ଭୀମସେନସ୍ତୁ ରାଜାନଂ ବାହ୍ଲୀକଂ ପ୍ରପିତାମହମ୍ । ଵିଦ୍ଧ୍ଵା ନଦନ୍ମହାନାଦଂ ଶାର୍ଦୂଲ ଇଵ କାନନେ
ଭୀମସେନ ରାଜା ବାହ୍ଳୀକ ପ୍ରପିତାମହଙ୍କୁ ଘାତ କରି, ବନରେ ବାଘ ଯେପରି ଗଜ୍ଜନ କରେ, ସେପରି ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନି କଲେ।
ଆର୍ଜୁନିଶ୍ଚିତ୍ରସେନେନ ଵିଦ୍ଧୋ ବହୁଭିରଶୁଗୈଃ । ଅତିଷ୍ଠଦାହଵେ ଶୂରଃ କିରନ୍ବାଣାନ୍ସହସ୍ରଶଃ। ଚିତ୍ରସେନଂ ତ୍ରିଭିର୍ବାଣୈର୍ଵିଵ୍ଯାଧ ସମରେ ଭୃଶମ୍
ଅର୍ଜୁନ ଚିତ୍ରସେନଙ୍କ ଅନେକ ତୀବ୍ର ତୀର ଘାତରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦଢ଼ ହୋଇ ହଜାର-ହଜାର ତୀର ବର୍ଷା କଲେ; ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଚିତ୍ରସେନଙ୍କୁ ତିନିଟି ତୀର ଦେଇ ଭଳି ଘାତ କଲେ।
ସମାଗତୌ ତୌ ତୁ ରଣେ ମହାମାତ୍ରୌ ଵ୍ଯରୋଚତାମ୍। ଯଥା ଦିଵି ମହାଘୋରୌ ରାଜନ୍ବୁଧଶନୈଶ୍ଚରୌ
ସେଇ ଦୁଇ ଶୂରବୀର ଯୁଦ୍ଧଭୂମିରେ ମିଶି ଏମିତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେଖାଗଲେ, ଯେପରି ଆକାଶରେ ଭୟଙ୍କର ବୁଧ ଓ ଶନି ଗ୍ରହ ମିଶିଯିବା ପରି, ରାଜା।
ତସ୍ଯାଶ୍ଵାଂଶ୍ଚତୁରୋ ହତ୍ଵା ସୂତଂ ଚ ନଵଭିଃ ଶରୈଃ। ନନାଦ ବଲଵାନ୍ନାଦଂ ସୌଭଦ୍ରଃ ପରଵୀରହା
ସୌଭଦ୍ର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶତ୍ରୁବିଧ୍ୱଂସୀ, ନଉଟି ଶର ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ଚାରିଟି ଘୋଡ଼ା ଓ ସାରଥିକୁ ମାରିଦେଲେ, ଏବଂ ଜୋରରେ ଗର୍ଜନ କଲେ।
ହତାଶ୍ଵାତ୍ତୁ ରଥାତ୍ତୂର୍ଣଂ ସୋଽଵପ୍ଲୁତ୍ଯ ମହାରଥଃ । ଆରୁରୋହ ରଥଂ ତୂର୍ଣଂ ଦୁର୍ମୁଖସ୍ଯ ଵିଶାଂପତେ
ଘୋଡ଼ା ମରିଯିବାରୁ, ସେ ମହାରଥୀ ତୁରନ୍ତ ତାଙ୍କର ରଥରୁ ଝାପି ପଡ଼ି, ଶୀଘ୍ର ଦୁର୍ମୁଖଙ୍କ ରଥକୁ ଚଢ଼ିଗଲେ, ରାଜା।
ଦ୍ରୋଣଶ୍ଚ ଦ୍ରୁପଦଂ ଭିତ୍ତ୍ଵା ଶରୈଃ ସନ୍ନତପର୍ଵଭିଃ। ସାରଥିଂ ଚାସ୍ଯ ଵିଵ୍ଯାଧ ତ୍ଵରମାଣଃ ପରାକ୍ରମୀ
ଦ୍ରୋଣ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ଭଲ ଭାଙ୍ଗା ଶର ଦ୍ୱାରା ଦ୍ରୁପଦଙ୍କୁ ବେଧିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ସାରଥିକୁ ମଧ୍ୟ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହୋଇ ଆଘାତ କଲେ।
ପୀଡ୍ଯମାନସ୍ତତୋ ରାଜା ଦ୍ରୁପଦୋ ଵାହିନୀମୁଖେ। ଅପାଯାଜ୍ଜଵନୈରଶ୍ଵୈଃ ପୂର୍ଵଵୈରମନୁସ୍ମରନ୍
ତାପରେ ରାଜା ଦ୍ରୁପଦ ସେନାର ଆଗରେ ଆକ୍ରମଣରେ ପଡ଼ି, ପୁରୁଣା ଶତ୍ରୁତା ମନେପକାଇ, ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଘୋଡ଼ା ଚଳାଇ ପଳାଇଗଲେ।
ଭୀମସେନସ୍ତୁ ରାଜାନଂ ମୁହୂର୍ତାଦିଵ ବାହ୍ଲିକମ୍ । ଵ୍ଯଶ୍ଵସୂତରଥଂ ଚକ୍ରେ ସର୍ଵସୈନ୍ଯସ୍ଯ ପଶ୍ଯତଃ
ଭୀମସେନ ତ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ରାଜା ବାହ୍ଲିକଙ୍କ ଘୋଡ଼ା, ସାରଥି ଓ ରଥକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦେଲେ, ସମସ୍ତ ସେନା ଦେଖୁଥିବାବେଳେ।
ସସଂଭ୍ରମୋ ମହାରାଜ ସଂଶଯଂ ପରମଂ ଗତଃ
ଏହା ଦେଖି ମହାରାଜା, ବଡ଼ ଅସ୍ତିରତା ହେଲା ଏବଂ ସେ ଚୂଡ଼ାନ୍ତ ବିପଦରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ଅଵପ୍ଲୁତ୍ଯ ତତୋ ଵାହାଦ୍ବାହ୍ଲୀକଃ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଃ। ଆରୁରହ ରଥଂ ତୂର୍ଣଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ଯ ମହାରଣେ
ତାପରେ ବାହ୍ଲିକ, ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ, ତାଙ୍କର ଯାନରୁ ଝାପି ପଡ଼ି, ମହାସଂଗ୍ରାମରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ରଥକୁ ଶୀଘ୍ର ଚଢ଼ିଗଲେ।
ସାତ୍ଯକିଃ କୃତଵର୍ମାଣଂ ଵାରଯିତ୍ଵା ମହାରଣେ । ଶରୈର୍ବହୁଵିଧୈ ରାଜନ୍ନାସସାଦ ପିତାମହମ୍
ସାତ୍ୟକି ମହାସଂଗ୍ରାମରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଶର ଦ୍ୱାରା କୃତବର୍ମାଙ୍କୁ ରୋକି, ରାଜା, ପିତାମହଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇପହଞ୍ଚିଲେ।
ସ ଵିଦ୍ଧ୍ଵା ଭାରତଂ ଷଷ୍ଟ୍ଯା ନିଶିତୈ ରୋମଵାହିଭିଃ। ନୃତ୍ଯନ୍ନିଵ ରଥୋପସ୍ଥେ ଵିଧୁନ୍ଵାନୋ ମହଦ୍ଧନୁଃ
ସେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଷଷ୍ଟିଟି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ କଣ୍ଟକାଳି ଶର ଦ୍ୱାରା ବେଧି, ରଥରେ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିବା ପରି ତାଙ୍କର ମହାଧନୁକୁ ଉଲାଇଲେ।
ତସ୍ଯାଯସୀଂ ମହାଶକ୍ତିଂ ଚିକ୍ଷେପାଥ ପିତାମହଃ । ହେମଚିତ୍ରାଂ ମହାଵେଗାଂ ନାଗକନ୍ଯୋପମାଂ ଶୁଭାମ୍
ତାପରେ ପିତାମହ ତାଙ୍କୁ ଉପରେ ସୁନାରେ ଶୋଭିତ, ତୀବ୍ର ଗତିର, ନାଗକନ୍ୟା ପରି ଶୁଭ୍ର ଏକ ଲୋହା ଶକ୍ତି ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ତାମାପତନ୍ତୀଂ ସହସା ମୃତ୍ଯୁକଲ୍ପାଂ ସୁଦୁର୍ଜଯାମ୍। ଵ୍ଯଂସଯାମାସ ଵାର୍ଷ୍ଣେଯୋ ଲାଘଵେନ ମହାଯଶାଃ
ସେଇ ଶକ୍ତି ଅଚାନକ ମୃତ୍ୟୁ ସମାନ ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଅପରାଜେୟ ଥିଲା, କିନ୍ତୁ ବିଶିଷ୍ଟ ବୃଷ୍ଣି ତାଙ୍କର ଦକ୍ଷତାରେ ତାହାକୁ ଭଙ୍ଗ କରିଦେଲେ।
ଅନାସାଦ୍ଯ ତୁ ଵାର୍ଷ୍ଣେଯଂ ଶକ୍ତିଃ ପରମଦାରୁଣା । ନ୍ଯପତଦ୍ଧରଣୀପୃଷ୍ଠେ ମହୋଲ୍କେଵ ମହାପ୍ରଭା
ସେ ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତି ବୃଷ୍ଣିଙ୍କୁ ଛୁଇଁପାରିଲାନି, ଏବଂ ବଡ଼ ଉଲ୍କା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା।
ଵାର୍ଷ୍ଣେଯସ୍ତୁ ତତୋ ରାଜନ୍ସ୍ଵାଂ ଶକ୍ତିଂ କନକପ୍ରଭାମ୍ । ଵେଗଵଦ୍ଗୃହ୍ଯ ଚିକ୍ଷେପ ପିତାମହରଥଂ ପ୍ରତି
ତାପରେ ବୃଷ୍ଣି, ରାଜା, ତାଙ୍କର ସୁନା ରଙ୍ଗର ଶକ୍ତିକୁ ଜୋରରେ ଧରି, ପିତାମହଙ୍କ ରଥ ଉପରେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ଵାର୍ଷ୍ଣେଯଭୁଜଵେଗେନ ପ୍ରଣୁନ୍ନା ସା ମହାହଵେ । ଅଭିଦୁଦ୍ରାଵ ଵେଗେନ କାଲରାତ୍ରିର୍ଯଥା ନରମ୍
ବୃଷ୍ଣିଙ୍କ ଭୁଜବଳରେ ଚଳିତ ହୋଇ, ସେଇ ଶକ୍ତି ମହାସଂଗ୍ରାମରେ ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଆଗେଇଗଲା, ଯେପରି ଅନ୍ତରାତ୍ମା ରାତି ଏକ ମଣିଷ ଉପରେ ଆସୁଥିବା ପରି।
ତାମାପତନ୍ତୀଂ ସହସା ଦ୍ଵିଧା ଚିଚ୍ଛେଦ ଭାରତଃ । କ୍ଷୁରପ୍ରାଭ୍ଯାଂ ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣାଭ୍ଯାଂସା ଵ୍ଯଶୀର୍ଯତ ମେଦିନୀମ୍
ଭୀଷ୍ମ ତାହାକୁ ତାଙ୍କ ଉପରେ ଆସୁଥିବାବେଳେ, ଦୁଇଟି ତୀକ୍ଷ୍ଣ କ୍ଷୁରପ୍ର ଶର ଦ୍ୱାରା ଦୁଇ ଟୁକୁରା କରିଦେଲେ, ଏବଂ ତାହାର ଟୁକୁଡ଼ା ଭୂମିରେ ଝରିପଡ଼ିଲା।
ଛିତ୍ତ୍ଵା ଶକ୍ତିଂ ତୁ ଗାଙ୍ଗଯଃ ସାତ୍ଯକିଂ ନଵଭିଃ ଶରୈଃ । ଆଜଘାନୋରସି କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ପ୍ରହସଞ୍ଛତ୍ରୁକର୍ଶନଃ
ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ର ଶକ୍ତିକୁ କାଟିଦେଇ, ତାପରେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ସାତ୍ୟକିଙ୍କୁ ନଉଟି ଶର ଦ୍ୱାରା ଛାତିରେ ଆଘାତ କଲେ, ଏବଂ ଶତ୍ରୁକୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇ ହସିଲେ।
ତତଃ ସରଥନାଗାଶ୍ଵାଃ ପାଣ୍ଡଵାଃ ପାଣ୍ଡୁପୂର୍ଵଜ। ପରିଵବ୍ରୂ ରଣେ ଭୀଷ୍ମଂ ମାଧଵତ୍ରାଣକାରଣାତ୍
ତାପରେ ପାଣ୍ଡବମାନେ, ରଥ, ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ା ସହିତ, ଏବଂ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଆଗୁଆ ହୋଇ, ମାଧବଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଘେରି ନେଲେ।
ତତଃ ପ୍ରଵଵୃତେ ଯୁଦ୍ଧଂ ତୁମୁଲଂ ରୋମହର୍ଷଣମ୍ । ପାଣ୍ଡଵାନାଂ କୁରୂଣାଂ ଚ ସମରେ ଵିଜଯୈଷିଣାମ୍
ତାପରେ ପାଣ୍ଡବ ଓ କୌରବମାନେ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ବିଜୟ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିବାବେଳେ, ଏକ ଭୟଙ୍କର ଓ ରୋମାଞ୍ଚକର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭୀଷ୍ମଂ ରଣେ ଯୁଦ୍ଧଂ ପାଣ୍ଡଵୈରଭିସଂଵୃତମ୍। ଯଥା ମେଘୈର୍ମହାରାଜ ତପାନ୍ତେ ଦିଵି ଭାସ୍କରମ୍
ହେ ରାଜା, ଯେପରି ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଶେଷରେ ଆକାଶରେ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ମେଘ ଢାକିଦେଉଛି, ସେପରି ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଚାରିପାଖରୁ ଘେରି ରହିଛନ୍ତି ଦେଖିଲେ।
ଦୁର୍ଯୋଧନୋ ମହାରାଜ ଦୁଃଶାସନମଭାଷତ। ଏଷ ଶୂରୋ ମହେଷ୍ଵାସୋ ଭୀଷ୍ମଃ ଶୂରନିଷୂଦନଃ
ତାପରେ ଦୁର୍ୟୋଧନ ଦୁଃଶାସନଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଏହିଅଛନ୍ତି ମହାବୀର ଧନୁର୍ଧର ଭୀଷ୍ମ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ବୀରଙ୍କୁ ଦଳନ କରନ୍ତି।'
ଛାଦିତଃ ପାଣ୍ଡଵୈଃ ଶୂରୈଃ ସମନ୍ତାଦ୍ଭରତର୍ଷଭ । ତସ୍ଯ କାର୍ଯଂ ତ୍ଵଯା ଵୀର ରକ୍ଷଣଂ ସୁମହାତ୍ମନଃ
ଏହି ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଚାରିପାଖରୁ ଘେରି ରଖିଛନ୍ତି, ଏହି ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ତୁମର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ, ହେ ବୀର।
ରକ୍ଷ୍ଯମାଣୋ ହି ସମରେ ଭୀଷ୍ମୋଽସ୍ମାକଂ ପିତାମହଃ । ନିହନ୍ଯାତ୍ସମରେ ଯତ୍ତାନ୍ପାଞ୍ଚାଲାନ୍ପାଣ୍ଡଵୈଃ ସହ
ଯଦି ଯୁଦ୍ଧରେ ଆମ ପିତାମହ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଭଲଭାବେ ରକ୍ଷା କରାଯିବ, ତେବେ ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପାଞ୍ଚାଳ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନେଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଧ୍ୱଂସ କରିପାରିବେ।
ତତ୍ର କାର୍ଯତମଂ ମନ୍ଯେ ଭୀଷ୍ମସ୍ଯୈଵାଭିରକ୍ଷଣମ୍ । ଗୋପ୍ତା ହ୍ଯେଷ ମହେଷ୍ଵାସୋ ଭୀଷ୍ମୋଽସ୍ମାକଂ ମହାଵ୍ରତଃ
ଏଠାରେ ମୁଁ ଭାବୁଛି, ସବୁଠାରୁ ମୁଖ୍ୟ କାମ ହେଉଛି ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା; କାରଣ, ଏହି ମହାବ୍ରତୀ ଧନୁର୍ଧର ଭୀଷ୍ମ ଆମ ପକ୍ଷର ରକ୍ଷକ।
ସ ଭଵାନ୍ସର୍ଵସୈନ୍ଯେନ ପରିଵାର୍ଯ ପିତାମହମ୍ । ସମରେ କର୍ମ କୁର୍ଵାଣଂ ଦୁଷ୍କରଂ ପରିରକ୍ଷତୁ
ତେଣୁ ତୁମେ ସମସ୍ତ ସେନା ସହିତ ପିତାମହଙ୍କୁ ଚାରିପାଖରୁ ଘେରି ରଖ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ କଠିନ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି, ସେଠାରେ ତାଙ୍କୁ ଭଲଭାବେ ରକ୍ଷା କର।
ସ ଏଵମୁକ୍ତଃ ସମରେ ପୁତ୍ରୋ ଦୁଃଶାସନସ୍ତଵ। ପରିଵାର୍ଯ ସ୍ଥିତୋ ଭୀଷ୍ମଂ ସୈନ୍ଯେନ ମହତା ଵୃତଃ
ଏପରି କହିବା ପରେ, ତୁମ ପୁଅ ଦୁଃଶାସନ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ବଡ଼ ସେନା ସହିତ ଚାରିପାଖରୁ ଘେରି ରଖିଲେ।
ତତଃ ଶତସହସ୍ରାଣାଂ ହଯାନାଂ ସୁବଲାତ୍ମଜଃ । ଵିମଲପ୍ରାସହସ୍ତାନାମୃଷ୍ଟିତୋମରଧାରିଣାମ୍
ତାପରେ ଶୁବଳଙ୍କ ପୁଅ ଏକ ଲକ୍ଷ ଘୋଡ଼ା, ଯାହାଙ୍କ ହାତରେ ଚମକୁଥିବା ବାଣ ଓ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୋମର ଥିଲା, ସେମାନେ ନେଇ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଆଣିଲେ।
ଦର୍ପିତାନାଂ ସୁଵେଗାନାଂ ବଲସ୍ଥାନାଂ ପତାକିନାମ୍ । ଶିକ୍ଷିତୈର୍ଯୁଦ୍ଧକୁଶଲୈରୁପେତାନାଂ ନରୋତ୍ତମୈଃ
ଏହି ଘୋଡ଼ାମାନେ ଗର୍ବିତ, ତୀବ୍ର ଗତିଶୀଳ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ପତାକାଧାରୀ ଥିଲେ; ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ପାରଙ୍ଗତ ଓ ଶିକ୍ଷିତ ବୀରମାନେ ଚଳାଇଥିଲେ।