ତଥୈଵ କୁରଵୋ ରାଜନ୍ଭୀଷ୍ମଂ କୃତ୍ଵା ମହାରଥମ୍ । ଅଗ୍ରତଃ ସର୍ଵସୈନ୍ଯାନାଂ ପ୍ରଯଯୁଃ ପାଣ୍ଡଵାନ୍ପ୍ରତି
ଏହିପରି ରାଜା, କୌରବମାନେ ମହାରଥୀ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ସେନାର ଅଗ୍ରରେ ରଖି, ପାଣ୍ଡବମାନେ ଉପରେ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ ।
ପୁତ୍ରୈସ୍ତଵ ଦୁରାଧର୍ଷୋ ରକ୍ଷିତଃ ସୁମହାବଲୈଃ । ତତୋ ଦ୍ରୋଣୋ ମହେଷ୍ଵାସଃ ପୁତ୍ରଶ୍ଚାସ୍ଯ ମହାବଲଃ
ତୁମର ଦୁର୍ଜୟ ପୁଅ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାଇମାନେ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ, ପଛରେ ଥିଲେ । ତାପରେ ମହାଧନୁ ଦ୍ରୋଣ ଓ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅ ଆସିଲେ ।
ଭଗଦତ୍ତସ୍ତତଃ ପଶ୍ଚାଦ୍ଗଜାନୀକେନ ସଂଵୃତଃ । କୃପଶ୍ଚ କୃତଵର୍ମା ଚ ଭଗଦତ୍ତମନୁଵ୍ରତୌ
ତାପରେ ଭଗଦତ୍ତ ଗଜସେନା ଦ୍ୱାରା ଘିରି ଆଗକୁ ଚାଲିଲେ । କୃପ ଓ କୃତବର୍ମା, ଭଗଦତ୍ତଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତିଶୀଳ, ପଛରେ ଚାଲିଲେ ।
କାମ୍ଭୋଜରାଜୋ ବଲଵାଂସ୍ତତଃ ପଶ୍ଚାତ୍ସୁଦକ୍ଷିଣଃ । ମାଗଧଶ୍ଚ ଜଯତ୍ସେନଃ ସୌବଲଶ୍ଚ ବୃହଦ୍ବଲଃ
ତାପରେ କାମ୍ଭୋଜ ରାଜା ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସୁଦକ୍ଷିଣ, ମାଗଧ ରାଜା ଜୟତ୍ସେନ ଓ ସୁବଳଙ୍କ ପୁଅ ବୃହଦ୍ବଳ ଆସିଲେ ।
ତଥୈଵାନ୍ଯେ ମହେଷ୍ଵାସାଃ ସୁଶର୍ମପ୍ରମୁଖା ନୃପାଃ । ଜଘନଂ ପାଲଯାମାସୁସ୍ତଵ ସୈନ୍ଯସ୍ଯ ଭାରତ
ଏହିପରି ଅନ୍ୟ ମହାଧନୁ ରାଜାମାନେ, ସୁଶର୍ମାଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ତୁମର ସେନାର ପଛର ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ ।
ଦିଵସେଦିଵସେ ପ୍ରାପ୍ତେ ଭୀଷ୍ମଃ ଶାନ୍ତନଵୋ ଯୁଧି। ଆସୁରାନକରୋଦ୍ଵ୍ଯୂହାନ୍ପୈଶାଚାନଥ ରାକ୍ଷସାନ୍
ପ୍ରତିଦିନ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶାନ୍ତନୁପୁଅ ଭୀଷ୍ମ ଦେମନ, ପିଶାଚ ଓ ରାକ୍ଷସ ଆକାରର ଭୂମିକା ଗଠନ କରୁଥିଲେ ।
ତତଃ ପ୍ରଵଵୃତେ ଯୁଦ୍ଧଂ ତଵ ତେଷାଂ ଚ ଭାରତ। ଅନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ନିଘ୍ନତାଂ ରାଜନ୍ଯମରାଷ୍ଟ୍ରଵିଵର୍ଧନମ୍
ତାପରେ, ଭାରତ, ତୁମ ଓ ସେମାନଙ୍କ ସେନା ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା । ରାଜାମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ମାରି, ପୃଥିବୀକୁ କମ୍ପିତ କରିଦେଲେ ।
ଅର୍ଜୁନପ୍ରମୁଖାଃ ପାର୍ଥାଃ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ଶିଖଣ୍ଡିନମ୍। ଭୀଷ୍ମଂ ଯୁଦ୍ଧେଽଭ୍ଯଵର୍ତନ୍ତ କିରନ୍ତୋ ଵିଵିଧାଞ୍ଶରାନ୍
ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଶିଖଣ୍ଡୀକୁ ଅଗ୍ରରେ ରଖି, ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଆକ୍ରମଣ କରି, ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ଝଡ଼ାଇଲେ ।
ତତ୍ର ଭାରତ ଭୀମେନ ତାଡିତାସ୍ତାଵକାଃ ଶରୈଃ। ରୁଧିରୌଘପରିକ୍ଲିନ୍ନାଃ ପରଲୋକଂ ଯଯୁସ୍ତଦା
ସେଠାରେ, ଭାରତ, ଭୀମଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ରରେ ତୁମ ସେନା ରକ୍ତରେ ଭିଜି, ପରଲୋକକୁ ଚାଲିଗଲେ ।
ନକୁଲଃ ସହଦେଵଶ୍ଚ ସାତ୍ଯକିଶ୍ଚ ମହାରଥଃ । ତଵ ସୈନଯଂ ସମାସାଦ୍ଯ ପୀଡଯାମାସୁରୋଜସା
ନକୁଳ, ସହଦେବ ଓ ମହାରଥୀ ସାତ୍ୟକି, ତୁମ ସେନାକୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରି, ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଭଳି ଦବାଇ ଦେଲେ ।
ତେ ଵଧ୍ଯାମାନାଃ ସମରେ ତାଵକା ଭରତର୍ଷଭ । ନାଶକ୍ନୁଵନ୍ଵାରଯିତୁଂ ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ମହଦ୍ବଲମ୍
ଯୁଦ୍ଧରେ ମରୁଥିବା ତୁମ ସେନା, ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ବଡ଼ ଶକ୍ତିକୁ ରୋକିପାରିଲେ ନାହିଁ ।
ତତସ୍ତୁ ତାଵକଂ ସୈନ୍ଯଂ ଵଧ୍ଯମାନଂ ସମନ୍ତତଃ। ସଂପ୍ରାଦ୍ରଵଦ୍ଦଶଃ ଦିଶଃ କାଲ୍ଯମାନଂ ମହାରଥୈଃ
ତାପରେ ତୁମ ସେନା, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ମରୁଥିବା ଓ ମହାରଥୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ଦବାଇ ଦିଆଯାଉଥିବା, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଭାଗିଗଲା ।
ତ୍ରାତାରଂ ନାଧ୍ଯଗଚ୍ଛନ୍ତ ତାଵକା ଭରତର୍ଷଭ । ଵଧ୍ଯମାନାଃ ଶିତୈର୍ବାଣୈଃ ପାଣ୍ଡଵୈଃ ସହ ସୃଞ୍ଜଯୈଃ
ଭାରତର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମର ଲୋକମାନେ ପାଣ୍ଡବ ଓ ସୃଞ୍ଜୟଙ୍କର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଆକ୍ରମିତ ହେବା ସମୟରେ କେହି ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ମିଳିଲେ ନାହିଁ।
ପୀଡ୍ଯମାନଂ ବଲଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପାର୍ଥୈର୍ଭୀଷ୍ମଃ ପରାକ୍ରମୀ । ଯଦକାର୍ଷୀଦ୍ରଣେ କ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ତନ୍ମମାଚକ୍ଷ୍ଵ ସଞ୍ଜଯ
ପାଣ୍ଡବମାନେ ତାଙ୍କ ସେନାକୁ ଅତ୍ୟାଚାର କରୁଥିବା ଦେଖି, ପ୍ରବଳ ଭୀଷ୍ମ ରଣରେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଯାହା କରିଥିଲେ, ସଞ୍ଜୟ, ତୁମେ ମୋତେ ସେଥିରେ କହ।
କଥଂ ଵା ପାଣ୍ଡଵା ଯୁଦ୍ଧେ ପ୍ରତ୍ଯୁଦ୍ଯାତାଃ ପରଂତପାଃ । ନିଘ୍ନନ୍ତୋ ମାମକାନ୍ଵୀରାଂସ୍ତନ୍ମମାଚକ୍ଷ୍ଵ ସଞ୍ଜଯ
ପାଣ୍ଡବମାନେ କିପରି ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରତିସ୍ଥିତ ହୋଇ, ମୋର ବୀରମାନେକୁ ମାରିଥିଲେ? ସଞ୍ଜୟ, ଏହି କଥା ମୋତେ କହ।
ଆଚକ୍ଷେ ତେ ମହାରାଜ ଯଦକାର୍ଷୀତ୍ପିତା ତଵ। ପୀଡିତେ ତଵ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ସୈନ୍ଯେ ପାଣ୍ଡଵ ସୃଞ୍ଜଯୈଃ
ମହାରାଜ, ପାଣ୍ଡବ ଓ ସୃଞ୍ଜୟମାନେ ତୁମ ପୁତ୍ରଙ୍କର ସେନାକୁ ଅତ୍ୟାଚାର କରୁଥିବା ବେଳେ ତୁମର ପିତା କଣ କରିଥିଲେ, ମୁଁ ଏହା କହିବି।
ପ୍ରଂହୃଷ୍ଟମନସଃ ଶୂରାଃ ପାଣ୍ଡଵାଃ ପାଣ୍ଡୁପୂର୍ଵଜ । ଅଭ୍ଯଵର୍ତନ୍ତ ନିଘ୍ନନ୍ତସ୍ତଵ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ଵାହିନୀମ୍
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ନେତୃତ୍ୱରେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ହୃଦୟରେ ଉଲ୍ଲାସ ନେଇ, ତୁମ ପୁତ୍ରଙ୍କର ସେନାକୁ ଆଗକୁ ବଢି ମାରିଥିଲେ।
ତଂ ଵିନାଶଂ ମନୁଷ୍ଯେନ୍ଦ୍ର ନରଵାରଣଵାଜିନାମ୍ । ନାମୃଷ୍ଯତ ତଦା ଭୀଷ୍ମଃ ସୈନ୍ଯଘାତଂ ରଣେ ପରୈଃ
ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ରାଜା, ଶତ୍ରୁମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ହାତୀ, ଘୋଡା ଓ ବୀରମାନେକୁ ନଷ୍ଟ କରୁଥିବା ଦେଖି, ଭୀଷ୍ମ ସେହି ହାନିକୁ ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ସ ପାଣଡଵାନ୍ମହେଷ୍ଵାସଃ ପଞ୍ଚାଲାଂଶ୍ଚୈଵ ସୃଞ୍ଜଯାନ୍ । ନାରାଚୈର୍ଵତ୍ସଦନ୍ତୈଶ୍ଚ ଶିତୈରଞ୍ଜଲିକୈସ୍ତଥା
ସେ ପ୍ରବଳ ଧନୁର୍ଧର ଭୀଷ୍ମ ପାଣ୍ଡବ, ପଞ୍ଚାଳ ଓ ସୃଞ୍ଜୟମାନେକୁ ଲୋହାର ବାଣ, ପ୍ରଶସ୍ତ ମୁଣ୍ଡିଆ ବାଣ ଓ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଅଞ୍ଜଳିଆ ବାଣରେ ଆକ୍ରମଣ କରିଥିଲେ।
ଅଭ୍ଯଵର୍ଷତ ଦୁର୍ଧର୍ଷସ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଜୀଵିତମାତ୍ମନଃ । ସ ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ପ୍ରଵରାନ୍ପଞ୍ଚ ରାଜନ୍ମହାରଥାନ୍
ସେ ଅପରାଜିତ ଭୀଷ୍ମ ନିଜ ଜୀବନକୁ ଅନାଦର କରି, ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କର ପଞ୍ଚ ମହାରଥୀଙ୍କୁ ଅତ୍ୟଧିକ ବାଣରେ ଆକ୍ରମଣ କରିଥିଲେ, ରାଜା।
ଆତ୍ତଶସ୍ତ୍ରୋ ରଣେ ଯତ୍ନାଦ୍ଵାରଯାମାସ ସାଯକୈଃ । ନାନାଶସ୍ତ୍ରାସ୍ତ୍ରଵର୍ଷୈସ୍ତାନ୍ଵୀର୍ଯାମର୍ଷପ୍ରଵେରିତୈଃ
ସେ ଅସ୍ତ୍ର ଧରି, ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରୟାସ କରି, ବାଣ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ରର ବର୍ଷା ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ରୋକିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ, ତାଙ୍କର ପ୍ରବଳତା ଓ କ୍ରୋଧରେ।
ନିଜଘ୍ନେ ସମରେ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ହସ୍ତ୍ଯଶ୍ଵଂ ଚାମିତଂ ବହୁ। ରଥିନୋଽପାତଯଦ୍ରାଜନ୍ରଥେଭ୍ଯଃ ପୁରୁଷର୍ଷଭ
ଯୁଦ୍ଧରେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ସେ ଅସଂଖ୍ୟ ହାତୀ ଓ ଘୋଡାକୁ ମାରିଥିଲେ, ରାଜା, ଏବଂ ରଥରୁ ରଥୀମାନେକୁ ଫେଲାଇ ଦେଇଥିଲେ।
ସାଦିନଶ୍ଚାଶ୍ଵପୃଷ୍ଠେଭ୍ଯଃ ପାଦାତାଂଶ୍ଚ ସମାଗତାନ୍
ସେ ଘୋଡାରେ ବସିଥିବା ଅଶ୍ୱାରୋହୀ ଓ ଏକତ୍ରିତ ପଦାତୀମାନେକୁ ମାରିଥିଲେ।
ଗଜାରୋହାନ୍ଗଜେଭ୍ଯଶ୍ଚ ପରେଷାଂ ଜଯକାରିଣଃ । ତମେକଂ ସମରେ ଭୀଷ୍ମଂ ତ୍ଵରମାଣଂ ମହାରଥମ୍
ସେ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କର ଜୟୀ ହାତୀରୋହୀମାନେକୁ ହାତୀରୁ ଫେଲାଇ ଦେଇଥିଲେ; ଏକା ଭୀଷ୍ମ, ମହାରଥୀ, ଯୁଦ୍ଧରେ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହେଇ ଆଗକୁ ବଢିଥିଲେ।
ପାଣ୍ଡଵାଃ ସମଵର୍ତନ୍ତ ଵଜ୍ରହସ୍ତମିଵାସୁରାଃ। ଶକ୍ରାଶନିସମସ୍ପର୍ଶାନ୍ଵିମୁଞ୍ଚନ୍ନିଶିତାଞ୍ଛରାନ୍
ପାଣ୍ଡବମାନେ ତାଙ୍କୁ ଭଳି ଘେରିଥିଲେ, ଯେପରି ଦେବତାମାନେ ବଜ୍ରଧାରୀକୁ ଘେରିଥାନ୍ତି; ସେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଜ୍ର ସମ ଶକ୍ତିରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଛାଡ଼ିଥିଲେ।
ଦିକ୍ଷ୍ଵଦୃଶ୍ଯତ ସର୍ଵାସୁ ଘୋରଂ ସନ୍ଧାରଯନ୍ଵପୁଃ। ମଣ୍ଡଲୀଭୂତମେଵାସ୍ଯ ନିତ୍ଯଂ ଧନୁରଦୃଶ୍ଯତ
ସମସ୍ତ ଦିଗରେ, ତାଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ଆକାର ଦେଖାଯାଉଥିଲା; ତାଙ୍କର ଧନୁ ଏକ ମଣ୍ଡଳ ଭଳି ସଦା ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ସଂଗ୍ରାମେ ଯୁଧ୍ଯମାନସ୍ଯ ଶକ୍ରଚାପୋପମଂ ମହତ୍ ।। ତଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସମରେ କର୍ମ ପୁତ୍ରାସ୍ତଵ ଵିଶାଂପତେ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ସମୟରେ, ତାଙ୍କର ବଡ଼ କାର୍ଯ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଧନୁ ସମାନ ଦେଖାଯାଉଥିଲା; ଏହା ଦେଖି, ରଣରେ ତୁମ ପୁତ୍ରମାନେ—
ଵିସ୍ମାଯଂ ପରମଂ ଗତ୍ଵା ପିତାମହମପୂଜଯନ୍ । ପାର୍ଥା ଵିମନସୋ ଭୂତ୍ଵା ପ୍ରୈକ୍ଷନ୍ତ ପିତରଂ ତଵ
—ଅତ୍ୟଧିକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଭରି ଗଲେ ଓ ପିତାମହଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ; ପାଣ୍ଡବମାନେ ନିରାଶ ହୋଇ, ତୁମ ପିତାକୁ ଦେଖୁଥିଲେ।
ଯୁଧ୍ଯମାନଂ ରଣେ ଶୂରଂ ଵିପ୍ରଚିତ୍ତିମିଵାମରାଃ । ନ ଚୈନଂ ଵାରଯାମାସୁର୍ଵ୍ଯାତ୍ତାନନମିଵାନ୍ତକମ୍
ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶୂର ଭଳି ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ, ଦେବତାମାନେ ଭଳି ବିପ୍ରଚିତ୍ତିକୁ ଦେଖୁଥିଲେ; କେହି ତାଙ୍କୁ ରୋକିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଲେ ନାହିଁ, ଯେପରି ମୁଖ ଖୋଲିଥିବା ମୃତ୍ୟୁକୁ କେହି ରୋକିପାରେ ନାହିଁ।
ଦଶମେଽହନି ସଂପ୍ରାପ୍ତେ ରଥାନୀକଂ ଶିଖଣ୍ଡିନଃ । ଅଦହନ୍ନିଶିତୈର୍ବାଣୈଃ କୃଷ୍ଣଵର୍ତ୍ମେଵ କାନନମ୍
ଦଶମ ଦିନ ଆସିଲାବେଳେ, ଭୀଷ୍ମ ଶିଖଣ୍ଡୀଙ୍କର ରଥ ବିଭାଗକୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଜଳାଇ ଦେଲେ, ଯେପରି କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପଥରେ ଅଗ୍ନି ଜଙ୍ଗଲକୁ ଭସ୍ମ କରେ।