ଅପାତଯଦ୍ଧ୍ଵଜାଂଶ୍ଚୈଵ ରଥିନଶ୍ଚ ଶିତୈଃ ଶରୈଃ । ମୁଣ୍ଡତାଲଵନାନୀଵ ଚକାର ସ ରଥଵ୍ରଜାନ୍
ସେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଧ୍ୱଜ ଓ ରଥୀମାନେଙ୍କୁ ଭୂଇଁକୁ ପଡ଼ାଇଲେ; ରଥମାନେ ମୁଣ୍ଡ ହୀନ ତାଳବନ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ନିର୍ମନୁଷ୍ଯାନ୍ରଥାନ୍ରାଜନ୍ଗଜାନଶ୍ଵାଂଶ୍ଚ ସଂଯୁଗେ। ଅକରୋତ୍ସ ମହାବାହୁଃ ସର୍ଵଶସ୍ତ୍ରଭୃତାଂ ଵରଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ, ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେଷ୍ଠ, ରଥ, ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ମନୁଷ୍ୟ ଶୂନ୍ୟ କରିଦେଲେ, ରାଜା।
ତସ୍ଯ ଜ୍ଯାତଲନିର୍ଘୋଷଂ ଵିସ୍ଫୂର୍ଜିତମିଵାଶନେଃ। ନିଶମ୍ଯ ସର୍ଵଭୂତାନି ସମକମ୍ପନ୍ତ ଭାରତ
ତାଙ୍କର ଧନୁଷ ତାରର ଧ୍ୱନି, ବିଜୁଳିର ଗର୍ଜନ ପରି ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ, ଭାରତ, କମ୍ପିଉଥିଲେ।
ଅମୋଘା ହ୍ଯପତ୍ନବାଣାଃ ପିତୁସ୍ତେ ଭରତର୍ଷଭ। ନାସଜ୍ଜନ୍ତ ତନୁତ୍ରେଷୁ ଭୀଷ୍ମଚାପଚ୍ଯୁତାଃ ଶରାଃ
ତୁମ ପିତାଙ୍କ ଧନୁଷରୁ ଛୁଟିଥିବା ବାଣମାନେ, ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, କେବେ ବ୍ୟର୍ଥ ହେଉନଥିଲେ; ବୀଷ୍ମଙ୍କ ବାଣ କେବେ ଦୁର୍ବଳ ଲକ୍ଷ୍ୟରେ ଅଟକୁନଥିଲା।
ହତଵୀରାନ୍ରଥାନ୍ରାଜନ୍ସଂଯୁକ୍ତାଞ୍ଜଵନୈର୍ହଯୈଃ । ଅପଶ୍ଯାମ ମହାରାଜ ହ୍ରିଯମାଣାନ୍ରଣାଜିରେ
ହେ ରାଜା, ଆମେ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଦେଖିଲୁ ଯେ, ମୃତ ବୀରମାନେ ଯୋଜିଥିବା ତୀବ୍ର ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଚଳିଥିବା ରଥଗୁଡ଼ିକୁ ଉଠାଇ ନେଯାଯାଉଛି।
ଚେଦିକାଶିକରୂଷାଣାଂ ସହସ୍ରାଣି ଚତୁର୍ଦଶ । ମହାରଥାଃ ସମାଖ୍ଯାତାଃ କଲପୁତ୍ରାସ୍ତନୁତ୍ଯଜଃ । ଅପରାଵର୍ତିନଃ ସର୍ଵେ ସୁଵର୍ଣଵିକୃତଧ୍ଵଜାଃ
ଚେଦି, କାଶୀ ଓ କରୂଷ ଦେଶର ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ହଜାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରଥୀ, ଯେଉଁମାନେ ରାଜପୁତ୍ର ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସମସ୍ତେ ସୁନାର ଝଣ୍ଡା ଲଗାଇଥିଲେ, ସେମାନେ କେବେ ପଛକୁ ଫେରିଲେ ନାହିଁ।
ସଂଗ୍ରାମେ ଭୀଷ୍ମମାସାଦ୍ଯ ଵ୍ଯାଦିତାସ୍ଯମିଵାନ୍ତକମ୍। ନିମଗ୍ନାଃ ପରଲୋକାଯ ସଵାଜିରଥକୁଞ୍ଜରାଃ
ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ସାମ୍ନା କରି, ମୃତ୍ୟୁଙ୍କ ଖୋଲା ମୁହଁ ପରି ଦେଖି, ଘୋଡ଼ା, ରଥ ଓ ହାତୀ ସହିତ ପରଲୋକକୁ ବିଲୀନ ହେଲେ।
ଭଗ୍ନାକ୍ଷୋପସ୍କରାନ୍କାଂଶ୍ଚିଦ୍ଭଗ୍ନଚକ୍ରାଂଶ୍ଚ ଭାରତ। ଅପଶ୍ଯାମ ମହାରାଜ ଶତଶୋଽଥ ସହସ୍ରଶଃ
ହେ ରାଜା, ଆମେ ଶତେ ଶତେ ଓ ହଜାରେ ହଜାର ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ରଥ, ଭାଙ୍ଗିଥିବା ଚକ୍ର ଓ ଅଂଶପୂର୍ଣ୍ଣ ଦେଖିଲୁ।
ସଵରୂଥୈ ରଥୈର୍ଭଗ୍ନୈ ରଥିଭିଶ୍ଚ ନିପାତିତୈଃ । ଶରୈଃ ସୁକଵଚୈଶ୍ଛିନ୍ନୈଃ ପଟ୍ଟସୈଶ୍ଚ ଵିଶାଂପତେ
ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ରଥ, ତାହାର ଅସ୍ତ୍ରୀ, ପଡ଼ିଥିବା ଯୋଦ୍ଧା, ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ତୀର ଓ ତଳୱାର, ଏହିସବୁ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିଲା, ହେ ମହାନ ରାଜା।
ଗଦାଭିର୍ଭିଣ୍ଡିପାଲୈଶ୍ଚ ନିଶିତୈଶ୍ଚ ଶିଲୀମୁଖୈଃ । ଅନୁକର୍ଷୈରୁପାସଙ୍ଗୈଶ୍ଚକ୍ରୈର୍ଭଗ୍ନୈଶ୍ଚ ମାରିଷ
ଗଦା, ଭିଣ୍ଡିପାଳ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରମୁଣ୍ଡ, ଯୋକ, ଉପାସଙ୍ଗ ଓ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ଚକ୍ର ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ର ଭରିଯାଇଥିଲା, ହେ ମାରିଷ।
ବାହୁଭିଃ କାର୍ମୁକୈଃ ଖଙ୍ଗୈଃ ଶିରୋଭିଶ୍ଚ ସକୁଣ୍ଡଲୈଃ। ତଲତ୍ରୈରଙ୍ଗୁଲିତ୍ରୈଶ୍ଚ ଧ୍ଵଜୈଶ୍ଚ ଵିନିପାତିତୈଃ। ଚାପୈଶ୍ଚ ବହୁଧା ଚ୍ଛିନ୍ନୈଃ ସମାସ୍ତୀର୍ଯତ ମେଦିନୀ
ହାତ, ଧନୁଷ, ତଳୱାର, କୁଣ୍ଡଳ ସହିତ କଟା ମୁଣ୍ଡ, ଢାଳ, ଆଙ୍ଗୁଳିର ରକ୍ଷା, ପଡ଼ିଥିବା ଝଣ୍ଡା ଓ ଅନେକ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ଧନୁଷ ଦ୍ୱାରା ଭୂମି ଆଛାଦିତ ହୋଇଯାଇଥିଲା।
ଗଜାରୋହା ଗଜାନ୍ରାଜନ୍ହଯାଂଶ୍ଚ ହଯସାଦିନଃ । ଅଭିପେତୁର୍ଦ୍ରୁତଂ ତତ୍ର ଶତଶୋଽଥ ସହସ୍ରଶଃ
ହେ ରାଜା, ଶତେ ଶତେ ଓ ହଜାରେ ହଜାର ହାତୀ ଚାଳକ ହାତୀ ସହିତ, ଘୋଡ଼ା ସାରଥି ଘୋଡ଼ା ସହିତ ତିବ୍ର ଗତିରେ ତାଳି ହୋଇ ପଡ଼ିଯାଉଥିଲେ।
ଯତମାନାଶ୍ଚ ତେ ଵୀରା ଦ୍ରଵମାଣାନ୍ମହାରଥାନ୍। ନାଶକ୍ନୁଵନ୍ଵାରଯିତୁଂ ଭୀଷ୍ମବାଣପ୍ରପୀଡିତାନ୍
ସେ ବୀରମାନେ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ତୀର ବର୍ଷାରେ ଅତିକ୍ରମିତ ହୋଇ ଭାଗୁଥିବା ମହାରଥୀମାନେକୁ ରୋକିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ମହେନ୍ଦ୍ରସମଵୀର୍ଯେଣ ଵଧ୍ଯମାନା ମହାଚମୂଃ । ଅଭଜ୍ଯତ ମହାରାଜ ନ ଚ ଦ୍ଵୌ ସମଧାଵତାମ୍
ମହେନ୍ଦ୍ର ସମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଜଣେ ଦ୍ୱାରା ସେଇ ବିଶାଳ ସେନା ନିହତ ହେଉଥିବାବେଳେ, ହେ ରାଜା, ସେନା ଭାଙ୍ଗିଗଲା ଏବଂ ଦୁଇଜଣେ ମଧ୍ୟ ଏକାଠି ରହିଲେ ନାହିଁ।
ଆଵିଦ୍ଧରଥନାଗାଶ୍ଵଂ ପତିତଧ୍ଵଜସଂକୁଲମ୍ । ଅନୀକଂ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରାଣାଂ ହାହାଭୂତମଚେତନମ୍
ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କର ଅନୀକ, ଆଘାତପ୍ରାପ୍ତ ରଥ, ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ା, ପଡ଼ିଥିବା ଝଣ୍ଡା ଦ୍ୱାରା ଭରିଯାଇ, କ୍ଷୋଭ ଓ ଅଚେତନତାର ଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଇଥିଲା।
ଜଘାନାତ୍ର ପିତା ପୁତ୍ରଂ ପୁତ୍ରଶ୍ଚ ପିତରଂ ତଥ। ପ୍ରିଯଂ ସଖାଯ ଚାକ୍ରନ୍ଦେ ସଖା ଦୈଵବଲାତ୍କୃତଃ
ଏଠାରେ, ବାପା ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ ମାରିଦେଲେ, ପୁଅ ମଧ୍ୟ ବାପାକୁ ମାରିଦେଲା; ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁମାନେ ବିପଦରେ ଏକାଉଁଥିଲେ, ଭାଗ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ବିପକ୍ଷ ହୋଇଯାଇଥିଲେ।
ଵିମୁଚ୍ଯ କଵଚାନନ୍ଯେ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରସ୍ଯ ସୈନିକାଃ । ପ୍ରକୀର୍ଯ କେଶାନ୍ଧାଵନ୍ତଃ ପ୍ରତ୍ଯଦୃଶ୍ଯନ୍ତ ସର୍ଵଶଃ
ପାଣ୍ଡବ ସେନାର କିଛି ସୈନିକ, କବଚ ଖୋଲି ଦେଇ, କେଶ ବିକ୍ଷିପ୍ତ କରି, ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଦୌଡ଼ିଯାଉଥିବା ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ତଦ୍ଗୋକୁଲମିଵୋଦ୍ଭ୍ରାନ୍ତମୁଦ୍ଭାନ୍ତରଥକୂବରମ୍ । ଦଦୃଶେ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରସ୍ଯ ସୈନ୍ଯମାର୍ତସ୍ଵରଂ ତଦା
ସେ ସମୟରେ, ପାଣ୍ଡବ ସେନା ଏମିତି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଯେପରି ଗୋଠ ଭୟରେ ଉଲଟପାଲଟ ହୋଇଯାଏ, ରଥର ଦଣ୍ଡ ଛିଣ୍ଡାଯାଇଥିଲା ଓ ଦୁଃଖର ଧ୍ୱନି ଉଠୁଥିଲା।
ପ୍ରଭଜ୍ଯମାନଂ ସୈନ୍ଯଂ ତୁ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଯାଦଵନନ୍ଦନଃ । ଉଵାଚ ପାର୍ଥଂ ବୀଭତ୍ସୁଂ ନିଗୃହ୍ଯ ରଥମୁତ୍ତମମ୍
ସେନା ଭାଙ୍ଗିଯାଉଥିବା ଦେଖି, ଯାଦବବଂଶୀ ପୁଅ ତାଙ୍କ ଉତ୍ତମ ରଥକୁ ରୋକି ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଅଯଂ ସ କାଲଃ ସଂପ୍ରାପ୍ତଃ ପାର୍ଥ ଯଃ କାଙ୍କ୍ଷିତସ୍ତଵ। ପ୍ରହରାସ୍ମୈ ନରଵ୍ଯାଘ୍ର ଭୀଷ୍ମାଯାହଵଶୋଭିନେ
ହେ ପାର୍ଥ, ତୁମେ ଯେ ସମୟ ଆଶା କରିଥିଲ, ସେଇ ସମୟ ଏବେ ଆସିଛି; ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସିଂହ, ଯୁଦ୍ଧର ଶୋଭା ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କର।
ଯତ୍ପୁରା କଥିତଂ ଵୀର ତ୍ଵଯା ରାଜ୍ଞାଂ ସମାଗମେ। ଵିରାଟନଗରେ ତାତ ସଞ୍ଜଯସ୍ଯ ସମୀପତଃ
ହେ ବୀର, ଯେଉଁ କଥା ତୁମେ ପୂର୍ବେ ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ବିରାଟନଗରେ, ସଞ୍ଜୟଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ କହିଥିଲ, ସେଠି—
ଭୀଷ୍ମଦ୍ରୋଣମୁଖାନ୍ସର୍ଵାନ୍ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ସୈନିକାନ୍ । ସାନୁବନ୍ଧାନ୍ହନିଷ୍ଯାମି ଯେ ମାଂ ଯୋତ୍ସ୍ଯନ୍ତି ସଙ୍ଗରେ
ଭୀଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ ଓ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ସମସ୍ତ ସେନାପତିମାନେ ସହିତ, ଯେଉଁମାନେ ମୋ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବେ, ସେମାନଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀମାନେ ସହିତ ମୁଁ ମାରିଦେବି।
ଇତି ତତ୍କୁରୁ କୌନ୍ତେଯ ସତ୍ଯଂ ଵାକ୍ଯମରିନ୍ଦମ। କ୍ଷତ୍ରଧର୍ମମନୁସ୍ମୃତ୍ଯ ଯୁଧ୍ଯସ୍ଵ ଵିଗତଜ୍ଵରଃ
କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର, ଏହି କଥା ସତ୍ୟ। ତୁମେ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଜୟ କରିଥିବା, ବୀରର ଧର୍ମକୁ ମନେ ରଖି, ଚିନ୍ତା ଛାଡି ଯୁଦ୍ଧ କର।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତୋ ଵାସୁଦେଵେନ ତିର୍ଯଗ୍ଦୃଷ୍ଟିରଧୋମୁଖଃ। ଅକାମ ଇଵ ବୀଭତ୍ସୁରିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ବାସୁଦେବଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ବୀଭତ୍ସୁ ତାଙ୍କୁ ଚାହିଁ, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ଅନିଚ୍ଛାରେ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଅଵଧ୍ଯାନାଂ ଵଧଂ କୃତ୍ଵା ରାଜ୍ଯଂ ଵା ନରକୋତ୍ତରମ୍ । ଦୁଃଖାନି ଵନଵାସେ ଵା କିଂ ନୁ ମେ ସୁକୃତଂ ଭଵେତ୍
ଯେଉଁମାନେ ମରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ସେମାନେକୁ ମାରିବା ପରେ, ଏହି ରାଜ୍ୟ କିମ୍ବା ଅରଣ୍ୟର କଷ୍ଟ, କଣ ମୋ ପାଇଁ ମঙ্গল ଆଣିବ?
ଚୋଦଯାଶ୍ଵାନ୍ଯତୋ ଭୀଷ୍ମଃ କରିଷ୍ଯେ ଵଚନଂ ତଵ। ପାତଯିଷ୍ଯାମି ଦୁର୍ଧର୍ଷଂ ଭୀଷ୍ମଂ କୁରୁପିତାମହମ୍
ଘୋଡାଗୁଡିକୁ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଦିଗରେ ଚଳା। ତୁମେ ଯାହା କହିଛ, ମୁଁ କରିବି। ମୁଁ କୁରୁବଂଶର ପିତାମହ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ପତିତ କରିଦେବି।
ସ ଚାଶ୍ଵାନ୍ରଜତପ୍ରଖ୍ଯାଂଶ୍ଚୋଦଯାମାସ ମାଧଵଃ। ଯତୋ ଭୀଷ୍ମସ୍ତତୋ ରାଜନ୍ଦୁଷ୍ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯୋ ରଶ୍ମିଵାନିଵ
ତାପରେ ମାଧବ ରଜତ ପ୍ରଭା ଘୋଡାଗୁଡିକୁ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଦିଗରେ ଚଳାଇଲେ, ଯେଉଁ ଭୀଷ୍ମ ତୀବ୍ର ରବି ପରି ଦେଖିବାକୁ ଅସମ୍ଭବ।
ତତସ୍ତତ୍ପୁନରାଵୃତ୍ତଂ ଯୁଧିଷ୍ଠିରବଲଂ ମହତ୍। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପାର୍ଥଂ ମହାବାହୁଂ ଭୀଷ୍ମାଯୋଦ୍ଯତମାହଵେ
ପାର୍ଥ ମହାବାହୁ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଆଗେ ବଢ଼ିବାକୁ ଦେଖି, ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ବଡ଼ ସେନା ପୁଣି ଯୁଦ୍ଧକୁ ଫେରିଲା।
ତତୋ ଭୀଷ୍ମଃ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ସିଂହଵଦ୍ଵିନଦନ୍ମୁହୁଃ । ଧନଂଜଯରଥଂ ଶୀଘ୍ରଂ ଶରଵର୍ଷୈରଵାକିରତ୍
ତାପରେ କୁରୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୀଷ୍ମ, ସିଂହ ପରି ଗର୍ଜନ କରି, ଧନଞ୍ଜୟଙ୍କ ରଥକୁ ତୀରବର୍ଷାରେ ଶୀଘ୍ର ଢାକିଦେଲେ।
କ୍ଷଣେନ ସ ରଥସ୍ତସ୍ଯ ସହଯଃ ସହସାରଥିଃ । ଶରଵର୍ଷେଣ ମହତା ନ ପ୍ରାଜ୍ଞାଯତ ଭାରତ
କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ, ଏହି ରଥ, ଯୋଧା ଓ ସାରଥି ସହିତ, ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ତୀରବର୍ଷାରେ ଏତେ ଢାକିଗଲା, ଯେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଲା ନାହିଁ।