ତାନୁଵାଚ ମହାବାହୁର୍ଭୀଷ୍ମଃ କୁରୁପିତାମହଃ । ସ୍ଵାଗତଂ ତଵ ଵାର୍ଷ୍ଣେଯ ସ୍ଵାଗତଂ ତେ ଧନଞ୍ଜଯ
ତେବେ କୁରୁଙ୍କ ପିତାମହ ଭୀଷ୍ମ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁଧରୀ, ସେମାନଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ବୃଷ୍ଣିବଂଶୀ, ତୁମକୁ ସ୍ୱାଗତ, ଧନଞ୍ଜୟ, ତୁମକୁ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱାଗତ।'
ସ୍ଵାଗତଂ ଧର୍ମପୁତ୍ରାଯ ଭୀମାଯ ଯମଯୋସ୍ତଥା। କିଂ ଵା କାର୍ଯଂ କରୋମ୍ଯଦ୍ଯ ଯୁଷ୍ମାକଂ ପ୍ରୀତିଵର୍ଧନଂ
ଧର୍ମପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଭୀମ ଓ ଯମଜ ଭାଇମାନେ, ତୁମମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସ୍ୱାଗତ। ଆଜି ମୁଁ କଣ କରିପାରିବି ଯାହା ତୁମମାନେର ସନ୍ତୋଷ ବଢ଼ାଇବ?
ଯୁଦ୍ଧାଦନ୍ଯତ୍ର ହେ ଵତ୍ସାଃ ପ୍ରୀଯନ୍ତାଂ ମା ଵିଶଙ୍କଥ ।' ସର୍ଵାତ୍ମନାପି କର୍ତାସ୍ମି ଯଦପି ସ୍ଯାତ୍ସଦୁଷ୍କରମ୍ । ତଥା ବ୍ରୁଵାଣଂ ଗାଙ୍ଗେଯଂ ପ୍ରୀତିଯୁକ୍ତଂ ପୁନଃପୁନଃ
ଯୁଦ୍ଧ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କିଛି ଦାୟିତ୍ୱ ଦେଖିଲେ, ପ୍ରିୟ ପୁଅମାନେ, ଚିନ୍ତା କରନ୍ତୁ ନାହିଁ। ଯେଉଁ କାମ ଦୁର୍ଲଭ ହେଉଥିବା ସତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିରେ ସେଥିପାଇଁ ପ୍ରୟାସ କରିବି।' ଏଭଳି ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ ପ୍ରେମରେ ପୁଣିପୁଣି କହିଥିଲେ—
ଉଵାଚ ରାଜା ଦୀନାତ୍ମା ପ୍ରୀତିଯୁକ୍ତମିଦଂ ଵଚଃ। କଥଂ ଜଯେମ ସର୍ଵଜ୍ଞ କଥଂ ରାଜ୍ଯଂ ଲଭେମହି
ତାପରେ ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଦୁଃଖିତ ହୃଦୟରେ, କିନ୍ତୁ ସ୍ନେହଭରା କଥା କହିଲେ: 'ହେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଜାଣିଥିବା, କିପରି ଆମେ ବିଜୟ ହାସଲ କରିପାରିବୁ? କିପରି ଆମେ ରାଜ୍ୟ ପାଇପାରିବୁ?'
ପ୍ରଜାନାଂ ସଂଶଯୋ ନ ସ୍ଯାତ୍କଥଂ ତନ୍ମେ ବଦ ପ୍ରଭୋ । ଭଵାନ୍ହି ନୋ ଵଧୋପାଯଂ ବ୍ରଵୀତୁ ସ୍ଵଯମାତ୍ମନଃ
'ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ କିପରି ସନ୍ଦେହ ରହିବ ନାହିଁ? ମୋତେ ଏହା କହ, ପ୍ରଭୁ। ତୁମେ ନିଜେ ଆମକୁ ତୁମ ବିଜୟର ଉପାୟ କହିଦିଅ।'
ଭଵନ୍ତଂ ସମରେ ଵୀର ଵିଷହେମ କଥଂ ଵଯମ୍। ନ ହି ତେ ସୂକ୍ଷ୍ମମପ୍ଯସ୍ତି ରନ୍ଧ୍ରଂ କୁରୁପିତାମହ
'ହେ ବୀର, ଯୁଦ୍ଧରେ ଆମେ କିପରି ତୁମକୁ ପରାଜିତ କରିପାରିବୁ? କୁରୁଙ୍କ ପିତାମହ, ତୁମେ କୌଣସି ଦୁର୍ବଳତା ଦେଖାଉନାହାଁ।'
ମଣ୍ଡଲେନୈଵ ଧନୁଷା ଦୃଶ୍ଯସେ ସଂଯୁଗେ ସଦା। ଆଦଦାନଂ ସଂଦଧାନଂ ଵିକର୍ଷନ୍ତଂ ଧନୁର୍ନ ଚ
'ଯୁଦ୍ଧରେ ସଦା ତୁମକୁ ଧନୁଷ ମଣ୍ଡଳରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ, ତୁମେ ଧନୁଷ ଧର, ତାଣ, ଓ ତୀର ଛାଡ଼ିବାରେ କେବେ ବିରତି ନାହିଁ।'
ପଶ୍ଯାମସ୍ତ୍ଵାଂ ମହାବାହୋ ରଥେ ସୂର୍ଯମିଵାପରମ୍ । ରଥାଶ୍ଵନରନାଗାନାଂ ହନ୍ତାରଂ ପରଵୀରହନ୍
'ହେ ମହାବାହୁ, ଆମେ ତୁମକୁ ରଥରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦେଖୁଛୁ, ରଥ, ଘୋଡ଼ା, ମଣିଷ ଓ ହାତୀମାନେଙ୍କୁ ନାଶ କରୁଥିବା, ଶତ୍ରୁବିରମାନେଙ୍କ ହନ୍ତା।'
କୋଽଥଵୋତ୍ସହତେ ଜେତୁଂ ଵାଂ ପୁମାନ୍ଭରତର୍ଷଭ । ଵର୍ଷତା ଶରଵର୍ଷାଣି ମହାନ୍ତି ପୁରୁଷର୍ଷଭ
'ଏପରି ତୀର ବର୍ଷା କରୁଥିବା, ହେ ଭାରତବଂଶୀ, ମଧ୍ୟରେ କିଏ ତୁମକୁ ଜିତିବାକୁ ସାହସ କରିପାରିବ? ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, କିଏ ଏହି ଆଶା କରିପାରିବ?'
କ୍ଷଯଂ ନିତା ହି ପୃତନା ସଂଯୁଗେ ମହତୀ ମମ। ଯଥା ଯୁଧି ଜଯେମ ତ୍ଵାଂ ଯଥା ରାଜ୍ଯଂ ଭୃଶଂ ମମ
'ମୋର ବଡ଼ ସେନା ଯୁଦ୍ଧରେ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛି; ଯୁଦ୍ଧରେ କିପରି ଆମେ ତୁମକୁ ଜିତିପାରିବୁ, କିପରି ମୁଁ ମୋ ରାଜ୍ୟ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ପୁନି ପାଇପାରିବି, ଏହା କହ।'
ତତୋଽବ୍ରଵୀଚ୍ଛାନ୍ତନଵଃ ପାଣ୍ଡଵାନ୍ପାଣ୍ଡୁପୂର୍ଵଜ
ତାପରେ ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ ପାଣ୍ଡବମାନେ, ବିଶେଷକରି ପାଣ୍ଡୁର ପ୍ରଥମ ପୁଅଙ୍କୁ କହିଲେ।
ନ କଥଂଚନ କୌନ୍ତେଯ ମଯି ଜୀଵତି ସଂଯୁଗେ। ଜଯୋ ଭଵତି ସର୍ଵଜ୍ଞ ସତ୍ଯମେତଦ୍ବ୍ରଵୀମି ତେ
'ହେ କୁନ୍ତୀନନ୍ଦନ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ବଞ୍ଚିବି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମମାନେ ବିଜୟ ଲାଭ କରିପାରିବେ ନାହିଁ, ଏହି କଥା ମୁଁ ସତ୍ୟ କହୁଛି।'
ନିର୍ଜିତେ ମଯି ଯୁଦ୍ଧେନ ରଣେ ଜେଷ୍ଯଥ ପାଣ୍ଡଵାଃ । କ୍ଷିପ୍ରଂ ମଯି ପ୍ରହରତ ଯଦୀଚ୍ଛଥ ରଣେ ଜଯମ୍
'ଯଦି ଯୁଦ୍ଧରେ ମୋତେ ହରାଇଦେଉଛ, ତେବେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଜୟୀ ହେବେ; ଯଦି ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଜୟ ଚାହୁଁଛ, ତେବେ ଶୀଘ୍ର ମୋପରେ ଆକ୍ରମଣ କର।'
ଅନୁଜାନାମି ଵଃ ପାର୍ଥାଃ ପ୍ରହରଧ୍ଵଂ ଯଥାସୁଖମ୍ । ଏଵଂ ହି ସୁକୃତଂ ମନ୍ଯେ ଭଵତାଂ ଵିଦିତୋ ହ୍ଯହମ୍ । ହତେ ମଯି ହତଂ ସର୍ଵଂ ତସ୍ମାଦେଵଂ ଵିଧୀଯତାମ୍
'ହେ ପୃଥାନନ୍ଦନ, ମୁଁ ତୁମମାନେକୁ ଅନୁମତି ଦେଉଛି, ଇଚ୍ଛାମତେ ଆକ୍ରମଣ କର। ଏହିପରି କରିବାକୁ ମୁଁ ଠିକ୍ ମନେ କରେ, ଏବଂ ମୁଁ ତୁମମାନେଙ୍କୁ ଭଲ ଭାବେ ଜାଣେ। ମୋ ମୃତ୍ୟୁ ସହିତ ସମସ୍ତ କିଛି ଶେଷ ହେବ; ତେଣୁ ଏହିପରି କର।'
ବ୍ରୂହି ତସ୍ମାଦୁପାଯଂ ନୋ ଯଥା ଯୁଦ୍ଧେ ଜଯେମହି। ଭଵନ୍ତଂ ସମରେ କ୍ରୁଦ୍ଧଂ ଦଣ୍ଡହସ୍ତମିଵାନ୍ତକମ୍
'ତେଣୁ ଆମେ ଯୁଦ୍ଧରେ କିପରି ତୁମକୁ ଜିତିପାରିବୁ, ଏହାର ଉପାୟ କହ। କାରଣ ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମେ ରୁଷ୍ଟ ଯମର ପରି ଦଣ୍ଡ ଧରିଥିବା ମୃତ୍ୟୁ ସମାନ।'
ଶକ୍ଯୋ ଵଜ୍ରଧରୋ ଜେତୁଂ ଵରୁଣୋଽଥ ଯମସ୍ତଥା। ନ ଭଵାନ୍ସମରେ ଶକ୍ଯଃ ସେନ୍ଦ୍ରୈରପି ସୁରାସୁରୈଃ
'ବଜ୍ରଧାରୀ, ବା ବରୁଣ, ବା ଯମଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଜିତିହେବା ସମ୍ଭବ, କିନ୍ତୁ ତୁମକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ଦେବତା-ଦାନବମାନେ ମିଶି ମଧ୍ୟ ଜିତିପାରିବେ ନାହିଁ।'
ସତ୍ଯମେତନ୍ମହାବାହୋ ଯଥା ଵଦସି ପାଣ୍ଡଵ
'ହଁ, ମହାବାହୁ, ତୁମେ ଯେପରି କହିଛ, ତାହା ସତ୍ୟ। ହେ ପାଣ୍ଡୁନନ୍ଦନ, ଏହି କଥା ଠିକ୍।'
ନାହଂ ଜେତୁଂ ରଣେ ଶକ୍ଯଃ ସେନ୍ଦ୍ରୈରପି ସୁରାସୁରୈଃ। ଆତ୍ତଶସ୍ତ୍ରୋ ରଣେ ଯତ୍ତୋ ଗୃହୀତଵରକାର୍ମୁକଃ । ତତୋ ମାଂ ନ୍ଯସ୍ତଶସ୍ତ୍ରଂ ତୁ ଏତେ ହନ୍ଯୁର୍ମହାରଥାଃ
'ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶସ୍ତ୍ର ଧରି, ସଚେତନ ଓ ମୋ ପ୍ରିୟ ଧନୁଷ ନେଇ ଥିଲେ, ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ଦେବତା-ଦାନବମାନେ ମିଶି ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଜିତିପାରିବେ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଯଦି ମୁଁ ଶସ୍ତ୍ର ରଖିଦେଉଛି, ତେବେ ଏହି ମହାରଥୀମାନେ ମୋତେ ମାରିପାରିବେ।'
ନିକ୍ଷିପ୍ତଶସ୍ତ୍ରେ ପତିତେ ଵିମୁକ୍ତକଵଚଧ୍ଵଜେ । ଦ୍ରଵମାଣେ ଚ ଭୀତେ ଚ ତଵାସ୍ମୀତି ଚ ଵାଦିନି
ଯେତେବେଳେ ଅସ୍ତ୍ର ପକେଇ ଦିଆଯାଇଛି, କବଚ ଓ ଧ୍ୱଜ ପିଣ୍ଡି ଛାଡ଼ାଯାଇଛି, ଏବଂ ଭୟରେ ପଳାଇଯିବା ସମୟରେ 'ମୁଁ ତୁମର' ବୋଲି କହୁଛି—
ସ୍ତ୍ରୀଜିତେ ସ୍ତ୍ରୀପ୍ରଧାନେ ଚ ସ୍ତ୍ରୀପ୍ରଧାଯିନି ଧର୍ମଜ' ସ୍ତ୍ରିଯାଂ ସ୍ତ୍ରୀନାମଧେଯେ ଚ ଵିକଲେ ଚୈକପୁତ୍ରିଣି । ଅପ୍ରସୂତେ ଚ ଷଣ୍ଡେ ଚ ନ ଯୁଦ୍ଧଂ ରୋଚତେ ମମ
ଯେଉଁଠାରେ ଯୁଦ୍ଧ ଜିତିଛନ୍ତି ଜଣେ ଜଣେ ଜଣେ ନାରୀ, ନାରୀମାନେ ଅଗ୍ରଣୀ, କିମ୍ବା ଯେଉଁଠାରେ ନାରୀମାନେ ଅଧିକ, ନାରୀ ନାମ ଥିବା, ଦୁର୍ବଳ, ଏକମାତ୍ର ସନ୍ତାନ, ଅସନ୍ତାନ କିମ୍ବା ନପୁଂସକ ଅଛନ୍ତି—ସେଠାରେ ମୋତେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ଭଲ ଲାଗେ ନାହିଁ।
ଇମଂ ମେ ଶୃଣୁ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ସଂକଲ୍ପଂ ପୂର୍ଵଚିନ୍ତିତମ୍ । ଅସଂକଲ୍ପଧ୍ଵଜଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନ ଯୁଧ୍ଯେଯଂ କଦାଚନ
ହେ ରାଜା, ମୋର ପୂର୍ବରୁ ଭାବିଥିବା ନିଶ୍ଚୟ ଶୁଣ, ଯଦି ମୁଁ ଦେଖେଁ ଯେ ଧ୍ୱଜରେ କୌଣସି ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ ନାହିଁ, ତେବେ କେବେ ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି ନାହିଁ।
ଯ ଏଷ ଦ୍ରୌପଦୋ ରାଜଂସ୍ତଵ ସୈନ୍ଯେ ମହାରଥଃ । ଶିଖଣ୍ଡୀ ସମରାମର୍ଷୀ ଶୂରଶ୍ଚ ସମିତିଂଜଯଃ
ତୁମର ସେନାରେ ଥିବା ପୃଷତପୁତ୍ର, ଶିଖଣ୍ଡୀ, ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯୋଦ୍ଧା, ଯୁଦ୍ଧରେ ଉତ୍ସାହୀ, ସାହସୀ ଓ ବିଜୟୀ।
ଯଥାଽଭଵଚ୍ଚ ସ୍ତ୍ରୀପୂର୍ଵଂ ପଶ୍ଚାତ୍ପୁଂସ୍ତ୍ଵଂ ସମାଗତଃ। ଜାନନ୍ତି ଚ ଭଵନ୍ତୋଽପି ସର୍ଵମେତଦ୍ଯଥାତଥମ୍
ସେ ପୂର୍ବରୁ ଜଣେ ଜଣେ ନାରୀ ଥିଲେ, ପରେ ପୁରୁଷତ୍ୱ ପାଇଲେ; ଏହି କଥା ସମସ୍ତେ ଠିକ୍ ଭାବରେ ଜାଣନ୍ତି।
ଅର୍ଜୁନଃ ସମରେ ଶୂରଃ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ଶିଖଣ୍ଡୀନମ୍ । ମାମେଵ ଵିଶିଖୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈରଭିଦ୍ରଵତୁ ଦଂଶିତଃ
ଅର୍ଜୁନ, ଯୁଦ୍ଧରେ ସାହସୀ, ଶିଖଣ୍ଡୀଙ୍କୁ ସାମ୍ନାକୁ ରଖି, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ମୋତେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଆକ୍ରମଣ କରନ୍ତୁ।
ଅସଂକଲ୍ପଧ୍ଵଜେ ତସ୍ମିନ୍ସ୍ତ୍ରୀପୂର୍ଵେ ଚ ଵିଶେଷତଃ । ନ ପ୍ରହର୍ତୁମଭୀପ୍ସାମି ଗୃହୀତେଷୁ କଥଂଚନ
ଯେଉଁଠାରେ ଧ୍ୱଜରେ ନିଶ୍ଚୟ ନାହିଁ, ବିଶେଷକରି ଯେଉଁଠାରେ ପୂର୍ବରୁ ଜଣେ ଜଣେ ନାରୀ ଥିଲେ, ସେଠାରେ ମୁଁ କେବେ ମଧ୍ୟ ଆଘାତ କରିବାକୁ ଚାହେଁ ନାହିଁ।
ତଦନ୍ତରଂ ସମାସାଦ୍ଯ ପାଣ୍ଡଵୋ ମାଂ ଧନଞ୍ଜଯଃ। ଶରୈର୍ଘାତଯତୁ କ୍ଷିପ୍ରଂ ସମନ୍ତାଦ୍ଭରତର୍ଷଭ
ସେ ସମୟରେ, ପାଣ୍ଡବ ଧନଞ୍ଜୟ ମୋତେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ବାଣମାରି ଶୀଘ୍ର ହତ୍ୟା କରନ୍ତୁ, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ନ ତଂ ପଶ୍ଯାମି ଲୋକେଷ ମାଂ ହନ୍ଯାଦ୍ଯଃ ସମୁଦ୍ଯତମ୍। ଋତେ କୃଷ୍ଣାନ୍ମହାଭାଗାତ୍ପାଣ୍ଡଵାଦ୍ଵା ଧନଞ୍ଜଯାତ୍
ମୁଁ ଏହି ସଂସାରରେ କାହାକୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖୁନି ଯିଏ ମୋତେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଅବସ୍ଥାରେ ମାରିପାରିବ, କେବଳ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କିମ୍ବା ପାଣ୍ଡବମଧ୍ୟରୁ ଧନଞ୍ଜୟ ଛାଡ଼ି।
ପାର୍ଷତଂ ତୁ ପୁରୋଧାଯ କ୍ଲୀବମଦ୍ଯ ମମାଗ୍ରତଃ । ଆତ୍ତଶସ୍ତ୍ରୋ ରଣେ ଯତ୍ତୋ ଗୃହୀତଵରକାର୍ମୁକଃ । ମାଂ ପାତଯତୁ ବୀଭତ୍ସୁରେଵଂ ତଵ ଜଯୋ ଧ୍ରୁଵମ୍
ପୃଷତପୁତ୍ର, ଯିଏ ନପୁଂସକତାର ଚିହ୍ନ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ସେ ମୋ ସାମ୍ନାରେ ଦଢ଼ିଯାଉନ୍ତୁ; ଯୁଦ୍ଧରେ ସଜ୍ଜ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁଷ ଧରି, ବୀଭତ୍ସୁ ମୋତେ ପତିତ କରନ୍ତୁ—ତେବେ ନିଶ୍ଚିତ ତୁମର ବିଜୟ।
ଏତତ୍କୁରୁଷ୍ଵ କୌନ୍ତେଯ ଯଥୋକ୍ତଂ ମମ ସୁଵ୍ରତ । ତତୋ ଜେଷ୍ଵସି ସଂଗ୍ରାମେ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାନ୍ସମାଗତାନ୍
ହେ କୁନ୍ତୀନନ୍ଦନ, ମୋ କଥା ଯେପରି ଅଛି, ସେପରି କର; ତାପରେ ତୁମେ ନିଶ୍ଚିତ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ରମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜିତିପାରିବ।
ତେଽନୁଜ୍ଞାତାସ୍ତତଃ ପାର୍ଥା ଜଗ୍ମୁଃ ସ୍ଵଶିବିରଂ ପ୍ରତି। ଅଭିଵାଦ୍ଯ ମହାତ୍ମାନଂ ଭୀଷ୍ମଂ କୁରୁପିତାମହମ୍
ଏପରି ଅନୁମତି ମିଳିବା ପରେ, ପୃଥାପୁତ୍ରମାନେ ନିଜ ଶିବିରକୁ ଚାଲିଗଲେ, ମହାତ୍ମା ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ, କୁରୁବଂଶର ବଡ଼ମାନ୍ୟଙ୍କୁ, ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ପ୍ରଣାମ କଲେ।