ଯୁଗାନ୍ତମିଵ କୁର୍ଵାଣଂ ଭୀଷ୍ମଂ ଯୌଧିଷ୍ଠିରେ ବଲେ । ନାମୃଷ୍ଯତ ମହାବାହୁର୍ମାଧଵଃ ପରଵୀରହା
ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ସେନାରେ ଭୀଷ୍ମ ଯେପରି ଯୁଗର ଶେଷ ହେବା ପରି ରାଗରେ ତଣ୍ଡାୟିଥିଲେ, ଶତ୍ରୁବିରଙ୍କୁ ଦଳାଇବାରେ ପ୍ରବଳ ମାଧବ ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ସହିପାରିଲେନି।
ଉତ୍ସୃଜ୍ଯ ରଜତପ୍ରଖ୍ଯାନ୍ହଯାନ୍ପାର୍ଥସ୍ଯ ମାରିଷ । ଵାସୁଦେଵସ୍ତତୋ ଯୋଗୀ ପ୍ରଚସ୍କନ୍ଦ ମହାରଥାତ୍
ପାର୍ଥଙ୍କ ରୂପା ଭଳି ଚମକୁଥିବା ଘୋଡାକୁ ଛାଡି, ବାସୁଦେବ ଯୋଗୀ ସେ ମହାରଥରୁ ତୁରେ ଉତରିଗଲେ।
ଅଭିଦୁଦ୍ରାଵ ଭୀଷ୍ମଂ ସ ଭୁଜପ୍ରହରଣୋ ବଲୀ। ପ୍ରତୋଦପାଣିସ୍ତେଜସ୍ଵୀ ସିଂହଵଦ୍ଵିନଦନ୍ମୁହୁଃ
ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ହାତରେ ଚାବୁକ ନେଇ, ନିଜ ହାତକୁ ଅସ୍ତ୍ର ଭଳି କରି, ସେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଦିଗ୍ବଜୟୀ ସିଂହ ପରି ଘର୍ଜନ କରି କରି ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ଦାରଯନ୍ନିଵ ପଦ୍ଭ୍ଯାଂ ସ ଜଗତୀଂ ଜଗଦୀଶ୍ଵରଃ । କ୍ରୋଧତାମ୍ରେକ୍ଷଣଃ କୃଷ୍ଣୋ ଜିଘାଂସୁରମିତଦ୍ଯୁତିଃ
କ୍ରୋଧରେ ଚକ୍ଷୁ ଲାଲ ହୋଇଥିବା, ଜଗତର ନାଥ କୃଷ୍ଣ ନିଜ ପାଦରେ ପୃଥିବୀକୁ ଫାଟିଯିବା ପରି ଦେଖାଗଲେ, ଶତ୍ରୁକୁ ମାରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ତଣ୍ଡାୟିଥିଲେ।
ଗ୍ରସନ୍ନିଵ ଚ ତେଜାଂସି ତାଵକାନାଂ ମହାହଵେ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମାଧଵମାକ୍ରନ୍ଦେ ଭୀଷ୍ମାଯୋଦ୍ଯତମନ୍ତିକେ
ମହାଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମର ସେନାର ଶକ୍ତିକୁ ଗଳିଯିବା ପରି, ମାଧବ ରାଗରେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ନିକଟରେ ଆକ୍ରମଣ କରିବାକୁ ଯାଉଥିବାରେ ଦେଖାଗଲେ।
ହତୋ ଭୀଷ୍ମୋ ହତୋ ଭୀଷ୍ମ ଇତି ତତ୍ରସ୍ମ ସୈନିକାଃ । କ୍ରୋଶନ୍ତଃ ପ୍ରାଦ୍ରଵନ୍ସର୍ଵେ ଵାସୁଦେଵଭଯାତୁରାଃ
‘ଭୀଷ୍ମ ମରିଗଲେ! ଭୀଷ୍ମ ମରିଗଲେ!’—ଏହିପରି ଚିତ୍କାର କରି, ସମସ୍ତ ସେନା ଭୟରେ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ଦେଖି ଭାଗିଗଲେ।
ପୀତକୌଶେଯସଂଵୀତୋ ମଣିଶ୍ଯାମୋ ଜନାର୍ଦନଃ । ଶୁଶୁଭେ ଵିଦ୍ରଵନ୍ଭୀଷ୍ମଂ ଵିଦ୍ଯୁନ୍ମାଲୀ ଯଥାମ୍ବୁଦଃ
ପୀତ କୌଶେୟ ପରିଧାନ କରି, ମଣିର ଭଳି ଶ୍ୟାମ ଜନାର୍ଦନ, ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରିବା ସମୟରେ ବିଦ୍ୟୁତ ମାଲା ପରି ମେଘର ଭଳି ଚମକୁଥିଲେ।
ସ ସିଂହ ଇଵ ମାତଙ୍ଗଂ ଯଥର୍ଷଭ ଇଵର୍ଷଭମ୍ । ଅଭିଦୁଦ୍ରାଵ ଵେଗେନ ଵିନଦନ୍ଯାଦଵର୍ଷଭଃ
ସିଂହ ମାତଙ୍ଗକୁ ଆକ୍ରମଣ କରିବା ପରି, ବଳିଆ ମୃଗ ଅନ୍ୟ ମୃଗକୁ ଧାଇଯିବା ପରି, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜଣେ ଘର୍ଜନ କରି ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଧାଇଗଲେ।
ତମାପତନ୍ତଂ ସଂପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷମାହଵେ। ଅସଂଭ୍ରମଂ ରଣେ ଭୀଷ୍ମୋ ଵିଚକର୍ଷ ମହଦ୍ଧନୁଃ । ଉଵାଚ ଚୈଵ ଗୋଵିନ୍ଦମସଂଭ୍ରାନ୍ତେନ ଚେତସା
ଯୁଦ୍ଧରେ ପଦ୍ମନୟନ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ଭୀଷ୍ମ ଅଶାନ୍ତ ନ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ବଡ଼ ଧନୁଷ ଟାଣି, ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ମନରେ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଏହ୍ଯେହି ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷ ଦେଵଦେଵ ନମୋସ୍ତୁ ତେ । ମାମଦ୍ଯ ସାତ୍ଵତଶ୍ରେଷ୍ଠ ତାପଯସ୍ତ ମହାହଵେ
ଆସ, ଆସ, ପଦ୍ମନୟନ! ଦେବମାନଙ୍କ ଦେବ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ଆଜି ଏହି ମହାଯୁଦ୍ଧରେ, ସାତ୍ୱତମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋତେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦିଅନି।
ତ୍ଵଯା ହି ଦେଵ ସଂଗ୍ରାମେ ହତସ୍ଯାପି ମମାନଘ । ଶ୍ରେଯ ଏଵ ପରଂ କୃଷ୍ଣ ଲୋକେ ଭଵତି ସର୍ଵତଃ
ଦେବ, ଯଦି ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୋତେ ମାରିଦେଉଛ, ଦୋଷରହିତ କୃଷ୍ଣ, ଏହା ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ମୋ ପାଇଁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଭଲ।
ସଂଭାଵିତୋଽସ୍ମି ଗୋଵିନ୍ଦ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେନାଦ୍ଯ ସଂଯୁଗେ। ପ୍ରହରସ୍ଵ ଯଥେଷ୍ଟଂ ଵୈ ଦାସୋଽସ୍ମି ତଵ ଚାନଘ
ଗୋବିନ୍ଦ, ଆଜି ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ତିନି ଲୋକରେ ମୁଁ ସମ୍ମାନିତ ହେଉଛି। ଦୋଷରହିତ, ଚାହିଲେ ମାରିଦିଅ, ମୁଁ ତୁମର ଦାସ।
ଅନ୍ଵଗେଵ ତତଃ ପାର୍ଥଃ ସମଭିଦ୍ରୁତ୍ଯ କେଶଵମ୍ । ନିଜଗ୍ରାହ ମହାବାହୁର୍ବାହୁଭ୍ଯାଂ ପରିଗୃହ୍ଯ ଵୈ
ତାପରେ ପାର୍ଥ, କେଶବଙ୍କ ପଛରେ ଧାଇ, ନିଜ ପ୍ରବଳ ବାହୁରେ ତାଙ୍କୁ ଧରି, ଭଲଭାବେ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ।
ନିଗୃହ୍ଯମାଣଃ ପାର୍ଥେନ କୃଷ୍ଣୋ ରାଜୀଵଲୋଚନଃ । ଜଗାମୈଵୈନମାଦାଯ ଵେଗେନ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଃ
ପାର୍ଥଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଟକାଯିବାରେ, ପଦ୍ମନୟନ କୃଷ୍ଣ, ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ତାଙ୍କୁ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଉଠାଇ ନେଲେ।
ପାର୍ଥସ୍ତୁ ଵିଷ୍ଟଭ୍ଯ ବଲାଚ୍ଚରଣୌ ପରଵୀରହା । ନିଜଗ୍ରାହ ହୃଷୀକେଶଂ କଥଂଚିଦ୍ଦଶମେ ପଦେ
ପାର୍ଥ, ଶକ୍ତି ଦେଇ ଚରଣକୁ ଭୂମିରେ ଉପରେ ରଖି, କିପରି ହେଉଛି ଦଶମ ପଦରେ ହୃଷୀକେଶଙ୍କୁ ଧରିପାରିଲେ।
ତତ ଏଵମୁଵାଚାର୍ତଃ କ୍ରୋଧପର୍ଯାକୁଲେକ୍ଷଣମ୍ । ନିଃଶ୍ଵସନ୍ତଂ ଯଥା ନାଗମର୍ଜୁନଃ ପ୍ରଣଯାତ୍ସଖା
ତାପରେ ଅର୍ଜୁନ, ବିପର୍ଯ୍ୟସ୍ତ ଚକ୍ଷୁ, କ୍ରୋଧରେ ଭରି, ଅସ୍ଥିର ଶ୍ୱାସ ନେଉଥିବା ସାପ ପରି, ମିତ୍ରତାରେ ସଖାକୁ କହିଲେ।
ନିଵର୍ତସ୍ଵ ମହାବାହୋ ନାନୃତଂ କର୍ତୁମର୍ହସି । ଯତ୍ତ୍ଵଯା କଥିତଂ ପୂର୍ଵଂ ନ ଯୋତ୍ସ୍ଯାମୀତି କେଶଵ
ମହାବାହୁ, ଫେରିଯାଅ! ତୁମେ ମିଥ୍ୟା କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। କେଶବ, ଆଗରୁ ତୁମେ କହିଥିଲ, 'ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି ନାହିଁ'।
ମିଥ୍ଯାଵାଦୀତି ଲୋକାସ୍ତ୍ଵାଂ କଥଯିଷ୍ଯନ୍ତି ମାଧଵ । ମମୈଷ ଭାରଃ ସର୍ଵୋ ହି ହନିଷ୍ଯାମି ପିତାମହମ୍
ମାଧବ, ଲୋକେ ତୁମକୁ ମିଥ୍ୟାବାଦୀ କହିବେ। ସମସ୍ତ ଭାର ମୋର; ମୁଁ ପିତାମହଙ୍କୁ ମାରିଦେବି।
ଶପେ କେଶଵ ଶସ୍ତ୍ରେଣ ସତ୍ଯେନ ସୁକୃତେନ ଚ। ଅନ୍ତଂ ଯଥା ଗମିଷ୍ଯାମି ଶତ୍ରୂଣାଂ ଶତ୍ରୁସୂଦନ
କେଶବ, ମୁଁ ମୋ ଶସ୍ତ୍ର, ସତ୍ୟ ଓ ନିକ ଦେଇ ଶପଥ କରୁଛି — ଶତ୍ରୁସୂଦନ, ମୁଁ ମୋ ଶତ୍ରୁମାନେଙ୍କର ଶେଷ କରିବି।
ଅଦ୍ଯୈଵ ପଶ୍ଯ ଦୁର୍ଧର୍ଷଂ ପାତ୍ଯମାନଂ ମହାରଥମ୍ । ତାରାପତିମିଵାପୂର୍ଣମନ୍ତକାଲେ ଯଦୃଚ୍ଛଯା
ଆଜି ତୁମେ ଦେଖ, ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ମହାରଥୀ ତାରାପତି ପରି ନିଜ ଶେଷ ସମୟରେ ପଡ଼ୁଛି।
ମାଧଵସ୍ତୁ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଫଲ୍ଗୁନସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। `ଅଭଵତ୍ପରମପ୍ରୀତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପାର୍ଥସ୍ଯ ଵିକ୍ରମମ୍'। ନ କିଂଚିଦୁକ୍ତ୍ଵା ସକ୍ରୋଧ ଆରୁରୋହ ରଥଂ ପୁନଃ
ମାଧବ ମହାତ୍ମା ଫଳ୍ଗୁନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ଓ ପାର୍ଥଙ୍କର ପ୍ରତାପ ଦେଖି ବହୁତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ; କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ କ୍ରୋଧରେ ଆଉଥରେ ରଥରେ ଚଢ଼ିଲେ।
ତୌ ରଥସ୍ଥୌ ନରଵ୍ଯାଘ୍ରୌ ଭୀଷ୍ମଃ ଶାନ୍ତନଵଃ ପୁନଃ। ଵଵର୍ଷ ଶରଵର୍ଷେଣ ମେଘୋ ଵୃଷ୍ଟ୍ଯା ଯଥାଽଚଲୌ
ସେ ଦୁଇ ଜଣ ରଥରେ ଥିବା ମନୁଷ୍ୟ ସିଂହମାନେ, ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ ପୁନି ମେଘ ମାନ୍ୟ ପରି ପହଁରେ ଶରବର୍ଷା କରିଲେ।
ପ୍ରାଣାନାଦତ୍ତ ଯୋଧାନାଂ ପିତା ଦେଵଵ୍ରତସ୍ତଵ। ଗଭସ୍ତିଭିରିଵାଦିତ୍ଯସ୍ତେଜାଂସି ଶିଶିରାତ୍ଯଯେ
ତୁମର ପିତା ଦେବବ୍ରତ ଯୋଧାମାନେଙ୍କର ପ୍ରାଣ ନେଲେ, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ନିଜ କିରଣରେ ଶିତ ଋତୁର ଶେଷରେ ତାପ ନେଇଯାଏ।
ଯଥା କୁରୂଣାଂ ସୈନ୍ଯାନି ବଭଞ୍ଜୁର୍ଯୁଧି ପାଣ୍ଡଵାଃ । ତଥା ପାଣ୍ଡଵସୈନ୍ଯାନି ବଭଞ୍ଜ ଯୁଧି ତେ ପିତା
ପାଣ୍ଡବମାନେ ଯେପରି କୁରୁ ଶେନାକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭଙ୍ଗ କରିଲେ, ସେପରି ତୁମର ପିତା ଯୁଦ୍ଧରେ ପାଣ୍ଡବ ଶେନାକୁ ଭଙ୍ଗ କରିଲେ।
ହତଵିଦ୍ରୁତସୈନ୍ଯାସ୍ତୁ ନିରୁତ୍ସାହା ଵିଚେତସଃ । ନିରୀକ୍ଷିତୁଂ ନ ଶେକୁସ୍ତେ ଭୀଷ୍ମମପ୍ରତିମଂ ରଣେ
ମୃତ ଓ ଭାଗିଯାଇଥିବା ଶେନା, ନିରୁତ୍ସାହ ଓ ଅସ୍ତିର ହୋଇ, ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେଖିବାକୁ ସମର୍ଥ ହେଲେ ନାହିଁ।
ମଧ୍ଯଂ ଗତମିଵାଦିତ୍ଯଂ ପ୍ରତପନ୍ତଂ ସ୍ଵତେଜସା । ତେ ଵଧ୍ଯମାନା ଭୀଷ୍ମେଣ ଶତଶୋଽଥ ସହସ୍ରଶଃ
ଭୀଷ୍ମ ଶତ ଏବଂ ହଜାର ଯୋଧାମାନେଙ୍କୁ ମାରୁଥିବାବେଳେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସୂର୍ଯ୍ୟର ପ୍ରଭା ପରି ଜ୍ୱଳି ଉଠିଥିଲେ।
କୁର୍ଵାଣଂ ସମରେ କର୍ମାଣ୍ଯତିମାନୁଷଵିକ୍ରମମ୍। ଵୀକ୍ଷାଂଚକ୍ରୁର୍ମହାରାଜ ପାଣ୍ଡଵା ଭଯପୀଡିତାଃ
ମହାରାଜ, ଭୀଷ୍ମ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅତିମାନବୀୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବାକୁ ଦେଖି, ପାଣ୍ଡବମାନେ ଭୟରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖୁଥିଲେ।
ତଥା ପାଣ୍ଡଵସୈନ୍ଯାନି ଦ୍ରାଵ୍ଯମାଣାନି ଭାରତ। ତ୍ରାତାରଂ ନାଧ୍ଯଗଚ୍ଛନ୍ତ ଗାଵଃ ପଙ୍କଗତା ଇଵ। ପିପୀଲିକା ଇଵ କ୍ଷୁଣ୍ଣା ଦୁର୍ବଲା ବଲିନା ରଣେ
ଭାରତ, ପାଣ୍ଡବ ଶେନା ଯୁଦ୍ଧରେ ହଟିଯାଉଥିଲା, କୌଣସି ରକ୍ଷକ ପାଇଲେ ନାହିଁ; ଏହା ମାଟିରେ ଅଟକିଥିବା ଗାଁ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଚିଁଡ଼ାଯାଇଥିବା ଦୁର୍ବଳ ପିପିଳିକା ପରି।
ତଥୈଵ ଯୋଧା ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଭୀଷ୍ମେଣାମିତ୍ରଘାତିନା। ସମରେ ମୃଦିତାଃ ସର୍ଵେ ପାଣ୍ଡଵାଃ ସହ ସୃଞ୍ଜଯୈଃ
ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଭୀଷ୍ମ ଅମିତ୍ରଘାତୀ, ସମସ୍ତ ପାଣ୍ଡବ ଓ ସୃଞ୍ଜୟମାନେଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଚିଁଡ଼ି ଦେଲେ।
ମହାରଥଂ ଭାରତ ଦୁଷ୍ପ୍ରକମ୍ପଂ ଶରୌଘିଣଂ ପ୍ରତପନ୍ତଂ ନରେନ୍ଦ୍ରାନ୍। ଭୀଷ୍ମଂ ନ ଶେକୁଃ ପ୍ରତିଵୀକ୍ଷିତୁଂ ତେ ଶରାର୍ଚିଷଂ ସୂର୍ଯମିଵାତପନ୍ତମ୍
ଭାରତ, ସେ ରାଜାମାନେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ସମର୍ଥ ହେଲେ ନାହିଁ, ଯିଏ ମହାରଥୀ, ଅଚଳ, ଶରବର୍ଷା କରୁଥିଲେ, ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟର ପ୍ରଭା ପରି ଜ୍ୱଳି ଉଠିଥିଲେ।