ତତଃ ପ୍ରଵଵୃତେ ଯୁଦ୍ଧଂ ତୁମୁଲଂ ରୋମହର୍ଷଣମ୍ । ପାଣ୍ଡଵାନାଂ କୁରୂଣାଂ ଚ ସମରେ ଵିଜଯୈଷିଣାମ୍
ତାପରେ ପାଣ୍ଡବ ଓ କୌରବମାନେ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ବିଜୟ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିବାବେଳେ, ଏକ ଭୟଙ୍କର ଓ ରୋମାଞ୍ଚକର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭୀଷ୍ମଂ ରଣେ ଯୁଦ୍ଧଂ ପାଣ୍ଡଵୈରଭିସଂଵୃତମ୍। ଯଥା ମେଘୈର୍ମହାରାଜ ତପାନ୍ତେ ଦିଵି ଭାସ୍କରମ୍
ହେ ରାଜା, ଯେପରି ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଶେଷରେ ଆକାଶରେ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ମେଘ ଢାକିଦେଉଛି, ସେପରି ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଚାରିପାଖରୁ ଘେରି ରହିଛନ୍ତି ଦେଖିଲେ।
ଦୁର୍ଯୋଧନୋ ମହାରାଜ ଦୁଃଶାସନମଭାଷତ। ଏଷ ଶୂରୋ ମହେଷ୍ଵାସୋ ଭୀଷ୍ମଃ ଶୂରନିଷୂଦନଃ
ତାପରେ ଦୁର୍ୟୋଧନ ଦୁଃଶାସନଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଏହିଅଛନ୍ତି ମହାବୀର ଧନୁର୍ଧର ଭୀଷ୍ମ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ବୀରଙ୍କୁ ଦଳନ କରନ୍ତି।'
ଛାଦିତଃ ପାଣ୍ଡଵୈଃ ଶୂରୈଃ ସମନ୍ତାଦ୍ଭରତର୍ଷଭ । ତସ୍ଯ କାର୍ଯଂ ତ୍ଵଯା ଵୀର ରକ୍ଷଣଂ ସୁମହାତ୍ମନଃ
ଏହି ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଚାରିପାଖରୁ ଘେରି ରଖିଛନ୍ତି, ଏହି ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ତୁମର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ, ହେ ବୀର।
ରକ୍ଷ୍ଯମାଣୋ ହି ସମରେ ଭୀଷ୍ମୋଽସ୍ମାକଂ ପିତାମହଃ । ନିହନ୍ଯାତ୍ସମରେ ଯତ୍ତାନ୍ପାଞ୍ଚାଲାନ୍ପାଣ୍ଡଵୈଃ ସହ
ଯଦି ଯୁଦ୍ଧରେ ଆମ ପିତାମହ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଭଲଭାବେ ରକ୍ଷା କରାଯିବ, ତେବେ ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପାଞ୍ଚାଳ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନେଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଧ୍ୱଂସ କରିପାରିବେ।
ତତ୍ର କାର୍ଯତମଂ ମନ୍ଯେ ଭୀଷ୍ମସ୍ଯୈଵାଭିରକ୍ଷଣମ୍ । ଗୋପ୍ତା ହ୍ଯେଷ ମହେଷ୍ଵାସୋ ଭୀଷ୍ମୋଽସ୍ମାକଂ ମହାଵ୍ରତଃ
ଏଠାରେ ମୁଁ ଭାବୁଛି, ସବୁଠାରୁ ମୁଖ୍ୟ କାମ ହେଉଛି ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା; କାରଣ, ଏହି ମହାବ୍ରତୀ ଧନୁର୍ଧର ଭୀଷ୍ମ ଆମ ପକ୍ଷର ରକ୍ଷକ।
ସ ଭଵାନ୍ସର୍ଵସୈନ୍ଯେନ ପରିଵାର୍ଯ ପିତାମହମ୍ । ସମରେ କର୍ମ କୁର୍ଵାଣଂ ଦୁଷ୍କରଂ ପରିରକ୍ଷତୁ
ତେଣୁ ତୁମେ ସମସ୍ତ ସେନା ସହିତ ପିତାମହଙ୍କୁ ଚାରିପାଖରୁ ଘେରି ରଖ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ କଠିନ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି, ସେଠାରେ ତାଙ୍କୁ ଭଲଭାବେ ରକ୍ଷା କର।
ସ ଏଵମୁକ୍ତଃ ସମରେ ପୁତ୍ରୋ ଦୁଃଶାସନସ୍ତଵ। ପରିଵାର୍ଯ ସ୍ଥିତୋ ଭୀଷ୍ମଂ ସୈନ୍ଯେନ ମହତା ଵୃତଃ
ଏପରି କହିବା ପରେ, ତୁମ ପୁଅ ଦୁଃଶାସନ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ବଡ଼ ସେନା ସହିତ ଚାରିପାଖରୁ ଘେରି ରଖିଲେ।
ତତଃ ଶତସହସ୍ରାଣାଂ ହଯାନାଂ ସୁବଲାତ୍ମଜଃ । ଵିମଲପ୍ରାସହସ୍ତାନାମୃଷ୍ଟିତୋମରଧାରିଣାମ୍
ତାପରେ ଶୁବଳଙ୍କ ପୁଅ ଏକ ଲକ୍ଷ ଘୋଡ଼ା, ଯାହାଙ୍କ ହାତରେ ଚମକୁଥିବା ବାଣ ଓ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୋମର ଥିଲା, ସେମାନେ ନେଇ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଆଣିଲେ।
ଦର୍ପିତାନାଂ ସୁଵେଗାନାଂ ବଲସ୍ଥାନାଂ ପତାକିନାମ୍ । ଶିକ୍ଷିତୈର୍ଯୁଦ୍ଧକୁଶଲୈରୁପେତାନାଂ ନରୋତ୍ତମୈଃ
ଏହି ଘୋଡ଼ାମାନେ ଗର୍ବିତ, ତୀବ୍ର ଗତିଶୀଳ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ପତାକାଧାରୀ ଥିଲେ; ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ପାରଙ୍ଗତ ଓ ଶିକ୍ଷିତ ବୀରମାନେ ଚଳାଇଥିଲେ।
ନକୁଲଂ ସହଦେଵଂ ଚ ଧର୍ମରାଜଂ ଚ ପାଣ୍ଡଵମ୍ । ନ୍ଯଵାରଯନ୍ନରଶ୍ରେଷ୍ଠାନ୍ପରିଵାର୍ଯ ସମନ୍ତତଃ
ସେମାନେ ନକୁଳ, ସହଦେବ ଓ ଧର୍ମରାଜ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ସବୁଦିଗରୁ ଘେରି ରଖିଲେ ଓ ରୋକିଦେଲେ।
ତତୋ ଦୁର୍ଯୋଧନୋ ରାଜା ଶୂରାଣାଂ ହଯସାଦିନାମ୍ । ଅଯୁତଂ ପ୍ରେଷଯାମାସ ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ନିଵାରଣେ
ତାପରେ ରାଜା ଦୁର୍ୟୋଧନ ପାଣ୍ଡବମାନେଙ୍କୁ ରୋକିବା ପାଇଁ ଦଶ ହଜାର ଘୋଡ଼ାଚାଳକ ବୀରମାନେଙ୍କୁ ପଠାଇଲେ।
ତୈଃ ପ୍ରଵିଷ୍ଟୈର୍ମହାଵେଗୈର୍ଗରୁତ୍ମଦ୍ଭିରିଵାହଵେ। ଖୁରାହତା ଧରା ରାଜଂଶ୍ଚକମ୍ପେ ଚ ନନାଦ ଚ
ଏହି ତୀବ୍ର ଗତିର ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ସମୟରେ, ଗରୁଡ଼ମାନେ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ; ସେମାନଙ୍କ ଘୋଡ଼ାର ଖୁର ଭୂମିକୁ ଆଘାତ କରିବାରୁ ଭୂମି କମ୍ପିତ ହେଲା ଓ ଗଜଗଜା ଶବ୍ଦ ହେଲା।
ଖୁରଶବ୍ଦଶ୍ଚ ସୁମହାନ୍ଵାଜିନାଂ ଶୁଶ୍ରୁଵେ ତଦା। ମହାଵଂଶଵନସ୍ଯେଵ ଦହ୍ଯମାନସ୍ଯ ପର୍ଵତେ
ସେଇ ସମୟରେ ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କ ଖୁରର ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଗଲା, ଯେପରି ଗିରିରେ ବଡ଼ ବାଁଶବନ ଜଳିବା ବେଳେ ଟିକିକି ଶବ୍ଦ ହୁଏ।
ଉତ୍ପତଦ୍ଭିଶ୍ଚ ତୈସ୍ତତ୍ର ସମୁଦ୍ଧୂତଂ ମହଦ୍ରଜଃ। ଦିଵାକରରଥଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଚ୍ଛାଦଯାମାସ ଭାସ୍କରମ୍
ଏହି ଘୋଡ଼ାମାନେ ଦୌଡ଼ିବା ସମୟରେ ଏତେ ଧୁଳି ଉଡ଼ିଲା, ଯାହା ସୂର୍ଯ୍ୟର ରଥକୁ ଢାକି ଦେଲା ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଅଦୃଶ୍ୟ କରିଦେଲା।
ଵେଗଵଦ୍ଭିର୍ହଯୈସ୍ତୈସ୍ତୁ କ୍ଷୋଭିତା ପାଣ୍ଡଵୀକ ଚମୂଃ। ନିପତଦ୍ଭିର୍ମହାଵେଗୈର୍ହଂସୈରିଵ ମହତ୍ସରଃ
ଏହି ତୀବ୍ର ଗତିର ଘୋଡ଼ାମାନେ ପାଣ୍ଡବ ସେନାକୁ ଏମିତି ଅସ୍ଥିର କରିଦେଲେ, ଯେପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହଂସମାନେ ବଡ଼ ଝିଲିକୁ ଅସ୍ଥିର କରିଦିଅନ୍ତି।
ହେଷତାଂ ଚୈଵ ଶବ୍ଦେନ ନ ପ୍ରାଜ୍ଞାଯତ କିଂଚନ । `ଅନ୍ତର୍ଦଧେ ମହାଞ୍ଶବ୍ଦସ୍ତେନ ଶବ୍ଦେନ ମୋହିତଃ
ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କ ହିନ୍ହାଡ଼ି ଶବ୍ଦରେ କିଛି ଦେଖିବା ବା ବୁଝିବା ଯାଉନଥିଲା; ସେଇ ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ସବୁକିଛି ଢାକିଦେଇ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଭ୍ରମିତ କରିଦେଲା।
ତତୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରୋ ରାଜା ମାଦ୍ରୀପୁତ୍ରୌ ଚ ପାଣ୍ଡଵୌ। ପ୍ରତ୍ଯଘ୍ନଂସ୍ତରସା ଵେଗଂ ସମରେ ହଯସାଦିନାମ୍
ତାପରେ ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଓ ମାଦ୍ରୀଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ ନକୁଳ ଓ ସହଦେବ ତୀବ୍ର ଗତିର ଘୋଡ଼ାଚାଳକମାନଙ୍କ ଆକ୍ରମଣକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦୃଢ଼ତାର ସହିତ ରୋକିଦେଲେ।
ଉଦ୍ଵୃତ୍ତସ୍ଯ ମହାରାଜ ପ୍ରାଵୃଟ୍କାଲେଽତିପୂର୍ଯତଃ। ପୌର୍ଣମାସ୍ଯାମମ୍ବୁଵେଗଂ ଯଥା ଵେଲା ମହୋଦଧେଃ
ହେ ମହାରାଜ, ବର୍ଷାକାଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ରାତିରେ ବଡ଼ ସମୁଦ୍ରର ତରଙ୍ଗ ଯେପରି ତଟକୁ ଉଲାଟି ଯାଏ, ସେହିପରି ଏଠାରେ ଶକ୍ତିର ଝଟକା ବେଶି ହୋଇ ଉପରେ ଆସିଲା।
ତତସ୍ତେ ରଥିନୋ ରାଜଞ୍ଶରୈଃ ସନ୍ନତପର୍ଵଭିଃ। ନ୍ଯକୃନ୍ତନ୍ନୁତ୍ତମାଙ୍ଗାନି ଶରେଣ ହଯସାଦିନାମ୍
ତାପରେ, ରଥାରୁଢ଼ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଧନୁର୍ବାଣ ନେଇ, ଘୋଡ଼ାଚାଳକ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ।
ତେ ନିପେତୁର୍ମହାରାଜ ନିହତା ଦୃଢଧନ୍ଵିଭିଃ । ନାଗୈରିଵ ମହାନାଗା ଯଥାଵଦ୍ଗିରିଗହ୍ଵରେ
ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁର୍ଧରମାନଙ୍କ ହାତରେ ଯେଉଁମାନେ ମାରାଗଲେ, ସେମାନେ ପାହାଡ଼ ଗୁହାରେ ବଡ଼ ସାପ ନାଗ ଦ୍ୱାରା ମାରାଯିବା ପରି ଭୂମିକୁ ଢେରିଗଲେ।
ତେଽପି ପ୍ରାସୈଃ ସୁନିଶିତୈଃ ଶରୈଃ ସନ୍ନତପର୍ଵଭିଃ । ନ୍ଯକୃନ୍ତନ୍ନୁତ୍ତମାଙ୍ଗାନି ଵିଚରନ୍ତୋ ଦିଶୋ ଦଶ
ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଦଶ ଦିଗରେ ଘୁରିଘୁରି, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଓ ବେଣ୍ଟା ନେଇ ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ।
ଅଭ୍ଯାହତା ହଯାରୋହା ଋଷ୍ଟିଭିର୍ଭରତର୍ଷଭ । ଅତ୍ଯଜନ୍ନୁତ୍ତମାଙ୍ଗାନି ଫଲାନୀଵ ମହାଦ୍ରୁମାଃ
ଘୋଡ଼ାଚାଳକମାନେ ବେଣ୍ଟାରେ ଘାୟଲ ହୋଇ, ବଡ଼ ଗଛ ଫଳ ପକାଇ ଝଡ଼ିଯିବା ପରି ମୁଣ୍ଡ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ସମାଦିନୋ ହଯା ରାଜଂସ୍ତତ୍ରତତ୍ର ନିଷୂଦିତାଃ। ପତିତାଃ ପାତ୍ଯମାନାଶ୍ଚ ପ୍ରତ୍ଯଦୃଶ୍ଯନ୍ତ ସର୍ଵଶଃ
ଘୋଡ଼ାମାନେ, ତାଙ୍କର ଚାଳକ ମୃତ ହେବା ପରେ, ଏଠି ସେଠି ଚୁଆଁଚୁଆଁ ଛାଡ଼ି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଯିବା ଦେଖାଗଲେ।
ଵଧ୍ଯମାନା ହଯାଶ୍ଚୈଵ ପ୍ରାଦ୍ରଵନ୍ତ ଭଯାର୍ଦିତାଃ। ଯଥା ସିଂହଂ ସମାସାଦ୍ଯ ମୃଗାଃ ପ୍ରାଣପରାଯଣାଃ
ଘୋଡ଼ାମାନେ ମାରାଯାଉଥିବା ସମୟରେ ଭୟରେ ଦୌଡ଼ି ପଳାଇଗଲେ, ଯେପରି ମୃଗମାନେ ସିଂହକୁ ଦେଖି ଜୀବନ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଦୌଡ଼ିଯାନ୍ତି।
ପାଣ୍ଡଵାଶ୍ଚ ମହାରାଜ ଜିତ୍ଵା ଶତ୍ରୂନ୍ମହାମୃଧେ । ଦଧ୍ମୁଃ ଶଙ୍ଖାଂଶ୍ଚ ଭେରୀଶ୍ଚ ତାଡଯାମାସୁରାହଵେ
ପାଣ୍ଡବମାନେ, ମହାରାଜ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ହରାଇ, ଯୁଦ୍ଧମଞ୍ଚରେ ଶଂଖ ଫୁଙ୍ଗିଲେ ଓ ଢୋଳ ବଜାଇଲେ।
ତତୋ ଦୁର୍ଯୋଧନୋ ଦୀନୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସୈନ୍ଯଂ ପରାଜିତମ୍ । ଅବ୍ରଵୀଦ୍ରତଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଦ୍ରରାଜମିଦଂ ଵଚଃ
ତାପରେ, ଦୁର୍ୟୋଧନ ନିଜ ସେନାକୁ ହାରିଯିବା ଦେଖି ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥୀ ମଦ୍ରରାଜଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଏଷ ପାଣ୍ଡୁସୁତୋ ଜ୍ଯେଷ୍ଠୋ ଯମାଭ୍ଯାଂ ସହିତୋ ରଣେ । ପଶ୍ଯତାଂ ଵୋ ମହାବାହୋ ସେନାଂ ଦ୍ରାଵଯତି ପ୍ରଭୋ
ଏଠି ଦେଖ, ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ପ୍ରଥମ ପୁଅ ଦୁଇ ଯମପୁତ୍ରଙ୍କ ସହିତ ତୁମେମାନେ ଦେଖୁଥିବା ସମ୍ମୁଖରେ ତୁମ ସେନାକୁ ଭଗାଇଦେଉଛନ୍ତି, ହେ ବଳଶାଳୀ ପ୍ରଭୁ।
ତଂ ଵାରଯ ମହାବାହୋ ଵେଲେଵ ମକରାଲଯମ୍ । ତ୍ଵଂ ହି ସଂଶ୍ରୂଯସେଽତ୍ଯର୍ଥମସହ୍ଯବଲଵିକ୍ରମଃ
ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ରୋକ, ହେ ବଳଶାଳୀ, ଯେପରି ତଟ ସମୁଦ୍ରର ତରଙ୍ଗକୁ ରୋକେ। କାରଣ, ତୁମେ ଅସହ୍ୟ ବଳ ଓ ପ୍ରତାପରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ପୁତ୍ରସ୍ଯ ତଵ ତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଶଲ୍ଯଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍। ସ ଯଯୌ ରଥଵଂଶେନ ଯତ୍ର ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ
ପୁଅଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ପ୍ରତାପଶାଳୀ ଶଲ୍ୟ ତାଙ୍କର ରଥବାହିନୀ ସହିତ ଯେଉଁଠାରେ ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଥିଲେ, ସେଠାକୁ ଚାଲିଗଲେ।