ଯତ୍ପୁରା କଥିତଂ ଵୀର ତ୍ଵଯା ରାଜ୍ଞାଂ ସମାଗମେ। ଵିରାଟନଗରେ ତାତ ସଞ୍ଜଯସ୍ଯ ସମୀପତଃ
ହେ ବୀର, ଯେଉଁ କଥା ତୁମେ ପୂର୍ବେ ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ବିରାଟନଗରେ, ସଞ୍ଜୟଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ କହିଥିଲ, ସେଠି—
ଭୀଷ୍ମଦ୍ରୋଣମୁଖାନ୍ସର୍ଵାନ୍ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ସୈନିକାନ୍ । ସାନୁବନ୍ଧାନ୍ହନିଷ୍ଯାମି ଯେ ମାଂ ଯୋତ୍ସ୍ଯନ୍ତି ସଙ୍ଗରେ
ଭୀଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ ଓ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ସମସ୍ତ ସେନାପତିମାନେ ସହିତ, ଯେଉଁମାନେ ମୋ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବେ, ସେମାନଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀମାନେ ସହିତ ମୁଁ ମାରିଦେବି।
ଇତି ତତ୍କୁରୁ କୌନ୍ତେଯ ସତ୍ଯଂ ଵାକ୍ଯମରିନ୍ଦମ। କ୍ଷତ୍ରଧର୍ମମନୁସ୍ମୃତ୍ଯ ଯୁଧ୍ଯସ୍ଵ ଵିଗତଜ୍ଵରଃ
କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର, ଏହି କଥା ସତ୍ୟ। ତୁମେ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଜୟ କରିଥିବା, ବୀରର ଧର୍ମକୁ ମନେ ରଖି, ଚିନ୍ତା ଛାଡି ଯୁଦ୍ଧ କର।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତୋ ଵାସୁଦେଵେନ ତିର୍ଯଗ୍ଦୃଷ୍ଟିରଧୋମୁଖଃ। ଅକାମ ଇଵ ବୀଭତ୍ସୁରିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ବାସୁଦେବଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ବୀଭତ୍ସୁ ତାଙ୍କୁ ଚାହିଁ, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ଅନିଚ୍ଛାରେ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଅଵଧ୍ଯାନାଂ ଵଧଂ କୃତ୍ଵା ରାଜ୍ଯଂ ଵା ନରକୋତ୍ତରମ୍ । ଦୁଃଖାନି ଵନଵାସେ ଵା କିଂ ନୁ ମେ ସୁକୃତଂ ଭଵେତ୍
ଯେଉଁମାନେ ମରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ସେମାନେକୁ ମାରିବା ପରେ, ଏହି ରାଜ୍ୟ କିମ୍ବା ଅରଣ୍ୟର କଷ୍ଟ, କଣ ମୋ ପାଇଁ ମঙ্গল ଆଣିବ?
ଚୋଦଯାଶ୍ଵାନ୍ଯତୋ ଭୀଷ୍ମଃ କରିଷ୍ଯେ ଵଚନଂ ତଵ। ପାତଯିଷ୍ଯାମି ଦୁର୍ଧର୍ଷଂ ଭୀଷ୍ମଂ କୁରୁପିତାମହମ୍
ଘୋଡାଗୁଡିକୁ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଦିଗରେ ଚଳା। ତୁମେ ଯାହା କହିଛ, ମୁଁ କରିବି। ମୁଁ କୁରୁବଂଶର ପିତାମହ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ପତିତ କରିଦେବି।
ସ ଚାଶ୍ଵାନ୍ରଜତପ୍ରଖ୍ଯାଂଶ୍ଚୋଦଯାମାସ ମାଧଵଃ। ଯତୋ ଭୀଷ୍ମସ୍ତତୋ ରାଜନ୍ଦୁଷ୍ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯୋ ରଶ୍ମିଵାନିଵ
ତାପରେ ମାଧବ ରଜତ ପ୍ରଭା ଘୋଡାଗୁଡିକୁ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଦିଗରେ ଚଳାଇଲେ, ଯେଉଁ ଭୀଷ୍ମ ତୀବ୍ର ରବି ପରି ଦେଖିବାକୁ ଅସମ୍ଭବ।
ତତସ୍ତତ୍ପୁନରାଵୃତ୍ତଂ ଯୁଧିଷ୍ଠିରବଲଂ ମହତ୍। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପାର୍ଥଂ ମହାବାହୁଂ ଭୀଷ୍ମାଯୋଦ୍ଯତମାହଵେ
ପାର୍ଥ ମହାବାହୁ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଆଗେ ବଢ଼ିବାକୁ ଦେଖି, ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ବଡ଼ ସେନା ପୁଣି ଯୁଦ୍ଧକୁ ଫେରିଲା।
ତତୋ ଭୀଷ୍ମଃ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ସିଂହଵଦ୍ଵିନଦନ୍ମୁହୁଃ । ଧନଂଜଯରଥଂ ଶୀଘ୍ରଂ ଶରଵର୍ଷୈରଵାକିରତ୍
ତାପରେ କୁରୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୀଷ୍ମ, ସିଂହ ପରି ଗର୍ଜନ କରି, ଧନଞ୍ଜୟଙ୍କ ରଥକୁ ତୀରବର୍ଷାରେ ଶୀଘ୍ର ଢାକିଦେଲେ।
କ୍ଷଣେନ ସ ରଥସ୍ତସ୍ଯ ସହଯଃ ସହସାରଥିଃ । ଶରଵର୍ଷେଣ ମହତା ନ ପ୍ରାଜ୍ଞାଯତ ଭାରତ
କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ, ଏହି ରଥ, ଯୋଧା ଓ ସାରଥି ସହିତ, ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ତୀରବର୍ଷାରେ ଏତେ ଢାକିଗଲା, ଯେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଲା ନାହିଁ।
ଵାସୁଦେଵସ୍ତ୍ଵସଂଭ୍ରାନ୍ତୋ ଧୈର୍ଯମାସ୍ଥାଯ ସତ୍ଵରଃ । ଚୋଦଯାମାସ ତାନଶ୍ଵାନ୍ଵିନୁନ୍ନାନ୍ଭୀଷ୍ମସାଯକୈଃ
ବାସୁଦେବ, ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ତୀରରେ ଘୋଡାଗୁଡିକୁ ଆଘାତ ଲାଗିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଅଶାନ୍ତ ହେଉନି, ଦୃଢ଼ ହୃଦୟରେ ଶୀଘ୍ର ଚଳାଇଲେ।
ତତଃ ପାର୍ଥୋ ଧନୁର୍ଗୃହ୍ଯ ଦିଵ୍ଯଂ ଜଲଦନିଃସ୍ଵନମ୍ । ପାତଯାମାସ ଭୀଷ୍ମସ୍ଯ ଧନୁଶ୍ଛିତ୍ତ୍ଵା ଶିତୈଃ ଶରୈଃ
ତାପରେ ପାର୍ଥ, ମେଘର ରବ ପରି ଶବ୍ଦ କରୁଥିବା ଦିବ୍ୟ ଧନୁଷ ଧରି, ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଧନୁଷକୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରରେ କାଟି ଭୂମିକୁ ପତିତ କରିଦେଲେ।
ସ ଚ୍ଛିନ୍ନଧନ୍ଵା କୌରଵ୍ଯଃ ପୁନରନ୍ଯନ୍ମହଦ୍ଧନୁଃ । ନିମେଷାନ୍ତରମାତ୍ରେଣ ସଜ୍ଯଂ ଚକ୍ରେ ପିତା ତଵ
କୌରବବଂଶୀ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଧନୁଷ କାଟି ଦିଆଯିବା ପରେ, ଏକ ମହା ଧନୁଷ ନିଅନ୍ତୁ, ଚକ୍ଷୁ ମିଛିବା ମାତ୍ରରେ ତାହାକୁ ତଣିଲେ।
ଚକର୍ଷ ଚ ତତୋ ଦୋର୍ଭ୍ଯାଂ ଧନୁର୍ଜଲଦନିଃସ୍ଵନମ୍ । ଅଥାସ୍ଯ ତଦପି କ୍ରୁଦ୍ଧଶ୍ଚିଚ୍ଛେଦ ଧନୁରର୍ଜୁନଃ । ତସ୍ଯ ତତ୍ପୂଜଯାମାସ ଲାଘଵଂ ଶନ୍ତନୋଃ ସୁତଃ
ସେ ଦୁଇ ହାତରେ ଧନୁଷ ତଣିଲେ, ମେଘର ରବ ହେଲା; ତାପରେ ଅର୍ଜୁନ କ୍ରୋଧରେ ଏହି ଧନୁଷକୁ ମଧ୍ୟ କାଟିଦେଲେ। ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ର ତାଙ୍କ ତ୍ୱରିତ କୌଶଳକୁ ସମ୍ମାନ କଲେ।
ଗାଙ୍ଗେଯସ୍ତ୍ଵବ୍ରଵୀତ୍ପାର୍ଥଂ ଧନ୍ଵିଶ୍ରେଷ୍ଠମରିଂଦମ। ସାଧୁସାଧୁ ମହାବାହୋ ସାଧୁ କୁନ୍ତୀସୁତେତି ଚ
ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ, ପାର୍ଥଙ୍କୁ, ଧନୁଷ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶତ୍ରୁଜୟୀକୁ କହିଲେ: 'ଭଲ ଭଲ, ମହାବାହୁ! ଭଲ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର!'
ସମାଭାଷ୍ଯୈଵମପରଂ ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ରୁଚିରଂ ଧନୁଃ। ମୁମୋଚ ସମରେ ଭୀଷ୍ମଃ ଶରାନ୍ପାର୍ଥରଥଂ ପ୍ରତି
ଏପରି କହି, ଭୀଷ୍ମ ଏକ ରୂପବାନ୍ ଧନୁଷ ନେଇ, ଯୁଦ୍ଧରେ ପାର୍ଥଙ୍କ ରଥକୁ ତୀର ଛାଡିଲେ।
ଅଦର୍ଶଯଦ୍ଵସୁଦେଵୋ ହଯଯାନେ ପରଂ ବଲମ୍। ମୋଘାନ୍କୁର୍ଵଞ୍ଶରାଂସ୍ତସ୍ଯ ମଣ୍ଡଲାନି ନିଦର୍ଶଯନ୍
ବାସୁଦେବ ଘୋଡା ଚଳାଇବାରେ ଅତିଶୟ କୌଶଳ ଦେଖାଇଲେ, ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ତୀରଗୁଡିକୁ ଅସଫଳ କରି, ରଥକୁ ଚକ୍ରାକାର ଘୁଞ୍ଚାଇଲେ।
ଶୁଶୁଭାତେ ନରଵ୍ଯାଘ୍ରୌ ତୌ ଭୀଷ୍ମଶରଵିକ୍ଷତୌ । ଗୋଵୃଷାଵିଵ ସଂରବ୍ଧୌ ଵିଷାଣୋଲ୍ଲିଖିତାଙ୍କିତୌ
ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ତୀରରେ ଆଘାତ ଲାଗିଥିବା, ସେ ଦୁଇ ନରସିଂହ, ରୋଷିତ ବଳଦ ପରି, ଶରର ଚିହ୍ନରେ ଶୋଭା ପାଇଲେ।
ଵାସୁଦେଵସ୍ତୁ ସଂପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ପାର୍ଥସ୍ଯ ମୃଦୁଯୁଦ୍ଧତାମ୍ । ଭୀଷ୍ମଂ ଚ ଶରଵର୍ଷାଣି ସୃଜନ୍ତମନିଶଂ ଯୁଧି
ବାସୁଦେବ, ପାର୍ଥଙ୍କ ସାଧାରଣ ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖି, ଭୀଷ୍ମ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅବିରତ ତୀରବର୍ଷା କରୁଥିବାକୁ ଦେଖିଲେ—
ପ୍ରତପନ୍ତମିଵାଦିତ୍ଯଂ ମଧ୍ଯମାସାଦ୍ଯ ସେନଯୋଃ । ଵରାନ୍ଵରାନ୍ଵିନିଘ୍ନନ୍ତଂ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରସ୍ଯ ସୈନିକାନ୍
—ସେନା ମଧ୍ୟରେ ତୀବ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଜ୍ୱଳି, ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରଙ୍କ ସେନାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯୋଧାମାନେକୁ ପରାଜିତ କରୁଥିଲେ।
ଯୁଗାନ୍ତମିଵ କୁର୍ଵାଣଂ ଭୀଷ୍ମଂ ଯୌଧିଷ୍ଠିରେ ବଲେ । ନାମୃଷ୍ଯତ ମହାବାହୁର୍ମାଧଵଃ ପରଵୀରହା
ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ସେନାରେ ଭୀଷ୍ମ ଯେପରି ଯୁଗର ଶେଷ ହେବା ପରି ରାଗରେ ତଣ୍ଡାୟିଥିଲେ, ଶତ୍ରୁବିରଙ୍କୁ ଦଳାଇବାରେ ପ୍ରବଳ ମାଧବ ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ସହିପାରିଲେନି।
ଉତ୍ସୃଜ୍ଯ ରଜତପ୍ରଖ୍ଯାନ୍ହଯାନ୍ପାର୍ଥସ୍ଯ ମାରିଷ । ଵାସୁଦେଵସ୍ତତୋ ଯୋଗୀ ପ୍ରଚସ୍କନ୍ଦ ମହାରଥାତ୍
ପାର୍ଥଙ୍କ ରୂପା ଭଳି ଚମକୁଥିବା ଘୋଡାକୁ ଛାଡି, ବାସୁଦେବ ଯୋଗୀ ସେ ମହାରଥରୁ ତୁରେ ଉତରିଗଲେ।
ଅଭିଦୁଦ୍ରାଵ ଭୀଷ୍ମଂ ସ ଭୁଜପ୍ରହରଣୋ ବଲୀ। ପ୍ରତୋଦପାଣିସ୍ତେଜସ୍ଵୀ ସିଂହଵଦ୍ଵିନଦନ୍ମୁହୁଃ
ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ହାତରେ ଚାବୁକ ନେଇ, ନିଜ ହାତକୁ ଅସ୍ତ୍ର ଭଳି କରି, ସେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଦିଗ୍ବଜୟୀ ସିଂହ ପରି ଘର୍ଜନ କରି କରି ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ଦାରଯନ୍ନିଵ ପଦ୍ଭ୍ଯାଂ ସ ଜଗତୀଂ ଜଗଦୀଶ୍ଵରଃ । କ୍ରୋଧତାମ୍ରେକ୍ଷଣଃ କୃଷ୍ଣୋ ଜିଘାଂସୁରମିତଦ୍ଯୁତିଃ
କ୍ରୋଧରେ ଚକ୍ଷୁ ଲାଲ ହୋଇଥିବା, ଜଗତର ନାଥ କୃଷ୍ଣ ନିଜ ପାଦରେ ପୃଥିବୀକୁ ଫାଟିଯିବା ପରି ଦେଖାଗଲେ, ଶତ୍ରୁକୁ ମାରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ତଣ୍ଡାୟିଥିଲେ।
ଗ୍ରସନ୍ନିଵ ଚ ତେଜାଂସି ତାଵକାନାଂ ମହାହଵେ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମାଧଵମାକ୍ରନ୍ଦେ ଭୀଷ୍ମାଯୋଦ୍ଯତମନ୍ତିକେ
ମହାଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମର ସେନାର ଶକ୍ତିକୁ ଗଳିଯିବା ପରି, ମାଧବ ରାଗରେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ନିକଟରେ ଆକ୍ରମଣ କରିବାକୁ ଯାଉଥିବାରେ ଦେଖାଗଲେ।
ହତୋ ଭୀଷ୍ମୋ ହତୋ ଭୀଷ୍ମ ଇତି ତତ୍ରସ୍ମ ସୈନିକାଃ । କ୍ରୋଶନ୍ତଃ ପ୍ରାଦ୍ରଵନ୍ସର୍ଵେ ଵାସୁଦେଵଭଯାତୁରାଃ
‘ଭୀଷ୍ମ ମରିଗଲେ! ଭୀଷ୍ମ ମରିଗଲେ!’—ଏହିପରି ଚିତ୍କାର କରି, ସମସ୍ତ ସେନା ଭୟରେ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ଦେଖି ଭାଗିଗଲେ।
ପୀତକୌଶେଯସଂଵୀତୋ ମଣିଶ୍ଯାମୋ ଜନାର୍ଦନଃ । ଶୁଶୁଭେ ଵିଦ୍ରଵନ୍ଭୀଷ୍ମଂ ଵିଦ୍ଯୁନ୍ମାଲୀ ଯଥାମ୍ବୁଦଃ
ପୀତ କୌଶେୟ ପରିଧାନ କରି, ମଣିର ଭଳି ଶ୍ୟାମ ଜନାର୍ଦନ, ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରିବା ସମୟରେ ବିଦ୍ୟୁତ ମାଲା ପରି ମେଘର ଭଳି ଚମକୁଥିଲେ।
ସ ସିଂହ ଇଵ ମାତଙ୍ଗଂ ଯଥର୍ଷଭ ଇଵର୍ଷଭମ୍ । ଅଭିଦୁଦ୍ରାଵ ଵେଗେନ ଵିନଦନ୍ଯାଦଵର୍ଷଭଃ
ସିଂହ ମାତଙ୍ଗକୁ ଆକ୍ରମଣ କରିବା ପରି, ବଳିଆ ମୃଗ ଅନ୍ୟ ମୃଗକୁ ଧାଇଯିବା ପରି, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜଣେ ଘର୍ଜନ କରି ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଧାଇଗଲେ।
ତମାପତନ୍ତଂ ସଂପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷମାହଵେ। ଅସଂଭ୍ରମଂ ରଣେ ଭୀଷ୍ମୋ ଵିଚକର୍ଷ ମହଦ୍ଧନୁଃ । ଉଵାଚ ଚୈଵ ଗୋଵିନ୍ଦମସଂଭ୍ରାନ୍ତେନ ଚେତସା
ଯୁଦ୍ଧରେ ପଦ୍ମନୟନ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ଭୀଷ୍ମ ଅଶାନ୍ତ ନ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ବଡ଼ ଧନୁଷ ଟାଣି, ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ମନରେ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଏହ୍ଯେହି ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷ ଦେଵଦେଵ ନମୋସ୍ତୁ ତେ । ମାମଦ୍ଯ ସାତ୍ଵତଶ୍ରେଷ୍ଠ ତାପଯସ୍ତ ମହାହଵେ
ଆସ, ଆସ, ପଦ୍ମନୟନ! ଦେବମାନଙ୍କ ଦେବ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ଆଜି ଏହି ମହାଯୁଦ୍ଧରେ, ସାତ୍ୱତମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋତେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦିଅନି।