ତ୍ଵଯା ହି ଦେଵ ସଂଗ୍ରାମେ ହତସ୍ଯାପି ମମାନଘ । ଶ୍ରେଯ ଏଵ ପରଂ କୃଷ୍ଣ ଲୋକେ ଭଵତି ସର୍ଵତଃ
ଦେବ, ଯଦି ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୋତେ ମାରିଦେଉଛ, ଦୋଷରହିତ କୃଷ୍ଣ, ଏହା ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ମୋ ପାଇଁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଭଲ।
ସଂଭାଵିତୋଽସ୍ମି ଗୋଵିନ୍ଦ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେନାଦ୍ଯ ସଂଯୁଗେ। ପ୍ରହରସ୍ଵ ଯଥେଷ୍ଟଂ ଵୈ ଦାସୋଽସ୍ମି ତଵ ଚାନଘ
ଗୋବିନ୍ଦ, ଆଜି ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ତିନି ଲୋକରେ ମୁଁ ସମ୍ମାନିତ ହେଉଛି। ଦୋଷରହିତ, ଚାହିଲେ ମାରିଦିଅ, ମୁଁ ତୁମର ଦାସ।
ଅନ୍ଵଗେଵ ତତଃ ପାର୍ଥଃ ସମଭିଦ୍ରୁତ୍ଯ କେଶଵମ୍ । ନିଜଗ୍ରାହ ମହାବାହୁର୍ବାହୁଭ୍ଯାଂ ପରିଗୃହ୍ଯ ଵୈ
ତାପରେ ପାର୍ଥ, କେଶବଙ୍କ ପଛରେ ଧାଇ, ନିଜ ପ୍ରବଳ ବାହୁରେ ତାଙ୍କୁ ଧରି, ଭଲଭାବେ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ।
ନିଗୃହ୍ଯମାଣଃ ପାର୍ଥେନ କୃଷ୍ଣୋ ରାଜୀଵଲୋଚନଃ । ଜଗାମୈଵୈନମାଦାଯ ଵେଗେନ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଃ
ପାର୍ଥଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଟକାଯିବାରେ, ପଦ୍ମନୟନ କୃଷ୍ଣ, ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ତାଙ୍କୁ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଉଠାଇ ନେଲେ।
ପାର୍ଥସ୍ତୁ ଵିଷ୍ଟଭ୍ଯ ବଲାଚ୍ଚରଣୌ ପରଵୀରହା । ନିଜଗ୍ରାହ ହୃଷୀକେଶଂ କଥଂଚିଦ୍ଦଶମେ ପଦେ
ପାର୍ଥ, ଶକ୍ତି ଦେଇ ଚରଣକୁ ଭୂମିରେ ଉପରେ ରଖି, କିପରି ହେଉଛି ଦଶମ ପଦରେ ହୃଷୀକେଶଙ୍କୁ ଧରିପାରିଲେ।
ତତ ଏଵମୁଵାଚାର୍ତଃ କ୍ରୋଧପର୍ଯାକୁଲେକ୍ଷଣମ୍ । ନିଃଶ୍ଵସନ୍ତଂ ଯଥା ନାଗମର୍ଜୁନଃ ପ୍ରଣଯାତ୍ସଖା
ତାପରେ ଅର୍ଜୁନ, ବିପର୍ଯ୍ୟସ୍ତ ଚକ୍ଷୁ, କ୍ରୋଧରେ ଭରି, ଅସ୍ଥିର ଶ୍ୱାସ ନେଉଥିବା ସାପ ପରି, ମିତ୍ରତାରେ ସଖାକୁ କହିଲେ।
ନିଵର୍ତସ୍ଵ ମହାବାହୋ ନାନୃତଂ କର୍ତୁମର୍ହସି । ଯତ୍ତ୍ଵଯା କଥିତଂ ପୂର୍ଵଂ ନ ଯୋତ୍ସ୍ଯାମୀତି କେଶଵ
ମହାବାହୁ, ଫେରିଯାଅ! ତୁମେ ମିଥ୍ୟା କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। କେଶବ, ଆଗରୁ ତୁମେ କହିଥିଲ, 'ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି ନାହିଁ'।
ମିଥ୍ଯାଵାଦୀତି ଲୋକାସ୍ତ୍ଵାଂ କଥଯିଷ୍ଯନ୍ତି ମାଧଵ । ମମୈଷ ଭାରଃ ସର୍ଵୋ ହି ହନିଷ୍ଯାମି ପିତାମହମ୍
ମାଧବ, ଲୋକେ ତୁମକୁ ମିଥ୍ୟାବାଦୀ କହିବେ। ସମସ୍ତ ଭାର ମୋର; ମୁଁ ପିତାମହଙ୍କୁ ମାରିଦେବି।
ଶପେ କେଶଵ ଶସ୍ତ୍ରେଣ ସତ୍ଯେନ ସୁକୃତେନ ଚ। ଅନ୍ତଂ ଯଥା ଗମିଷ୍ଯାମି ଶତ୍ରୂଣାଂ ଶତ୍ରୁସୂଦନ
କେଶବ, ମୁଁ ମୋ ଶସ୍ତ୍ର, ସତ୍ୟ ଓ ନିକ ଦେଇ ଶପଥ କରୁଛି — ଶତ୍ରୁସୂଦନ, ମୁଁ ମୋ ଶତ୍ରୁମାନେଙ୍କର ଶେଷ କରିବି।
ଅଦ୍ଯୈଵ ପଶ୍ଯ ଦୁର୍ଧର୍ଷଂ ପାତ୍ଯମାନଂ ମହାରଥମ୍ । ତାରାପତିମିଵାପୂର୍ଣମନ୍ତକାଲେ ଯଦୃଚ୍ଛଯା
ଆଜି ତୁମେ ଦେଖ, ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ମହାରଥୀ ତାରାପତି ପରି ନିଜ ଶେଷ ସମୟରେ ପଡ଼ୁଛି।
ମାଧଵସ୍ତୁ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଫଲ୍ଗୁନସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। `ଅଭଵତ୍ପରମପ୍ରୀତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପାର୍ଥସ୍ଯ ଵିକ୍ରମମ୍'। ନ କିଂଚିଦୁକ୍ତ୍ଵା ସକ୍ରୋଧ ଆରୁରୋହ ରଥଂ ପୁନଃ
ମାଧବ ମହାତ୍ମା ଫଳ୍ଗୁନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ଓ ପାର୍ଥଙ୍କର ପ୍ରତାପ ଦେଖି ବହୁତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ; କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ କ୍ରୋଧରେ ଆଉଥରେ ରଥରେ ଚଢ଼ିଲେ।
ତୌ ରଥସ୍ଥୌ ନରଵ୍ଯାଘ୍ରୌ ଭୀଷ୍ମଃ ଶାନ୍ତନଵଃ ପୁନଃ। ଵଵର୍ଷ ଶରଵର୍ଷେଣ ମେଘୋ ଵୃଷ୍ଟ୍ଯା ଯଥାଽଚଲୌ
ସେ ଦୁଇ ଜଣ ରଥରେ ଥିବା ମନୁଷ୍ୟ ସିଂହମାନେ, ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ ପୁନି ମେଘ ମାନ୍ୟ ପରି ପହଁରେ ଶରବର୍ଷା କରିଲେ।
ପ୍ରାଣାନାଦତ୍ତ ଯୋଧାନାଂ ପିତା ଦେଵଵ୍ରତସ୍ତଵ। ଗଭସ୍ତିଭିରିଵାଦିତ୍ଯସ୍ତେଜାଂସି ଶିଶିରାତ୍ଯଯେ
ତୁମର ପିତା ଦେବବ୍ରତ ଯୋଧାମାନେଙ୍କର ପ୍ରାଣ ନେଲେ, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ନିଜ କିରଣରେ ଶିତ ଋତୁର ଶେଷରେ ତାପ ନେଇଯାଏ।
ଯଥା କୁରୂଣାଂ ସୈନ୍ଯାନି ବଭଞ୍ଜୁର୍ଯୁଧି ପାଣ୍ଡଵାଃ । ତଥା ପାଣ୍ଡଵସୈନ୍ଯାନି ବଭଞ୍ଜ ଯୁଧି ତେ ପିତା
ପାଣ୍ଡବମାନେ ଯେପରି କୁରୁ ଶେନାକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭଙ୍ଗ କରିଲେ, ସେପରି ତୁମର ପିତା ଯୁଦ୍ଧରେ ପାଣ୍ଡବ ଶେନାକୁ ଭଙ୍ଗ କରିଲେ।
ହତଵିଦ୍ରୁତସୈନ୍ଯାସ୍ତୁ ନିରୁତ୍ସାହା ଵିଚେତସଃ । ନିରୀକ୍ଷିତୁଂ ନ ଶେକୁସ୍ତେ ଭୀଷ୍ମମପ୍ରତିମଂ ରଣେ
ମୃତ ଓ ଭାଗିଯାଇଥିବା ଶେନା, ନିରୁତ୍ସାହ ଓ ଅସ୍ତିର ହୋଇ, ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେଖିବାକୁ ସମର୍ଥ ହେଲେ ନାହିଁ।
ମଧ୍ଯଂ ଗତମିଵାଦିତ୍ଯଂ ପ୍ରତପନ୍ତଂ ସ୍ଵତେଜସା । ତେ ଵଧ୍ଯମାନା ଭୀଷ୍ମେଣ ଶତଶୋଽଥ ସହସ୍ରଶଃ
ଭୀଷ୍ମ ଶତ ଏବଂ ହଜାର ଯୋଧାମାନେଙ୍କୁ ମାରୁଥିବାବେଳେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସୂର୍ଯ୍ୟର ପ୍ରଭା ପରି ଜ୍ୱଳି ଉଠିଥିଲେ।
କୁର୍ଵାଣଂ ସମରେ କର୍ମାଣ୍ଯତିମାନୁଷଵିକ୍ରମମ୍। ଵୀକ୍ଷାଂଚକ୍ରୁର୍ମହାରାଜ ପାଣ୍ଡଵା ଭଯପୀଡିତାଃ
ମହାରାଜ, ଭୀଷ୍ମ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅତିମାନବୀୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବାକୁ ଦେଖି, ପାଣ୍ଡବମାନେ ଭୟରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖୁଥିଲେ।
ତଥା ପାଣ୍ଡଵସୈନ୍ଯାନି ଦ୍ରାଵ୍ଯମାଣାନି ଭାରତ। ତ୍ରାତାରଂ ନାଧ୍ଯଗଚ୍ଛନ୍ତ ଗାଵଃ ପଙ୍କଗତା ଇଵ। ପିପୀଲିକା ଇଵ କ୍ଷୁଣ୍ଣା ଦୁର୍ବଲା ବଲିନା ରଣେ
ଭାରତ, ପାଣ୍ଡବ ଶେନା ଯୁଦ୍ଧରେ ହଟିଯାଉଥିଲା, କୌଣସି ରକ୍ଷକ ପାଇଲେ ନାହିଁ; ଏହା ମାଟିରେ ଅଟକିଥିବା ଗାଁ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଚିଁଡ଼ାଯାଇଥିବା ଦୁର୍ବଳ ପିପିଳିକା ପରି।
ତଥୈଵ ଯୋଧା ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଭୀଷ୍ମେଣାମିତ୍ରଘାତିନା। ସମରେ ମୃଦିତାଃ ସର୍ଵେ ପାଣ୍ଡଵାଃ ସହ ସୃଞ୍ଜଯୈଃ
ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଭୀଷ୍ମ ଅମିତ୍ରଘାତୀ, ସମସ୍ତ ପାଣ୍ଡବ ଓ ସୃଞ୍ଜୟମାନେଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଚିଁଡ଼ି ଦେଲେ।
ମହାରଥଂ ଭାରତ ଦୁଷ୍ପ୍ରକମ୍ପଂ ଶରୌଘିଣଂ ପ୍ରତପନ୍ତଂ ନରେନ୍ଦ୍ରାନ୍। ଭୀଷ୍ମଂ ନ ଶେକୁଃ ପ୍ରତିଵୀକ୍ଷିତୁଂ ତେ ଶରାର୍ଚିଷଂ ସୂର୍ଯମିଵାତପନ୍ତମ୍
ଭାରତ, ସେ ରାଜାମାନେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ସମର୍ଥ ହେଲେ ନାହିଁ, ଯିଏ ମହାରଥୀ, ଅଚଳ, ଶରବର୍ଷା କରୁଥିଲେ, ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟର ପ୍ରଭା ପରି ଜ୍ୱଳି ଉଠିଥିଲେ।
ଵିମୃଦ୍ଗତସ୍ତସ୍ଯ ତୁ ପାଣ୍ଡୁସେନା- ମସ୍ତଂ ଜଗାମାଥ ସହସ୍ରରଶ୍ମିଃ। ତତୋ ହି ଭୀଷ୍ମଃ ସବଲାନ୍ସସୈନ୍ଯା- ନ୍ନ୍ଯଵାରଯତ୍ପାଣ୍ଡୁସୁତାଞ୍ଶରୌଘୈଃ
ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପାଣ୍ଡବ ଶେନା ଚିଁଡ଼ାଯାଇ, ହଜାର କିରଣର ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଅସ୍ତମାନେ; ତାପରେ ଭୀଷ୍ମ ଶରବର୍ଷାରେ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନେ ଓ ତାଙ୍କ ଶେନାକୁ ରୋକି ଦେଲେ।
ମନୋଽଵହାରଂ ପ୍ରତି ସଂବଭୂଵ
ମନମାନେ ହଟିଯାଇଥିଲେ।
ଯୁଧ୍ଯତାମେଵ ତେଷାଂ ତୁ ଭାସ୍କରେଽସ୍ତମୁପାଗତେ। ସନ୍ଧ୍ଯା ସମଭଵଦ୍ଧୋରା ନାପଶ୍ଯାମ ତତୋ ରଣମ୍
ଯୁଦ୍ଧ ଚାଲିଥିବାବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେଲା; ତାପରେ, ଭାରତ, ଭୟଙ୍କର ସନ୍ଧ୍ୟା ଆସିଗଲା, ଆମେ ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖିପାରିଲୁ ନାହିଁ।
ତତୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରୋ ରାଜା ସନ୍ଧ୍ଯାଂ ସଂଦୃଶ୍ଯ ଭାରତ। ଵଧ୍ଯମାନଂ ଚ ଭୀଷ୍ମେଣ ତ୍ଯକ୍ତାସ୍ତ୍ରଂ ଭଯଵିହ୍ଵଲମ୍
ତାପରେ ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର ସନ୍ଧ୍ୟା ଦେଖିଲେ, ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କ ଶେନା ମାରାଯାଉଥିବା, ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ି ଭୟରେ ଅସ୍ତିର ହୋଇଥିବା।
ସ୍ଵସୈନ୍ଯଂ ଚ ପରାଵୃତ୍ତଂ ପଲାଯନପରାଯଣମ୍। ଭୀଷ୍ମଂ ଚ ଯୁଧି ସଂରବ୍ଧଂ ପୀଡଯନ୍ତଂ ମହାରଥମ୍
ତାଙ୍କ ନିଜ ଶେନା ପଛକୁ ହଟିଯାଉଥିବା, ପଳାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିବା, ଭୀଷ୍ମ ଯୁଦ୍ଧରେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ମହାରଥୀଙ୍କୁ ଦବାଇ ଦେଉଥିବା।
ସୋମକାଂଶ୍ଚ ଜିତାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନିରୁତ୍ସାହାନ୍ମହାରଥାନ୍। ` ନିଶାମୁଖଂ ଚ ସଂପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଘୋରରୂପଂ ଭଯାନକମ୍।' ଚିନ୍ତଯିତ୍ଵା ତତୋ ରାଜ୍ଞାମପହାରମକାରଯତ୍
ସୋମକମାନେ ହାରିଯାଇଥିବା, ମହାରଥୀମାନେ ନିରୁତ୍ସାହ ହୋଇଥିବା, ଭୟଙ୍କର ରାତିର ଆଗମନ ଦେଖି, ରାଜା ଚିନ୍ତା କରି ରାଜାମାନେଙ୍କୁ ହଟିବା ଆଜ୍ଞା ଦେଲେ।
ତତୋଽପହାରଂ ସୈନ୍ଯାନାଂ ଚକ୍ରେ ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ । ତଥୈଵ ତଵ ସୈନ୍ଯାନାମପହାରେ ହ୍ଯଭୂତ୍ତଦା
ତାପରେ ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଦୁଇପକ୍ଷର ସେନାକୁ ହଟାଇବା ପାଇଁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ; ସେହିପରି ତୁମ ସେନାମାନେ ମଧ୍ୟ ସେତେବେଳେ ଫେରିଗଲେ।
ତତୋଽପହାରଂ ସୈନ୍ଯାନାଂ କୃତ୍ଵା ତତ୍ର ମହାରଥାଃ । ନ୍ଯଵିଶନ୍ତ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ ସଂଗ୍ରାମେ କ୍ଷତଵିକ୍ଷତାଃ
ସେନାକୁ ହଟାଇଦେଇ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଆହତ ଓ କ୍ଲାନ୍ତ ମହାବୀରମାନେ, ହେ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେଠାରେ ବିଶ୍ରାମ କଲେ।
ଭୀଷ୍ମସ୍ଯ ସମରେ କର୍ମ ଚିନ୍ତଯାନାସ୍ତୁ ପାଣ୍ଡଵାଃ । ନାଲଭନ୍ତ ତଦା ଶାନ୍ତିଂ ଭୀଷ୍ମବାଣପ୍ରପୀଡିତାଃ
ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧକାର୍ଯ୍ୟ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରି, ପାଣ୍ଡବମାନେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ବାଣର ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଶାନ୍ତି ପାଇଲେ ନାହିଁ।
ଭୀଷ୍ମୋଽପି ସମରେ ଜିତ୍ଵା ପାଣ୍ଡଵାନ୍ସହ ସୃଞ୍ଜଯାନ୍। ପୂଜ୍ଯମାନସ୍ତଵ ସୁତୈର୍ଵନ୍ଦ୍ଯମାନଶ୍ଚ ଭାରତ
ଯୁଦ୍ଧରେ ପାଣ୍ଡବ ଓ ସୃଞ୍ଜୟମାନେ ହାରିଗଲାପରେ, ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ତୁମ ପୁଅମାନେ ସମ୍ମାନ ଓ ପ୍ରଶଂସା କଲେ, ହେ ଭାରତ।