ସ ଵକ୍ଷ୍ଯତି ହିତଂ ଵାକ୍ଯଂ ସତ୍ଯମସ୍ମାଜ୍ଜନାର୍ଦନ। ଯଥା ଚ ଵକ୍ଷ୍ଯତେ କୃଷ୍ଣ ତଥା କର୍ତାସ୍ମି ସଂଯୁଗେ
ସେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ନିଶ୍ଚିତ ଭଲ ଓ ସତ୍ୟ କଥା କହିବେ। ଏବଂ କୃଷ୍ଣ ଯେପରି କହିବେ, ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ସେପରି କରିବି।
ସ ନୋ ଜଯସ୍ଯ ଦାତା ସ୍ଯାନ୍ମନ୍ତ୍ରସ୍ଯ ଚ ଦୃଢଵ୍ରତଃ । ବାଲାଃ ପିତ୍ରା ଵିହୀନାଶ୍ଚ ତେନ ସଂଵର୍ଧିତା ଵଯମ୍
ସେ, ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ ଥିବା, ଆମ ପାଇଁ ଜୟ ଓ ପରାମର୍ଶ ଦେବେ। ଆମେ ଯେଉଁମାନେ ବାଳ୍ୟକାଳରେ ପିତାହୀନ ଥିଲୁ, ସେ ଆମକୁ ପାଳିଛନ୍ତି।
ତଂ ଚେତ୍ପିତାମହଂ ଵୃଦ୍ଧଂ ହନ୍ତୁମିଚ୍ଛାମି ମାଧଵ। ପିତୁଃ ପିତରମିଷ୍ଟଂ ଚ ଧିଗସ୍ତୁ କ୍ଷତ୍ରଜୀଵିକାମ୍
ମାଧବ, ଯଦି ମୁଁ ସେ ବୃଦ୍ଧ ପିତାମହ, ଯିଏ ପିତାଙ୍କ ପରି ପ୍ରିୟ, ତାଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଚାହେଁ, ତେବେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଜୀବନ ଉପରେ ନିନ୍ଦା।
ତତୋଽବ୍ରଵୀନ୍ମହାରାଜ ଵାର୍ଷ୍ଣେଯଃ କୁରୁନନ୍ଦନମ୍ । ରୋଚତେ ମେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ତଵ ଭାଷିତମ୍
ତାପରେ, ରାଜା, ବୃଷ୍ଣିବଂଶୀ କୁରୁବଂଶର ଆନନ୍ଦକୁ କହିଲେ: 'ମହାପ୍ରଜ୍ଞ, ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ତୁମର କଥା ମୋତେ ଭଲ ଲାଗିଲା।'
ଦେଵଵ୍ରତଃ କୃତୀ ଭୀଷ୍ମଃ ପ୍ରେକ୍ଷିତେନାପି ନିର୍ଦହେତ୍। ଗମ୍ଯତାଂ ସ୍ଵଵଧୋପାଯଂ ପ୍ରଷ୍ଟୁଂ ସାଗରଗାସୁତମ୍
ଦେବବ୍ରତ, ଭୀଷ୍ମ, କେବଳ ଦୃଷ୍ଟିରେ ମଧ୍ୟ ଦାହ କରିପାରନ୍ତି। ଚଳ, ସାଗରକନ୍ୟାର ପୁଅଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ସ୍ୱୟଂ ବିନାଶ ଉପାୟ ପଚାରିବାକୁ ଯିବା।
ଵକ୍ତମର୍ହତି ସତ୍ଯଂ ସ ତ୍ଵଯା ପୃଷ୍ଟୋ ଵିଶେଷତଃ । ତେ ଵଯଂ ତତ୍ର ଗଚ୍ଛାମଃ ପ୍ରଷ୍ଟୁଂ କୁରୁପିତାମହମ୍
ସେ ବିଶେଷ କରି ତୁମେ ପଚାରିଲେ ସତ୍ୟ କଥା କହିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ। ତେଣୁ ଚଳ, ଆମେ ସେଠାକୁ ଯିବା, କୁରୁବଂଶର ପିତାମହଙ୍କୁ ପଚାରିବାକୁ।
ଗତ୍ଵା ଶାନ୍ତନଵଂ ଵୃଦ୍ଧଂ ମନ୍ତ୍ରଂ ପୃଚ୍ଛାମ ଭାରତ । ସ ନୋ ଦାସ୍ଯତି ମନ୍ତ୍ରଂ ଯଂ ତେନ ଯୋତ୍ସ୍ଯାମହେ ପରାନ୍
ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ର ବୃଦ୍ଧଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ, ଆମେ ପରାମର୍ଶ ପଚାରିବା, ହେ ଭାରତ। ସେ ଆମକୁ ଏମିତି ଉପାୟ ଦେବେ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଆମେ ଶତ୍ରୁମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିପାରିବା।
ଏଵମାମନ୍ତ୍ର୍ଯ ତେ ଵୀରାଃ ପାଣ୍ଡଵାଃ ପାଣ୍ଡୁପୂର୍ଵଜ। ଜଗ୍ମୁସ୍ତେ ସହିତାଃ ସର୍ଵେ ଵାସୁଦେଵଶ୍ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ଏପରି ନିଶ୍ଚୟ କରି, ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ପ୍ରଥମ ପୁଅ ନେତୃତ୍ୱରେ ସମସ୍ତ ପାଣ୍ଡବ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାସୁଦେବ ଏକାଠି ହୋଇ ଚାଲିଗଲେ।
ଵିମୁକ୍ତଶସ୍ତ୍ରକଵଚା ଭୀଷ୍ମସ୍ଯ ସଦନଂ ପ୍ରତି। ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ଚ ତଦା ଭୀଷ୍ମଂ ଶିରୋଭିଃ ପ୍ରଣିପେଦିରେ
ଅସ୍ତ୍ର ଓ କବଚ ଛାଡ଼ି, ସେମାନେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଗୃହକୁ ଯିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଏବଂ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ।
ପୂଜଯନ୍ତୋ ମହାରାଜ ପାଣ୍ଡଵା ଭରତର୍ଷଭମ୍ । ପ୍ରଣମ୍ଯ ଶିରସା ଚୈନଂ ଭୀଷ୍ମଂ ଶରଣମଭ୍ଯଯୁଃ
ମହାରାଜ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ଭାରତବଂଶର ସିଂହ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ତାଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ।
ତାନୁଵାଚ ମହାବାହୁର୍ଭୀଷ୍ମଃ କୁରୁପିତାମହଃ । ସ୍ଵାଗତଂ ତଵ ଵାର୍ଷ୍ଣେଯ ସ୍ଵାଗତଂ ତେ ଧନଞ୍ଜଯ
ତେବେ କୁରୁଙ୍କ ପିତାମହ ଭୀଷ୍ମ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁଧରୀ, ସେମାନଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ବୃଷ୍ଣିବଂଶୀ, ତୁମକୁ ସ୍ୱାଗତ, ଧନଞ୍ଜୟ, ତୁମକୁ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱାଗତ।'
ସ୍ଵାଗତଂ ଧର୍ମପୁତ୍ରାଯ ଭୀମାଯ ଯମଯୋସ୍ତଥା। କିଂ ଵା କାର୍ଯଂ କରୋମ୍ଯଦ୍ଯ ଯୁଷ୍ମାକଂ ପ୍ରୀତିଵର୍ଧନଂ
ଧର୍ମପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଭୀମ ଓ ଯମଜ ଭାଇମାନେ, ତୁମମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସ୍ୱାଗତ। ଆଜି ମୁଁ କଣ କରିପାରିବି ଯାହା ତୁମମାନେର ସନ୍ତୋଷ ବଢ଼ାଇବ?
ଯୁଦ୍ଧାଦନ୍ଯତ୍ର ହେ ଵତ୍ସାଃ ପ୍ରୀଯନ୍ତାଂ ମା ଵିଶଙ୍କଥ ।' ସର୍ଵାତ୍ମନାପି କର୍ତାସ୍ମି ଯଦପି ସ୍ଯାତ୍ସଦୁଷ୍କରମ୍ । ତଥା ବ୍ରୁଵାଣଂ ଗାଙ୍ଗେଯଂ ପ୍ରୀତିଯୁକ୍ତଂ ପୁନଃପୁନଃ
ଯୁଦ୍ଧ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କିଛି ଦାୟିତ୍ୱ ଦେଖିଲେ, ପ୍ରିୟ ପୁଅମାନେ, ଚିନ୍ତା କରନ୍ତୁ ନାହିଁ। ଯେଉଁ କାମ ଦୁର୍ଲଭ ହେଉଥିବା ସତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିରେ ସେଥିପାଇଁ ପ୍ରୟାସ କରିବି।' ଏଭଳି ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ ପ୍ରେମରେ ପୁଣିପୁଣି କହିଥିଲେ—
ଉଵାଚ ରାଜା ଦୀନାତ୍ମା ପ୍ରୀତିଯୁକ୍ତମିଦଂ ଵଚଃ। କଥଂ ଜଯେମ ସର୍ଵଜ୍ଞ କଥଂ ରାଜ୍ଯଂ ଲଭେମହି
ତାପରେ ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଦୁଃଖିତ ହୃଦୟରେ, କିନ୍ତୁ ସ୍ନେହଭରା କଥା କହିଲେ: 'ହେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଜାଣିଥିବା, କିପରି ଆମେ ବିଜୟ ହାସଲ କରିପାରିବୁ? କିପରି ଆମେ ରାଜ୍ୟ ପାଇପାରିବୁ?'
ପ୍ରଜାନାଂ ସଂଶଯୋ ନ ସ୍ଯାତ୍କଥଂ ତନ୍ମେ ବଦ ପ୍ରଭୋ । ଭଵାନ୍ହି ନୋ ଵଧୋପାଯଂ ବ୍ରଵୀତୁ ସ୍ଵଯମାତ୍ମନଃ
'ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ କିପରି ସନ୍ଦେହ ରହିବ ନାହିଁ? ମୋତେ ଏହା କହ, ପ୍ରଭୁ। ତୁମେ ନିଜେ ଆମକୁ ତୁମ ବିଜୟର ଉପାୟ କହିଦିଅ।'
ଭଵନ୍ତଂ ସମରେ ଵୀର ଵିଷହେମ କଥଂ ଵଯମ୍। ନ ହି ତେ ସୂକ୍ଷ୍ମମପ୍ଯସ୍ତି ରନ୍ଧ୍ରଂ କୁରୁପିତାମହ
'ହେ ବୀର, ଯୁଦ୍ଧରେ ଆମେ କିପରି ତୁମକୁ ପରାଜିତ କରିପାରିବୁ? କୁରୁଙ୍କ ପିତାମହ, ତୁମେ କୌଣସି ଦୁର୍ବଳତା ଦେଖାଉନାହାଁ।'
ମଣ୍ଡଲେନୈଵ ଧନୁଷା ଦୃଶ୍ଯସେ ସଂଯୁଗେ ସଦା। ଆଦଦାନଂ ସଂଦଧାନଂ ଵିକର୍ଷନ୍ତଂ ଧନୁର୍ନ ଚ
'ଯୁଦ୍ଧରେ ସଦା ତୁମକୁ ଧନୁଷ ମଣ୍ଡଳରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ, ତୁମେ ଧନୁଷ ଧର, ତାଣ, ଓ ତୀର ଛାଡ଼ିବାରେ କେବେ ବିରତି ନାହିଁ।'
ପଶ୍ଯାମସ୍ତ୍ଵାଂ ମହାବାହୋ ରଥେ ସୂର୍ଯମିଵାପରମ୍ । ରଥାଶ୍ଵନରନାଗାନାଂ ହନ୍ତାରଂ ପରଵୀରହନ୍
'ହେ ମହାବାହୁ, ଆମେ ତୁମକୁ ରଥରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦେଖୁଛୁ, ରଥ, ଘୋଡ଼ା, ମଣିଷ ଓ ହାତୀମାନେଙ୍କୁ ନାଶ କରୁଥିବା, ଶତ୍ରୁବିରମାନେଙ୍କ ହନ୍ତା।'
କୋଽଥଵୋତ୍ସହତେ ଜେତୁଂ ଵାଂ ପୁମାନ୍ଭରତର୍ଷଭ । ଵର୍ଷତା ଶରଵର୍ଷାଣି ମହାନ୍ତି ପୁରୁଷର୍ଷଭ
'ଏପରି ତୀର ବର୍ଷା କରୁଥିବା, ହେ ଭାରତବଂଶୀ, ମଧ୍ୟରେ କିଏ ତୁମକୁ ଜିତିବାକୁ ସାହସ କରିପାରିବ? ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, କିଏ ଏହି ଆଶା କରିପାରିବ?'
କ୍ଷଯଂ ନିତା ହି ପୃତନା ସଂଯୁଗେ ମହତୀ ମମ। ଯଥା ଯୁଧି ଜଯେମ ତ୍ଵାଂ ଯଥା ରାଜ୍ଯଂ ଭୃଶଂ ମମ
'ମୋର ବଡ଼ ସେନା ଯୁଦ୍ଧରେ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛି; ଯୁଦ୍ଧରେ କିପରି ଆମେ ତୁମକୁ ଜିତିପାରିବୁ, କିପରି ମୁଁ ମୋ ରାଜ୍ୟ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ପୁନି ପାଇପାରିବି, ଏହା କହ।'
ତତୋଽବ୍ରଵୀଚ୍ଛାନ୍ତନଵଃ ପାଣ୍ଡଵାନ୍ପାଣ୍ଡୁପୂର୍ଵଜ
ତାପରେ ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ ପାଣ୍ଡବମାନେ, ବିଶେଷକରି ପାଣ୍ଡୁର ପ୍ରଥମ ପୁଅଙ୍କୁ କହିଲେ।
ନ କଥଂଚନ କୌନ୍ତେଯ ମଯି ଜୀଵତି ସଂଯୁଗେ। ଜଯୋ ଭଵତି ସର୍ଵଜ୍ଞ ସତ୍ଯମେତଦ୍ବ୍ରଵୀମି ତେ
'ହେ କୁନ୍ତୀନନ୍ଦନ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ବଞ୍ଚିବି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମମାନେ ବିଜୟ ଲାଭ କରିପାରିବେ ନାହିଁ, ଏହି କଥା ମୁଁ ସତ୍ୟ କହୁଛି।'
ନିର୍ଜିତେ ମଯି ଯୁଦ୍ଧେନ ରଣେ ଜେଷ୍ଯଥ ପାଣ୍ଡଵାଃ । କ୍ଷିପ୍ରଂ ମଯି ପ୍ରହରତ ଯଦୀଚ୍ଛଥ ରଣେ ଜଯମ୍
'ଯଦି ଯୁଦ୍ଧରେ ମୋତେ ହରାଇଦେଉଛ, ତେବେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଜୟୀ ହେବେ; ଯଦି ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଜୟ ଚାହୁଁଛ, ତେବେ ଶୀଘ୍ର ମୋପରେ ଆକ୍ରମଣ କର।'
ଅନୁଜାନାମି ଵଃ ପାର୍ଥାଃ ପ୍ରହରଧ୍ଵଂ ଯଥାସୁଖମ୍ । ଏଵଂ ହି ସୁକୃତଂ ମନ୍ଯେ ଭଵତାଂ ଵିଦିତୋ ହ୍ଯହମ୍ । ହତେ ମଯି ହତଂ ସର୍ଵଂ ତସ୍ମାଦେଵଂ ଵିଧୀଯତାମ୍
'ହେ ପୃଥାନନ୍ଦନ, ମୁଁ ତୁମମାନେକୁ ଅନୁମତି ଦେଉଛି, ଇଚ୍ଛାମତେ ଆକ୍ରମଣ କର। ଏହିପରି କରିବାକୁ ମୁଁ ଠିକ୍ ମନେ କରେ, ଏବଂ ମୁଁ ତୁମମାନେଙ୍କୁ ଭଲ ଭାବେ ଜାଣେ। ମୋ ମୃତ୍ୟୁ ସହିତ ସମସ୍ତ କିଛି ଶେଷ ହେବ; ତେଣୁ ଏହିପରି କର।'
ବ୍ରୂହି ତସ୍ମାଦୁପାଯଂ ନୋ ଯଥା ଯୁଦ୍ଧେ ଜଯେମହି। ଭଵନ୍ତଂ ସମରେ କ୍ରୁଦ୍ଧଂ ଦଣ୍ଡହସ୍ତମିଵାନ୍ତକମ୍
'ତେଣୁ ଆମେ ଯୁଦ୍ଧରେ କିପରି ତୁମକୁ ଜିତିପାରିବୁ, ଏହାର ଉପାୟ କହ। କାରଣ ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମେ ରୁଷ୍ଟ ଯମର ପରି ଦଣ୍ଡ ଧରିଥିବା ମୃତ୍ୟୁ ସମାନ।'
ଶକ୍ଯୋ ଵଜ୍ରଧରୋ ଜେତୁଂ ଵରୁଣୋଽଥ ଯମସ୍ତଥା। ନ ଭଵାନ୍ସମରେ ଶକ୍ଯଃ ସେନ୍ଦ୍ରୈରପି ସୁରାସୁରୈଃ
'ବଜ୍ରଧାରୀ, ବା ବରୁଣ, ବା ଯମଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଜିତିହେବା ସମ୍ଭବ, କିନ୍ତୁ ତୁମକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ଦେବତା-ଦାନବମାନେ ମିଶି ମଧ୍ୟ ଜିତିପାରିବେ ନାହିଁ।'
ସତ୍ଯମେତନ୍ମହାବାହୋ ଯଥା ଵଦସି ପାଣ୍ଡଵ
'ହଁ, ମହାବାହୁ, ତୁମେ ଯେପରି କହିଛ, ତାହା ସତ୍ୟ। ହେ ପାଣ୍ଡୁନନ୍ଦନ, ଏହି କଥା ଠିକ୍।'
ନାହଂ ଜେତୁଂ ରଣେ ଶକ୍ଯଃ ସେନ୍ଦ୍ରୈରପି ସୁରାସୁରୈଃ। ଆତ୍ତଶସ୍ତ୍ରୋ ରଣେ ଯତ୍ତୋ ଗୃହୀତଵରକାର୍ମୁକଃ । ତତୋ ମାଂ ନ୍ଯସ୍ତଶସ୍ତ୍ରଂ ତୁ ଏତେ ହନ୍ଯୁର୍ମହାରଥାଃ
'ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶସ୍ତ୍ର ଧରି, ସଚେତନ ଓ ମୋ ପ୍ରିୟ ଧନୁଷ ନେଇ ଥିଲେ, ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ଦେବତା-ଦାନବମାନେ ମିଶି ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଜିତିପାରିବେ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଯଦି ମୁଁ ଶସ୍ତ୍ର ରଖିଦେଉଛି, ତେବେ ଏହି ମହାରଥୀମାନେ ମୋତେ ମାରିପାରିବେ।'
ନିକ୍ଷିପ୍ତଶସ୍ତ୍ରେ ପତିତେ ଵିମୁକ୍ତକଵଚଧ୍ଵଜେ । ଦ୍ରଵମାଣେ ଚ ଭୀତେ ଚ ତଵାସ୍ମୀତି ଚ ଵାଦିନି
ଯେତେବେଳେ ଅସ୍ତ୍ର ପକେଇ ଦିଆଯାଇଛି, କବଚ ଓ ଧ୍ୱଜ ପିଣ୍ଡି ଛାଡ଼ାଯାଇଛି, ଏବଂ ଭୟରେ ପଳାଇଯିବା ସମୟରେ 'ମୁଁ ତୁମର' ବୋଲି କହୁଛି—
ସ୍ତ୍ରୀଜିତେ ସ୍ତ୍ରୀପ୍ରଧାନେ ଚ ସ୍ତ୍ରୀପ୍ରଧାଯିନି ଧର୍ମଜ' ସ୍ତ୍ରିଯାଂ ସ୍ତ୍ରୀନାମଧେଯେ ଚ ଵିକଲେ ଚୈକପୁତ୍ରିଣି । ଅପ୍ରସୂତେ ଚ ଷଣ୍ଡେ ଚ ନ ଯୁଦ୍ଧଂ ରୋଚତେ ମମ
ଯେଉଁଠାରେ ଯୁଦ୍ଧ ଜିତିଛନ୍ତି ଜଣେ ଜଣେ ଜଣେ ନାରୀ, ନାରୀମାନେ ଅଗ୍ରଣୀ, କିମ୍ବା ଯେଉଁଠାରେ ନାରୀମାନେ ଅଧିକ, ନାରୀ ନାମ ଥିବା, ଦୁର୍ବଳ, ଏକମାତ୍ର ସନ୍ତାନ, ଅସନ୍ତାନ କିମ୍ବା ନପୁଂସକ ଅଛନ୍ତି—ସେଠାରେ ମୋତେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ଭଲ ଲାଗେ ନାହିଁ।