ଶୀର୍ଷୋପଲସମାକୀର୍ଣା ହସ୍ତିଗ୍ରାହସମାକୁଲା । କଵଚୋଷ୍ଣୀଷଫେନୌଘା ଧନୁର୍ଵେଗାସିକଚ୍ଛପା
ଉପରେ କଟା ମୁଣ୍ଡ ରେ ଥିବା ପଥର ଭରି ଯାଇଥିଲା, ହାତୀମାନେ ମାନେ ମାଛ ଭଳି ଚଞ୍ଚଳ ହେଇଥିଲେ । ଫେନ ଭଳି ହେଲା କବଚ ଓ ପଗଡି, ତୀର ଓ ତଳୱାର ଭଳି କଛପ ହେଇ ରହିଥିଲା ।
ଶଙ୍ଖନକ୍ରୌଘସଂକୀର୍ଣା ଛତ୍ରକୂର୍ମରଥୋଡୁପା।' ପତାକାଧ୍ଵଜଵୃକ୍ଷାଢ୍ଯା ମର୍ତ୍ଯକୂଲାପହାରିଣୀ । କ୍ରଵ୍ଯାଦହଂସସଂକୀର୍ଣା ଯମରାଷ୍ଟ୍ରଵିଵର୍ଧନୀ
ସଙ୍ଖ ଓ ମାଛ ଭଳି ମିଶି ଯାଇଥିଲା, ଛତା, ଢାଲ, ରଥ ଓ ତାରା ଭଳି ମିଶିଥିଲା । ପତାକା ଓ ଧ୍ୱଜ ଗଛ ଭଳି ଶୋଭା ପାଇଥିଲା, ତଟ ମୃତ ଲୋକମାନେ ଭରି ଯାଇଥିଲା, ଏହା ମୃତଦେହ ଉଠାଇ ନେଇଯାଉଥିଲା । ଶବାହାର ଗୃଧ୍ର ଓ ହଂସ ଭଳି ମିଶି ଯାଇଥିଲା, ଏହା ଯମର ରାଜ୍ୟକୁ ବଢାଇ ଦେଉଥିଲା ।
ତାଂ ନଦୀଂ କ୍ଷତ୍ରିଯାଃ ଶୂରା ରଥନାଗହଯପ୍ଲଵୈଃ । ପ୍ରତେରୁର୍ବହଵୋ ରାଜନ୍ଭଯଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ମହାରଥାଃ
ସେ ନଦୀକୁ ବହୁ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଶୂରମାନେ ରଥ, ହାତୀ, ଘୋଡା ଓ ନୌକା ଦ୍ୱାରା ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲେ, ରାଜା, ସେମାନେ ଭୟକୁ ଛାଡି ମହାରଥୀମାନେ ଏଠାରେ ଚାଲିଯାଇଥିଲେ ।
ଅପୋଵାହ ରଣେ ଭୀରୂନ୍କଶ୍ମଲେନାଭିସଂଵୃତାନ୍। ଯଥା ଵୈତରଣୀ ପ୍ରେତାନ୍ପ୍ରେତରାଜପୁରଂ ପ୍ରତି
ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୟଭୀତ ଲୋକମାନେ ଅସ୍ପଷ୍ଟତାରେ ଢାକି ଦେଇ, ସେ ନଦୀ ତାଙ୍କୁ ଉଠାଇ ନେଇଯାଉଥିଲା, ଯେପରି ଭୈତରଣୀ ମୃତମାନେ ଯମର ନଗରକୁ ନେଇଯାଉଥିଲା ।
ପ୍ରାକ୍ରୋଶନ୍କ୍ଷତ୍ରିଯାସ୍ତତ୍ର ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଦ୍ଵୈଶସଂ ମହତ୍। ଦୁର୍ଯୋଧନାପରାଧେନ ଗଚ୍ଛନ୍ତି କ୍ଷତ୍ରିଯାଃ କ୍ଷଯମ୍
ସେଠାରେ, ଏତେ ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖ ଦେଖି କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ କ୍ଷୁଦ୍ର ଚିତ୍କାର କରିଲେ; 'ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କର ଅପରାଧରେ, କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ନଶ୍ଟ ହେଉଛନ୍ତି.'
ଗୁଣଵତ୍ସୁ କଥଂ ଦ୍ଵେଷଂ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରୋ ଜନେଶ୍ଵରଃ । କୃତଵାନ୍ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରେଷୁ ପାପାତ୍ମା ଲୋଭମୋହିତଃ
ଗୁଣବତ୍ତ ଲୋକମାନେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର କିପରି ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନେ ପ୍ରତି ଦ୍ୱେଷ ରଖିଲେ? ଲୋଭ ଓ ମୋହରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ, ପାପ କରିଥିଲେ.
ଏଵଂ ବହୁଵିଧା ଵାଚଃ ଶ୍ରୂଯନ୍ତେ ସ୍ମ ପରସ୍ପରମ୍ । ପାଣ୍ଡଵସ୍ତଵସଂଯୁକ୍ତାଃ ପୁତ୍ରାଣାଂ ତେ ସୁଦାରୁଣାଃ
ଏପରି ଅନେକ ପ୍ରକାର କଥା, ପାଣ୍ଡବମାନେ ସହିତ ତୁମ ପୁଅମାନେ ପ୍ରତି ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠୋର ଭାବେ ଦୋଷ ଦେଇ, ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶୁଣାଯାଉଥିଲା.
ତା ନିଶମ୍ଯ ତତୋ ଵାଚଃ ସର୍ଵଯୋଧୈରୁଦାହୃତାଃ। ଆଗସ୍କୃତ୍ସର୍ଵଲୋକସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋ ଦୁର୍ଯୋଧନସ୍ତଵ
ସମସ୍ତ ଯୋଧାମାନେ କହିଥିବା ସେଇ କଥା ଶୁଣି, ତୁମ ପୁଅ ଦୁର୍ୟୋଧନ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କର ଅପରାଧର କାରଣ ହେଲେ.
ଭୀଷ୍ମଂ ଦ୍ରୋଣଂ କୃପଂ ଚୈଵ ଶଲ୍ଯଂ ଚୋଵାଚ ଭାରତ। ଯୁଧ୍ଯଧ୍ଵମନହଂକରାଃ କିଂ ଚିରଂ କୁରୁଥେତି ଚ
ଭୀଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ, କୃପା ଏବଂ ଶଲ୍ୟଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଅହଂକାର ଛାଡି ଯୁଦ୍ଧ କର। କେଉଁଠି ଦେରି କରୁଛ?'
ଇତି ଦୁର୍ଯୋଧନୋତ୍ସୃଷ୍ଟାଃ ସର୍ଵେ ଯୁଯୁଧିରେ ନୃପାଃ' ତତଃ ପ୍ରଵଵୃତେ ଯୁଦ୍ଧଂ କୁରୂଣାଂ ପାଣ୍ଡଵୈଃ ସହ। ଅକ୍ଷଦ୍ଯୂତକୃତଂ ରାଜନ୍ସୁଘୋରଂ ଵୈଶସଂ ତଦା
ଦୁର୍ଯୋଧନଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କରିଲେ। ତାପରେ କୁରୁ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଯାହା ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ ଓ ଭୟଙ୍କର, ଏହା ଅକ୍ଷ ଦୂତ ଖେଳର ଫଳ।
ଯତ୍ପୁରା ନ ନିଗୃହ୍ଣାସି ଵାର୍ଯମାଣୋ ମହାତ୍ମଭିଃ । ଵୈଚିତ୍ରଵୀର୍ଯ ତସ୍ଯେଦଂ ଫଲଂ ପଶ୍ଯ ସୁଦାରୁଣମ୍
ଏହି ଦୁଃଖଦ ଫଳ ଦେଖ, ବୈଚିତ୍ରବୀର୍ୟ। ପୂର୍ବରୁ ମହାମନାମାନେ ରୋକିବାକୁ କହିଥିଲେ, ତୁମେ ଶୁଣିନଥିଲା।
ନ ହି ପାଣ୍ଡୁସୁତା ରାଜନ୍ସସୈନ୍ଯାଃ ସପଦାନୁଗାଃ । ରକ୍ଷନ୍ତି ସମରେ ପ୍ରାଣାନ୍କୌରଵା ଵାପି ସଂଯୁଗେ
ରାଜା, ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନେ କିମ୍ବା କୌରବମାନେ, ସେମାନଙ୍କ ସେନା ଓ ସହାୟକମାନେ ସମରରେ ନିଜ ପ୍ରାଣକୁ ରକ୍ଷା କରୁନାହାନ୍ତି।
ଏତସ୍ମାତ୍କାରଣାଦ୍ଧୋରୋ ଵର୍ତତେ ସ୍ଵଜନକ୍ଷଯଃ । ଦୈଵାଦ୍ଵା ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ର ତଵ ଚାପନଯାନ୍ନୃପ
ଏହି କାରଣରୁ, ରାଜା, ତୁମର କିମ୍ବା ଭାଗ୍ୟର ଦୋଷରେ, ନିଜ ଜନମାନ୍ୟଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ନାଶ ଘଟିଛି ।
ଅର୍ଜୁନସ୍ତାନ୍ନରଵ୍ଯାଘ୍ରଃ ସୁଶର୍ମାନୁଚରାନ୍ନୃପାନ୍ । ଅନଯତ୍ପ୍ରେତରାଜସ୍ଯ ସଦନଂ ସାଯକୈଃ ଶିତୈଃ
ଅର୍ଜୁନ, ନରମାନ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ସୁଶର୍ମାଙ୍କ ସହିତ ଆସିଥିବା ରାଜାମାନେଙ୍କୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ମୃତ୍ୟୁର ଗୃହକୁ ପଠାଇଦେଲେ ।
ସୁଶର୍ମାପି ତତୋ ବାଣୈଃ ପାର୍ଥଂ ଵିଵ୍ଯାଧ ସଂଯୁଗେ। ଵାସୁଦେଵଂ ଚ ସପ୍ତତ୍ଯା ପାର୍ଥଂ ଚ ନଵଭିଃ ପୁନଃ
ତାପରେ ସୁଶର୍ମା ଯୁଦ୍ଧରେ ପାର୍ଥଙ୍କୁ ତୀରରେ ଘାତ କଲେ, ଭାସୁଦେବଙ୍କୁ ସତରିଟି ତୀର ଲଗାଇଲେ ଏବଂ ପୁଣିଥରେ ପାର୍ଥଙ୍କୁ ନଅଟି ତୀର ମାରିଲେ।
ତଂ ନିଵାର୍ଯ ଶରୌଘେଣ ସକ୍ରୁସୂନୁର୍ମହାରଥଃ । ସୁଶର୍ମଣୋ ରଣେ ଯୋଧାନ୍ପ୍ରାହିଣୋଦ୍ଯମସାଦନମ୍
କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ମହାବୀର, ତୀରବର୍ଷା କରି ସୁଶର୍ମାଙ୍କୁ ରୋକି, ଯୁଦ୍ଧରେ ସୁଶର୍ମାଙ୍କ ସେନାକୁ ପରାଜିତ କରିଦେଲେ।
ତେ ଵଧ୍ଯମାନାଃ ପାର୍ଥେନ କାଲେନେଵ ଯୁଗକ୍ଷଯେ। ଵ୍ଯଦ୍ରଵନ୍ତ ରଣେ ରାଜନ୍ଭଯେ ଜାତେ ମହାରଥାଃ
ପାର୍ଥଙ୍କ ହାତରେ ଯେପରି ଯୁଗାନ୍ତରେ କାଳ ନିଶ୍ଚୟ ହୁଏ, ସେପରି ସେଇ ମହାବୀରମାନେ ଯୁଦ୍ଧଭୂମିରେ ଭୟରେ ଦୌଡ଼ି ପଳାଇଗଲେ, ରାଜା।
ଉତ୍ସୃଜ୍ଯ ତୁରଗାନ୍କେଚିଦ୍ରଥାନ୍କେଚିଚ୍ଚ ମାରିଷ। ଗଜାନନ୍ଯେ ସମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ପ୍ରାଦ୍ରଵନ୍ତ ଦିଶୋ ଦଶ
କିଛି ଲୋକ ତାଙ୍କର ଘୋଡ଼ା ଛାଡ଼ି ଦେଲେ, କିଛି ରଥ ଛାଡ଼ିଲେ, ମାରିଷ, ଅନ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କର ହାତୀ ଛାଡ଼ି ଦଶଦିଗରେ ପଳାଇଗଲେ।
ଅପରେ ତୁ ତଦାଦାଯ ଵାଜିନାଗରଥାନ୍ରଣେ । ତ୍ଵରଯା ପରଯା ଯୁକ୍ତାଃ ପ୍ରାଦ୍ରଵନ୍ତ ଵିଶାଂପତେ
ଅନ୍ୟମାନେ ତ ଯୁଦ୍ଧରେ ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ ଓ ରଥ ନେଇ ବଡ଼ ତ୍ୱରାରେ ପଳାଇଗଲେ, ରାଜା।
ପାଦାତାଶ୍ଚାପି ଶସ୍ତ୍ରାଣି ସମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ମହାରଣେ । ନିରପେକ୍ଷା ଵ୍ଯଧାଵନ୍ତ ତେନତେନ ସ୍ମ ଭାରତ
ପଦାତିମାନେ ମଧ୍ୟ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ି ଦେଇ, କୌଣସି ଚିନ୍ତା ନକରି ଏଠା-ସେଠା ଦୌଡ଼ି ପଳାଇଗଲେ, ଭାରତ।
ଵାର୍ଯମାଣାଃ ସୁବହୁଶସ୍ତ୍ରୈଗର୍ତେନ ସୁଶର୍ମଣା । ତଥାନ୍ଯୈଃ ପାର୍ଥିଵଶ୍ରେଷ୍ଠୈର୍ନ ଵ୍ଯତିଷ୍ଠନ୍ତ ସଂଯୁଗେ
ସୁଶର୍ମା ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜାମାନେ ଅନେକ ଅସ୍ତ୍ର ଦେଇ ତାଙ୍କୁ ରୋକିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦୃଢ଼ ହୋଇ ରହିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ତଦ୍ବଲଂ ପ୍ରଦ୍ରୁତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୁତ୍ରୋ ଦୁର୍ଯୋଧନସ୍ତଵ। ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ରଣେ ଭୀଷ୍ମଂ ସର୍ଵସୈନ୍ଯପୁରସ୍କୃତଃ
ତୁମର ପୁଅ ଦୁର୍ୟୋଧନ ଦେଖିଲେ ଯେ ସେନା ଭାଙ୍ଗିଗଲା, ତେଣୁ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ସାମ୍ନାରେ ରଖି ସମସ୍ତ ସେନାକୁ ନେଇ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଆଗେଇଲେ।
ସର୍ଵୋଦ୍ଯୋଗେନ ମହତା ଧନଞ୍ଜଯମୁପାଦ୍ରଵତ୍ । ତ୍ରିଗର୍ତାଧିପତେରର୍ଥେ ଜୀଵିତସ୍ଯ ଵିଶାଂପତେ
ତିନିଗର୍ତ୍ତ ରାଜାଙ୍କ ଜୀବନ ପାଇଁ ବଡ଼ ଉଦ୍ୟମରେ ଧନଞ୍ଜୟଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ରାଜା।
ସ ଏକଃ ସମରେ ତସ୍ଥୌ କିରନ୍ବହୁଵିଧାଞ୍ଶରାନ୍। ଭ୍ରାତୃଭିଃ ସହିତଃ ସର୍ଵୈଃ ଶେଷା ହି ପ୍ରଦ୍ରୁତା ନରାଃ
ସେ ଏକାକି ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ଭାଇମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅନେକ ପ୍ରକାର ତୀର ବର୍ଷା କରି ଦଢ଼ ହୋଇ ରହିଲେ, କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟମାନେ ସବୁ ପଳାଇଗଲେ।
ତଥୈଵ ପାଣ୍ଡଵା ରାଜନ୍ସର୍ଵୋଦ୍ଯୋଗେନ ଦଂଶିତାଃ। ପ୍ରଯଯୁଃ ଫଲ୍ଗୁନାର୍ଥାଯ ଯତ୍ର ଭୀଷ୍ମୋ ଵ୍ଯତିଷ୍ଠତ
ଏହିପରି ରାଜା, ପାଣ୍ଡବମାନେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଓ ଉତ୍ସାହ ନେଇ ଫଳ୍ଗୁନଙ୍କ ପାଇଁ ଯେଉଁଠାରେ ଭୀଷ୍ମ ଦଢ଼ ହୋଇ ରହିଥିଲେ, ସେଠାକୁ ଗଲେ।
ଜ୍ଞାଯମାନା ରଣେ ଵୀର୍ଯଂ ଘୋରଂ ଗାଣ୍ଡୀଵଧନ୍ଵନଃ। ହାହାକାରକୃତୋତ୍ସାହା ଭୀଷ୍ମଂ ଜଗ୍ମୁଃ ସମନ୍ତତଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଗାଣ୍ଡୀବଧାରୀଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ପ୍ରତାପ ଦେଖି ସେମାନେ 'ହା-ହା' ଚିତ୍କାର କରି, ଚାରିପାଖରେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଘେରି ନେଲେ।
ତତସ୍ତାଲଧ୍ଵଜଃ ଶୂରଃ ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ଵରୂଥିନୀମ୍। ଛାଦଯାମାସ ସମରେ ଶରୈଃ ସନ୍ନତପର୍ଵଭିଃ
ତାପରେ ତାଳଧ୍ୱଜ ନାୟକ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ସେନାକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭଲ ତୀର ଦେଇ ଢାକି ଦେଲେ।
ଏକୀଭୂତାସ୍ତତଃ ସର୍ଵେ କୁରଵଃ ସହ ପାଣ୍ଡଵୈଃ । ଅଯୁଧ୍ଯନ୍ତ ମହାରାଜ ମଧ୍ଯଂ ପ୍ରାପ୍ତେ ଦିଵାକରେ
ତାପରେ ସମସ୍ତ କୌରବ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଏକଠି ହୋଇ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ପହଞ୍ଚିଥିବାବେଳେ ଯୁଦ୍ଧ କରିଲେ, ରାଜା।
ସାତ୍ଯକିଃ କୃତଵର୍ମାଣଂ ଵିଦ୍ଧ୍ଵା ପଞ୍ଚଭିରାଶୁଗୈଃ । ଅତିଷ୍ଠଦାହଵେ ଶୂରଃ କିରନ୍ବାଣାନ୍ସହସ୍ରଶଃ
ସାତ୍ୟକି କୃତବର୍ମାଙ୍କୁ ପାଞ୍ଚଟି ତୀର ମାରି, ଯୁଦ୍ଧରେ ଶୂରବୀର ଭାବେ ହଜାର-ହଜାର ତୀର ବର୍ଷା କରି ଦଢ଼ ହୋଇ ରହିଲେ।
ତଥୈଵ ଦ୍ରୁପଦୋ ରାଜା ଦ୍ରୋଣଂ ଵିଦ୍ଧ୍ଵା ଶିତୈଃ ଶରୈଃ । ପୁନର୍ଵିଵ୍ଯାଧ ସପ୍ତତ୍ଯା ସାରଥିଂ ଚାସ୍ଯ ପଞ୍ଚଭିଃ
ଏହିପରି ରାଜା ଦ୍ରୁପଦ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରରେ ଦ୍ରୋଣଙ୍କୁ ଘାତ କଲେ, ପୁଣି ସପ୍ତତିଟି ତୀର ଦେଇ ତାଙ୍କୁ ଆଉ ଏକଥର ଘାତ କଲେ, ତାଙ୍କ ସାରଥିକୁ ପାଞ୍ଚଟି ତୀର ମାରିଲେ।