ଯୁଧିଷ୍ଠିରଂ ଦ୍ଵାଦଶଭିର୍ବାହ୍ଵୋରୁରସି ଚାର୍ପଯତ୍। ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନଂ ତତୋ ଵିଦ୍ଧ୍ଵା ନନାଦ ସୁମହାବଲଃ
ସେ, ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ବାରଟି ବାଣ ଦେଇ ଦୁଇ ହାତ ଓ ଛାତିରେ ଘାଁ କଲେ; ତାପରେ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ଘାଁ କରି, ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବ୍ୟକ୍ତି ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ଗର୍ଜନ କଲେ।
ତଂ ଦ୍ଵାଦଶାଖ୍ଯୈର୍ନକୁଲୋ ମାଧଵଶ୍ଚ ତ୍ରିଭିଃ ଶରୈଃ । ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନଶ୍ଚ ସପ୍ତତ୍ଯା ଭୀମସେନଶ୍ଚ ସପ୍ତଭିଃ । ଯୁଧିଷ୍ଠିରୋ ଦ୍ଵାଦଶଭିଃ ପ୍ରତ୍ଯଵିଧ୍ଯତ୍ପିତାମହମ୍
ତାହାପରେ ନକୁଳ ବାରଟି, ମାଧବ ତିନୋଟି, ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ସତରେ, ଭୀମସେନ ସାତଟି ଓ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ବାରଟି ବାଣ ଦେଇ ପିତାମହଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ଦ୍ରୋଣସ୍ତୁ ସାତ୍ଯକିଂ ଵିଦ୍ଧ୍ଵା ଭୀମସେନମଵିଧ୍ଯତ । ଏକୈକଂ ପଞ୍ଚଭିର୍ବାଣୈର୍ଯମଦଣ୍ଡୋପମୈଃ ଶିତୈଃ
ଦ୍ରୋଣ ସାତ୍ୟକିଙ୍କୁ ଘାଁ କରି, ପରେ ଭୀମସେନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଘାଁ କଲେ; ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କୁ ପାଞ୍ଚଟି କରାର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଦେଇ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ତୌ ଚ ତଂ ପ୍ରତ୍ଯଵିଧ୍ଯେତାଂ ତ୍ରିଭିସ୍ତ୍ରିଭିରଜିହ୍ମଗୈଃ । ତୋତ୍ରୈରିଵ ମହାନାଗଂ ଦ୍ରୋଣଂ ବ୍ରାହ୍ମଣପୁଙ୍ଗଵମ୍
ସେମାନେ ଦୁଇଜଣ ମିଶି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସେଷ୍ଠ ଦ୍ରୋଣଙ୍କୁ, ପ୍ରତ୍ୟେକେ ତିନୋଟି ସିଧା ବାଣ ଦେଇ ଘାଁ କଲେ; ଯେପରି ମହାହାତୀକୁ ତୋତ୍ରା ଦେଇ ଘାଁ କରାଯାଏ।
ସୌଵୀରା କିତଵାଃ ପ୍ରାଚ୍ଯାଃ ପ୍ରତୀଚ୍ଯୋଦୀଚ୍ଯମାଲଵାଃ । ଅଭୀଷାହାଃ ଶୂରସେନାଃ ଶିବଯୋଽଥ ଵସାତଯଃ। ସଂଗ୍ରମେ ନାଜହୁର୍ଭୀଷ୍ମଂ ଵଧ୍ଯମାନାଃ ଶିତୈଃ ଶରୈଃ
ସୌବୀର, କିତବ, ପୂର୍ବଦେଶୀ, ପଶ୍ଚିମଦେଶୀ, ମାଳବ, ଅଭୀଷାହ, ଶୂରସେନ, ଶିବି ଓ ବସାତମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ବୀଷ୍ମଙ୍କ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଆଘାତ ପାଇ, ସେଠାରେ ଟିକି ପାରିଲେ ନାହିଁ।
ତଥୈଵାନ୍ଯେ ମହୀପାଲା ନାନାଦେଶସମାଗତାଃ । ପାଣ୍ଡଵାନଭ୍ଯଵର୍ତନ୍ତ ଵିଵିଧାଯୁଧପାଣଯଃ । ତଥୈଵ ପାଣ୍ଡଵା ରାଜନ୍ପରିଵଵ୍ରୁଃ ପିତାମହମ୍
ଏହିପରି, ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ ଦେଶର ରାଜାମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ଧରି ଏକଠା ହୋଇ ପାଣ୍ଡବମାନେଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ; ଏହିପରି, ରାଜା, ପାଣ୍ଡବମାନେ ମଧ୍ୟ ପିତାମହଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଲେ।
ସ ସମନ୍ତାତ୍ପରିଵୃତୋ ରଥୌଘୈରପରାଜିତଃ । ଗହନେଽଗ୍ନିରିଵୋତ୍ସୃଷ୍ଟଃ ପ୍ରଜଜ୍ଵାଲ ଦହନ୍ପରାନ୍
ସେ, ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ରଥମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଯାଇ, ଅଜୟ ଥିଲେ; ଜଙ୍ଗଲରେ ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ଅଗ୍ନି ପରି, ସେ ଶତ୍ରୁମାନେଙ୍କୁ ଜଳାଇ ଦେଉଥିଲେ।
ରଥାଗ୍ନ୍ଯଗାରଶ୍ଚାପାର୍ଚିରସିଶକ୍ତିଗଜେନ୍ଧନଃ । ଶରସ୍ଫୁଲିଙ୍ଗୋ ଭୀଷ୍ମାଗ୍ନିର୍ଦଦାହ କ୍ଷତ୍ରିଯର୍ଷଭାନ୍
ତାଙ୍କର ରଥ ଅଗ୍ନିଘର, ଧନୁଷ ଅଗ୍ନିର ଶିଖା, ତଳଓ ଶକ୍ତି ଜଳାଣା, ଓ ବାଣ ଅଗ୍ନିର ଚିଙ୍ଗାରି ହୋଇ, ବୀଷ୍ମଙ୍କ ଅଗ୍ନି କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କୁ ଦହି ଦେଉଥିଲା।
ଯଥା ହି ସୁମହାନଗ୍ନିଃ କକ୍ଷେ ଚରସି ସାନିଲଃ ।' ତଥା ଭୀଷ୍ମୋ ମହାରାଜ ଦିଵ୍ଯମସ୍ତ୍ରମୁଦୀରଯନ୍
ଯେପରି ବଡ଼ ଅଗ୍ନି ବାତାସରେ ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ ଚାଲିଯାଏ, ସେପରି ବୀଷ୍ମ, ମହାରାଜା, ଦିବ୍ୟାସ୍ତ୍ର ବ୍ୟବହାର କରିଲେ।
ସୁଵର୍ଣପୁଙ୍ଖୈରିଷୁଭିର୍ଗାର୍ଧ୍ରପକ୍ଷୈଃ ସୁତେଜନୈଃ । କର୍ଣିନାଲୀକନାରାଚୈଶ୍ଛାଦଯାମାସ ତଦ୍ବଲମ୍
ସୁନାର ପଙ୍ଖ, ଗୃଧ୍ର ପକ୍ଷ ଓ ଉତ୍ତମ କାଠର ବାଣ, କର୍ଣ୍ଣି, ନାଳିକା ଓ ନାରାଚ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ସେ ସେନାକୁ ଆଛାଦିତ କଲେ।
ଅପାତଯଦ୍ଧ୍ଵଜାଂଶ୍ଚୈଵ ରଥିନଶ୍ଚ ଶିତୈଃ ଶରୈଃ । ମୁଣ୍ଡତାଲଵନାନୀଵ ଚକାର ସ ରଥଵ୍ରଜାନ୍
ସେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଧ୍ୱଜ ଓ ରଥୀମାନେଙ୍କୁ ଭୂଇଁକୁ ପଡ଼ାଇଲେ; ରଥମାନେ ମୁଣ୍ଡ ହୀନ ତାଳବନ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ନିର୍ମନୁଷ୍ଯାନ୍ରଥାନ୍ରାଜନ୍ଗଜାନଶ୍ଵାଂଶ୍ଚ ସଂଯୁଗେ। ଅକରୋତ୍ସ ମହାବାହୁଃ ସର୍ଵଶସ୍ତ୍ରଭୃତାଂ ଵରଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ, ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେଷ୍ଠ, ରଥ, ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ମନୁଷ୍ୟ ଶୂନ୍ୟ କରିଦେଲେ, ରାଜା।
ତସ୍ଯ ଜ୍ଯାତଲନିର୍ଘୋଷଂ ଵିସ୍ଫୂର୍ଜିତମିଵାଶନେଃ। ନିଶମ୍ଯ ସର୍ଵଭୂତାନି ସମକମ୍ପନ୍ତ ଭାରତ
ତାଙ୍କର ଧନୁଷ ତାରର ଧ୍ୱନି, ବିଜୁଳିର ଗର୍ଜନ ପରି ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ, ଭାରତ, କମ୍ପିଉଥିଲେ।
ଅମୋଘା ହ୍ଯପତ୍ନବାଣାଃ ପିତୁସ୍ତେ ଭରତର୍ଷଭ। ନାସଜ୍ଜନ୍ତ ତନୁତ୍ରେଷୁ ଭୀଷ୍ମଚାପଚ୍ଯୁତାଃ ଶରାଃ
ତୁମ ପିତାଙ୍କ ଧନୁଷରୁ ଛୁଟିଥିବା ବାଣମାନେ, ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, କେବେ ବ୍ୟର୍ଥ ହେଉନଥିଲେ; ବୀଷ୍ମଙ୍କ ବାଣ କେବେ ଦୁର୍ବଳ ଲକ୍ଷ୍ୟରେ ଅଟକୁନଥିଲା।
ହତଵୀରାନ୍ରଥାନ୍ରାଜନ୍ସଂଯୁକ୍ତାଞ୍ଜଵନୈର୍ହଯୈଃ । ଅପଶ୍ଯାମ ମହାରାଜ ହ୍ରିଯମାଣାନ୍ରଣାଜିରେ
ହେ ରାଜା, ଆମେ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଦେଖିଲୁ ଯେ, ମୃତ ବୀରମାନେ ଯୋଜିଥିବା ତୀବ୍ର ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଚଳିଥିବା ରଥଗୁଡ଼ିକୁ ଉଠାଇ ନେଯାଯାଉଛି।
ଚେଦିକାଶିକରୂଷାଣାଂ ସହସ୍ରାଣି ଚତୁର୍ଦଶ । ମହାରଥାଃ ସମାଖ୍ଯାତାଃ କଲପୁତ୍ରାସ୍ତନୁତ୍ଯଜଃ । ଅପରାଵର୍ତିନଃ ସର୍ଵେ ସୁଵର୍ଣଵିକୃତଧ୍ଵଜାଃ
ଚେଦି, କାଶୀ ଓ କରୂଷ ଦେଶର ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ହଜାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରଥୀ, ଯେଉଁମାନେ ରାଜପୁତ୍ର ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସମସ୍ତେ ସୁନାର ଝଣ୍ଡା ଲଗାଇଥିଲେ, ସେମାନେ କେବେ ପଛକୁ ଫେରିଲେ ନାହିଁ।
ସଂଗ୍ରାମେ ଭୀଷ୍ମମାସାଦ୍ଯ ଵ୍ଯାଦିତାସ୍ଯମିଵାନ୍ତକମ୍। ନିମଗ୍ନାଃ ପରଲୋକାଯ ସଵାଜିରଥକୁଞ୍ଜରାଃ
ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ସାମ୍ନା କରି, ମୃତ୍ୟୁଙ୍କ ଖୋଲା ମୁହଁ ପରି ଦେଖି, ଘୋଡ଼ା, ରଥ ଓ ହାତୀ ସହିତ ପରଲୋକକୁ ବିଲୀନ ହେଲେ।
ଭଗ୍ନାକ୍ଷୋପସ୍କରାନ୍କାଂଶ୍ଚିଦ୍ଭଗ୍ନଚକ୍ରାଂଶ୍ଚ ଭାରତ। ଅପଶ୍ଯାମ ମହାରାଜ ଶତଶୋଽଥ ସହସ୍ରଶଃ
ହେ ରାଜା, ଆମେ ଶତେ ଶତେ ଓ ହଜାରେ ହଜାର ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ରଥ, ଭାଙ୍ଗିଥିବା ଚକ୍ର ଓ ଅଂଶପୂର୍ଣ୍ଣ ଦେଖିଲୁ।
ସଵରୂଥୈ ରଥୈର୍ଭଗ୍ନୈ ରଥିଭିଶ୍ଚ ନିପାତିତୈଃ । ଶରୈଃ ସୁକଵଚୈଶ୍ଛିନ୍ନୈଃ ପଟ୍ଟସୈଶ୍ଚ ଵିଶାଂପତେ
ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ରଥ, ତାହାର ଅସ୍ତ୍ରୀ, ପଡ଼ିଥିବା ଯୋଦ୍ଧା, ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ତୀର ଓ ତଳୱାର, ଏହିସବୁ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିଲା, ହେ ମହାନ ରାଜା।
ଗଦାଭିର୍ଭିଣ୍ଡିପାଲୈଶ୍ଚ ନିଶିତୈଶ୍ଚ ଶିଲୀମୁଖୈଃ । ଅନୁକର୍ଷୈରୁପାସଙ୍ଗୈଶ୍ଚକ୍ରୈର୍ଭଗ୍ନୈଶ୍ଚ ମାରିଷ
ଗଦା, ଭିଣ୍ଡିପାଳ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରମୁଣ୍ଡ, ଯୋକ, ଉପାସଙ୍ଗ ଓ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ଚକ୍ର ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ର ଭରିଯାଇଥିଲା, ହେ ମାରିଷ।
ବାହୁଭିଃ କାର୍ମୁକୈଃ ଖଙ୍ଗୈଃ ଶିରୋଭିଶ୍ଚ ସକୁଣ୍ଡଲୈଃ। ତଲତ୍ରୈରଙ୍ଗୁଲିତ୍ରୈଶ୍ଚ ଧ୍ଵଜୈଶ୍ଚ ଵିନିପାତିତୈଃ। ଚାପୈଶ୍ଚ ବହୁଧା ଚ୍ଛିନ୍ନୈଃ ସମାସ୍ତୀର୍ଯତ ମେଦିନୀ
ହାତ, ଧନୁଷ, ତଳୱାର, କୁଣ୍ଡଳ ସହିତ କଟା ମୁଣ୍ଡ, ଢାଳ, ଆଙ୍ଗୁଳିର ରକ୍ଷା, ପଡ଼ିଥିବା ଝଣ୍ଡା ଓ ଅନେକ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ଧନୁଷ ଦ୍ୱାରା ଭୂମି ଆଛାଦିତ ହୋଇଯାଇଥିଲା।
ଗଜାରୋହା ଗଜାନ୍ରାଜନ୍ହଯାଂଶ୍ଚ ହଯସାଦିନଃ । ଅଭିପେତୁର୍ଦ୍ରୁତଂ ତତ୍ର ଶତଶୋଽଥ ସହସ୍ରଶଃ
ହେ ରାଜା, ଶତେ ଶତେ ଓ ହଜାରେ ହଜାର ହାତୀ ଚାଳକ ହାତୀ ସହିତ, ଘୋଡ଼ା ସାରଥି ଘୋଡ଼ା ସହିତ ତିବ୍ର ଗତିରେ ତାଳି ହୋଇ ପଡ଼ିଯାଉଥିଲେ।
ଯତମାନାଶ୍ଚ ତେ ଵୀରା ଦ୍ରଵମାଣାନ୍ମହାରଥାନ୍। ନାଶକ୍ନୁଵନ୍ଵାରଯିତୁଂ ଭୀଷ୍ମବାଣପ୍ରପୀଡିତାନ୍
ସେ ବୀରମାନେ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ତୀର ବର୍ଷାରେ ଅତିକ୍ରମିତ ହୋଇ ଭାଗୁଥିବା ମହାରଥୀମାନେକୁ ରୋକିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ମହେନ୍ଦ୍ରସମଵୀର୍ଯେଣ ଵଧ୍ଯମାନା ମହାଚମୂଃ । ଅଭଜ୍ଯତ ମହାରାଜ ନ ଚ ଦ୍ଵୌ ସମଧାଵତାମ୍
ମହେନ୍ଦ୍ର ସମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଜଣେ ଦ୍ୱାରା ସେଇ ବିଶାଳ ସେନା ନିହତ ହେଉଥିବାବେଳେ, ହେ ରାଜା, ସେନା ଭାଙ୍ଗିଗଲା ଏବଂ ଦୁଇଜଣେ ମଧ୍ୟ ଏକାଠି ରହିଲେ ନାହିଁ।
ଆଵିଦ୍ଧରଥନାଗାଶ୍ଵଂ ପତିତଧ୍ଵଜସଂକୁଲମ୍ । ଅନୀକଂ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରାଣାଂ ହାହାଭୂତମଚେତନମ୍
ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କର ଅନୀକ, ଆଘାତପ୍ରାପ୍ତ ରଥ, ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ା, ପଡ଼ିଥିବା ଝଣ୍ଡା ଦ୍ୱାରା ଭରିଯାଇ, କ୍ଷୋଭ ଓ ଅଚେତନତାର ଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଇଥିଲା।
ଜଘାନାତ୍ର ପିତା ପୁତ୍ରଂ ପୁତ୍ରଶ୍ଚ ପିତରଂ ତଥ। ପ୍ରିଯଂ ସଖାଯ ଚାକ୍ରନ୍ଦେ ସଖା ଦୈଵବଲାତ୍କୃତଃ
ଏଠାରେ, ବାପା ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ ମାରିଦେଲେ, ପୁଅ ମଧ୍ୟ ବାପାକୁ ମାରିଦେଲା; ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁମାନେ ବିପଦରେ ଏକାଉଁଥିଲେ, ଭାଗ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ବିପକ୍ଷ ହୋଇଯାଇଥିଲେ।
ଵିମୁଚ୍ଯ କଵଚାନନ୍ଯେ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରସ୍ଯ ସୈନିକାଃ । ପ୍ରକୀର୍ଯ କେଶାନ୍ଧାଵନ୍ତଃ ପ୍ରତ୍ଯଦୃଶ୍ଯନ୍ତ ସର୍ଵଶଃ
ପାଣ୍ଡବ ସେନାର କିଛି ସୈନିକ, କବଚ ଖୋଲି ଦେଇ, କେଶ ବିକ୍ଷିପ୍ତ କରି, ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଦୌଡ଼ିଯାଉଥିବା ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ତଦ୍ଗୋକୁଲମିଵୋଦ୍ଭ୍ରାନ୍ତମୁଦ୍ଭାନ୍ତରଥକୂବରମ୍ । ଦଦୃଶେ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରସ୍ଯ ସୈନ୍ଯମାର୍ତସ୍ଵରଂ ତଦା
ସେ ସମୟରେ, ପାଣ୍ଡବ ସେନା ଏମିତି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଯେପରି ଗୋଠ ଭୟରେ ଉଲଟପାଲଟ ହୋଇଯାଏ, ରଥର ଦଣ୍ଡ ଛିଣ୍ଡାଯାଇଥିଲା ଓ ଦୁଃଖର ଧ୍ୱନି ଉଠୁଥିଲା।
ପ୍ରଭଜ୍ଯମାନଂ ସୈନ୍ଯଂ ତୁ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଯାଦଵନନ୍ଦନଃ । ଉଵାଚ ପାର୍ଥଂ ବୀଭତ୍ସୁଂ ନିଗୃହ୍ଯ ରଥମୁତ୍ତମମ୍
ସେନା ଭାଙ୍ଗିଯାଉଥିବା ଦେଖି, ଯାଦବବଂଶୀ ପୁଅ ତାଙ୍କ ଉତ୍ତମ ରଥକୁ ରୋକି ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଅଯଂ ସ କାଲଃ ସଂପ୍ରାପ୍ତଃ ପାର୍ଥ ଯଃ କାଙ୍କ୍ଷିତସ୍ତଵ। ପ୍ରହରାସ୍ମୈ ନରଵ୍ଯାଘ୍ର ଭୀଷ୍ମାଯାହଵଶୋଭିନେ
ହେ ପାର୍ଥ, ତୁମେ ଯେ ସମୟ ଆଶା କରିଥିଲ, ସେଇ ସମୟ ଏବେ ଆସିଛି; ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସିଂହ, ଯୁଦ୍ଧର ଶୋଭା ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କର।