ତ୍ରିଦଶାନ୍ଵା ସମୁଦ୍ଯୁକ୍ତାନ୍ସହିତାନ୍ଦୈତ୍ଯଦାନଵୈଃ । ନିହନ୍ତ୍ଯାଦର୍ଜୁନଃ ସଙ୍ଖ୍ଯେ କିମୁ ଭୀଷ୍ମଂ ନରାଧିପ
ଅର୍ଜୁନ ଯେତେବେଳେ ଉତ୍ସାହିତ, ସେ ଦେବତାମାନେ, ଦାନବ ଓ ଦୈତ୍ୟମାନେ ସହିତ ମିଶିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସମ୍ଗ୍ରାମରେ ଜିତିପାରେ; ତେବେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଜିତିବା କଣ ଦୁର୍ଲଭ?
ଵିପରୀତୋ ମହାଵୀର୍ଯୋ ଗତସତ୍ଵୋଽଲ୍ପଜୀଵନଃ । ଭୀଷ୍ମଃ ଶାନ୍ତନଵୋ ନୂନଂ କର୍ତଵ୍ଯଂ ନାଵବୁଧ୍ଯତେ
ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଏବେ ତାଙ୍କର ମନୋବଳ ନାହିଁ, ଜୀବନ ଅତି କମ୍ ଅଛି, ତାଙ୍କୁ କଣ କରିବା ଉଚିତ ତାହା ବୁଝିପାରୁନାହାନ୍ତି।
ଏଵମେତନ୍ମହାବାହୋ ଯଥା ଵଦସି ମାଧଵ। ସର୍ଵେ ହ୍ଯେତେ ନ ପର୍ଯାପ୍ତାସ୍ତଵ ଵେଗଵିଧାରଣେ
ମହାବାହୁ, ମାଧବ, ତୁମେ ଯେପରି କହିଛ, ସେଠିକି। ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ମିଶି ମଧ୍ୟ ତୁମର ତୀବ୍ର ଶକ୍ତିକୁ ରୋକିପାରିବେ ନାହିଁ।
ନିଯତଂ ସମାଵାପ୍ସ୍ଯାମି ସର୍ଵମେତଦ୍ଯଥେପ୍ସିତମ୍ । ଯସ୍ଯ ମେ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ର ଭଵାନ୍ପକ୍ଷେ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ
ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଏହି ସମସ୍ତ କାମ ଚାହିଦା ଅନୁଯାୟୀ ସାର୍ଥକ କରିପାରିବି, କାରଣ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସିଂହ, ତୁମେ ମୋ ପକ୍ଷରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଅଛ।
ସେନ୍ଦ୍ରାନପି ରଣେ ଦେଵାଞ୍ଜଯେଯଂ ଜଯତାଂ ଵର। ତ୍ଵଯା ନାଥେନ ଗୋଵିନ୍ଦ କିମୁ ଭୀଷ୍ମଂ ମହାରଥମ୍
ଗୋବିନ୍ଦ, ତୁମେ ଯେତେବେଳେ ମୋର ରକ୍ଷାକର୍ତ୍ତା ହେଉଛ, ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜିତିପାରିବି; ତେବେ ବୀର ରଥୀ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଜିତିବା କ'ଣ କଥା!
ନ ତୁ ତ୍ଵାମନୃତଂ କର୍ତୁମୁତ୍ସହେ ସ୍ଵାତ୍ମଗୌରଵାତ୍। ଅଯୁଧ୍ଯମାନାଃ ସହାଯ୍ଯଂ ଯଥୋକ୍ତଂ କୁରୁ ମାଧଵ
ମୁଁ ମୋର ଆତ୍ମସମ୍ମାନରୁ ତୁମ ପ୍ରତି ଅସତ୍ୟ କାମ କରିପାରିବି ନାହିଁ। ତେଣୁ, ମାଧବ, ତୁମେ ଯେପରି କହିଛ, ଯୁଦ୍ଧ କରିନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଆମକୁ ସାହାଯ୍ୟ କର।
ସମଯସ୍ତୁ କୃତଃ କଶ୍ଚିନ୍ମମ ଭୀଷ୍ମେଣ ସଂଯୁଗେ। ମନ୍ତ୍ରଯିଷ୍ଯେ ତଵାର୍ଥାଯ ନ ତୁ ଯୋତ୍ସ୍ଯେ କଥଂଚନ
ମୋ ଓ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ସମୟରେ କିଛି ଚୁକ୍ତି ହୋଇଛି। ତୁମ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ମୁଁ ପରାମର୍ଶ ଦେବି, କିନ୍ତୁ କେବେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି ନାହିଁ।
ଦୁର୍ଯୋଧନାର୍ଥଂ ଯୋତ୍ସ୍ଯାମି ସତ୍ଯମେତଦିତି ପ୍ରଭୋ। ସ ହି ରାଜ୍ଯସ୍ଯ ମେ ଦାତା ମନ୍ତ୍ରସ୍ଯୈଵ ଚ ମାଧଵ
ମୁଁ ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି—ଏହା ସତ୍ୟ, ହେ ପ୍ରଭୁ। କାରଣ ସେ ମୋତେ ରାଜ୍ୟ ଓ ପରାମର୍ଶ ଦେଇଛନ୍ତି, ମାଧବ।
ତସ୍ମାଦ୍ଦେଵଵ୍ରତଂ ଭୂଯୋ ଵଧୋପାଯାର୍ଥମାତ୍ମନଃ । ଭଵତା ସହିତାଃ ସର୍ଵେ ପ୍ରଯାମ ମଧୁସୂଦନ
ତେଣୁ, ମଧୁସୂଦନ, ଆମେ ସମସ୍ତେ ଏଉଁଥିରେ ଏକାଠି ହୋଇ ଡେଭବ୍ରତଙ୍କ ପାଖକୁ ଚଳିଯିବା, ତାଙ୍କ ସ୍ୱୟଂ ବିନାଶ ପାଇଁ ଉପାୟ ଜାଣିବାକୁ।
ତଦ୍ଵଯଂ ସହିତା ଗତ୍ଵା ଭୀଷ୍ମମାଶୁ ନରୋତ୍ତମମ୍ । ରୁଚିତେ ତଵ ପୃଚ୍ଛାମି ମନ୍ତ୍ରଂ ଵାର୍ଷ୍ଣେଯ ମାଚିରମ୍
ତେଣୁ ଆମେ ସମସ୍ତେ ଏକାଠି ହୋଇ ତୁରନ୍ତ ମହାପୁରୁଷ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ପାଖକୁ ଯିବା। ତୁମ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ, ମୁଁ ଶୀଘ୍ରେ ତାଙ୍କୁ ପରାମର୍ଶ ପଚାରିବି, ହେ ବୃଷ୍ଣିବଂଶୀ।
ସ ଵକ୍ଷ୍ଯତି ହିତଂ ଵାକ୍ଯଂ ସତ୍ଯମସ୍ମାଜ୍ଜନାର୍ଦନ। ଯଥା ଚ ଵକ୍ଷ୍ଯତେ କୃଷ୍ଣ ତଥା କର୍ତାସ୍ମି ସଂଯୁଗେ
ସେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ନିଶ୍ଚିତ ଭଲ ଓ ସତ୍ୟ କଥା କହିବେ। ଏବଂ କୃଷ୍ଣ ଯେପରି କହିବେ, ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ସେପରି କରିବି।
ସ ନୋ ଜଯସ୍ଯ ଦାତା ସ୍ଯାନ୍ମନ୍ତ୍ରସ୍ଯ ଚ ଦୃଢଵ୍ରତଃ । ବାଲାଃ ପିତ୍ରା ଵିହୀନାଶ୍ଚ ତେନ ସଂଵର୍ଧିତା ଵଯମ୍
ସେ, ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ ଥିବା, ଆମ ପାଇଁ ଜୟ ଓ ପରାମର୍ଶ ଦେବେ। ଆମେ ଯେଉଁମାନେ ବାଳ୍ୟକାଳରେ ପିତାହୀନ ଥିଲୁ, ସେ ଆମକୁ ପାଳିଛନ୍ତି।
ତଂ ଚେତ୍ପିତାମହଂ ଵୃଦ୍ଧଂ ହନ୍ତୁମିଚ୍ଛାମି ମାଧଵ। ପିତୁଃ ପିତରମିଷ୍ଟଂ ଚ ଧିଗସ୍ତୁ କ୍ଷତ୍ରଜୀଵିକାମ୍
ମାଧବ, ଯଦି ମୁଁ ସେ ବୃଦ୍ଧ ପିତାମହ, ଯିଏ ପିତାଙ୍କ ପରି ପ୍ରିୟ, ତାଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଚାହେଁ, ତେବେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଜୀବନ ଉପରେ ନିନ୍ଦା।
ତତୋଽବ୍ରଵୀନ୍ମହାରାଜ ଵାର୍ଷ୍ଣେଯଃ କୁରୁନନ୍ଦନମ୍ । ରୋଚତେ ମେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ତଵ ଭାଷିତମ୍
ତାପରେ, ରାଜା, ବୃଷ୍ଣିବଂଶୀ କୁରୁବଂଶର ଆନନ୍ଦକୁ କହିଲେ: 'ମହାପ୍ରଜ୍ଞ, ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ତୁମର କଥା ମୋତେ ଭଲ ଲାଗିଲା।'
ଦେଵଵ୍ରତଃ କୃତୀ ଭୀଷ୍ମଃ ପ୍ରେକ୍ଷିତେନାପି ନିର୍ଦହେତ୍। ଗମ୍ଯତାଂ ସ୍ଵଵଧୋପାଯଂ ପ୍ରଷ୍ଟୁଂ ସାଗରଗାସୁତମ୍
ଦେବବ୍ରତ, ଭୀଷ୍ମ, କେବଳ ଦୃଷ୍ଟିରେ ମଧ୍ୟ ଦାହ କରିପାରନ୍ତି। ଚଳ, ସାଗରକନ୍ୟାର ପୁଅଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ସ୍ୱୟଂ ବିନାଶ ଉପାୟ ପଚାରିବାକୁ ଯିବା।
ଵକ୍ତମର୍ହତି ସତ୍ଯଂ ସ ତ୍ଵଯା ପୃଷ୍ଟୋ ଵିଶେଷତଃ । ତେ ଵଯଂ ତତ୍ର ଗଚ୍ଛାମଃ ପ୍ରଷ୍ଟୁଂ କୁରୁପିତାମହମ୍
ସେ ବିଶେଷ କରି ତୁମେ ପଚାରିଲେ ସତ୍ୟ କଥା କହିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ। ତେଣୁ ଚଳ, ଆମେ ସେଠାକୁ ଯିବା, କୁରୁବଂଶର ପିତାମହଙ୍କୁ ପଚାରିବାକୁ।
ଗତ୍ଵା ଶାନ୍ତନଵଂ ଵୃଦ୍ଧଂ ମନ୍ତ୍ରଂ ପୃଚ୍ଛାମ ଭାରତ । ସ ନୋ ଦାସ୍ଯତି ମନ୍ତ୍ରଂ ଯଂ ତେନ ଯୋତ୍ସ୍ଯାମହେ ପରାନ୍
ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ର ବୃଦ୍ଧଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ, ଆମେ ପରାମର୍ଶ ପଚାରିବା, ହେ ଭାରତ। ସେ ଆମକୁ ଏମିତି ଉପାୟ ଦେବେ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଆମେ ଶତ୍ରୁମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିପାରିବା।
ଏଵମାମନ୍ତ୍ର୍ଯ ତେ ଵୀରାଃ ପାଣ୍ଡଵାଃ ପାଣ୍ଡୁପୂର୍ଵଜ। ଜଗ୍ମୁସ୍ତେ ସହିତାଃ ସର୍ଵେ ଵାସୁଦେଵଶ୍ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ଏପରି ନିଶ୍ଚୟ କରି, ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ପ୍ରଥମ ପୁଅ ନେତୃତ୍ୱରେ ସମସ୍ତ ପାଣ୍ଡବ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାସୁଦେବ ଏକାଠି ହୋଇ ଚାଲିଗଲେ।
ଵିମୁକ୍ତଶସ୍ତ୍ରକଵଚା ଭୀଷ୍ମସ୍ଯ ସଦନଂ ପ୍ରତି। ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ଚ ତଦା ଭୀଷ୍ମଂ ଶିରୋଭିଃ ପ୍ରଣିପେଦିରେ
ଅସ୍ତ୍ର ଓ କବଚ ଛାଡ଼ି, ସେମାନେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଗୃହକୁ ଯିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଏବଂ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ।
ପୂଜଯନ୍ତୋ ମହାରାଜ ପାଣ୍ଡଵା ଭରତର୍ଷଭମ୍ । ପ୍ରଣମ୍ଯ ଶିରସା ଚୈନଂ ଭୀଷ୍ମଂ ଶରଣମଭ୍ଯଯୁଃ
ମହାରାଜ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ଭାରତବଂଶର ସିଂହ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ତାଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ।
ତାନୁଵାଚ ମହାବାହୁର୍ଭୀଷ୍ମଃ କୁରୁପିତାମହଃ । ସ୍ଵାଗତଂ ତଵ ଵାର୍ଷ୍ଣେଯ ସ୍ଵାଗତଂ ତେ ଧନଞ୍ଜଯ
ତେବେ କୁରୁଙ୍କ ପିତାମହ ଭୀଷ୍ମ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁଧରୀ, ସେମାନଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ବୃଷ୍ଣିବଂଶୀ, ତୁମକୁ ସ୍ୱାଗତ, ଧନଞ୍ଜୟ, ତୁମକୁ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱାଗତ।'
ସ୍ଵାଗତଂ ଧର୍ମପୁତ୍ରାଯ ଭୀମାଯ ଯମଯୋସ୍ତଥା। କିଂ ଵା କାର୍ଯଂ କରୋମ୍ଯଦ୍ଯ ଯୁଷ୍ମାକଂ ପ୍ରୀତିଵର୍ଧନଂ
ଧର୍ମପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଭୀମ ଓ ଯମଜ ଭାଇମାନେ, ତୁମମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସ୍ୱାଗତ। ଆଜି ମୁଁ କଣ କରିପାରିବି ଯାହା ତୁମମାନେର ସନ୍ତୋଷ ବଢ଼ାଇବ?
ଯୁଦ୍ଧାଦନ୍ଯତ୍ର ହେ ଵତ୍ସାଃ ପ୍ରୀଯନ୍ତାଂ ମା ଵିଶଙ୍କଥ ।' ସର୍ଵାତ୍ମନାପି କର୍ତାସ୍ମି ଯଦପି ସ୍ଯାତ୍ସଦୁଷ୍କରମ୍ । ତଥା ବ୍ରୁଵାଣଂ ଗାଙ୍ଗେଯଂ ପ୍ରୀତିଯୁକ୍ତଂ ପୁନଃପୁନଃ
ଯୁଦ୍ଧ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କିଛି ଦାୟିତ୍ୱ ଦେଖିଲେ, ପ୍ରିୟ ପୁଅମାନେ, ଚିନ୍ତା କରନ୍ତୁ ନାହିଁ। ଯେଉଁ କାମ ଦୁର୍ଲଭ ହେଉଥିବା ସତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିରେ ସେଥିପାଇଁ ପ୍ରୟାସ କରିବି।' ଏଭଳି ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ ପ୍ରେମରେ ପୁଣିପୁଣି କହିଥିଲେ—
ଉଵାଚ ରାଜା ଦୀନାତ୍ମା ପ୍ରୀତିଯୁକ୍ତମିଦଂ ଵଚଃ। କଥଂ ଜଯେମ ସର୍ଵଜ୍ଞ କଥଂ ରାଜ୍ଯଂ ଲଭେମହି
ତାପରେ ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଦୁଃଖିତ ହୃଦୟରେ, କିନ୍ତୁ ସ୍ନେହଭରା କଥା କହିଲେ: 'ହେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଜାଣିଥିବା, କିପରି ଆମେ ବିଜୟ ହାସଲ କରିପାରିବୁ? କିପରି ଆମେ ରାଜ୍ୟ ପାଇପାରିବୁ?'
ପ୍ରଜାନାଂ ସଂଶଯୋ ନ ସ୍ଯାତ୍କଥଂ ତନ୍ମେ ବଦ ପ୍ରଭୋ । ଭଵାନ୍ହି ନୋ ଵଧୋପାଯଂ ବ୍ରଵୀତୁ ସ୍ଵଯମାତ୍ମନଃ
'ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ କିପରି ସନ୍ଦେହ ରହିବ ନାହିଁ? ମୋତେ ଏହା କହ, ପ୍ରଭୁ। ତୁମେ ନିଜେ ଆମକୁ ତୁମ ବିଜୟର ଉପାୟ କହିଦିଅ।'
ଭଵନ୍ତଂ ସମରେ ଵୀର ଵିଷହେମ କଥଂ ଵଯମ୍। ନ ହି ତେ ସୂକ୍ଷ୍ମମପ୍ଯସ୍ତି ରନ୍ଧ୍ରଂ କୁରୁପିତାମହ
'ହେ ବୀର, ଯୁଦ୍ଧରେ ଆମେ କିପରି ତୁମକୁ ପରାଜିତ କରିପାରିବୁ? କୁରୁଙ୍କ ପିତାମହ, ତୁମେ କୌଣସି ଦୁର୍ବଳତା ଦେଖାଉନାହାଁ।'
ମଣ୍ଡଲେନୈଵ ଧନୁଷା ଦୃଶ୍ଯସେ ସଂଯୁଗେ ସଦା। ଆଦଦାନଂ ସଂଦଧାନଂ ଵିକର୍ଷନ୍ତଂ ଧନୁର୍ନ ଚ
'ଯୁଦ୍ଧରେ ସଦା ତୁମକୁ ଧନୁଷ ମଣ୍ଡଳରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ, ତୁମେ ଧନୁଷ ଧର, ତାଣ, ଓ ତୀର ଛାଡ଼ିବାରେ କେବେ ବିରତି ନାହିଁ।'
ପଶ୍ଯାମସ୍ତ୍ଵାଂ ମହାବାହୋ ରଥେ ସୂର୍ଯମିଵାପରମ୍ । ରଥାଶ୍ଵନରନାଗାନାଂ ହନ୍ତାରଂ ପରଵୀରହନ୍
'ହେ ମହାବାହୁ, ଆମେ ତୁମକୁ ରଥରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦେଖୁଛୁ, ରଥ, ଘୋଡ଼ା, ମଣିଷ ଓ ହାତୀମାନେଙ୍କୁ ନାଶ କରୁଥିବା, ଶତ୍ରୁବିରମାନେଙ୍କ ହନ୍ତା।'
କୋଽଥଵୋତ୍ସହତେ ଜେତୁଂ ଵାଂ ପୁମାନ୍ଭରତର୍ଷଭ । ଵର୍ଷତା ଶରଵର୍ଷାଣି ମହାନ୍ତି ପୁରୁଷର୍ଷଭ
'ଏପରି ତୀର ବର୍ଷା କରୁଥିବା, ହେ ଭାରତବଂଶୀ, ମଧ୍ୟରେ କିଏ ତୁମକୁ ଜିତିବାକୁ ସାହସ କରିପାରିବ? ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, କିଏ ଏହି ଆଶା କରିପାରିବ?'
କ୍ଷଯଂ ନିତା ହି ପୃତନା ସଂଯୁଗେ ମହତୀ ମମ। ଯଥା ଯୁଧି ଜଯେମ ତ୍ଵାଂ ଯଥା ରାଜ୍ଯଂ ଭୃଶଂ ମମ
'ମୋର ବଡ଼ ସେନା ଯୁଦ୍ଧରେ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛି; ଯୁଦ୍ଧରେ କିପରି ଆମେ ତୁମକୁ ଜିତିପାରିବୁ, କିପରି ମୁଁ ମୋ ରାଜ୍ୟ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ପୁନି ପାଇପାରିବି, ଏହା କହ।'