ଚର୍ମଭିଶ୍ଚାମରୈଶ୍ଚିତ୍ରୈଃ ପତାକାଭିଶ୍ଚ ମାରିଷ । ଛତ୍ରୈଃ ସିତୈର୍ହେମଦଣ୍ଡୈଶ୍ଚାମରୈଶ୍ଚ ସମନ୍ତତଃ
ଚିତ୍ର ଢାଲ, ଚାମର, ପତାକା, ସୁନା ଦଣ୍ଡ ଥିବା ସ୍ଫଟିକ ଛତା ଏବଂ ଚାମର ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଘେରାଯାଇଥିଲେ, ହେ ପ୍ରିୟ ।
ଵିଶୀର୍ଣୈର୍ଵିପ୍ରଧାଵନ୍ତୋ ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ସ୍ମ ଦିଶୋ ଦଶ। ନଵମେଘପ୍ରତୀକାଶା ଜଲଦୋପମନିଃସ୍ଵନାଃ
ସେମାନଙ୍କ ପତାକା ଭାଙ୍ଗିଯିବାରୁ, ସେମାନେ ଦଶ ଦିଗକୁ ଭାଗିଯାଉଥିଲେ, ନବମେଘ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଶବ୍ଦ ବଜ୍ର ଗର୍ଜନା ପରି ଶୁଣାଯାଉଥିଲା ।
ତଥୈଵ ଦନ୍ତିଭିର୍ହୀନା ଗଜାରୋହା ଵିଶାଂପତେ। ପ୍ରଧାଵନ୍ତୋଽନ୍ଵଦୃଶ୍ଯନ୍ତ ତଵ ତେଷାଂ ଚ ସଂକୁଲେ
ଏହିପରି, ହେ ଜନନାୟକ, ହାତୀ ହରାଇଥିବା ହାତୀଚାଳକମାନେ ତୁମ ଓ ସେମାନଙ୍କ ଦଳର ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ଥତା ମଧ୍ୟରେ ଦୌଡ଼ିଯାଉଥିଲେ ।
ନାନାଦେଶସମୁତ୍ଥାଂଶ୍ଚ ତୁରଗାନ୍ହେମଭୀଷିତାନ୍ । ଵାତାଯମାନାନଦ୍ରାକ୍ଷଂ ଶତଶୋଽଥ ସହସ୍ରଶଃ
ମୁଁ ଦେଖିଲି, ବିଭିନ୍ନ ଦେଶର ଶତଶଃ ଓ ସହସ୍ରଶଃ ସୁନା ଅଳଙ୍କୃତ ଘୋଡ଼ା ଉଦ୍ୟମରେ ଦୌଡ଼ିଯାଉଥିଲେ ।
ଅଶ୍ଵାରୋହାନ୍ହତୈରଶ୍ଵୈର୍ଗୃହୀତାସନ୍ସମନ୍ତତଃ । ଦ୍ରଵମାଣାନପଶ୍ଯାମ ଦ୍ରାଵ୍ଯମାଣାଂଶ୍ଚ ସଂଯୁଗେ
ଆମେ ଦେଖିଲୁ, ଯେଉଁ ଘୋଡ଼ାଚାଳକମାନଙ୍କ ଘୋଡ଼ା ମରିଯାଇଥିଲା, ସେମାନେ ଚାରିପଟେ ଧରାଯାଉଥିଲେ; କିଛି ଭାଗୁଥିଲେ, କିଛି ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଡ଼ିଯାଉଥିଲେ ।
ଗଜୋ ଗଜଂ ସମାସାଦ୍ଯ ଦ୍ରଵମାଣଂ ମହାହଵେ । ଯଯୌ ପ୍ରମୃଦ୍ଯ ତରସା ପାଦାତାନ୍ଵାଜିନସ୍ତଥା । ତଥୈଵ ଚ ରଥାନ୍ରାଜନ୍ପ୍ରମମର୍ଦ ରଣେ ଗଜଃ
ସେ ମହାସଂଗ୍ରାମରେ ଏକ ହାତୀ ଅନ୍ୟ ଭାଗୁଥିବା ହାତୀକୁ ଆକ୍ରମଣ କରି ଜୋରରେ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲା; ଏହିପରି ଘୋଡ଼ାଚାଳକମାନେ ପଦାତିମାନେକୁ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କଲେ, ଏବଂ ରଥମାନେକୁ ହାତୀମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲେ, ହେ ରାଜା ।
ରଥାଶ୍ଚୈଵ ସମାସାଦ୍ଯ ପତିତାଂସ୍ତୁରଗାନ୍ଭୁଵି। ଵ୍ଯମୃଦ୍ଗନ୍ସମରେ ରାଜଂସ୍ତୁରଗାଂଶ୍ଚ ନରାନ୍ରମେ
ରଥଗୁଡିକ ଭୂମିରେ ପଡିଥିବା ଘୋଡାମାନେ ସହିତ ଠକି ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କୁ ଚିଅଇ ଦେଲେ, ରାଜା, ଏହିପରି ଘୋଡା ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନେକୁ ମଧ୍ୟ ପାଇଁ ଚିଅଇ ଦେଲେ।
ଏଵଂ ତେ ବହୁଧା ରାଜନ୍ପ୍ରତ୍ଯମୃଦ୍ଗନ୍ପରସ୍ପରମ୍। `ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେସ୍ମ ମହାବାହୋ ତତ୍ରତତ୍ର ମହାବଲାଃ
ଏପରି ଭାବେ, ରାଜା, ସେମାନେ ଅନେକ ପ୍ରକାରରେ ଏକାଉଁ ଏକାଉଁକୁ ଚିଅଇ ଦେଉଥିଲେ; ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଏଠି ଓ ସେଠି ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଦେଖାଉଥିଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ରୌଦ୍ରେ ତଥା ଯୁଦ୍ଧେ ଵର୍ତମାନେ ମହାଭଯେ। ପ୍ରାଵର୍ତତ ନଦୀ ଘୋରା ଶୋମିତାନ୍ତ୍ରତରଙ୍ଗିଣୀ
ସେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧରେ, ଭୟର ମଧ୍ୟରେ, ଏକ ଭୟାନକ ନଦୀ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ରକ୍ତ ଓ ମାଂସର ତରଙ୍ଗ ଭରି।
ଅସ୍ଥିସଙ୍ଘାତସଂବାଧା କେଶଶୈଵଲାଦ୍ଵଲା । ରଥହ୍ରଦା ଶରାଵର୍ତା ହଯମୀନା ଦୁରାସଦା
ଏହି ନଦୀ ଅସ୍ଥିର ତାଳ ଭରି, କେଶ ଜଳପାତ ଭଳି ଗୁଞ୍ଜି, ରଥର ଗଭୀର ତଳ, ଶରର ଘୁରି, ଘୋଡା ମାଛ ଭଳି ରହି, ଏହି ନଦୀକୁ ନିକଟ କରିବା ଅସମ୍ଭବ ଥିଲା।
ଶୀର୍ଷୋପଲସମାକୀର୍ଣା ହସ୍ତିଗ୍ରାହସମାକୁଲା । କଵଚୋଷ୍ଣୀଷଫେନୌଘା ଧନୁର୍ଵେଗାସିକଚ୍ଛପା
ଉପରେ କଟା ମୁଣ୍ଡ ରେ ଥିବା ପଥର ଭରି ଯାଇଥିଲା, ହାତୀମାନେ ମାନେ ମାଛ ଭଳି ଚଞ୍ଚଳ ହେଇଥିଲେ । ଫେନ ଭଳି ହେଲା କବଚ ଓ ପଗଡି, ତୀର ଓ ତଳୱାର ଭଳି କଛପ ହେଇ ରହିଥିଲା ।
ଶଙ୍ଖନକ୍ରୌଘସଂକୀର୍ଣା ଛତ୍ରକୂର୍ମରଥୋଡୁପା।' ପତାକାଧ୍ଵଜଵୃକ୍ଷାଢ୍ଯା ମର୍ତ୍ଯକୂଲାପହାରିଣୀ । କ୍ରଵ୍ଯାଦହଂସସଂକୀର୍ଣା ଯମରାଷ୍ଟ୍ରଵିଵର୍ଧନୀ
ସଙ୍ଖ ଓ ମାଛ ଭଳି ମିଶି ଯାଇଥିଲା, ଛତା, ଢାଲ, ରଥ ଓ ତାରା ଭଳି ମିଶିଥିଲା । ପତାକା ଓ ଧ୍ୱଜ ଗଛ ଭଳି ଶୋଭା ପାଇଥିଲା, ତଟ ମୃତ ଲୋକମାନେ ଭରି ଯାଇଥିଲା, ଏହା ମୃତଦେହ ଉଠାଇ ନେଇଯାଉଥିଲା । ଶବାହାର ଗୃଧ୍ର ଓ ହଂସ ଭଳି ମିଶି ଯାଇଥିଲା, ଏହା ଯମର ରାଜ୍ୟକୁ ବଢାଇ ଦେଉଥିଲା ।
ତାଂ ନଦୀଂ କ୍ଷତ୍ରିଯାଃ ଶୂରା ରଥନାଗହଯପ୍ଲଵୈଃ । ପ୍ରତେରୁର୍ବହଵୋ ରାଜନ୍ଭଯଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ମହାରଥାଃ
ସେ ନଦୀକୁ ବହୁ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଶୂରମାନେ ରଥ, ହାତୀ, ଘୋଡା ଓ ନୌକା ଦ୍ୱାରା ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲେ, ରାଜା, ସେମାନେ ଭୟକୁ ଛାଡି ମହାରଥୀମାନେ ଏଠାରେ ଚାଲିଯାଇଥିଲେ ।
ଅପୋଵାହ ରଣେ ଭୀରୂନ୍କଶ୍ମଲେନାଭିସଂଵୃତାନ୍। ଯଥା ଵୈତରଣୀ ପ୍ରେତାନ୍ପ୍ରେତରାଜପୁରଂ ପ୍ରତି
ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୟଭୀତ ଲୋକମାନେ ଅସ୍ପଷ୍ଟତାରେ ଢାକି ଦେଇ, ସେ ନଦୀ ତାଙ୍କୁ ଉଠାଇ ନେଇଯାଉଥିଲା, ଯେପରି ଭୈତରଣୀ ମୃତମାନେ ଯମର ନଗରକୁ ନେଇଯାଉଥିଲା ।
ପ୍ରାକ୍ରୋଶନ୍କ୍ଷତ୍ରିଯାସ୍ତତ୍ର ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଦ୍ଵୈଶସଂ ମହତ୍। ଦୁର୍ଯୋଧନାପରାଧେନ ଗଚ୍ଛନ୍ତି କ୍ଷତ୍ରିଯାଃ କ୍ଷଯମ୍
ସେଠାରେ, ଏତେ ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖ ଦେଖି କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ କ୍ଷୁଦ୍ର ଚିତ୍କାର କରିଲେ; 'ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କର ଅପରାଧରେ, କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ନଶ୍ଟ ହେଉଛନ୍ତି.'
ଗୁଣଵତ୍ସୁ କଥଂ ଦ୍ଵେଷଂ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରୋ ଜନେଶ୍ଵରଃ । କୃତଵାନ୍ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରେଷୁ ପାପାତ୍ମା ଲୋଭମୋହିତଃ
ଗୁଣବତ୍ତ ଲୋକମାନେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର କିପରି ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନେ ପ୍ରତି ଦ୍ୱେଷ ରଖିଲେ? ଲୋଭ ଓ ମୋହରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ, ପାପ କରିଥିଲେ.
ଏଵଂ ବହୁଵିଧା ଵାଚଃ ଶ୍ରୂଯନ୍ତେ ସ୍ମ ପରସ୍ପରମ୍ । ପାଣ୍ଡଵସ୍ତଵସଂଯୁକ୍ତାଃ ପୁତ୍ରାଣାଂ ତେ ସୁଦାରୁଣାଃ
ଏପରି ଅନେକ ପ୍ରକାର କଥା, ପାଣ୍ଡବମାନେ ସହିତ ତୁମ ପୁଅମାନେ ପ୍ରତି ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠୋର ଭାବେ ଦୋଷ ଦେଇ, ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶୁଣାଯାଉଥିଲା.
ତା ନିଶମ୍ଯ ତତୋ ଵାଚଃ ସର୍ଵଯୋଧୈରୁଦାହୃତାଃ। ଆଗସ୍କୃତ୍ସର୍ଵଲୋକସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋ ଦୁର୍ଯୋଧନସ୍ତଵ
ସମସ୍ତ ଯୋଧାମାନେ କହିଥିବା ସେଇ କଥା ଶୁଣି, ତୁମ ପୁଅ ଦୁର୍ୟୋଧନ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କର ଅପରାଧର କାରଣ ହେଲେ.
ଭୀଷ୍ମଂ ଦ୍ରୋଣଂ କୃପଂ ଚୈଵ ଶଲ୍ଯଂ ଚୋଵାଚ ଭାରତ। ଯୁଧ୍ଯଧ୍ଵମନହଂକରାଃ କିଂ ଚିରଂ କୁରୁଥେତି ଚ
ଭୀଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ, କୃପା ଏବଂ ଶଲ୍ୟଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଅହଂକାର ଛାଡି ଯୁଦ୍ଧ କର। କେଉଁଠି ଦେରି କରୁଛ?'
ଇତି ଦୁର୍ଯୋଧନୋତ୍ସୃଷ୍ଟାଃ ସର୍ଵେ ଯୁଯୁଧିରେ ନୃପାଃ' ତତଃ ପ୍ରଵଵୃତେ ଯୁଦ୍ଧଂ କୁରୂଣାଂ ପାଣ୍ଡଵୈଃ ସହ। ଅକ୍ଷଦ୍ଯୂତକୃତଂ ରାଜନ୍ସୁଘୋରଂ ଵୈଶସଂ ତଦା
ଦୁର୍ଯୋଧନଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କରିଲେ। ତାପରେ କୁରୁ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଯାହା ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ ଓ ଭୟଙ୍କର, ଏହା ଅକ୍ଷ ଦୂତ ଖେଳର ଫଳ।
ଯତ୍ପୁରା ନ ନିଗୃହ୍ଣାସି ଵାର୍ଯମାଣୋ ମହାତ୍ମଭିଃ । ଵୈଚିତ୍ରଵୀର୍ଯ ତସ୍ଯେଦଂ ଫଲଂ ପଶ୍ଯ ସୁଦାରୁଣମ୍
ଏହି ଦୁଃଖଦ ଫଳ ଦେଖ, ବୈଚିତ୍ରବୀର୍ୟ। ପୂର୍ବରୁ ମହାମନାମାନେ ରୋକିବାକୁ କହିଥିଲେ, ତୁମେ ଶୁଣିନଥିଲା।
ନ ହି ପାଣ୍ଡୁସୁତା ରାଜନ୍ସସୈନ୍ଯାଃ ସପଦାନୁଗାଃ । ରକ୍ଷନ୍ତି ସମରେ ପ୍ରାଣାନ୍କୌରଵା ଵାପି ସଂଯୁଗେ
ରାଜା, ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନେ କିମ୍ବା କୌରବମାନେ, ସେମାନଙ୍କ ସେନା ଓ ସହାୟକମାନେ ସମରରେ ନିଜ ପ୍ରାଣକୁ ରକ୍ଷା କରୁନାହାନ୍ତି।
ଏତସ୍ମାତ୍କାରଣାଦ୍ଧୋରୋ ଵର୍ତତେ ସ୍ଵଜନକ୍ଷଯଃ । ଦୈଵାଦ୍ଵା ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ର ତଵ ଚାପନଯାନ୍ନୃପ
ଏହି କାରଣରୁ, ରାଜା, ତୁମର କିମ୍ବା ଭାଗ୍ୟର ଦୋଷରେ, ନିଜ ଜନମାନ୍ୟଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ନାଶ ଘଟିଛି ।
ଅର୍ଜୁନସ୍ତାନ୍ନରଵ୍ଯାଘ୍ରଃ ସୁଶର୍ମାନୁଚରାନ୍ନୃପାନ୍ । ଅନଯତ୍ପ୍ରେତରାଜସ୍ଯ ସଦନଂ ସାଯକୈଃ ଶିତୈଃ
ଅର୍ଜୁନ, ନରମାନ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ସୁଶର୍ମାଙ୍କ ସହିତ ଆସିଥିବା ରାଜାମାନେଙ୍କୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ମୃତ୍ୟୁର ଗୃହକୁ ପଠାଇଦେଲେ ।
ସୁଶର୍ମାପି ତତୋ ବାଣୈଃ ପାର୍ଥଂ ଵିଵ୍ଯାଧ ସଂଯୁଗେ। ଵାସୁଦେଵଂ ଚ ସପ୍ତତ୍ଯା ପାର୍ଥଂ ଚ ନଵଭିଃ ପୁନଃ
ତାପରେ ସୁଶର୍ମା ଯୁଦ୍ଧରେ ପାର୍ଥଙ୍କୁ ତୀରରେ ଘାତ କଲେ, ଭାସୁଦେବଙ୍କୁ ସତରିଟି ତୀର ଲଗାଇଲେ ଏବଂ ପୁଣିଥରେ ପାର୍ଥଙ୍କୁ ନଅଟି ତୀର ମାରିଲେ।
ତଂ ନିଵାର୍ଯ ଶରୌଘେଣ ସକ୍ରୁସୂନୁର୍ମହାରଥଃ । ସୁଶର୍ମଣୋ ରଣେ ଯୋଧାନ୍ପ୍ରାହିଣୋଦ୍ଯମସାଦନମ୍
କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ମହାବୀର, ତୀରବର୍ଷା କରି ସୁଶର୍ମାଙ୍କୁ ରୋକି, ଯୁଦ୍ଧରେ ସୁଶର୍ମାଙ୍କ ସେନାକୁ ପରାଜିତ କରିଦେଲେ।
ତେ ଵଧ୍ଯମାନାଃ ପାର୍ଥେନ କାଲେନେଵ ଯୁଗକ୍ଷଯେ। ଵ୍ଯଦ୍ରଵନ୍ତ ରଣେ ରାଜନ୍ଭଯେ ଜାତେ ମହାରଥାଃ
ପାର୍ଥଙ୍କ ହାତରେ ଯେପରି ଯୁଗାନ୍ତରେ କାଳ ନିଶ୍ଚୟ ହୁଏ, ସେପରି ସେଇ ମହାବୀରମାନେ ଯୁଦ୍ଧଭୂମିରେ ଭୟରେ ଦୌଡ଼ି ପଳାଇଗଲେ, ରାଜା।
ଉତ୍ସୃଜ୍ଯ ତୁରଗାନ୍କେଚିଦ୍ରଥାନ୍କେଚିଚ୍ଚ ମାରିଷ। ଗଜାନନ୍ଯେ ସମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ପ୍ରାଦ୍ରଵନ୍ତ ଦିଶୋ ଦଶ
କିଛି ଲୋକ ତାଙ୍କର ଘୋଡ଼ା ଛାଡ଼ି ଦେଲେ, କିଛି ରଥ ଛାଡ଼ିଲେ, ମାରିଷ, ଅନ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କର ହାତୀ ଛାଡ଼ି ଦଶଦିଗରେ ପଳାଇଗଲେ।
ଅପରେ ତୁ ତଦାଦାଯ ଵାଜିନାଗରଥାନ୍ରଣେ । ତ୍ଵରଯା ପରଯା ଯୁକ୍ତାଃ ପ୍ରାଦ୍ରଵନ୍ତ ଵିଶାଂପତେ
ଅନ୍ୟମାନେ ତ ଯୁଦ୍ଧରେ ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ ଓ ରଥ ନେଇ ବଡ଼ ତ୍ୱରାରେ ପଳାଇଗଲେ, ରାଜା।
ପାଦାତାଶ୍ଚାପି ଶସ୍ତ୍ରାଣି ସମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ମହାରଣେ । ନିରପେକ୍ଷା ଵ୍ଯଧାଵନ୍ତ ତେନତେନ ସ୍ମ ଭାରତ
ପଦାତିମାନେ ମଧ୍ୟ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ି ଦେଇ, କୌଣସି ଚିନ୍ତା ନକରି ଏଠା-ସେଠା ଦୌଡ଼ି ପଳାଇଗଲେ, ଭାରତ।