ନ୍ଯଵିଶତ୍କୁରୁଭିଃ ସାର୍ଧଂ ହୃଷ୍ଟରୂପୈଃ ସମନ୍ତତଃ । ତତୋ ରାତ୍ରିଃ ସମଭଵତ୍ସର୍ଵଭୂତପ୍ରମୋହିନୀ
ସେ ଭୀଷ୍ମ କୁରୁମାନେ ସହିତ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ବିଶ୍ରାମ କଲେ; ତାପରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ମୁହଁ ହେବା ରାତି ଆସିଗଲା।
ତସ୍ମିନ୍ରାତ୍ରିମୁଖେ ଘୋରେ ପାଣ୍ଡଵା ଵୃଷ୍ଣିଭିଃ ସହ । ସୃଞ୍ଜଯାଶ୍ଚ ଦୁରାଧର୍ଷା ମନ୍ତ୍ରାଯ ସମୁପାଵିଶନ୍
ସେ ଭୟଙ୍କର ରାତି ଆରମ୍ଭ ହେବାବେଳେ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ବୃଷ୍ଣି ଓ ଦୁର୍ଜୟ ସୃଞ୍ଜୟମାନେ ସହିତ ମିଳି ଆଲୋଚନା ପାଇଁ ବସିଲେ।
ଆତ୍ମନିଃଶ୍ରେଯସଂ ସର୍ଵେ ପ୍ରାପ୍ତକାଲଂ ମହାବଲାଃ। ମନ୍ତ୍ରଯାମାସୁରଵ୍ଯଗ୍ରା ମନ୍ତ୍ରନିଶ୍ଚଯକୋଵିଦାଃ
ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ, ନିଜ ମଙ୍ଗଳ ଉପରେ ଚିନ୍ତା କରି, ସମୟ ଆସିଥିବାରୁ, ଦକ୍ଷତାର ସହିତ ଆଲୋଚନା କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ତତୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରୋ ରାଜା ମନ୍ତ୍ରଯିତ୍ଵା ଚିରଂ ନୃପ । ଵାସୁଦେଵଂ ସମୁଦ୍ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଵଚନଂ ଚେଦମାଦଦେ
ତାପରେ ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଆଲୋଚନା କରି, ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ଦେଖି, ଏହି କଥା କହିଲେ।
କୃଷ୍ଣ ପଶ୍ଯ ମାହାତ୍ମାନଂ ଭୀଷ୍ମଂ ଭୀମପରାକ୍ରମମ୍ । ଗଜଂ ନଲଵନାନୀଵ ଵିମୃଦ୍ଗନ୍ତଂ ବଲଂ ମମ
କୃଷ୍ଣ, ଦେଖ, ମହାତ୍ମା ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ପ୍ରଭାବ ଭୀମଙ୍କ ପରାକ୍ରମ ସମାନ; ସେ ମୋର ସେନାକୁ ଏମିତି ଚାପି ଦେଉଛନ୍ତି, ଯେପରି ଏକ ହାତୀ କଣ୍ଟା ଜଙ୍ଗଲକୁ ଦଳିଦେଉଛି।
ନ ଚୈଵୈନଂ ମହାତ୍ମାନମୁତ୍ସହାମୋ ନିରୀକ୍ଷିତୁମ୍ । ଲେଲିହ୍ଯମାନଂ ସୈନ୍ଯେଷୁ ପ୍ରଵୃଦ୍ଧମିଵ ପାଵକମ୍
ଆମେ ସେ ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ମଧ୍ୟ ସମର୍ଥ ନୁହେଁ, ସେ ସେନାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଢ଼ୁଥିବା ଅଗ୍ନି ପରି ଦହୁଛନ୍ତି।
ଯଥା ଘୋରୋ ମହାନାଗସ୍ତକ୍ଷକୋ ଵୈ ଵିଷୋଲ୍ବଣଃ। ତଥା ଭୀଷ୍ମୋ ରଣେ କ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣଶସ୍ତ୍ରଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍
ଯେପରି ଭୟଙ୍କର ଓ ବିଷରେ ପ୍ରଚୁର ତକ୍ଷକ ନାଗ, ସେପରି ଯୁଦ୍ଧରେ କ୍ରୁଧ୍ଧ ଭୀଷ୍ମ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି, ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ।
ଗୃହୀତଚାପଃ ସମରେ ପ୍ରମୁଞ୍ଚନ୍ନିଶିତାଞ୍ଛରାନ୍। ଶକ୍ଯୋ ଜେତୁଂ ଯମଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଵଜ୍ରପାଣିଶ୍ଚ ଦେଵରାଟ୍
ଯୁଦ୍ଧରେ ଧନୁଷ୍ ଧରି, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଛାଡ଼ୁଥିବା ସମୟରେ, କ୍ରୁଧ୍ଧ ଯମ ବା ବଜ୍ରଧାରୀ ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଜିତିପାରିବେ, କିନ୍ତୁ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ନୁହେଁ।
ଵରୁଣଃ ପାଶଭୃଚ୍ଚାପି ସଗଦୋ ଵା ଧନେଶ୍ଵରଃ । ନ ତୁ ଭୀଷ୍ମଃ ସୁସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଃ ଶକ୍ଯୋ ଜେତୁଂ ମହାହଵେ
ପାଶଧାରୀ ବରୁଣ ବା ଗଦାଧାରୀ କୁବେର, କିମ୍ବା ତୀବ୍ର କ୍ରୋଧିତ ଭୀଷ୍ମ, ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧରେ କେହି ଜିତିପାରିବେ ନାହିଁ।
ସୋଽହମେଵଂ ଗତେ କୃଷ୍ଣ ନିମଗ୍ନଃ ଶୋକସାଗରେ। ଆତ୍ମନୋ ବୁଦ୍ଧିଦୌର୍ବଲ୍ଯାଦ୍ଭୀଷ୍ମମାସାଦ୍ଯ ସଂଯୁଗେ
ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ, କୃଷ୍ଣ, ମୁଁ ନିଜ ବୁଦ୍ଧିର ଦୁର୍ବଳତାରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇ, ଶୋକର ସାଗରରେ ଡୁବିଯାଇଛି।
ଵନଂ ଯାସ୍ଯାମି ଦୁର୍ଧର୍ଷ ଶ୍ରେଯୋ ଵୈ ତତ୍ର ମେ ଗତମ୍ । ନ ଯୁଦ୍ଧଂ ରୋଚତେ କୃଷ୍ଣ ହନ୍ତି ଭୀଷ୍ମୋ ହି ନଃ ସଦା
ହେ ଦୁର୍ଜୟ, ମୁଁ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବି; ଯୁଦ୍ଧ ମୋତେ ଭଲ ଲାଗୁନାହିଁ, କୃଷ୍ଣ, କାରଣ ଭୀଷ୍ମ ସବୁବେଳେ ଆମକୁ ହତ୍ୟା କରୁଛନ୍ତି।
ଯଥା ପ୍ରଜ୍ଵଲିତଂ ଵହ୍ନିଂ ପତଙ୍ଗଃ ସମଭିଦ୍ରଵନ୍। ଏକତୋ ମୃତ୍ଯୁମଭ୍ଯେତି ତଥାଽହଂ ଭୀଷ୍ମମେଯିଵାନ୍
ଯେପରି ଏକ ପତଙ୍ଗ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିକୁ ଦେଖି ଦୌଡ଼ିଯାଇ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରେ, ସେପରି ମୁଁ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲିଛି।
କ୍ଷଯଂ ନୀତୋଽସ୍ମି ଵାର୍ଷ୍ଣେଯ ରାଜ୍ଯହେତୋଃ ପରାକ୍ରମୀ । ଭ୍ରାତରଶ୍ଚୈଵ ମେ ଶୁରାଃ ସାଯକୈର୍ଭୃଶପୀଡିତାଃ
ହେ ବୃଷ୍ଣିବଂଶୀ, ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରି ମୁଁ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛି; ମୋର ପ୍ରଭଳ ଭାଇମାନେ ମଧ୍ୟ ବାଣରେ ଭୟଙ୍କର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗୁଛନ୍ତି।
ମତ୍କୃତେ ଭ୍ରାତୃସୌହାର୍ଦାଦ୍ରାଜ୍ଯଭ୍ରଷ୍ଟା ଵନଂ ଗତାଃ। ପରିକ୍ଲିଷ୍ଟା ତଥା କୃଷ୍ଣା ମତ୍କୃତେ ମଧୁସୂଦନ
ମୋ ପାଇଁ, ଭାଇମାନେ ଭାଇଚାରା ଦେଖାଇ ରାଜ୍ୟ ହରାଇ ଅରଣ୍ୟକୁ ଚଲିଗଲେ; ଏଭଳି ଭାବରେ କୃଷ୍ଣା ମଧ୍ୟ, ମଧୁସୂଦନ, ମୋ ପାଇଁ ବହୁତ ଦୁଃଖ ଭୋଗିଛନ୍ତି।
ଜୀଵିତଂ ବହୁ ମନ୍ଯେଽହଂ ଜୀଵିତଂ ହ୍ଯଦ୍ଯ ଦୁର୍ଲଭମ୍। ଜୀଵିତସ୍ଯାଦ୍ଯ ଶେଷେଣ ଚରିଷ୍ଯେ ଧର୍ମମୁତ୍ତମମ୍
ମୁଁ ଏହି ଜୀବନକୁ ବହୁତ ମୂଲ୍ୟବାନ ଭାବେ ଦେଖୁଛି; ଆଜି ଜୀବନ ମିଳିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ। ଆଜି ଯେତେକି ଜୀବନ ଅଛି, ସେହି ଅଂଶକୁ ନେଇ ମୁଁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଧର୍ମରେ ଚାଲିବି।
ଯଦି ତେଽହମନୁଗ୍ରାହ୍ଯୋ ଭ୍ରାତୃଭିଃ ସ କେଶଵ । ସ୍ଵଧର୍ମସ୍ଯାଵିରୋଧେନ ହିତଂ ଵ୍ଯାହର କେଶଵ
ହେ କେଶବ, ଯଦି ମୁଁ ଏବଂ ମୋ ଭାଇମାନେ ତୁମ ଦୟା ପାଇବା ଯୋଗ୍ୟ, ତେବେ ମୋର ଧର୍ମକୁ ଭଙ୍ଗ କରିନଥିବା ଭଳି, ଯାହା ଭଲ, ସେଇ କଥା କହ, ହେ କେଶବ।
ଏଵଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚସ୍ତସ୍ଯ କାରୁଣ୍ଯାଦ୍ବହୁଵିସ୍ତରମ୍। ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ତତଃ କୃଷ୍ଣଃ ସାନ୍ତ୍ଵଯାନୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରମ୍
ଏପରି ଦୟାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ବିସ୍ତୃତ ଉକ୍ତି ଶୁଣି, କୃଷ୍ଣ ତାପରେ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଧର୍ମପୁତ୍ର ଵିଷାଦଂ ତ୍ଵଂ ମା କୃଥାଃ ସତ୍ଯସଂଗର । ଯସ୍ଯ ତେ ଭ୍ରାତରଃ ଶୂରା ଦୁର୍ଜଯାଃ ସତ୍ରୁସୂଦନାଃ
ହେ ଧର୍ମପୁତ୍ର, ତୁମେ ନିରାଶାକୁ ଆଶ୍ରୟ କରନିଅ; ତୁମେ ସତ୍ୟରେ ଅଟୁଟ। ତୁମ ଭାଇମାନେ ସବୁ ଶୂରବୀର, ଅଜୟ ଏବଂ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ନଶ୍ୱନ କରିପାରିବା।
ଅର୍ଜୁନୋ ଭୀମସେନଶ୍ଚ ଵାଯ୍ଵଗ୍ନିସମତେଜସୌ। ମାଦ୍ରୀପୁତ୍ରୌ ଚ ଵିକ୍ରାନ୍ତୌ ତ୍ରିଦଶାନାମିଵିଶ୍ଵରୌ
ଅର୍ଜୁନ ଓ ଭୀମସେନଙ୍କର ଶକ୍ତି ବାୟୁ ଓ ଅଗ୍ନି ପରି, ମାଦ୍ରୀଙ୍କ ପୁଅମାନେ ମଧ୍ୟ ବିରାଟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ମାଂ ଵା ନିଯୁଙ୍କ୍ଷ୍ଵ ସୌହାର୍ଦାଦ୍ଯୋତ୍ସ୍ଯେ ଭୀଷ୍ମେଣ ପାଣ୍ଡଵ । ତ୍ଵପ୍ରଯୁକ୍ତୋ ମହାରାଜ କିଂ ନ କୁର୍ଯାଂ ମହାହଵେ
ହେ ପାଣ୍ଡବ, ମୋତେ ମିତ୍ରତାରୁ ଆଦେଶ ଦିଅ, ମୁଁ ଭୀଷ୍ମ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି। ରାଜା, ତୁମେ ଯଦି ମୋତେ ପଠାଅ, ଏହି ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧରେ କଣ କରିପାରିବି ନାହିଁ?
ହନିଷ୍ଯାମି ରଣେ ଭୀଷ୍ମମାହୂଯ ପୁରୁଷର୍ଷଭମ୍ । ପଶ୍ଯତାଂ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାଣାଂ ଯଦି ନେଚ୍ଛତି ଫଲ୍ଗୁନଃ
ଫଳ୍ଗୁନ ଚାହୁଁନଥିଲେ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଦେଖୁଥିବା ବେଳେ, ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ମହାପୁରୁଷ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଅଭିମୁଖୀନ କରି ହତ୍ୟା କରିଦେବି।
ଯଦି ଭୀଷ୍ମେ ହତେ ଵୀରେ ଜଯଂ ପଶ୍ଯସି ପଣ୍ଡଵ। ହନ୍ତାସ୍ମ୍ଯେକରଥେନାଦ୍ଯ କୁରୁଵୃଦ୍ଧଂ ପିତାମହମ୍
ହେ ପାଣ୍ଡବ, ତୁମେ ଯଦି ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁରେ ବିଜୟ ଦେଖୁଛ, ତେବେ ଆଜି ଏକ ରଥରେ ବସି କୁରୁବୃଦ୍ଧ ପିତାମହଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିଦେବି।
ପଶ୍ଯ ମେ ଵିକ୍ରମଂ ରାଜନ୍ମହେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯେଵ ସଂଯୁଗେ। ଵିମୁଞ୍ଚନ୍ତଂ ମହାସ୍ତ୍ରାମି ପାତଯିଷ୍ଯାମି ତଂ ରଥାତ୍
ହେ ରାଜା, ଯୁଦ୍ଧରେ ମହାଇନ୍ଦ୍ର ପରି ମୋର ପ୍ରଭାବ ଦେଖ, ମୁଁ ବଡ଼ ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ି ତାଙ୍କୁ ରଥରୁ ତଳେ ପକାଇଦେବି।
ଯଃ ଶତ୍ରୁଃ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରାଣାଂ ମଚ୍ଛତ୍ରୁଃ ସ ନ ସଂଶଯଃ। ମଦର୍ଥା ଭଵଦର୍ଥା ଯେ ଯେ ମଦୀଯାସ୍ତଵୈଵ ତେ
ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନଙ୍କର ଯିଏ ଶତ୍ରୁ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ମୋର ମଧ୍ୟ ଶତ୍ରୁ; ମୋ ପାଇଁ କିମ୍ବା ତୁମ ପାଇଁ ଯେଉଁମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସବୁ ତୁମରେ।
ତଵ ଭ୍ରାତା ମମ ସଖା ସଂବନ୍ଧୀ ଶିଷ୍ଯ ଏଵ ଚ । ମାଂସାନ୍ଯୁତ୍କୃତ୍ଯ ଦାସ୍ଯାମି ଫଲ୍ଗୁନାର୍ଥେ ମହୀପତେ
ତୁମ ଭାଇ ମୋର ବନ୍ଧୁ, ଆତ୍ମୀୟ ଏବଂ ଶିଷ୍ୟ ମଧ୍ୟ; ଫଳ୍ଗୁନଙ୍କ ପାଇଁ ମୁଁ ନିଜ ମାଂସ କାଟି ଦେବାକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ।
ଏଷ ଚାପି ନରଵ୍ଯାଘ୍ରୋ ମତ୍କୃତେ ଜୀଵିତଂ ତ୍ଯଜେତ୍। ଏଷ ନଃ ସମଯସ୍ତାତ ତାରଯେମ ପରସ୍ପରମ୍
ଏହି ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୋ ପାଇଁ ଜୀବନ ଛାଡ଼ିଦେବେ; ଏହା ଆମର ଚୁକ୍ତି, ମୁଁ ତୁମେ ପରସ୍ପରକୁ ରକ୍ଷା କରିବା।
ସ ମାଂ ନିଯୁଙ୍କ୍ଷ୍ଵ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଯାଵତ୍ସଜ୍ଜୋ ଭଵାମ୍ଯହମ୍ । ପ୍ରତିଜ୍ଞାତମୁପପ୍ଲାଵ୍ଯେ ଯତ୍ତତ୍ପାର୍ଥେନ ପୂର୍ଵତଃ
ତେଣୁ ରାଜାଧିରାଜ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଅଛି, ମୋତେ ଆଦେଶ ଦିଅ; ଉପପ୍ଲବ୍ୟରେ ପୂର୍ବରୁ ପାର୍ଥ ଯାହା ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଥିଲେ, ତାହା ପୂରଣ ହେବା ଦରକାର।
ପାତଯିଷ୍ଯାମି ଗାଙ୍ଗେଯମିତ୍ଯୁଲୂକସ୍ଯ ସଂନିଧୌ। ପରିରକ୍ଷ୍ଯମିଦଂ ତାଵଦ୍ଵଚଃ ପାର୍ଥସ୍ଯ ଧୀମତଃ
ଉଲୂକଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ସେ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କଲେ, 'ମୁଁ ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ରଙ୍କୁ ତଳେ ପକାଇଦେବି।' ସେଯାଏଁ, ଧୀର ପାର୍ଥଙ୍କ କଥାକୁ ରକ୍ଷିବା ଦରକାର।
ଅନୁଜ୍ଞାତେନ ପାର୍ଥେନ ମଯା କାର୍ଯଂ ନ ସଂଶଯଃ। ଅଥଵା ଫଲ୍ଗୁନସ୍ଯୈଷ ଭାରଃ ପରିମିତୋ ରଣେ
ପାର୍ଥଙ୍କ ଅନୁମତି ଛାଡ଼ି ମୋ ଦ୍ୱାରା କିଛି କରିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ; ନାହିଁଲେ, ଏହି ଯୁଦ୍ଧର ଭାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳ୍ଗୁନଙ୍କ ଉପରେ।
ସ ହନିଷ୍ଯତି ସଂଗ୍ରାମେ ଭୀଷ୍ମଂ ପରପୁରଂଜଯମ୍ । ଅଶକ୍ଯମପି କୁର୍ଯାଦ୍ଧି ରଣେ ପାର୍ଥଃ ସମୁଦ୍ଯତଃ
ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ୍ରୁନାଶୀ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବେ; ଯେତେବେଳେ ପାର୍ଥ ଦୃଢ଼ ହୁଏ, ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅସମ୍ଭବକୁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ଭବ କରିପାରେ।