କଥଂ ଶିଖଣ୍ଡୀ ଗାଙ୍ଗେଯମଭ୍ଯଧାଵତ୍ପିତାମହମ୍ । ପାଞ୍ଚାଲ୍ଯଃ ସମରେ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଧର୍ମାତ୍ମାନଂ ଯତଵ୍ରତମ୍
ପାଞ୍ଚାଳ ଶିଖଣ୍ଡୀ ଯୁଦ୍ଧରେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଏବଂ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତିବାନ ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ର ପିତାମହଙ୍କୁ କିପରି ସମ୍ମୁଖୀନ କଲେ?
କେଽରକ୍ଷନ୍ପାଣ୍ଡଵାନୀକେ ଶିଖଣ୍ଡିନମୁଦାଯୁଧାଃ। ତ୍ଵରମାଣାସ୍ତ୍ଵରାକାଲେ ଜିଗୀଷନ୍ତୋ ମହାରଥାଃ
ପାଣ୍ଡବ ସେନାରେ କେଉଁ ମହାରଥୀ ଶିଖଣ୍ଡୀଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା କଲେ, ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଏବଂ ବିଜୟ ଆଶା କରୁଥିବା, ତ୍ବରାନ୍ବିତ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ?
କଥଂ ଶାନ୍ତନଵୋ ଭୀଷ୍ମଃ ସ ତସ୍ମିନ୍ଦଶମେଽହନି। ଅଯୁଧ୍ଯତ ମହାଵୀର୍ଯଃ ପାଣ୍ଡଵୈଃ ସହ ସୃଞ୍ଜଯୈଃ
ଦଶମ ଦିନରେ ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନାୟକ, ପାଣ୍ଡବ ଏବଂ ସୃଞ୍ଜୟମାନେ ସହ କିପରି ଯୁଦ୍ଧ କଲେ?
ନ ମୃଷ୍ଯାମି ରଣେ ଭୀଷ୍ମଂ ପ୍ରତ୍ଯୁଦ୍ଯାତଂ ଶିଖଣ୍ଡିନା । କଚ୍ଚିନ୍ନ ରଥମଦ୍ଗୋଽସ୍ଵ ଧନୁର୍ଵାଽଶୀର୍ଯତାସ୍ଥତଃ
ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଶିଖଣ୍ଡୀଙ୍କ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେବାଟିକୁ ସହିପାରିବିନାହିଁ; ତାଙ୍କର ରଥ ଭାଙ୍ଗିଗଲା କି, ଧନୁ ଭାଙ୍ଗିଗଲା କି, କିମ୍ବା ସେ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଦଉଡ଼ିଲେ?
ନାଶୀର୍ଯତ ଧନୁଶ୍ଚାସ୍ଯ ରଥଭଙ୍ଗୋ ନ ଚାପ୍ଯଭୂତ୍। ଯୁଧ୍ଯମାନସ୍ଯ ସଂଗ୍ରାମେ ଭୀଷ୍ମସ୍ଯ ଭରତର୍ଷଭ। ନିଘ୍ନତଃ ସମରେ ଶତ୍ରୂନ୍ଶରୈଃ ସନ୍ନତପର୍ଵଭିଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀଷ୍ମ ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ଭଲ ଭାବରେ ମୁଡ଼ିଥିବା ଅସ୍ତ୍ରରେ ମାରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଧନୁ ଭାଙ୍ଗିଲାନାହିଁ, ରଥ ଭାଙ୍ଗିଲାନାହିଁ।
ଅନେକଶତସାହସ୍ରାଵକାନାଂ ମହାରଥାଃ । ତଥା ଦନ୍ତିଗଣା ରାଜନ୍ହାଯଶ୍ଚୈଵ ସୁସଞ୍ଜିତାଃ
ଅନେକ ଶତ ହଜାର ମହାରଥୀ, ଏବଂ ହାତୀମାନେ ଏବଂ ଭଲ ଶିକ୍ଷିତ ଘୋଡ଼ାମାନେ, ରାଜା, ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଆଗକୁ ଆସିଲେ।
ଅଭ୍ଯଵର୍ତନ୍ତ ଯୁଦ୍ଧାଯ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ପିତାମହମ୍
ସେମାନେ ପିତାମହଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ।
ଯଥାପ୍ରତିଜ୍ଞଂ କୌରଵ୍ଯ ସ ଚାପି ସମିର୍ତିଜଯଃ । ପାର୍ଯାନାମକରୋଦ୍ଭୀଷ୍ମଃ ସତତଂ ସମିତି କ୍ଷଯମ୍
କୌରବ, ଭୀଷ୍ମ ଯେପରି ନିଶ୍ଚୟ କରିଥିଲେ, ସେ ସତତ ଶତ୍ରୁ ସେନାକୁ ନଷ୍ଟ କରୁଥିଲେ।
ଯୁଧ୍ଯମାନଂ ମହେଷ୍ଵାସଂ ଵିନିଘ୍ନନ୍ତଂ ପରାଞ୍ଶରୈଃ । ପାଞ୍ଚାଲାଃ ପାଣ୍ଡଵୈଃ ସାର୍ଧ ସର୍ଵତଃ ପର୍ଯଵାରଯନ୍
ପାଞ୍ଚାଳ ଏବଂ ପାଣ୍ଡବମାନେ ତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଘେରି ରଖିଥିଲେ, ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁ ଧାରଣ କରି ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ଅସ୍ତ୍ରରେ ମାରୁଥିଲେ।
ଦଶମେଽହନି ସଂପ୍ରାପ୍ତେ ତତସ୍ତାଂ ରିପୁଵାହିନୀମ୍ । କୀର୍ଯମାଣାଂ ଶିତୈର୍ବାଣୈଃ ଶତଶୋଽଥ ସହସ୍ରଶଃ
ଦଶମ ଦିନ ଆସିଲାବେଳେ, ଶତ୍ରୁ ସେନା ଶତ ଏବଂ ହଜାର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଆଘାତିତ ହେଲା।
ନ ହି ଭୀଷ୍ମଂ ମହେଷ୍ଵାସଂ ପାଣ୍ଡଵାଃ ପାଣ୍ଡୁପୂର୍ଵଜ । ଅଶକ୍ନୁଵନ୍ରଣେ ଜେତୁଂ ପାଶହସ୍ତମିଵାନତକମ୍
ପାଣ୍ଡବମାନେ, ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ପୂର୍ବଜ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଜିତିପାରିଲେନାହିଁ, ଯେପରି ମୃତ୍ୟୁ ର ଫାସ ଧାରଣ କରିଥିବାକୁ କେହି ଜିତିପାରିନାହିଁ।
ଅଥୋପାଯାନ୍ମହାରାଜ ସଵ୍ଯସାଚୀ ଧନଞ୍ଜଯଃ । ତ୍ରାସଯନ୍ରଥିନଃ ସର୍ଵାନ୍ବୀଭତ୍ସୁରପରାଜିତଃ
ତାପରେ, ରାଜା, ସବ୍ୟସାଚୀ ଧନଞ୍ଜୟ, ସମସ୍ତ ରଥୀମାନେକୁ ଭୟଭୀତ କରି, ଅଜୟ ଭୀମସେନ ଉପାୟ ଅନୁଷ୍ଠାନ କଲେ।
ସିଂହଵଦ୍ଵିନଦନ୍ନୁଚ୍ଚୈର୍ଧନୁର୍ଜ୍ଯାଂ ଵିକ୍ଷିପନ୍ମୁହୁଃ । ଶରୌଘାନ୍ଵିସୃଜନ୍ପାର୍ଥୋ ଵ୍ଯଚରତ୍କାଲଵଦ୍ରଣେ
ସିଂହ ପରି ଉଚ୍ଚ ଭାବରେ ଦହାଇ ତାଙ୍କର ଧନୁର ତାର ଘଣ୍ଟାଇ, ପୁନପୁନି ଅସ୍ତ୍ର ଝଡ଼ ଛାଡ଼ି, ପାର୍ଥ ଯୁଦ୍ଧରେ କାଳ ପରି ଚଳିଥିଲେ।
ତସ୍ଯ ଶବ୍ଦେନ ଵିତ୍ରସ୍ତାସ୍ତାଵକା ଭାରତର୍ଷଭ । ସିଂହସ୍ଯେଵ ମୃଗା ରାଜନ୍ଵ୍ଯଦ୍ରଵନ୍ତ ମହାଭଯାତ୍
ତାଙ୍କର ଧନୁର ଶବ୍ଦରେ, ଭାରତର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମ ସେନା ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ସିଂହ ଦେଖି ମୃଗ ପରି, ବଡ଼ ଭୟରେ ଭାଗିଗଲା, ରାଜା।
ଜଯନ୍ତଂ ପାଣ୍ଡଵଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତ୍ଵତ୍ସୈନ୍ଯଂ ଚାଭିପୀଡିତମ୍ । ଦୁର୍ଯୋଧନସ୍ତତୋ ଭୀଷ୍ମମବ୍ରଵୀଦ୍ଭୃଶପୀଡିତଃ
ପାଣ୍ଡବଙ୍କୁ ବିଜୟୀ ଦେଖି ଏବଂ ତୁମ ସେନାକୁ ଦମିତ ଦେଖି, ଦୁର୍ୟୋଧନ ବହୁତ କଷ୍ଟ ଭୋଗି, ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଏଷ ପାଣ୍ଡୁସୁତସ୍ତାତ ଶ୍ଵେତାଶ୍ଵଃ କୃଷ୍ଣସାରଥିଃ। ଦହତେ ମାମକାନ୍ସର୍ଵାନ୍କୃଷ୍ଣଵର୍ତ୍ମେନ କାନନମ୍
ଏହି ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ର, ପିତା, ଶ୍ୱେତ ଘୋଡ଼ା ଏବଂ କୃଷ୍ଣ ରଥୀ, ମୋ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ଦହାଇ ଦେଉଛି, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପଥ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଦହାଇ ଦେଉଥିବା ପରି।
ପଶ୍ଯ ସୈନ୍ଯାନି ଗାଙ୍ଗେଯ ଦ୍ରଵମାଣାନି ସର୍ଵଶଃ । ପଣ୍ଡଵେନ ଯୁଧାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କାଲ୍ଯମାନାନି ସଂଯୁଗେ
ଗାଙ୍ଗେୟ, ଦେଖ, ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯୋଧାଙ୍କ ଆଘାତରେ ଆମ ସେନା ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଭାଗିଯାଉଛି।
ଯଥା ପଶୁଗଣାନ୍ପାଲଃ ସଂକାଲଯତି କାନନେ । ତଥେଦଂ ମାମକଂ ସୈନ୍ଯଂ କାଲ୍ଯତେ ଶତ୍ରୁତାପନ
ଯେପରି ଜଙ୍ଗଲରେ ଏକ ଗୋପାଳ ଗାଈଗୁଡ଼ିକୁ ଏକଠା କରେ, ସେପରି ଶତ୍ରୁମାନେ ଆମ ସେନାକୁ ଏଠାରୁ ସେଠାକୁ ହଂକାଇ ନେଉଛନ୍ତି।
ଧନଞ୍ଜଯଶରୈର୍ଭଗ୍ନଂ ଦ୍ରଵମାଣଂ ତତସ୍ତତଃ । ଭୀମୋଽପ୍ଯେଵଂ ଦୁରାଧର୍ପୋ ଵିଦ୍ରାଵଯତି ମେ ବଲମ୍
ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ତୀରରେ ଆମ ସେନା ଭାଙ୍ଗିଯାଇ ଏଠା-ସେଠା ଭାଗୁଛି; ଭୀମ ମଧ୍ୟ ଅପରାଜେୟ ଭାବେ ଆମ ସେନାକୁ ଭୟଭୀତ କରୁଛନ୍ତି।
ସାତ୍ଯକିଶ୍ଚେକିତାନଶ୍ଚ ମାଦ୍ରୀପୁତ୍ରୌ ଚ ପାଣ୍ଡଵୌ। ଅଭିମନ୍ଯୁଃ ସୁଵିକ୍ରାନ୍ତୋ ଵାହିନୀଂ ଦ୍ରଵତେ ମମ
ସାତ୍ୟକି, ଚେକିତାନ, ମାଦ୍ରୀଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ ଓ ସାହସୀ ଅଭିମନ୍ୟୁ—ଏହି ସମସ୍ତ ପାଣ୍ଡବ ମୋ ସେନାକୁ ଭାଗିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି।
ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନସ୍ତଥା ଶୂରୋ ରାକ୍ଷସଶ୍ଚ ଘଟୋତ୍କଚଃ । ଵ୍ଯଦ୍ରାଵଯେତାଂ ସହସା ସୈନ୍ଯଂ ମମ ମହାରଣେ
ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ଓ ରାକ୍ଷସ ଘଟୋତ୍କଚ ମଧ୍ୟ ଏହି ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧରେ ହଠାତ୍ ମୋ ସେନାକୁ ଚିଁଡ଼ି ଦେଲେ।
ଵଧ୍ଯମାନସ୍ଯ ସୈନ୍ଯସ୍ଯ ସର୍ଵୈରେତୈର୍ମହାରଥୈଃ । ନାନ୍ଯାଂ ଗତିଂ ପ୍ରପଶ୍ଯାମି ସ୍ଥାନେ ଯୁଦ୍ଧେ ଚ ଭାରତ
ଏହି ସମସ୍ତ ବଡ଼ ଯୋଧାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୋ ସେନା ନଷ୍ଟ ହେଉଛି; ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ମୁଁ ଆଉ କୌଣସି ଉପାୟ ଦେଖୁନାହିଁ, ଭାରତ।
ଋତେ ତ୍ଵାଂ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ର ଦେଵତୁଲ୍ଯପରାକ୍ରମମ୍। ପର୍ଯାପ୍ତସ୍ତୁ ଭଵାଞ୍ଶୀଘ୍ରଂ ପୀଡିତାନାଂ ଗତିର୍ଭଵ
ତୁମେ ଛାଡ଼ି, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଘ ସମାନ, ଦେବତାଙ୍କ ପରାକ୍ରମ ଥିବା, ତୁମେ ଏକା ଯଥେଷ୍ଟ; ଦୟାକରି ଦୁଃଖିତମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ହେଉ।
ଏଵମୁକ୍ତୋ ମହାରାଜ ପିତା ଦେଵଵ୍ରତସ୍ତଵ। ଚିନ୍ତଯିତ୍ଵା ମୁହୂର୍ତଂ ତୁ କୃତ୍ଵା ନିଶ୍ଚଯମାତ୍ମନଃ
ଏପରି କହିବା ପରେ, ରାଜା, ତୁମ ପିତା ଦେବବ୍ରତ କିଛି ସମୟ ଭାବିଲେ ଏବଂ ମନେ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ କଲେ।
ତଵ ସଂଧାରଯନ୍ପୁତ୍ରମବ୍ରଵୀଚ୍ଛଂତନୋଃ ସୁତଃ। ଦୁର୍ଯୋଧନ ଵିଜାନୀହି ସ୍ଥିରୋ ଭୂତ୍ଵା ଵିଶାଂପତେ
ଶନ୍ତନୁଙ୍କ ପୁଅ ତୁମ ପୁଅଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି କହିଲେ—'ଦୁର୍ୟୋଧନ, ଏହି କଥା ବୁଝ, ଦୃଢ଼ ହେଇ ରୁହ, ରାଜା।'
ପାତଯିଷ୍ଯେ ରିପୂନନ୍ଯାନ୍ପାଣ୍ଡଵାନ୍ପ୍ରତିପାଲଯନ୍ । ପ୍ରତିଜ୍ଞାତୋ ଜଯୋ ହ୍ଯଦ୍ଯ ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍
ମୁଁ ଅନ୍ୟ ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ହତ୍ୟା କରିବି, ପାଣ୍ଡବମାନେକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେଇ; ଆଜି ମୁଁ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ଉପରେ ବିଜୟ ପାଇବାକୁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଛି।
ପୂର୍ଵକାଲଂ ତଵ ମଯା ପ୍ରତିଜ୍ଞାନଂ ମହାବଲ । ହତ୍ଵା ଦଶସହସ୍ରାଣି କ୍ଷତ୍ରିଯାଣାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍
ପୂର୍ବରୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଥିଲି, ବଳବାନ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ଦଶ ହଜାର ମହାନ ଛତ୍ରିୟଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବି।
ସଂଗ୍ରାମାଦପଯାସ୍ଯାମି ହ୍ଯେତତ୍କର୍ମ ସମାହିତମ୍ । ଇତି ତତ୍କୃତଵାଂଶ୍ଚାହଂ ଯଥୋକ୍ତଂ ଭରତର୍ଷଭ
ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧରୁ ପଛୁଆଯିବି; ଏହିପରି ମୁଁ ଆଗରୁ ଯେପରି ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଥିଲି, ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେପରି କରିଛି।
ଅଦ୍ଯ ଚାପି ମହତ୍କର୍ମ ପ୍ରକରିଷ୍ଯେ ଯଥାବଲମ୍ । ଅହଂ ଵାଽଦ୍ଯ ହତଃ ଶେଷ୍ଯେ ହନିଷ୍ଯେ ଵାଽଦ୍ଯ ପାଣ୍ଡଵାନ୍
ଆଜି ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଆପଣା ସାମର୍ଥ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ବଡ଼ କାମ କରିବି; କିମ୍ବା ମୁଁ ଆଜି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବି, କିମ୍ବା ପାଣ୍ଡବମାନେକୁ ହତ୍ୟା କରିବି।
ଅଶକ୍ଯାଃ ପାଣ୍ଡଵା ଜେତୁଂ ଦେଵୈରପି ସଵାସଵୈଃ।' କିଂ ପୁନର୍ମର୍ତ୍ଯଧର୍ମେଣ କ୍ଷତ୍ରିଯେଣ ମହାବଲାଃ
ପାଣ୍ଡବମାନେକୁ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ଜିତିପାରିବେ ନାହିଁ; ତେଣୁ ସାଧାରଣ ମଣିଷ କିମ୍ବା ବଳବାନ ଛତ୍ରିୟ ତାଙ୍କୁ କିପରି ଜିତିପାରିବେ?