ପ୍ରତି
—ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଜୀବନ ବଞ୍ଚାଇବା ଆଶାରେ ଧନଞ୍ଜୟଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ; ସେପରି, ପାଣ୍ଡବ ଶୂରମାନେ ମଧ୍ୟ ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ରଙ୍କ ରଥ ପାଖକୁ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ।
ଅଭ୍ଯଦ୍ରଵନ୍ତ ସଂଗ୍ରାମେ ତଵ ପୁତ୍ରାନ୍ମହାରଥାଃ । ତତ୍ରାଦ୍ଭୁତମପଶ୍ଯାମ ଚିତ୍ରରୂପଂ ଵିଶାଂପତେ
ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମ ପୁଅମାନେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥୀମାନେ, ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ; ସେଠାରେ, ହେ ଜନପତି, ଆମେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲୁ।
ଦୁଃଶାସନରଥଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଯତ୍ପାର୍ଥୋ ନାତ୍ଯଵର୍ତତ । ଯଥା ଵାରଯତେ ଵେଲା କ୍ଷୁବ୍ଧତୋଯଂ ମହାର୍ଣଵମ୍
ଯେତେବେଳେ ପାର୍ଥ ଦୁଷ୍ୟାସନଙ୍କ ରଥ ପାଖକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ସେ କେବେ ଫେରିଲେ ନାହିଁ; ଯେପରି ତଟ ଉତ୍ତାଳ ସମୁଦ୍ରର ତରଙ୍ଗକୁ ରୋକିଥାଏ।
ତଥୈଵ ପାଣ୍ଡଵଂ କ୍ରୁଦ୍ଧଂ ତଵ ପୁତ୍ରୋ ନ୍ଯଵାରଯତ୍। ଉଭୌ ତୌ ରଥିନାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠାଵୁଭୌ ଭାରତଦୁର୍ଜଯୌ
ସେପରି, ତୁମ ପୁଅ କ୍ରୁଧ୍ଧ ପାଣ୍ଡବଙ୍କୁ ରୋକିଲେ; ଦୁହେଁ ରଥୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦୁହେଁ ଅଜୟ, ହେ ଭାରତ।
ଉଭୌ ଚନ୍ଦ୍ରାର୍କସଦୃଶୌ କାନ୍ତ୍ଯା ଦୀପ୍ତ୍ଯା ଚ ଭାରତ। ତଥା ତୌ ଜାତସଂରମ୍ଭାଵନ୍ଯୋନ୍ଯଵଧକାଙ୍କ୍ଷିଣୌ
ଉଭୟ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ଚମକୁଥିଲେ, ଭାରତ; ସେମାନେ ଦୁଇଜଣେ ଏବେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ପ୍ରତିଯୋଗୀକୁ ମାରିବାକୁ ଚାହିଁଥିଲେ ।
ସମୀଯତୁର୍ମହାସଙ୍ଖ୍ଯେ ମଯଶକ୍ରୌ ଯଥା ପୁରା। ଦୁଃଶାସନୋ ମହାରାଜ ପାଣ୍ଡଵଂ ଵିଶିଖୈସ୍ତ୍ରିଭିଃ
ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧରେ ସେମାନେ ଏକାପରେକା ଆସିଗଲେ, ପୂର୍ବରୁ ମୟା ଓ ଶକ୍ର ପରି; ଦୁଃଶାସନ, ମହାରାଜ, ପାଣ୍ଡବଙ୍କୁ ତିନିଟି ବାଣରେ ଆଘାତ କଲେ ।
ଵାସୁଦେଵଂ ଚ ଵିଂଶତ୍ଯା ତାଡଯାମାସ ସଂଯୁଗେ। ତତୋଽର୍ଜୁନୋ ଜାତମନ୍ଯୁର୍ଵାର୍ଷ୍ଣେଯଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ପୀଡିତମ୍
ଯୁଦ୍ଧରେ ଦୁର୍ଯୋଧନ ବିଶ୍ ଟି ଅଗ୍ନିବାଣ ଦେଇ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ; ତାପରେ ଅର୍ଜୁନ, ଭାର୍ଷ୍ଣେୟଙ୍କୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗୁଥିବା ଦେଖି, ଖୁବ୍ ରିଷ୍ଟି ହେଲେ।
ଦୁଃଶାସନଂ ଶତେନାଜୌ ନାରାଚାନାଂ ସମାର୍ପଯତ୍। ତେ ତସ୍ଯ କଵଚଂ ଭିତ୍ତ୍ଵା ପପୁଃ ଶୋଣିତମାହଵେ
ଅର୍ଜୁନ ରିଷ୍ଟିରେ ଦୁଃଶାସନଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଏକ ଶତ ଲୋହା ଅଗ୍ନିବାଣ ଦେଇ ଆକ୍ରମଣ କଲେ; ସେଗୁଡିକ ଦୁଃଶାସନଙ୍କ ଦେହର କବଚ ଭେଦି ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କ ରକ୍ତ ପିଇଲା।
ଯଥୈଵ ପନ୍ନଗା ରାଜଂସ୍ତଟାକଂ ତୃଷିତାସ୍ତଥା।' ଦୁଃଶାସନସ୍ତ୍ରିଭିଃ କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ପାର୍ଥଂ ଵିଵ୍ଯାଧ ପତ୍ରିଭିଃ। ଲଲାଟେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶରୈଃ ସନ୍ନତପର୍ଵଭିଃ
ରାଜା, ଯେପରି ତିଆରି ସାପ ତଳାପରେ ପାଣି ପିଉଥିବା, ସେପରି ଦୁଃଶାସନ ରିଷ୍ଟିରେ ତିନିଟି ପଙ୍କିର ଅଗ୍ନିବାଣ ଦେଇ ପାର୍ଥଙ୍କ ଲଲାଟକୁ ଆଘାତ କଲେ, ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଲଲାଟସ୍ଥୈସ୍ତୁ ତୈର୍ବାଣୈଃ ଶୁଶୁଭେ ପାଣ୍ଡଵୋ ରଣେ। ଯଥା ମେରୁର୍ମହାରାଜ ଶୃଙ୍ଗୈରତ୍ଯର୍ଥମୁଚ୍ଛ୍ରିତୈଃ
ଏହି ବାଣଗୁଡିକ ଲଲାଟରେ ଲାଗିଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ, ପାଣ୍ଡବ ଯୁଦ୍ଧରେ ଏମିତି ଦୀପ୍ତିମାନ ଲାଗିଲେ, ଯେପରି ମହାରାଜା ମେରୁ ପାହାଡ଼ ତାର ଉଚ୍ଚ ଶିଖର ଦ୍ୱାରା ଚମକୁଥିବା।
ସୋଽତିଵିଦ୍ଧୋ ମହେଷ୍ଵାସଃ ପୁତ୍ରେଣ ତଵ ଧନ୍ଵିନା। ଵ୍ଯରାଜତ ରଣେ ପାର୍ଥଃ କିଂଶୁକଃ ପୁଷ୍ପଵାନିଵ
ତୁମର ପୁଅ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁର୍ଧର ଦ୍ୱାରା ଭଲଭାବେ ଆହତ ହେଇ, ପାର୍ଥ ଯୁଦ୍ଧରେ ଫୁଲିଥିବା କିଂଶୁକ ଗଛ ପରି ଚମକୁଥିଲେ।
ଦୁଃଶାସନଂ ତତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ପୀଡଯାମାସ ପାଣ୍ଡଵଃ। ପର୍ଵଣୀଵ ସୁସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ରାହୁଃ ପୂର୍ଣଂ ନିଶାକରମ୍
ତାପରେ ପାଣ୍ଡବ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଦୁଷ୍ୟାସନଙ୍କୁ ଏମିତି ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଲେ, ଯେପରି ରାହୁ ଭଲଭାବେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇଥାଏ।
ପୀଡ୍ଯମାନୋ ବଲଵତା ପୁତ୍ରସ୍ତଵ ଵିଶାଂପତେ । ଵିଵ୍ଯାଧ ସମରେ ପାର୍ଥଂ କଙ୍କପତ୍ରୈଃ ଶିଲାଶିତୈଃ
ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗୁଥିବା, ରାଜା, ତୁମର ପୁଅ ଯୁଦ୍ଧରେ ପାର୍ଥଙ୍କୁ ଶିଳାରେ ତିକ୍ତି କରାଯାଇଥିବା ଗୃଧ୍ର ପାଖ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ଅସ୍ତ୍ର ଦେଇ ଆଘାତ କଲେ।
ତସ୍ଯ ପାର୍ଥୋ ଧନୁଶ୍ଛିତ୍ଵା ରଥଂ ଚାସ୍ଯ ତ୍ରିଭିଃ ଶରୈଃ । ଆଜଘାନ ତତଃ ପଶ୍ଚାତ୍ପୁତ୍ରଂ ତେ ନିଶିତୈଃ ଶରୈଃ
ପାର୍ଥ ତାଙ୍କର ଧନୁ କାଟିଦେଲେ ଏବଂ ତିନିଟି ଅସ୍ତ୍ର ଦେଇ ତାଙ୍କର ରଥକୁ ଆଘାତ କଲେ; ପରେ ତିକ୍ତି ଅସ୍ତ୍ର ଦେଇ ତୁମର ପୁଅକୁ ଆଘାତ କଲେ।
ସୋଽନ୍ଯତ୍କାର୍ମୁକମାଦାଯ ଭୀମସ୍ଯ ପ୍ରମୁଖେ ସ୍ଥିତଃ। ଅର୍ଜୁନଂ ପଞ୍ଚାଵିଂଶତ୍ଯା ବାହ୍ଵୋରୁରସି ଚାର୍ପଯତ୍
ଏକ ନୂତନ ଧନୁଷ ନେଇ, ସେ ଭୀମଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଦଢ଼ି ହେଲା । ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଦୁଇ ହାତ ଓ ଛାତିରେ ପଚିଶଟି ତୀର ବର୍ଷା କଲା ।
ତସ୍ଯ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ମହାରାଜ ପାଣ୍ଡଵଃ ଶତ୍ରୁତାପନଃ । ଅପ୍ରୈଷୀଦ୍ଵିଶିଖାନ୍ଘୋରାନ୍ଯମଦଣ୍ଡୋପମାନ୍ବହୂନ୍
ତାହାପରେ, ରାଜା, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଇଥିବା ପାଣ୍ଡବ, କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଅନେକ ଭୟଙ୍କର ତୀର, ଦଣ୍ଡ ପରି ଭୟାନକ, ଛାଡ଼ିଲେ ।
ଅପ୍ରାପ୍ତାନେଵ ତାନ୍ବାଣାଂଶ୍ଚିଚ୍ଛେଦ ତନଯସ୍ତଵ । ଯତମାନସ୍ଯ ପାର୍ଥସ୍ଯ ତଦଦ୍ଭୁତମିଵାଭଵତ୍
କିନ୍ତୁ ତୁମ ପୁଅ, ପାର୍ଥ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିବାବେଳେ, ସେଇ ତୀରଗୁଡିକ ଆସିପାରିବା ପୂର୍ବରୁ କାଟି ଦେଲା । ଏହା ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଲାଗିଲା ।
ପାର୍ଥଂ ଚ ନିଶିତୈର୍ବାଣୈରଵିଧ୍ଯତ୍ତନଯସ୍ତଵ । ତତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ରଣେ ପାର୍ଥଃ ଶରାନ୍ସଂଧାଯ କାର୍ମୁକେ
ତୁମ ପୁଅ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରରେ ପାର୍ଥଙ୍କୁ ବିଦ୍ଧ କଲା । ତାପରେ, ଯୁଦ୍ଧରେ କ୍ରୋଧିତ ପାର୍ଥ ଧନୁଷରେ ତୀର ଲଗାଇଲେ ।
ପ୍ରେଷଯାମାସ ସମରେ ସ୍ଵର୍ଣପୁଙ୍ଖାଞ୍ଛିଲାଶିତାନ୍ । ନ୍ଯମଞ୍ଜଂସ୍ତେ ମହାରାଜ ତସ୍ଯ କାଯେ ମହାତ୍ମନଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ସୁନା ଶଳ ଓ ପଥରରେ ତିକ୍ତି ହୋଇଥିବା ବାଣ ପଠାଇଲେ; ସେ ବାଣଗୁଡିକ ମହାତ୍ମାଙ୍କର ଶରୀରରେ ଲଗିଗଲା, ରାଜା।
ଯଥା ହଂସା ମହାରାଜ ତଟାକଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଭାରତ। ପୀଡିତଶ୍ଚୈଵ ପୁତ୍ରସ୍ତେ ପାଣ୍ଡଵେନ ମହାତ୍ମନା
ଯେପରି ହଂସମାନେ ଝିଲିକୁ ପହଞ୍ଚନ୍ତି, ଏହିପରି ତୁମ ପୁଅ ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖିତ ହେଲେ, ରାଜା।
ହିତ୍ଵା ପାର୍ଥଂ ରଣେ ତୂର୍ଣଂ ଭୀଷ୍ମସ୍ଯ ରଥମାଵ୍ରଜତ୍। ଅଗାଧେ ମଞ୍ଜତସ୍ତସ୍ଯ ଦ୍ଵୀପୋ ଭୀଷ୍ମୋଽଭଵତ୍ତଦା
ଯୁଦ୍ଧରେ ପାର୍ଥଙ୍କୁ ଛାଡି ତୁରନ୍ତ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ରଥକୁ ଯାଇଲେ; ଗଭୀରରେ ଡୁବି ଯାଉଥିବାବେଳେ, ଭୀଷ୍ମ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଦ୍ୱୀପ ହେଲେ।
ପ୍ରତିଲଭ୍ଯ ତତଃ ସଂଜ୍ଞାଂ ପୁତ୍ରସ୍ତଵ ଵିଶାଂପତେ । ଅଵାରଯତ୍ତତଃ ଶୂରୋ ଭୂଯ ଏଵ ପରାକ୍ରମୀ
ତାପରେ ତୁମ ପୁଅ ଅପ୍ରମାଦ ଫେରିଲା, ବିର ପୁରୁଷ ଭାବରେ ପୁନି ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଅଟକାଇଲେ, ମହାମାନବ।
ଶରୈଃ ସୁନିଶିତୈଃ ପାର୍ଥଂ ଯଥା ଵୃତ୍ରଂ ପୁରନ୍ଦରଃ। ନିର୍ବିଭେଦ ମହାକାଯୋ ଵିଵ୍ଯଥେ ନୈଵ ଚାର୍ଜୁନଃ
ପ୍ରବଳ ଦେହୀ ଯୋଦ୍ଧା ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ପାର୍ଥଙ୍କୁ ଏମିତି ଆଘାତ କଲେ, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ର ଭଳି ବୃତ୍ରକୁ ବିଦାରିଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ମନ କିଛି ମଧ୍ୟ ଅସ୍ଥିର ହେଲା ନାହିଁ।
ସାତ୍ଯକିଂ ଦଂଶିତଂ ଯୁଦ୍ଧେ ଭୀଷ୍ମାଯାଭ୍ଯୁଦ୍ଯତଂ ରଣେ। ଆର୍ଶ୍ଯଶୃଙ୍ଗିର୍ମହେଷ୍ଵାସୋ ଵାରଯାମାସ ସଂଯୁଗେ
ଯୁଦ୍ଧରେ ସାତ୍ୟକି ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଆକ୍ରମଣ କରୁଥିବା ବେଳେ, ଭୀଷ୍ମ ତାଙ୍କ ଉପରେ ଅସ୍ତ୍ର ଉଠାଇଥିଲେ; ଏହି ସମୟରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁର୍ଧର ଆର୍ଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗ ତାଙ୍କୁ ରୋକିଦେଲେ।