ପୁତ୍ରାସ୍ତୁ ତଵ ଗାଙ୍ଗେଯଂ ସମନ୍ତାତ୍ପର୍ଯଵାରଯନ୍ । ମହତ୍ଯା ସେନଯା ସାର୍ଧଂ ତତୋ ଯୁଦ୍ଧମଵର୍ତତ
ତୁମର ପୁଅମାନେ ଏବଂ ବଡ଼ ସେନା ସମେତ ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ର ଭିଷ୍ମଙ୍କୁ ଚାରିପାଖରେ ଘିରି ଦେଲେ; ତାପରେ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ଅର୍ଜୁନସ୍ତୁ ରଣେ ରାଜନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭୀଷ୍ମସ୍ଯ ଵିକ୍ରମମ୍ । ଶିଖଣ୍ଡିନମଥୋଵାଚ ସମଭ୍ଯୋହି ପିତାମହମ୍
ରାଜା, ଅର୍ଜୁନ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭିଷ୍ମଙ୍କର ପ୍ରତାପ ଦେଖି, ଶିଖଣ୍ଡୀଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ପିତାମହଙ୍କୁ ନିକଟରେ ଯାଅ।'
ନ ଚାପି ଭୀସ୍ତ୍ଵଯା କାର୍ଯା ଭୀଷ୍ମାଦଦ୍ଯ କଥଂଚନ । ଅହମେନଂ ଶରୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈଃ ପାତଯିଷ୍ଯେ ରଥୋତ୍ତମାତ୍
ଆଜି ତୁମେ ଭିଷ୍ମଙ୍କୁ କେହିପରି ଭୟ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ ନାହିଁ; ମୁଁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରରେ ତାଙ୍କୁ ରଥରୁ ତଳେ ଫେଳିଦେବି।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ପାର୍ଥେନ ଶିଖଣ୍ଡୀ ଭରତର୍ଷଭ । ଅଭ୍ଯଦ୍ରଵତ ଗାଙ୍ଗେଯଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପାର୍ଥସ୍ଯ ଭାଷିତମ୍
ପାର୍ଥଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଶିଖଣ୍ଡୀ ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ର ଭିଷ୍ମଙ୍କୁ ଆଗେଇ ଯାଇଲେ।
ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନସ୍ତଥା ରାଜନ୍ସୌଭଦ୍ରଶ୍ଚ ମହାରଥଃ । ହୃଷ୍ଟାଵାଦ୍ରଵତାଂ ଭୀଷ୍ମଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପାର୍ଥସ୍ଯ ଭାଷିତମ୍
ଏହିପରି, ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ଏବଂ ସୁଭଦ୍ରାପୁତ୍ର ଅଭିମନ୍ୟୁ, ପାର୍ଥଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ଭିଷ୍ମଙ୍କୁ ଆଗେଇ ଯାଇଲେ।
ଵିରାଟଦ୍ରୁପଦୌ ଵୃଦ୍ଧୌ କୁନ୍ତିଭୋଜସ୍ଯ ଦଂଶିତଃ। ଅଭ୍ଯଦ୍ରଵତ ଗାଙ୍ଗେଯଂ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ତଵ ପଶ୍ଯତଃ । ନକୁଲଃ ସହଦେଵଶ୍ଚ ଧର୍ମରାଜଶ୍ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ବୃଦ୍ଧ ବିରାଟ ଓ ଦ୍ରୁପଦ, କୁନ୍ତିଭୋଜ ରାଜା ଏବଂ ତୁମ ପୁଅ ଦେଖିବା ସମୟରେ, ନକୁଳ, ସହଦେବ ଏବଂ ଧର୍ମରାଜ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଭିଷ୍ମଙ୍କୁ ଆଗେଇ ଯାଇଲେ।
ତଥେତରାଣି ସୈନ୍ଯାନି ସର୍ଵାମ୍ଯେଵ ଵିଶାଂପତେ । ସମାଦ୍ରଵନ୍ତ ଗାଙ୍ଗେଯଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପାର୍ଥସ୍ଯ ଭାଷିତମ୍
ଏହିପରି, ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ସେନାମାନେ ମଧ୍ୟ, ପାର୍ଥଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ର ଭିଷ୍ମଙ୍କୁ ଆଗେଇ ଯାଇଲେ।
ପ୍ରତ୍ଯୁଦ୍ଯଯୁସ୍ତାଵକାଶ୍ଚ ସମେତାଂସ୍ତାନ୍ମହାରଥାନ୍ । ଯଥାଶକ୍ତି ଯଥୋତ୍ସାହଂ ତନ୍ମେ ନିଗଦତଃ ଶୃଣୁ
ତୁମର ସେନାମାନେ ମଧ୍ୟ, ଏହି ଏକତ୍ରିତ ମହାରଥୀମାନେ ନିକଟରେ ଯାଇଲେ, ସେମାନଙ୍କର ଶକ୍ତି ଓ ଉତ୍ସାହ ଅନୁଯାୟୀ; ଏହି କଥା ମୁଁ ତୁମକୁ କହୁଛି, ଶୁଣ।
ଚିତ୍ରସେନୋ ମହାରାଜ ଚେକିତାନଂ ସମଭ୍ଯାଯାତ୍ । ଭୀଷ୍ମପ୍ରେପ୍ସୁଂ ରଣେ ଯାନ୍ତଂ ଵୃଷଂ ଵ୍ଯାଘ୍ରଶିଶୁର୍ଯଥା
ରାଜା, ଚିତ୍ରସେନ ଚେକିତାନଙ୍କୁ ଆଗେଇ ଯାଇଲେ, ଯିଏ ଭିଷ୍ମଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଚାହିଁ, ବାଘ ଶିଶୁ ଏକ ବୃଷ୍ଣ ପରି ସାମ୍ନା କରିଥିଲେ।
ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନଂ ମହାରାଜ ଭୀଷ୍ମାନ୍ତିକମୁପାଗତମ୍ । ତ୍ଵରମାଣଂ ରଣେ ଯତ୍ତଂ କୃତଵର୍ମା ନ୍ଯଵରାଯତ୍
ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ଭିଷ୍ମଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇ ଯାଇଥିଲେ, କୃତବର୍ମା ତାଙ୍କୁ ରୋକିଦେଲେ।
ଭୀମସେନଂ ସୁସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଂ ଗାଙ୍ଗେଯସ୍ଯ ଵଧୈଷିଣମ୍ । ତ୍ଵରମାଣୋ ମହାରାଜ ସୌମଦତ୍ତିର୍ନ୍ଯଵାରଯତ୍
ଭୀମସେନ ଭିଷ୍ମଙ୍କୁ ବଧ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଆଗେଇ ଯାଇଥିଲେ, ସୌମଦତ୍ତି ତାଙ୍କୁ ରୋକିଦେଲେ।
ତଥୈଵ ନକୁଲଂ ଶୂରଂ କିରନ୍ତଂ ସାଯକାନ୍ବହୂନ୍ । ଵିକର୍ଣୋ ଵାରଯାମାସ ଇଚ୍ଛନ୍ଭୀଷ୍ମସ୍ଯ ଜୀଵିତମ୍
ଏହିପରି, ନକୁଳ ଅନେକ ତୀର ବର୍ଷା କରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଭିଷ୍ମଙ୍କର ଜୀବନ ରକ୍ଷା କରିବା ଚାହିଁ, ବିକର୍ଣ୍ଣ ରୋକିଦେଲେ।
ସହଦେଵଂ ତଥା ରାଜନ୍ଯାନ୍ତଂ ଭୀଷ୍ମରଥଂ ପ୍ରତି। ଵାରଯାମାସ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଃ କୃପଃ ଶାରଦ୍ଵତୋ ଯୁଧି
ଯୁଦ୍ଧଭୂମିରେ ସହଦେବ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ରଥ ପାଖକୁ ଯିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ, ସେବେ ଶରଦ୍ୱତଙ୍କ ପୁଅ କ୍ରୁଧ୍ଧ କୃପା ତାଙ୍କୁ ରୋକିଦେଲେ।
ରାକ୍ଷସଂ କ୍ରୂରକର୍ମାଣଂ ଭୈମସେନିଂ ମହାବଲମ୍ । ଭୀଷ୍ମସ୍ଯ ନିଧନପ୍ରେପ୍ସୁଂ ଦୁର୍ମୁଖୋଽଭ୍ଯଜ୍ରଵଦ୍ବଲୀ
ଭୀମସେନଙ୍କ ପୁଅ, ଭୟଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସ, ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଆଣିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ; ଏହିବେଳେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦୁର୍ମୁଖ ତାଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ସାତ୍ଯକିଂ ସମରେ କ୍ରୁଦ୍ଧମାର୍ସ୍ଯଶୃଙ୍ଗିଵାରଯତ୍ । `ଭୀଷ୍ମସ୍ଯ ଵଧମିଚ୍ଛନ୍ତଂ ପାଣ୍ଡଵପ୍ରୀତିକାମ୍ଯଯା
ଯୁଦ୍ଧରେ କ୍ରୁଧ୍ଧ ସାତ୍ୟକିଙ୍କୁ, ଯିଏ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ ଏବଂ ପାଣ୍ଡବଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ, ଆର୍ଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗ ରୋକିଦେଲେ।
ଅଭିମନ୍ଯୁଂ ମହାରାଜ ଯାନ୍ତଂ ଭୀଷ୍ମରଥଂ ପ୍ରତି। ସୁଦକ୍ଷିଣୋ ମହାରାଜ କାମ୍ଭୋଜ ପ୍ରତ୍ଯଵାରଯତ୍
ହେ ରାଜା, ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ରଥ ପାଖକୁ ଯିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିବା ଅଭିମନ୍ୟୁଙ୍କୁ କାମ୍ଭୋଜ ସୁଦକ୍ଷିଣ ରୋକିଦେଲେ।
ଵିରାଟଦ୍ରୁପଦୌ ଵୃଦ୍ଧୌ ସମେତାଵରିମର୍ଦନୌ । ଅଶ୍ଵତ୍ଥାମା ତତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଵାରଯାମାସ ଭାରତ
ବୟସ୍କ ଓ ଶତ୍ରୁମାରିବାରେ ପାରଙ୍ଗତ ବିରାଟ ଓ ଦ୍ରୁପଦ ଏକାଠି ହୋଇଥିଲେ; ଏହିବେଳେ କ୍ରୁଧ୍ଧ ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମା ତାଙ୍କୁ ରୋକିଦେଲେ, ହେ ଭାରତ।
ତଥା ପାଣ୍ଡୁସୁତଂ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଂ ଭୀଷ୍ମସ୍ଯ ଵଧକାଙ୍କ୍ଷିଣମ୍ । ଭାରଦ୍ଵାଜୋ ରଣେ ଯତ୍ତୋ ଧର୍ମପୁତ୍ରମଵାରଯତ୍
ଏହିପରି, ଯୁଦ୍ଧରେ ସଚେତନ ଭାରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ପୁଅ, ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପୁଅ ଧର୍ମପୁତ୍ରଙ୍କୁ ରୋକିଦେଲେ।
ଅର୍ଜୁନଂ ରଭସଂ ଯୁଦ୍ଧେ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ଶିଖଣ୍ଡିନମ୍ । ଭୀଷ୍ମପ୍ରେପ୍ସୁଂ ମହାରାଜ ଭାସଯନ୍ତଂ ଦିଶୋ ଦଶ
ହେ ରାଜା, ଯୁଦ୍ଧରେ ଅର୍ଜୁନ, ଶିଖଣ୍ଡୀଙ୍କୁ ସାମ୍ନାରେ ରଖି, ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରୁଥିଲେ ଏବଂ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଖୋଜୁଥିଲେ; ଏହିବେଳେ ଦୁଷ୍ୟାସନ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁର୍ଧର, ତାଙ୍କୁ ରୋକିଦେଲେ।
ଦୁଃଶାସନୋ ମହେଷ୍ଵାସୋ ଵାରଯାମାସ ସଂଯୁଗେ। ଅନ୍ଯେ ଚ ତାଵକା ଯୋଧାଃ ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ମହାରଥାନ୍
ଦୁଷ୍ୟାସନ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁର୍ଧର, ଯୁଦ୍ଧରେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ରୋକିଦେଲେ; ଏବଂ ତୁମ ପକ୍ଷର ଅନ୍ୟ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥୀମାନେକୁ ରୋକିଥିଲେ।
ଭୀଷ୍ମସ୍ଯାଭିମୁଖାନ୍ଯାତାନ୍ଵାରଯାମାସୁରାହଵେ । ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନସ୍ତୁ ସୈନ୍ଯାନି ପ୍ରାକ୍ରୋଶଂସ୍ତୁ ପୁନଃ ପୁନଃ
ଯେମାନେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଦିଗକୁ ଆଗେ ବଢ଼ୁଥିଲେ, ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ରୋକାଯାଇଥିଲେ; ଏହିବେଳେ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ବାରମ୍ବାର ସେନାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରୁଥିଲେ।
ଅଭ୍ଯଦ୍ରଵତ ସଂରବ୍ଧୋ ଭୀଷ୍ମମେକଂ ମହାରଥଃ । ଏଷୋଽର୍ଜୁନୋ ରଣେ ଭୀଷ୍ମଂ ପ୍ରଯାତି କୁରୁନନ୍ଦନଃ
ଏହିପରି, ଏକା ଭାବେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଉପରେ କ୍ରୋଧରେ ପୁରି ଥିବା ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରଥୀ ଆକ୍ରମଣ କଲେ; 'ଦେଖ, ଅର୍ଜୁନ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଦିଗକୁ ଯାଉଛନ୍ତି, ହେ କୁରୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ!'
ଅଭ୍ଯଦ୍ରଵତ ମାଭୈଷ୍ଟ ଭୀଷ୍ମୋ ହି ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯତେ ନ ଵଃ । ଅର୍ଜୁନଂ ସମରେ ଯୋଦ୍ଧୁଂ ନୋତ୍ସହେତାପି ଵାସଵଃ
'ସେ ଆକ୍ରମଣ କରୁଛନ୍ତି—ଭୟ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ! ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ସମର୍ଥ ନୁହଁନ୍ତି, ଭୀଷ୍ମ ତ ତୁମେମାନେଙ୍କୁ କେବେ ହରାଇପାରିବେ ନାହିଁ।'
କିମୁ ଭୀଷ୍ମୋ ରଣେ ଵୀରା ଗତସତ୍ଵୋଽଲ୍ପଜୀଵିତଃ। ଇତି ସେନାପତେଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ମହାରଥାଃ
'ଏହେ ଶୂରମାନେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଅବସ୍ଥା କଣ? ତାଙ୍କର ମନୋବଳ ହ୍ରାସ ପାଇଛି, ଜୀବନ ଶେଷ ହେବାକୁ ଯାଉଛି।' ସେନାପତିଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥୀମାନେ—
ଅଭ୍ଯଦ୍ରଵନ୍ତ ସଂହୃଷ୍ଟା ଗାଙ୍ଗେଯସ୍ଯ ରଥଂ ପ୍ରତି। ଆଗଚ୍ଛତସ୍ତାନ୍ସମରେ ଵାର୍ଯୋଘାନଚଲା ଇଵ
—ଖୁସିରେ ଭରିଯାଇ ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ରଥ ପାଖକୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ; ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଆଗେ ବଢ଼ୁଥିବା ବେଳେ, ଅଚଳ ନଦୀର ତରଙ୍ଗ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଅଵାରଯନ୍ତ ସଂହୃଷ୍ଟାସ୍ତାଵକାଃ ପୁରୁଷର୍ଷଭାଃ । ଦୁଃଶାସନୋ ମହାରାଜ ଭଯଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ମହାରଥଃ
ତୁମ ପକ୍ଷର ଶୂରବୀରମାନେ ଖୁସିରେ ତାଙ୍କୁ ରୋକିଲେ; ଦୁଷ୍ୟାସନ, ହେ ରାଜା, ଭୟକୁ ଛାଡ଼ି, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥୀ—
ଭୀଷ୍ମସ୍ଯ ଜୀଵିତାକାଙ୍କ୍ଷୀ ଧନଞ୍ଜଯମୁପାଦ୍ରଵତ୍ । ତଥୈଵ ପାଣ୍ଡଵାଃ ଶୂରା ଗାଙ୍ଗେଯସ୍ଯ ରଥଂ ପ୍ରତି
—ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଜୀବନ ବଞ୍ଚାଇବା ଆଶାରେ ଧନଞ୍ଜୟଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ; ସେପରି, ପାଣ୍ଡବ ଶୂରମାନେ ମଧ୍ୟ ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ରଙ୍କ ରଥ ପାଖକୁ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ।
ଅଭ୍ଯଦ୍ରଵନ୍ତ ସଂଗ୍ରାମେ ତଵ ପୁତ୍ରାନ୍ମହାରଥାଃ । ତତ୍ରାଦ୍ଭୁତମପଶ୍ଯାମ ଚିତ୍ରରୂପଂ ଵିଶାଂପତେ
ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମ ପୁଅମାନେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥୀମାନେ, ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ; ସେଠାରେ, ହେ ଜନପତି, ଆମେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲୁ।
ଦୁଃଶାସନରଥଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଯତ୍ପାର୍ଥୋ ନାତ୍ଯଵର୍ତତ । ଯଥା ଵାରଯତେ ଵେଲା କ୍ଷୁବ୍ଧତୋଯଂ ମହାର୍ଣଵମ୍
ଯେତେବେଳେ ପାର୍ଥ ଦୁଷ୍ୟାସନଙ୍କ ରଥ ପାଖକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ସେ କେବେ ଫେରିଲେ ନାହିଁ; ଯେପରି ତଟ ଉତ୍ତାଳ ସମୁଦ୍ରର ତରଙ୍ଗକୁ ରୋକିଥାଏ।
ତଥୈଵ ପାଣ୍ଡଵଂ କ୍ରୁଦ୍ଧଂ ତଵ ପୁତ୍ରୋ ନ୍ଯଵାରଯତ୍। ଉଭୌ ତୌ ରଥିନାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠାଵୁଭୌ ଭାରତଦୁର୍ଜଯୌ
ସେପରି, ତୁମ ପୁଅ କ୍ରୁଧ୍ଧ ପାଣ୍ଡବଙ୍କୁ ରୋକିଲେ; ଦୁହେଁ ରଥୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦୁହେଁ ଅଜୟ, ହେ ଭାରତ।