ତଥୋକ୍ତଵତି ଗାଙ୍ଗେଯେ ପରଲୋକାଯ ଦୀକ୍ଷିତେ। ଅର୍ଜୁନୋ ଦୁଃଖସଂତପ୍ତଃ ସଵ୍ରୀଡମିଦମବ୍ରଵୀତ୍
ଏପରି ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ର ଯେତେବେଳେ ପରଲୋକ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଇ କହିଲେ, ତେବେ ଅର୍ଜୁନ, ଦୁଃଖ ଓ ଲଜ୍ଜାରେ ପୀଡ଼ିତ, ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଗୁରୁଣା କୁରୁଵୃଦ୍ଧେନ କୃତପ୍ରଜ୍ଞେନ ଧୀମତା । ପିତାମହେନ ସଂଗ୍ରାମେ କଥଂ ଯୋଦ୍ଧାସ୍ମି ମାଧଵ
ହେ ମାଧବ, କିପରି ମୁଁ ମୋର ଗୁରୁ, କୁରୁବଂଶର ବଡ଼ମାନ୍ୟ, ଜ୍ଞାନୀ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ମୋ ପିତାମହଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି?
କ୍ରୀଡତା ହି ମଯା ବାଲ୍ଯେ ଵାସୁଦେଵ ମହାମନାଃ । ପାଂସୁରୂଷିତଗାତ୍ରେଣ ମହାତ୍ମା ପରୁଷୀକୃତଃ
ହେ ବସୁଦେବ, ମୁଁ ଛୁଆଁବେଳେ ଖେଳୁଥିଲି, ଗାଁ ଧୁଳିରେ ମୁଡ଼ିଯାଇଥିଲି, ସେ ମହାତ୍ମା ମୋପରେ କଠୋର ହୋଇଥିଲେ।
ଯସ୍ଯାହମଧିରୁହ୍ଯାଙ୍କଂ ଵାଲଃ କିଲ ଗଦାଗ୍ରଜ । ତାତେତ୍ଯଵୋଚଂ ପିତରଂ ପିତୁଃ ପାଣ୍ଡୋର୍ମହାତ୍ମନଃ
ଯାଙ୍କ ଆଙ୍କରେ ମୁଁ ଛୁଆଁବେଳେ ଚଢ଼ିଥିଲି, ହେ ଗଦାଧର, ତାଙ୍କୁ 'ତାତ' ବୋଲି ଡାକିଥିଲି, ସେ ମହାତ୍ମା ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ପିତା।
ନାହଂ ତାତସ୍ତଵ ପିତୁସ୍ତାତୋଽସ୍ମି ତଵ ଭାରତ । ଇତି ମାମବ୍ରଵୀଦ୍ବାଲ୍ଯେ ଯଃ ସ ଵଧ୍ଯଃ କଥଂ ମଯା
'ମୁଁ ତୁମର ତାତ ନୁହେଁ, ତୁମର ପିତାଙ୍କର ତାତ ମୁଁ, ହେ ଭାରତ'—ଏହିପରି ମୋ ଶିଶୁବେଳେ କହିଥିବା ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତିକୁ କିପରି ମୁଁ ହତ୍ୟା କରିପାରିବି?
କାମଂ ଵଧ୍ଯତୁ ସୈନ୍ଯଂ ମେ ନାହଂ ଯୋତ୍ସ୍ଯେ ମହାତ୍ମନା । ଜଯୋ ଵାସ୍ତୁ ଵଧୋ ଵା ମେ କଥଂ ଵା କୃଷ୍ଣ ମନ୍ଯସେ
ମୋର ସେନା ଯେପରି ହେଉ, ହତ୍ୟା ହେଉ, ମୁଁ ସେ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି ନାହିଁ; ବିଜୟ ହେଉ କି ମୃତ୍ୟୁ, ତୁମେ କଣ ଭାବୁଛ?
କଥମସ୍ମାଦ୍ଵିଧଃ କୃଷ୍ଣ ଜାନନ୍ଧର୍ମଂ ସନାତନମ୍ । ନ୍ଯସ୍ତଶସ୍ତ୍ରେ ଚ ଵୃଦ୍ଧେ ଚ ପ୍ରହରେଦ୍ଧି ପିତାମହେ
ହେ କୃଷ୍ଣ, ଯିଏ ସନାତନ ଧର୍ମକୁ ଜାଣିଛି, ସେ କିପରି ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡିଦେଇଥିବା ଏବଂ ବୟସ୍କ ପିତାମହଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରିପାରିବେ?
ପ୍ରତିଜ୍ଞାଯ ଵଧଂ ଜିଷ୍ଣୋ ପୁରା ଭୀଷ୍ମସ୍ଯ ସଂଯୁଗେ। କ୍ଷତ୍ରଧର୍ମେ ସ୍ଥିତଃ ପାର୍ଥ କଥଂ ନୈନଂ ହନିଷ୍ଯସି
ପୂର୍ବରୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ମାରିବା ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଥିଲା, ଏବଂ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମରେ ଦୃଢ଼ ରହିଛି; ତେବେ, ହେ ପାର୍ଥ, କିପରି ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଚାହୁନାହାଁ?
ପାତଯୈନଂ ରଥାତ୍ପାର୍ଥ କ୍ଷତ୍ରିଯଂ ଯୁଦ୍ଧଦୁର୍ମଦମ୍ । ନାହତ୍ଵା ଯୁଧି ଗାଙ୍ଗେଯଂ ଵିଜଯସ୍ତେ ଭଵିଷ୍ଯତି
ହେ ପାର୍ଥ, ଭୀଷ୍ମ ଯୁଦ୍ଧରେ ଗର୍ବିତ କ୍ଷତ୍ରିୟ; ତାଙ୍କୁ ରଥରୁ ତଳେ ପକା, ଯଦି ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଗାଙ୍ଗେୟଙ୍କୁ ମାରିନାହାଁ, ତୁମର ବିଜୟ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।
ଦୃଷ୍ଟମେତତ୍ପୁରା ଦେଵୈର୍ଭଵିଷ୍ଯତ୍ଯଵଶସ୍ଯ ତେ। ଯଦ୍ଦୃଷ୍ଟଂ ହି ପୁରା ପାର୍ଥ ତତ୍ତଥା ନ ତଦନ୍ଯଥା
ଏହି ଘଟଣା ପୂର୍ବରୁ ଦେବତାମାନେ ଦେଖିଥିଲେ; ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ତୁମ ପାଇଁ ଘଟିବ, ହେ ପାର୍ଥ, ଯାହା ପୂର୍ବରୁ ଦେଖାଯାଇଛି, ଏହା ଏଭଳି ଘଟିବ, ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ।
ନ ହି ଭୀଷ୍ମଂ ଦୁରାଧର୍ଷଂ ଵ୍ଯାତ୍ତାନନମିଵାନ୍ତକମ୍ । ତ୍ଵଦନ୍ଯଃ ଶକ୍ନୁଯାଦ୍ଯୋଦ୍ଧୁମପି ଵଜ୍ରଧରଃ ସ୍ଵଯମ୍
ଭୀଷ୍ମ, ଯିଏ ମୃତ୍ୟୁ ପରି ଭୟଙ୍କର, ତାଙ୍କୁ ତୁମ ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କେହି ଯୁଦ୍ଧ କରିପାରିବେନାହିଁ; ଏଉଁ ମଧ୍ୟ ବଜ୍ରଧାରୀ ସ୍ୱୟଂ ଯୁଦ୍ଧ କରିପାରିବେନାହିଁ।
ଜହି ଭୀଷ୍ମଂ ସ୍ଥିରୋ ଭୂତ୍ଵା ଶୃଣୁ ଚେଦଂ ଵଚୋ ମମ। ଯଥୋଵାଚ ପୁରା ଶକ୍ରଂ ମହାବୁଦ୍ଧିର୍ବୃହସ୍ପତିଃ
ଦୃଢ଼ ହୋଇ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ମାର, ଏବଂ ମୋର କଥା ଶୁଣ; ଯେପରି ବୃହସ୍ପତି ବୈଦ୍ୟ ଜଣେ ପୂର୍ବରୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଥିଲେ।
ଜ୍ଯାଯାଂସମପି ଚେଦ୍ଵୃଦ୍ଧଂ ଗୁଣୈରପି ସମନ୍ଵିତମ୍ । ଆତତାଯିନମାଯାନ୍ତଂ ହନ୍ଯାଦ୍ଧାତକମାତ୍ମନଃ
ଯଦି କେହି ବୟସ୍କ କିମ୍ବା ଉତ୍ତମ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯଦି ସେ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଆକ୍ରମଣକାରୀ ଭାବେ ଆସିଥିବେ, ତେବେ ନିଜକୁ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ମାରିବା ଉଚିତ।
ଶାଶ୍ଵତୋଽଯଂ ସ୍ଥିତୋ ଧର୍ମଃ କ୍ଷତ୍ରିଯାଣାଂ ଧନଞ୍ଜଯ । ଯୋଦ୍ଧଵ୍ଯଂ ରକ୍ଷିତଵ୍ଯଂ ଚ ଯଷ୍ଟଵ୍ଯଂ ଚାନସୂଯୁଭିଃ
ହେ ଧନଞ୍ଜୟ, ଏହି ଧର୍ମ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସଦା ରହିଛି; ତାଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା, ରକ୍ଷା କରିବା ଏବଂ ଯଜ୍ଞ କରିବା ଉଚିତ, ଦ୍ୱେଷ ନ ରଖି।
ଶିଖଣ୍ଡୀ ନିଧନଂ କୃଷ୍ଣ ଭୀଷ୍ମସ୍ଯ ଭଵିତା ଧ୍ରୁଵମ୍ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵ ହି ସଦା ଭୀଷ୍ମଃ ପାଞ୍ଚାଲ୍ଯଂ ଵିନିଵର୍ତତେ
ହେ କୃଷ୍ଣ, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଶିଖଣ୍ଡୀ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁର କାରଣ ହେବେ; କାରଣ ଭୀଷ୍ମ ସଦା ପାଞ୍ଚାଳ ପୁତ୍ରକୁ ଦେଖିଲେ ମୁହଁ ଘୁଞ୍ଚାନ୍ତି।
ତେ ଵଯଂ ପ୍ରମୁଖେ ତସ୍ଯ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ଶିଖଣ୍ଡିନମ୍। ଗାଙ୍ଗେଯଂ ପାତଯିଷ୍ଯାମ ଉପାଯେନେତି ମେ ମତିଃ
ତେଣୁ ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଶିଖଣ୍ଡୀଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି, ଆମେ ଗାଙ୍ଗେୟଙ୍କୁ ଏହି ଉପାୟରେ ତଳେ ପକିବା; ଏହି ମୋର ମନରେ ଭାବନା।
ଅହମନ୍ଯାନ୍ମହେଷ୍ଵାସାନ୍ଵାରଯିଷ୍ଯାମି ସାଯକୈଃ । ଶିଖଣ୍ଡ୍ଯପି ଯୁଧାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଭୀଷ୍ମମେଵାଭିଯୋଧଯେତ୍
ମୁଁ ଅନ୍ୟ ମହାଧନୁଧରମାନେଙ୍କୁ ମୋର ବାଣରେ ଅଟକେଇବି; ଶିଖଣ୍ଡୀ, ଯୁଦ୍ଧରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବେ।
ଶ୍ରୁତଂ ହି କୁରୁମୁଖ୍ଯସ୍ଯ ନାହଂ ହନ୍ଯାଂ ଶିଖଣ୍ଡିନମ୍ । କନ୍ଯା ହ୍ଯେଷା ପୁରା ଭୂତ୍ଵା ପୁରୁଷଃ ସମପଦ୍ଯତ
ମୁଁ ଶୁଣିଛି କୁରୁମୁଖ୍ୟ ଭୀଷ୍ମ କହିଛନ୍ତି—'ମୁଁ ଶିଖଣ୍ଡୀଙ୍କୁ ମାରିବିନାହିଁ, କାରଣ ଏହି ଜଣେ ପୂର୍ବରୁ କନ୍ୟା ଥିଲେ, ପରେ ପୁରୁଷ ହେଇଥିଲେ।'
ଅର୍ଜୁନସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଭୀଷ୍ମସ୍ଯ ଵଧସଂଯୁତମ୍। ଜହୃଷୁର୍ହୃଷ୍ଟରୋମାଣଃ ସକୃଷ୍ଣାଃ ପାଣ୍ଡଵାସ୍ତଦା
ଅର୍ଜୁନଙ୍କ କଥା, ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ବିଷୟରେ ଶୁଣି, ପାଣ୍ଡବମାନେ କୃଷ୍ଣ ସହ ଖୁସି ହେଲେ, ତାଙ୍କର ରୋମାଞ୍ଚ ହେଇଗଲା।
ଇତ୍ଯେଵଂ ନିଶ୍ଚଯଂ କୃତ୍ଵା ପାଣ୍ଡଵାଃ ସହମାଧଵାଃ। ଅନୁମାନ୍ଯ ମହାତ୍ମାନଂ ପ୍ରଯଯୁର୍ହୃଷ୍ଟମାନସାଃ। ଶଯନାନି ଯଥା ସ୍ଵାନି ଭେଜିରେ ପୁରୁଷର୍ଷଭାଃ
ଏଭଳି ନିଶ୍ଚୟ କରି, ପାଣ୍ଡବମାନେ ମାଧବ ସହ ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ଅନୁମତି ଦେଇ, ଖୁସି ମନରେ ନିଜ ଶୟନକୁ ଗଲେ।
କଥଂ ଶିଖଣ୍ଡୀ ଗାଙ୍ଗେଯମଭ୍ଯଵର୍ତତ ସଂଯୁଗେ। ପାଣ୍ଡଵାଶ୍ଚ କଥଂ ଭୀଷ୍ମଂ ତନ୍ମମାଚକ୍ଷ୍ଵ ସଞ୍ଜଯ
ଶିଖଣ୍ଡୀ କିପରି ଯୁଦ୍ଧରେ ଗାଙ୍ଗେୟଙ୍କୁ ସାମ୍ନା କଲେ, ଏବଂ ପାଣ୍ଡବମାନେ କିପରି ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କଲେ? ସଞ୍ଜୟ, ଏହି କଥା ମୋତେ କହ।
ତତଃ ପ୍ରଭାତେ ଵିମଲେ ସୂର୍ଯସ୍ଯୋଦଯନଂ ପ୍ରତି। ତାଡ୍ଯମାନାସୁ ଭେରୀଷୁ ମୃଦଙ୍ଗେଷ୍ଵାନକେଷୁ ଚ
ପ୍ରଭାତରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେବାକୁ ଯାଉଥିବାବେଳେ, ଡ଼଼ମ୍ବ, ମୃଦଙ୍ଗ ଏବଂ ଅନକ ମାରାଯାଉଥିଲା।
ଧ୍ମାଯମାନେଷୁ ଶଙ୍ଖେଷୁ ପାଣ୍ଡରେଷୁ ସମନ୍ତତଃ । ଶିଖଣ୍ଡିନଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ନିର୍ଯାପ୍ତାଃ ପାଣ୍ଡଵା ଯୁଧି
ଚାରିପାଖରେ ଧ୍ୱନିତ ହେଉଥିବା ଧଳା ଶଂଖର ଶବ୍ଦରେ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଶିଖଣ୍ଡୀଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି ଯାତ୍ରା କଲେ।
କୃତ୍ଵା ଵ୍ଯୂହଂ ମହାରାଜ ସର୍ଵଶତ୍ରୁନିବର୍ହଣମ୍ । ଶିଖଣ୍ଡୀ ସର୍ଵସୈନ୍ଯାନାମଗ୍ର ଆସୀଦ୍ଵିଶାଂପତେ
ରାଜା, ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ନଷ୍ଟ କରିବା ଯୁଦ୍ଧ ଶ୍ରେଣୀ ଗଠନ କରି, ଶିଖଣ୍ଡୀ ସମସ୍ତ ସେନାର ଆଗରେ ଦଉଡ଼ିଲେ, ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଚକ୍ରରକ୍ଷୌ ତତସ୍ତସ୍ଯ ଭୀମସେନଧନଂଜଯୌ । ପୃଷ୍ଠତୋ ଦ୍ରୌପଦେଯାଶ୍ଚ ସୌଭଦ୍ରଶ୍ଚୈଵ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ଭୀମସେନ ଓ ଧନଞ୍ଜୟ ତାଙ୍କର ରଥର ଚକ୍ରକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ । ଡ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଓ ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କ ଶୂର ପୁଅ ପଛରେ ଦଢ଼ି ରହିଥିଲେ ।
ସାତ୍ଯକିଶ୍ଚେକିତାନଶ୍ଚ ତେଷାଂ ଗୋପ୍ତା ମହାରଥଃ। ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନସ୍ତତଃ ପଶ୍ଚାତ୍ପାଞ୍ଚାଲୈରଭିରକ୍ଷିତଃ
ସାତ୍ୟକି ଓ ଚେକିତାନ, ଦୁଇଜଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥୀ, ସେମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ । ତାଙ୍କ ପଛରେ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ପଞ୍ଚାଳମାନେ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ ହେଇ ଦଢ଼ି ରହିଥିଲେ ।
ତତୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରୋ ରାଜା ଯମାଭ୍ଯାଂ ସହିତଃ ପ୍ରଭୁଃ। ପ୍ରଯଯୌ ସିଂହନାଦେନ ନାଦଯନ୍ଭରତର୍ଷଭ
ତାପରେ ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଦୁଇ ଯମପୁଅ ସହିତ, ସିଂହର ଦହାଡ଼ ଦେଇ, ଅଗ୍ରଗତି କଲେ ।
ଵିରାଟସ୍ତୁ ତତଃ ପଶ୍ଚାତ୍ସ୍ଵେନ ସୈନ୍ଯେନ ସଂଵୃତ୍ତଃ । ଦ୍ରୁପଦଶ୍ଚ ମହାବାହୋ ତତଃ ପଞ୍ଚାଦୁପାଦ୍ରଵତ୍
ତାପରେ ବିରାଟ ନିଜ ସେନା ସହିତ ପଛରେ ଚାଲିଲେ । ତାପରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦ୍ରୁପଦ ପଞ୍ଚାଳମାନେ ସହିତ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ ।
କେକଯା ଭ୍ରାତରଃ ପଞ୍ଚ ଧୃଷ୍ଟକେତୁଶ୍ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ । ଜଘନଂ ପାଲଯାମାସୁଃ ପାଣ୍ଡଵେଯଶ୍ଚ ରାକ୍ଷସଃ
କେକୟ ଦେଶର ପାଞ୍ଚ ଭାଇ ଓ ଶୂର ଧୃଷ୍ଟକେତୁ, ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ରାକ୍ଷସ ପୁଅ ସହିତ, ପଛର ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ ।
ଏଵଂ ଵ୍ଯୂହ୍ଯ ମହାସୈନ୍ଯଂ ପାଣ୍ଡଵାସ୍ତଵ ଵାହିନୀମ୍ । ଅଭ୍ଯଦ୍ରଵନ୍ତ ସଂଗ୍ରାମେ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଜୀଵିତମାତ୍ମନଃ
ଏଭଳି ବଡ଼ ସେନାକୁ ଗଠନ କରି, ପାଣ୍ଡବମାନେ ତୁମର ସେନାକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ନିଜ ଜୀବନକୁ ଛାଡ଼ି ଦେଇ ।