ଯକ୍ଷୀ ଵା ପନ୍ନଗୀ ଵାଽପି ମାନୁଷୀ ଵା ସୁମଧ୍ଯମେ। `ଯାଽସି କାଽସି ସୁରପ୍ରଖ୍ଯେ ମହିଷୀ ମେ ଭଵାନଘେ
'ନାହିଁ, ତୁମେ ଯକ୍ଷୀ, ନାଗକନ୍ୟା କିମ୍ବା ମାନବୀ ତୋ? ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ତୁମେ ଯେଉଁଠାରୁ ହେଉ, ମୋର ରାଣୀ ହେଉ।'
ତ୍ଵାଂ ଗତା ହି ମମ ପ୍ରାମା ଵସୁ ଯନ୍ମେଽସ୍ତି କିଂଚନ।' ଯାଚେ ତ୍ଵାଂ ସୁରଗର୍ଭାଭେ ଭାର୍ଯା ମେ ଭଵ ଶୋଭନେ
'ମୋର ମନ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିଛି, ମୋ ପାଖରେ ଯେଉଁ ସମ୍ପଦ ଅଛି, ସେ ସବୁ ତୁମର। ମୁଁ ତୁମକୁ ଅନୁରୋଧ କରୁଛି, ହେ ଦେବତାଙ୍କ ପୁତ୍ରୀ, ହେ ଶୋଭାମୟୀ, ମୋର ଭାର୍ଯ୍ୟା ହେଉ।'
ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚୋ ରାଜ୍ଞଃ ସସ୍ମିତଂ ମୃଦୁ ଵଲ୍ଗୁ ଚ। ଯଶସ୍ଵିନୀ ଚ ସାଽଗଚ୍ଛଚ୍ଛାନ୍ତନୋର୍ଭୂତଯେ ତଦା
ରାଜାଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସେ ମିଠା ହସ, ମୃଦୁ ଓ ଆନନ୍ଦମୟ ଭାବରେ ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ, ତାଙ୍କର ଭଲ ପାଇ।
ସା ତୁ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଚରନ୍ତଂ ତୀରମାଶ୍ରିତମ୍। ଵସୂନାଂ ସମଯଂ ସ୍ମୃତ୍ଵାଽଥାଭ୍ଯଗଚ୍ଛଦନିନ୍ଦିତା
ସେ ରାଜାଙ୍କୁ ତଟରେ ଘୁରୁଥିବା ଦେଖି, ଭଲ ମନେ ପୂର୍ବରୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ବସୁମାନଙ୍କ ଅନୁବନ୍ଧ ସ୍ମରଣ କରି, ଦୋଷରହିତ ଭାବେ ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ।
ପ୍ରଜାର୍ଥିନୀ ରାଜପୁତ୍ରଂ ଶାନ୍ତନୁଂ ପୃଥିଵୀପତିମ୍। ପ୍ରତୀପଵଚନଂ ଚାପି ସଂସ୍ମୃତ୍ଯୈଵ ସ୍ଵଯଂ ନୃପମ୍
ସନ୍ତାନ ଆଶାରେ, ସେ ଭୂମିର ରାଜା ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ, ଏବଂ ପ୍ରତୀପଙ୍କ କଥା ମନେ ପକାଇଲେ।
କାଲୋଽଯମିତି ମତ୍ଵା ସା ଵସୂନାଂ ଶାପଚୋଦିତା। ଉଵାଚ ଚୈଵ ରାଜ୍ଞଃ ସା ହ୍ଲାଦଯନ୍ତୀ ମନୋ ଗିରା
ଏହି ସମୟ ଉପଯୁକ୍ତ ବୋଲି ଭାବି, ବସୁମାନଙ୍କ ଶାପ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ ହୋଇ, ସେ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, ତାଙ୍କର ମନକୁ ଆନନ୍ଦିତ କରିବା ମିଠା କଥାରେ।
ଭଵିଷ୍ଯାମି ମହୀପାଲ ମହିଷୀ ତେ ଵଶାନୁଗା। ନ ତୁ ତ୍ଵଂ ଵା ଦ୍ଵିତୀଯୋ ଵା ଜ୍ଞାତୁମିଚ୍ଛେତ୍କଥଂଚନ
ହେ ରାଜା, ମୁଁ ତୁମର ରାଣୀ ହେବି, ସଦା ତୁମ ଇଚ୍ଛାକୁ ମାନିବି। କିନ୍ତୁ ତୁମେ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କେହି ମୋ କାର୍ଯ୍ୟ ବିଷୟରେ କେବେ ଜାଣିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଯତ୍ତୁ କୁର୍ଯାମହଂ ରାଜଞ୍ଶୁଭଂ ଵା ଯଦି ଵାଽଶୁଭମ୍। ନ ତଦ୍ଵାରଯିତଵ୍ଯାଽସ୍ମି ନ ଵକ୍ତଵ୍ଯା ତଥାଽପ୍ରିଯମ୍
ମୁଁ ଯେ କିଛି କରିବି, ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ, ତାହାକୁ ତୁମେ ବାଧା ଦେବାକୁ ନାହିଁ, ଏବଂ ମୋତେ କେବେ ଅପ୍ରିୟ କଥା କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଏଵଂ ହି ଵର୍ତମାନେଽହଂ ତ୍ଵଯି ଵତ୍ସ୍ଯାମି ପାର୍ଥିଵ। ଵାରିତା ଵିପ୍ରିଯଂ ଚୋକ୍ତା ତ୍ଯଜେଯଂ ତ୍ଵାମସଂଶଯମ୍
ମୁଁ ଏଭଳି ଶର୍ତ୍ତରେ ତୁମ ସହ ବସିବି; ଯଦି ମୋତେ କେହି ବାଧା ଦେଇବେ କିମ୍ବା ଅପ୍ରିୟ କଥା କହିବେ, ତେବେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଯିବି।
ଏଷ ମେ ସମଯୋ ରାଜନ୍ଭଜ ମାଂ ତ୍ଵଂ ଯଥେପ୍ସିତମ୍। ଅନୁନୀତାଽସ୍ମି ତେ ପିତ୍ରା ଭର୍ତା ମେ ତ୍ଵଂ ଭଵ ପ୍ରଭୋ
ହେ ରାଜା, ଏହି ମୋର ଶର୍ତ୍ତ; ଯେପରି ଇଚ୍ଛା ତୁମର, ମୋତେ ଗ୍ରହଣ କର। ତୁମ ପିତା ମୋତେ ଅନୁରୋଧ କରିଛନ୍ତି; ଏବେ ମୋ ପତି ହେଉ।
ତଥେତି ସା ଯଦା ତୂକ୍ତା ତଦା ଭରତସତ୍ତମ। ପ୍ରହର୍ଷମତୁଲଂ ଲେଭେ ପ୍ରାପ୍ଯ ତଂ ପାର୍ଥିଵୋତ୍ତମମ୍
ସେ ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶାନ୍ତନୁ ଏହି ଅତିଶୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ନାରୀକୁ ପାଇ ଅପୂର୍ବ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ।
ପ୍ରତିଜ୍ଞାଯ ତୁ ତତ୍ତସ୍ଯାସ୍ତଥେତି ମନୁଜାଧିପଃ। ରଥମାରୋପ୍ଯ ତାଂ ଦେଵୀଂ ଜଗାମ ସ ତଯା ସହ
ମନୁଷ୍ୟମଧ୍ୟର ରାଜା ତାଙ୍କୁ 'ଏହିପରି ହେଉ' ବୋଲି ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରି, ରଥରେ ବସାଇ ତାଙ୍କ ସହ ଚାଲିଗଲେ।
ସା ଚ ଶାନ୍ତନୁମଭ୍ଯାଗାତ୍ସାକ୍ଷାଲ୍ଲକ୍ଷ୍ମୀରିଵାପରା। ଆସାଦ୍ଯ ଶାନ୍ତନୁସ୍ତାଂ ଚ ବୁଭୁଜେ କାମତୋ ଵଶୀ
ସେ ଦେବୀ ଗଙ୍ଗା, ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଲେ, ଯେପରି ଦ୍ୱିତୀୟ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଆସିଥାଏ। ଶାନ୍ତନୁ ତାଙ୍କୁ ଇଚ୍ଛାମତେ ଭୋଗ କଲେ।
ନ ପ୍ରଷ୍ଟଵ୍ଯେତି ମନ୍ଵାନୋ ନ ସ ତାଂ କିଂଚିଦୂଚିଵାନ୍। ସ ତସ୍ଯାଃ ଶୀଲଵୃତ୍ତେନ ରୂପୌଦାର୍ଯଗୁଣେନ ଚ
ତାଙ୍କ ଶର୍ତ୍ତ ମନେ ରଖି, ଶାନ୍ତନୁ କେବେ ତାଙ୍କୁ କିଛି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ ନାହିଁ। ତାଙ୍କର ଚରିତ୍ର, ଆଚରଣ, ରୂପ ଓ ଉଦାରତା ଦେଖି ଖୁସି ହେଲେ।
ଉପଚାରେଣ ଚ ରହସ୍ତୁତୋଷ ଜଗତୀପତିଃ। ସ ରାଜା ପରମପ୍ରୀତଃ ପରମସ୍ତ୍ରୀପ୍ରଲାଲିତଃ
ତାଙ୍କର ସେବା ଓ ଗୁପ୍ତ ସ୍ନେହରେ ଭୂମିପତି ଶାନ୍ତନୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ, ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ମମତା ଲାଭ କଲେ।
ଦିଵ୍ଯରୂପା ହି ସା ଦେଵୀ ଗଙ୍ଗା ତ୍ରିପଥଗାମିନୀ। ମାନୁଷଂ ଵିଗ୍ରହଂ କୃତ୍ଵା ଶ୍ରୀମନ୍ତଂ ଵରଵର୍ଣିନୀ
ସେ ଦେବୀ ଗଙ୍ଗା, ତିନିପଥରେ ବହୁଥିବା, ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ମାନବ ଶରୀର ନେଇ, ତିନି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରୂପରେ ଦେଖାଦେଲେ।
ଭାଗ୍ଯୋପନତକାମସ୍ଯ ଭାର୍ଯା ଚୋପନତାଽଭଵତ୍। ଶନ୍ତନୋର୍ନୃପସିଂହସ୍ଯ ଦେଵରାଜସମଦ୍ଯୁତେଃ
ଭାଗ୍ୟ ଓ ଇଚ୍ଛାରେ ଏକତ୍ର ହୋଇ, ଶାନ୍ତନୁ ରାଜାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ହେଲେ, ଯିଏ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।
ସଂଭୋଗସ୍ନେହଚାତୁର୍ଯୈର୍ହାଵଲାସ୍ଯୈର୍ମନୋହରୈଃ। ରାଜାନଂ ରମଯାମାସ ଯଥା ରଜ୍ଯେତ ସ ପ୍ରଭୁଃ
ସେ ଦେବୀ ସଂଯୋଗ, ସ୍ନେହ, ଚତୁରତା ଓ ମନୋହର ହାସିରେ ରାଜାଙ୍କୁ ଏମିତି ଖୁସି କଲେ, ଯେପରି ଏକ ପ୍ରଭୁ ଖୁସି ହୁଏ।
ସଂଵତ୍ସରାନୃତୂନ୍ମାସାନ୍ବୁବୁଧେ ନ ବହୂନ୍ଗତାନ୍। ରମମାଣସ୍ତଯା ସାର୍ଧଂ ଯଥାକାମଂ ନରେଶ୍ଵରଃ
ରାଜା ତାଙ୍କ ସହ ଇଚ୍ଛାମତେ ଆନନ୍ଦ କରୁଥିବାବେଳେ, ବର୍ଷ, ଋତୁ, ମାସ କେତେ ଯାଇଗଲା ତାହା ମନେ ରହିଲା ନାହିଁ।
ଦିଵିଷ୍ଠାନ୍ମାନୁଷାଂଶ୍ଚୈଵ ଭୋଗାନ୍ଭୁଙ୍କ୍ତେ ସ ଵୈ ନୃପଃ।' ଆସାଦ୍ଯ ଶାନ୍ତନୁଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ମୁମୁଦେ ଯୋଷିତାଂ ଵରାମ୍
ଶ୍ରୀମାନ୍ ଶାନ୍ତନୁ ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ନାରୀଙ୍କୁ ପାଇ, ଦେବତା ଓ ମାନବ ଦୁହିଁ ପ୍ରକାରର ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କଲେ।
ଋତୁକାଲେ ତୁ ସା ଦେଵୀ ଦିଵ୍ଯଂ ଗର୍ଭମଧାରଯତ୍। ଅଷ୍ଟାଵଜନଯତ୍ପୁତ୍ରାଂସ୍ତସ୍ମାଦମରସନ୍ନିଭାନ୍
ଠିକ୍ ସମୟରେ, ସେ ଦେବୀ ଦିବ୍ୟ ସନ୍ତାନ ଗର୍ଭଧାରଣ କଲେ ଏବଂ ଅଷ୍ଟ ପୁଅ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ସେମାନେ ସବୁ ଦେବତାଙ୍କ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଜାତଂ ଜାତଂ ଚ ସା ପୁତ୍ରଂ କ୍ଷିପତ୍ଯମ୍ଯସି ଭାରତ। ସୂତକେ କଣ୍ଠମାକ୍ରମ୍ଯ ତାନ୍ନିନାଯ ଯମକ୍ଷଯମ୍
ହେ ଭାରତ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ପୁଅ ଜନ୍ମ ହେଉଥିଲେ, ସେ ତାଙ୍କୁ ଗଙ୍ଗା ନଦୀରେ ଛାଡ଼ି ଦେଉଥିଲେ, ଗଳା ଧରି ତାଙ୍କୁ ଯମଲୋକକୁ ପଠାଇ ଦେଉଥିଲେ।
ପ୍ରୀଣାମ୍ଯହଂ ତ୍ଵାମିତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଗଙ୍ଗାସ୍ରୋତସ୍ଯମଜ୍ଜଯତ୍। ତସ୍ଯ ତନ୍ନ ପ୍ରିଯଂ ରାଜ୍ଞଃ ଶାନ୍ତନୋରଭଵତ୍ତଦା
'ମୁଁ ତୁମକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରୁଛି' ବୋଲି କହି, ସେ ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ପୁଅକୁ ଡୁବାଇ ଦେଉଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ଏହି କାମ ରାଜା ଶାନ୍ତନୁଙ୍କୁ ଭଲ ଲାଗୁନଥିଲା।
ନ ଚ ତାଂ କିଂଚନୋଵାଚ ତ୍ଯାଗାଦ୍ଭୀତୋ ମହୀପତିଃ। `ଅମୀମାଂସ୍ଯା କର୍ମଯୋନିରାଗମଶ୍ଚେତି ଶାନ୍ତନୁଃ
ତାଙ୍କୁ ହରାଇବା ଭୟରେ ମହୀପତି କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ; ଶାନ୍ତନୁ ଭାବିଲେ, 'ଏହି କାର୍ଯ୍ୟର କାରଣ କଣ ତାହା ଭଲଭାବେ ବୁଝିବା ଦରକାର।'
ସ୍ମରନ୍ପିତୃଵଚଶ୍ଚୈଵ ନାପୃଚ୍ଛତ୍ପୁତ୍ରକିଲ୍ବିଷମ୍। ଜାତାଞ୍ଜାତାଂଶ୍ଚ ଵୈ ହନ୍ତି ସା ସ୍ତ୍ରୀ ସପ୍ତ ଵରାନ୍ସୁତାନ୍
ସେ ଜଣେ ମହିଳା, ପିତାଙ୍କ କଥା ମନେ ପକାଇ, ପୁଅମାନଙ୍କ ଉପରେ ହେଉଥିବା ପାପକୁ ନେଇ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ କିଛି ପଚାରିଲେ ନାହିଁ। ସେ ସତରେ, ଜଣ୍ମିଥିବା ଓ ଅଜଣ୍ମା ଥିବା, ଏମିତି ସାତ ବର୍ଷ ଧରି ସାତିଜଣ ପୁଅକୁ ମାରିଦେଲେ।
ଶାନ୍ତନୁର୍ଧର୍ମଭଙ୍ଗାଚ୍ଚ ନାପୃଚ୍ଛତ୍ତାଂ କଥଂଚନ। ଅଷ୍ଟମଂ ତୁ ଜିଘାଂସନ୍ତ୍ଯାଂ ଚୁକ୍ଷୁଭେ ଶାନ୍ତନୋର୍ଧୃତିଃ
ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ଥିବା ଶାନ୍ତନୁ କେବେ ତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ସେ ଅଷ୍ଟମ ପୁଅକୁ ମାରିବାକୁ ଯାଉଥିଲେ, ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ଧୃତି ଭାଙ୍ଗିଗଲା।
ଅଥୈନାମଷ୍ଟମେ ପୁତ୍ରେ ଜାତେ ପ୍ରହସତୀମିଵ। ଉଵାଚ ରାଜା ଦୁଃଖାର୍ତଃ ପରୀପ୍ସନ୍ପୁତ୍ରମାତ୍ମନଃ
ଏହିପରି, ଅଷ୍ଟମ ପୁଅ ଜଣ୍ମିଲାବେଳେ ଓ ସେ ହସୁଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଦୁଃଖରେ ପୀଡିତ ଓ ପୁଅକୁ ବଞ୍ଚାଇବା ଆଶାରେ ରହିଥିବା ରାଜା ତାଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।
ଆଲଭନ୍ତୀଂ ତଦା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତାଂ ସ କୌରଵନନ୍ଦନଃ। ଅବ୍ରଵୀଦ୍ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଵାକ୍ଯଂ ପରମଦୁଃଖିତଃ
ସେ ଶିଶୁକୁ ଧରିବାକୁ ଯାଉଥିବା ଦେଖି, କୌରବବଂଶର ଗର୍ବ ଓ ଭାରତମାନ୍ୟମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ରାଜା ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ତାଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।
ମାଵଧୀଃ କସ୍ଯ କାଽସୀତି କିଂ ହିନତ୍ସି ସୁତାନିତି। ପୁତ୍ରଘ୍ନି ସୁମହତ୍ପାପଂ ସଂପ୍ରାପ୍ତଂ ତେ ସୁଗର୍ହିତମ୍
"ଏଠି ମାରିନାହଁ! ତୁମେ କାହା? କାହିଁକି ତୁମେ ପୁଅମାନଙ୍କୁ ନଷ୍ଟ କରୁଛ? ନିଜ ପୁଅକୁ ମାରିବା ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଭାରି ପାପ, ଏହି ଦୁଷ୍କର୍ମ ପାଇଁ ତୁମେ ଭାରି ନିନ୍ଦାର ଅର୍ହ।"
ପୁତ୍ରକାମ ନ ତେ ହନ୍ମି ପୁତ୍ରଂ ପୁତ୍ରଵତାଂ ଵର। ଜୀର୍ଣସ୍ତୁ ମମ ଵାସୋଽଯଂ ଯଥା ସ ସମଯଃ କୃତଃ
"ପୁଅ ପାଇଁ ଆଶା କରି, ମୁଁ ତୁମ ପୁଅକୁ ମାରିବି ନାହିଁ, ପୁଅବାଳାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ମୋର ଦାୟିତ୍ୱ ଏଠି ସମାପ୍ତ ହେଲା, ଯେପରି ଏହି ପୁରୁଣା ବସ୍ତ୍ର ଖରାପ ହୋଇଯାଏ।"