କାମଯାନାଽଭିରୂପାଢ୍ଯା ଦିଵ୍ଯସ୍ତ୍ରୀ ପୁତ୍ରକାମ୍ଯଯା। ସା ତ୍ଵଯା ନାନୁଯୋକ୍ତଵ୍ଯା କାସି କସ୍ଯାସି ଚାଙ୍ଗନେ
ଏକ ସୁନ୍ଦର ଓ ଭୂଷିତ ଦିବ୍ୟ ସ୍ତ୍ରୀ, ଯିଏ ପୁଅ ଆଶା କରୁଛି, ତାକୁ ତୁମେ 'ତୁମେ କିଏ, କାହାର ଝିଅ?' ବୋଲି ପଚାରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଯଚ୍ଚ କୁର୍ଯାନ୍ନ ତତ୍କର୍ମ ସା ପ୍ରଷ୍ଟଵ୍ଯା ତ୍ଵଯାଽନଘ। ସନ୍ନିଯୋଗାଦ୍ଭଜନ୍ତୀଂ ତାଂ ଭଜେଥା ଇତ୍ଯୁଵାଚ ତମ୍
ସେ ଯେଉଁ କାମ କରିଥାଏ, ତାହା ବିଷୟରେ ତୁମେ ପଚାରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ହେ ନିର୍ମଳ ମନ୍ତ୍ରୀ। ସେ ଯେପରି ତୁମ ସହ ଏକତ୍ର ହେଉଛି, ତାକୁ ଏଭଳି ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ୍—ଏହିପରି ଉପଦେଶ ଦେଲେ।
ଏଵଂ ସଂଦିଶ୍ଯ ତନଯଂ ପ୍ରତୀପଃ ଶାନ୍ତନୁଂ ତଦା। ସ୍ଵେ ଚ ରାଜ୍ଯେଽଭିଷିଚ୍ଯୈନଂ ଵନଂ ରାଜା ଵିଵେଶ ହ
ଏଭଳି ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇ, ପ୍ରତୀପ ତାଙ୍କ ପୁଅ ଶାନ୍ତନୁଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟରେ ରାଜା କରି, ନିଜେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ସ ରାଜା ଶାନ୍ତନୁର୍ଧୀମାନ୍ଦେଵରାଜସମଦ୍ଯୁତିଃ। `ବଭୂଵ ସର୍ଵଲୋକସ୍ଯ ସତ୍ଯଵାଗିତି ସଂମତଃ
ସେ ରାଜା ଶାନ୍ତନୁ, ଧୀର ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ସତ୍ୟବାଦୀ ଭାବରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ।
ପୀନସ୍କନ୍ଧୋ ମହାବାହୁର୍ମତ୍ତଵାରଣଵିକ୍ରମଃ। ଅନ୍ଵିତଃ ପରିପୂର୍ଣାର୍ଥୈଃ ସର୍ଵୈର୍ନୃପତିଲକ୍ଷଣୈଃ
ତାଙ୍କ ଶୋଠ ଚଉଡ଼, ବାହୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ମଦୋନ୍ମତ ହାତୀ ପରି ପ୍ରଭାବଶାଳୀ, ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କ ଲକ୍ଷଣ ଓ ଗୁଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ।
ଅମାତ୍ଯଲକ୍ଷଣୋପେତଃ କ୍ଷତ୍ରଧର୍ମଵିଶେଷଵିତ୍। ଵଶେ ଚକ୍ରେ ମହୀମେକୋ ଵିଜିତ୍ଯ ଵସୁଧାଧିପାନ୍
ସେ ଉତ୍ତମ ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ଗୁଣ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମର ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କୁ ଜିତି, ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀକୁ ଏକା ନିଜ ଅଧୀନରେ ରଖିଥିଲେ।
ଵେଦାନାଗମଯତ୍କୃତ୍ସ୍ନାନ୍ରାଜଧର୍ମାଂଶ୍ଚ ସର୍ଵଶଃ। ଈଜେ ଚ ବହୁଭିଃ ସତ୍ରୈଃ କ୍ରତୁଭିର୍ଭୂରିଦକ୍ଷିଣୈଃ
ସେ ସମସ୍ତ ବେଦ ଓ ରାଜଧର୍ମ ଶିଖାଇଲେ, ବହୁ ்ଯଜ୍ଞ ଓ କ୍ରତୁ କଲେ, ଅଧିକ ଦାନ ଦେଲେ।
ତର୍ପଯାମାସ ଵିପ୍ରାଂଶ୍ଚ ଵେଦାଧ୍ଯଯନକୋଵିଦାନ୍। ରତ୍ନୈରୁଚ୍ଚାଵଚୈର୍ଗୋଭିର୍ଗ୍ରାମୈରଶ୍ଵୈର୍ଧନୈରପି
ସେ ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନରେ ପାରଙ୍ଗତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ, ଗାଁ, ଗାଈ, ଘୋଡ଼ା ଓ ଧନ ଦେଇ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିଥିଲେ।
ଵଯୋରୂପେଣ ସଂପନ୍ନଃ ପୌରୁଷେଣ ବଲେନ ଚ। ଐଶ୍ଵର୍ଯେଣ ପ୍ରତାପେନ ଵିକ୍ରମେଣ ଧନେନ ଚ
ସେ ବୟସ, ରୂପ, ପୁରୁଷତ୍ୱ, ବଳ, ଧନ, ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ, ପ୍ରଭାବ ଓ ସାହସରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲେ।
ଵର୍ତମାନଶ୍ଚ ସତ୍ଯେନ ସର୍ଵଧର୍ମଵିଶାରଦଃ। ତଂ ମହୀପଂ ମହୀପାଲା ରାଜରାଜମକୁର୍ଵତ
ସେ ସତ୍ୟରେ ଅଟୁଟ ଓ ସମସ୍ତ ଧର୍ମରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ; ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ତାଙ୍କୁ ରାଜାମାନଙ୍କ ରାଜା କରିଥିଲେ।
ଵୀତଶୋକଭଯାବାଧାଃ ସୁଖସ୍ଵପ୍ନପ୍ରବୋଧାଃ। ଶ୍ରିଯା ଭରତଶାର୍ଦୂଲ ସମପଦ୍ଯନ୍ତ ଭୂମିପାଃ
ଶୋକ, ଭୟ ଓ କଷ୍ଟରୁ ମୁକ୍ତ, ସୁଖରେ ଶୁଇଁ ଏବଂ ଜାଗି, ହେ ଭାରତଶାର୍ଦୂଳ, ରାଜାମାନେ ସମୃଦ୍ଧି ଅନୁଭବ କରିଥିଲେ।
ନିଯମୈଃ ସର୍ଵଵର୍ଣାନାଂ ବ୍ରହ୍ମୋତ୍ତରମଵର୍ତତ। ବ୍ରାହ୍ମଣାଭିମୁଖଂ କ୍ଷତ୍ରଂ କ୍ଷତ୍ରିଯାଭିମୁଖା ଵିଶଃ
ନିୟମ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଜାତି ଉଚ୍ଚତମ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ; କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ, ବଣିକମାନେ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ।
ବ୍ରହ୍ମକ୍ଷତ୍ରାନୁକୂଲାଂଶ୍ଚ ଶୂଦ୍ରାଃ ପର୍ଯଚରନ୍ଵିଶଃ। ଏଵଂ ପଶୁଵରାହାଣାଂ ତଥୈଵ ମୃଗପକ୍ଷିଣାମ୍
ଶୂଦ୍ରମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରେ ସେବା କରୁଥିଲେ; ଏହିପରି ଗାଈ, ବନ୍ଦର, ମୃଗ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଅନୁଶାସନ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ।
ଶାନ୍ତନାଵଥ ରାଜ୍ଯସ୍ଥେ ନାଵର୍ତତ ଵୃଥା ଵଧଃ। ଅସୁଖାନାମନାଥାନାଂ ତିର୍ଯଗ୍ଯୋନିଷୁ ଵର୍ତତାମ୍
ଶାନ୍ତନୁ ରାଜ୍ୟ କରୁଥିବାବେଳେ, ଅନାବଶ୍ୟକ ହତ୍ୟା ହେଉନଥିଲା, ଦୁଃଖି, ନିରାଶ୍ରୟ କିମ୍ବା ପଶୁପକ୍ଷୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦୁଃଖ ଭୋଗୁନଥିଲେ।
ସ ଏଵ ରାଜା ସର୍ଵେଷାଂ ଭୂତାନାମଭଵତ୍ପିତା। ସ ହସ୍ତିନାମ୍ନି ଧର୍ମାତ୍ମା ଵିହରନ୍କୁରୁନନ୍ଦନଃ
ସେ ରାଜା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପିତା ହେଲେ; ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଏହି କୁରୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ, ହସ୍ତିନାପୁରରେ ଆନନ୍ଦରେ ବସିଥିଲେ।
ତେଜସା ସୂର୍ଯକଲ୍ପୋଽଭୂଦ୍ଵାଯୁନା ଚ ସମୋ ବଲେ। ଅନ୍ତକପ୍ରତିମଃ କୋପେ କ୍ଷମଯା ପୃଥିଵୀସମଃ
ତାଙ୍କ ତେଜ ରବି ସମାନ, ବଳରେ ବାୟୁ ସମାନ, କ୍ରୋଧରେ ଯମ ସମାନ, କ୍ଷମାରେ ପୃଥିବୀ ସମାନ ଥିଲେ।
ବଭୂଵ ରାଜା ସୁମତିଃ ପ୍ରଜାନାଂ ସତ୍ଯଵିକ୍ରମଃ। ସ ଵନେଷୁ ଚ ରମ୍ଯେଷୁ ଶୈଲପ୍ରସ୍ରଵଣେଷୁ ଚ
ସେ ରାଜା ଜନସମୂହର ଉପକାରୀ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଓ ସତ୍ୟବୀର; ସୁନ୍ଦର ଅରଣ୍ୟ ଓ ପାହାଡ଼ ଝରଣାରେ ଆନନ୍ଦ ପାଉଥିଲେ।
ଚଚାର ମୃଗଯାଶୀଲଃ ଶାନ୍ତନୁର୍ଵନଗୋଚରଃ। ସ ମୃଗାନ୍ମହିଷାଂଶ୍ଚୈଵ ଵିନିଘ୍ନନ୍ରାଜସତ୍ତମଃ
ଶାନ୍ତନୁ ଅରଣ୍ୟରେ ଶିକାର କରିବାକୁ ଭଲପାଉଥିଲେ; ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ମୃଗ ଓ ମହିଷମାନେକୁ ଶିକାର କରୁଥିଲେ।
ଗଙ୍ଗାମନୁ ଚଚାରୈକଃ ସିଦ୍ଧଚାରଣସେଵିତାମ୍। ସ କଦାଚିନ୍ମହାରାଜ ଦଦର୍ଶ ପରମାଂ ସ୍ତ୍ରିଯମ୍
ସେ ଏକା ଏକା ଗଙ୍ଗା ତଟରେ, ଯେଉଁଠାରେ ସିଦ୍ଧ ଓ ଚାରଣମାନେ ଆସନ୍ତି, ଘୁରୁଥିଲେ। ଏହିପରି ଏକ ଦିନ, ହେ ମହାରାଜ, ସେ ଅପୂର୍ବ ଏକ ନାରୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ଜାଜ୍ଵଲ୍ଯମାନାଂ ଵପୁଷା ସାକ୍ଷାଚ୍ଛ୍ରିଯମିଵାପରାମ୍। ସର୍ଵାନଵଦ୍ଯାଂ ସୁଦତୀଂ ଦିଵ୍ଯାଭରଣଭୂଷିତାମ୍
ସେ ଏମିତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରୂପରେ ଥିଲେ, ମନେ ହେଉଥିଲା ନିଜେ ଶ୍ରୀଦେବୀ ଅବତାର ହୋଇଛନ୍ତି। ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦୋଷରହିତ, ସୁନ୍ଦର ଦାନ୍ତ, ଦିବ୍ୟ ଗହନାରେ ଶୋଭିତ।
ସୂକ୍ଷ୍ମାମ୍ବରଧରାମେକାଂ ପଦ୍ମୋଦରସମପ୍ରଭାମ୍। `ସ୍ନାତଗାତ୍ରାଂ ଧୌତଵସ୍ତ୍ରାଂ ଗଙ୍ଗାତୀରରୁହେ ଵନେ
ସେ ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ତାଙ୍କର ରଙ୍ଗ ପଦ୍ମର ମଧ୍ୟର ଆଲୋକ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ନହାଇ ସାଫ ହୋଇ, ଧୋଇଥିବା ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଗଙ୍ଗା ତଟର ଜଙ୍ଗଲରେ ଦଢ଼ିଥିଲେ।
ପ୍ରକୀର୍ଣକେଶୀଂ ପାଣିଭ୍ଯାଂ ସଂସ୍ପୃଶନ୍ତୀଂ ଶିରୋରୁହାନ୍। ରୂପେଣ ଵଯସା କାନ୍ତ୍ଯା ଶରୀରାଵଯଵୈସ୍ତଥା
ତାଙ୍କର କେଶ ଖୋଲା ଥିଲା, ଦୁଇ ହାତରେ ଚୁଲିକୁ ଛୁଇଁ ଥିଲେ। ରୂପ, ଯୌବନ, ଆକର୍ଷଣ ଓ ଶରୀରର ଅଙ୍ଗରେ ସେ ଅପୂର୍ବ ଥିଲେ।
ହାଵଭାଵଵିଲାସୈଶ୍ଚ ଲୋଚନାଞ୍ଚଲଵିକ୍ରିଯୈଃ। ଶ୍ରୋଣୀଭାରେଣ ମଧ୍ଯେନ ସ୍ତନାଭ୍ଯାମୁରସା ଦୃଶା
ତାଙ୍କର ଚାଲିଚଳ, ଭାବଭଙ୍ଗୀ, ଆଖିର ଚାଲି, ନଜରର ଖେଳ, ଚଉଡ଼ା କଟି, ସୁସ୍ଥଳ ମଧ୍ୟ, ଉନ୍ନତ ଷଣ୍ଢା, ଛାତି ଓ ଦୃଷ୍ଟି —
କଵରୀଭରେଣ ପାଦାଭ୍ଯାମିଙ୍ଗିତେନ ସ୍ମିତେନ ଚ। କୋକିଲାଲାପସଂଲ୍ଲାପୈର୍ନ୍ଯକ୍କୁର୍ଵନ୍ତୀଂ ତ୍ରିଲୋକଗାମ୍
ଘନ କେଶ, ସୁନ୍ଦର ପାଦ, ଅଙ୍ଗଭଙ୍ଗୀ, ମିଠା ହସ, କୋଇଲୀ ଭଳି କଥା, ମଧୁର ଆଳାପ — ଏହା ସବୁ ଦ୍ୱାରା ସେ ତିନି ଲୋକର ସମସ୍ତ ନାରୀକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲେ।
ଵାଣୀଂ ଚ ଗିରିଜାଂ ଲକ୍ଷ୍ମୀଂ ଯୋଷିତୋନ୍ଯାଃ ସୁରାଙ୍ଗନାଃ। ସା ଚ ଶାନ୍ତନୁମବ୍ଯାଗାଦଲକ୍ଷ୍ମୀମପକର୍ଷତୀ
ତାଙ୍କର କଥା, ଭାଷା, ରୂପ, ଗୁଣ ଓ ଆକର୍ଷଣ ସରସ୍ୱତୀ, ପାର୍ବତୀ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ଦେବଙ୍ଗନାମାନେ ମଧ୍ୟ ଅପେକ୍ଷା ଅଧିକ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ସେ ଶାନ୍ତ ମୂର୍ତ୍ତିରେ ଆସି, ସମସ୍ତ ଅଶୁଭକୁ ଦୂର କରିଦେଲେ।
ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହୃଷ୍ଟରୋମାଽଭୂଦ୍ଵିସ୍ମିତୋ ରୂପସଂପଦା। ପିବନ୍ନିଵ ଚ ନେତ୍ରାଭ୍ଯାଂ ନାତୃପ୍ଯତ ନରାଧିପଃ
ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ରାଜାଙ୍କର ଗା ରୋମାଞ୍ଚିତ ହେଲା। ତାଙ୍କର ରୂପ ଓ ଶୋଭା ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଲେ, ଆଖି ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାରେ ତୃପ୍ତି ମିଳୁନାହିଁ।
ସା ଚ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵ ରାଜାନଂ ଵିଚରନ୍ତଂ ମହାଦ୍ଯୁତିମ୍। ସ୍ନେହାଦାଗତସୌହାର୍ଦା ନାତୃପ୍ଯତ ଵିଲାସିନୀ
ସେ ନାରୀ ମଧ୍ୟ ଏହି ମହାତ୍ୱ ଭର୍ତ୍ତି ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖି, ମନରେ ସ୍ନେହ ଓ ମୃଦୁତା ଅନୁଭବ କଲେ। ଖେଳାଳି ମନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାରେ ମଧ୍ୟ ତୃପ୍ତି ହେଉନାହିଁ।
ଗଙ୍ଗା କାମେନ ରାଜାନଂ ପ୍ରେକ୍ଷମାଣା ଵିଲାସିନୀ। ଚଞ୍ଚୂର୍ଯତାଗ୍ରତସ୍ତସ୍ଯ କିନ୍ନରୀଵାପ୍ସରୋପମା
ଗଙ୍ଗା ମନରେ ଆକାଂକ୍ଷା ନେଇ, ରାଜାଙ୍କୁ ଖେଳାଳି ନଜରରେ ଦେଖୁଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଆଖି ଏଠୁ ସେଠୁ ଚାଲିଯାଉଥିଲା। ସେ ଏମିତି ମନୋହର ଥିଲେ, ଯେଉଁଠି ଅପ୍ସରା କିମ୍ବା କିନ୍ନରୀ ଭଳି।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରହୃଷ୍ଟରୂପୋଽଭୂଦ୍ଦର୍ଶନାଦେଵ ଶାନ୍ତନୁଃ। ରୂପେଣାତୀତ୍ଯ ତିଷ୍ଠନ୍ତୀଂ ସର୍ଵା ରାଜନ୍ଯଯୋଷିତଃ
ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ମୁହଁରେ ଆନନ୍ଦ ଫୁଟିଉଠିଲା। ସେ ରୂପରେ ସମସ୍ତ ରାଜନୀମାନେଠାରୁ ଅଧିକ ଶୋଭା ପାଉଥିଲେ।
ତାମୁଵାଚ ତତୋ ରାଜା ସାନ୍ତ୍ଵଯଞ୍ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣଯା ଗିରା। ଦେଵୀ ଵା ଦାନଵୀ ଵା ତ୍ଵଂ ଗନ୍ଧର୍ଵୀ ଚାଥଵାଽପ୍ସରାଃ
ତାପରେ ରାଜା ମୃଦୁ ଓ ମିଠା କଥାରେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି କହିଲେ, 'ତୁମେ ଦେବୀ, ଦାନବୀ, ଗନ୍ଧର୍ବୀ କିମ୍ବା ଅପ୍ସରା ତୋ?'