ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନଂ ତତୋ ଵିଦ୍ଧ୍ଵା ଵିରାଟଂ ଚ ଶରୈସ୍ତ୍ରିଭିଃ । ଦ୍ରୁପଦସ୍ଯ ଚ ନାରାଚଂ ପ୍ରେଷଯାମାସ ଭାରତ
ତାପରେ ଭୀଷ୍ମ, ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ଓ ବିରାଟଙ୍କୁ ତିନିଟି କରି ବାଣ ମାରିଲେ ଏବଂ ଦ୍ରୁପଦଙ୍କୁ ଏକ ଚୌଡ଼ା ମୁଣ୍ଡିଆ ବାଣ ଛାଡ଼ିଲେ, ଭାରତ।
ତେନ ଵିଦ୍ଧା ମହେଷ୍ଵାସା ଭୀଷ୍ମେଣାମିତ୍ରକର୍ଶିନା । ଚୁକ୍ରୁଧୁଃ ସମରେ ରାଜନ୍ପାଦସ୍ପୃଷ୍ଟା ଇଵୋରଗାଃ
ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଘାତରେ ଅତିଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁର୍ଧରମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦୁଃଖିତ ଓ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହେଲେ, ରାଜା, ଯେପରି ପାଦରେ ଦଳିତ ସାପ।
ଶିଖଣ୍ଡୀ ତଂ ଚ ଵିଵ୍ଯାଧ ଭରତାନାଂ ପିତାମହମ୍ । ସ୍ତ୍ରୀମଯଂ ମନସା ଧ୍ଯାତ୍ଵା ନାସ୍ମୈ ପ୍ରାହରଦଚ୍ଯୁତଃ
ଶିଖଣ୍ଡୀ ଭାରତବଂଶୀମାନଙ୍କ ପିତାମହଙ୍କୁ ବାଣ ମାରିଲେ, କିନ୍ତୁ ଭୀଷ୍ମ ତାଙ୍କୁ ମନରେ ଜଣେ ନାରୀ ଭାବି, ପ୍ରତିଘାତ କଲେନି, ଅଚଳମନ।
ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନସ୍ତୁ ସମରେ କ୍ରୋଧେନାଗ୍ନିରିଵ ଜ୍ଵଲନ୍ । ପିତାମହଂ ତ୍ରିଭିର୍ବାଣୈର୍ବାହ୍ଵୋରୁରସି ଚାର୍ପଯତ୍
ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଗ୍ନି ପରି କ୍ରୋଧରେ ଦହୁଥିଲେ, ସେ ପିତାମହଙ୍କୁ ତିନିଟି ବାଣରେ ବାହୁ ଓ ଛାତିରେ ଘାତ କଲେ।
ଦ୍ରୁପଦଃ ପଞ୍ଚଵିଂଶତ୍ଯା ଵିରାଟୋ ଦଶମିଃ ଶରୈଃ। ଶିଖଣ୍ଡୀ ପଞ୍ଚଵିଂଶତ୍ଯା ଭୀଷ୍ମଂ ଵିଵ୍ଯାଧ ସାଯକୈଃ
ଦ୍ରୁପଦ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ପଚିଶଟି ବାଣ ମାରିଲେ, ବିରାଟ ଦଶଟି ଓ ଶିଖଣ୍ଡୀ ପଚିଶଟି ବାଣ ମାରିଲେ।
ସୋଽତିଵିଦ୍ଧୋ ମହାରାଜ ଶୋଣିତୌଘପରିପ୍ଲୁତଃ। ଵସନ୍ତେ ପୁଷ୍ପଶବଲୋ ରକ୍ତାଶୋକ ଇଵାବଭୌ
ଏଭଳି ଅତିରିକ୍ତ ଘାତ ଖାଇ, ରାଜା, ରକ୍ତ ଧାରାରେ ଭିଜିଥିବା, ସେ ବସନ୍ତରେ ଫୁଲେଇଥିବା ରକ୍ତାଶୋକ ଗଛ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ତାନ୍ପ୍ରତ୍ଯଵିଧ୍ଯଦ୍ଗାଙ୍ଗେଯସ୍ତ୍ରିଭିସ୍ତ୍ରିଭିରଜିହ୍ମଗୈଃ । ଦ୍ରୁପଦସ୍ଯ ଚ ଭଲ୍ଲେନ ଧନୁଶ୍ଚିଚ୍ଛେଦ ମାରିଷ
ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ ସେମାନେ ପ୍ରତି ତିନିଟି କରି ସିଧା ବାଣ ମାରିଲେ, ଏବଂ ଦ୍ରୁପଦଙ୍କ ଧନୁକୁ ଏକ ଚୌଡ଼ା ମୁଣ୍ଡିଆ ବାଣରେ କାଟିଦେଲେ, ମାରିଷ।
ସୋଽନ୍ଯତ୍କାର୍ମୁକମାଦାଯ ଭୀଷ୍ମଂ ଵିଵ୍ଯାଧ ପଞ୍ଚଭିଃ । ସାରଥିଂ ଚ ତ୍ରିଭିର୍ବାଣୈଃ ସୁଶିତୈ ରଣମୂର୍ଧନି
ତାପରେ ଦ୍ରୁପଦ ଅନ୍ୟ ଧନୁ ନେଇ, ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ପାଞ୍ଚଟି ବାଣ ମାରିଲେ ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧ ମଝିରେ ତାଙ୍କ ସାରଥିକୁ ତିନିଟି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଘାତ କଲେ।
ତଥା ଭୀମୋ ମହାରାଜ ଦ୍ରୌପଦ୍ଯାଃ ପଞ୍ଚ ଚାତ୍ମଜାଃ । କେକଯା ଭ୍ରାତରଃ ପଞ୍ଚ ସାତ୍ଯକିଶ୍ଚୈଵ ସାତ୍ଵତଃ
ସେପରି, ରାଜାନ୍, ଭୀମ, ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ପାଞ୍ଚ ପୁଅ, କେକୟ ଦେଶର ପାଞ୍ଚ ଭାଇ ଏବଂ ସାତ୍ୟକି ସମେତ ସାତ୍ୱତ ବଂଶର ଯୋଦ୍ଧାମାନେ,
ଅଭ୍ଯଦ୍ରଵନ୍ତ ଗାଙ୍ଗେଯଂ ଯୁଧିଷ୍ଠିରସମାଜ୍ଞଯା । ପ୍ରତି ରକ୍ଷଣକାର୍ଯାର୍ଥଂ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନମୁଖାନ୍ରଣେ
ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ଓ ତାଙ୍କ ଅଗ୍ରଣୀ ସହଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ଥିଲେ, ସେଉଠି ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ରୋକିବା ପାଇଁ ଝପଟି ପଡ଼ିଲେ ।
ତଥୈଵ ତାଵକାଃ ସର୍ଵେ ଭୀଷ୍ମରକ୍ଷାର୍ଥମୁଦ୍ଯତାଃ । ପ୍ରତ୍ଯୁଦ୍ଯଯୁଃ ପାଣ୍ଡୁସେନାଂ ସହସୈନ୍ଯା ନରାଧିପ
ଏହିପରି, ତୁମ ଦଳର ସମସ୍ତ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ସେମାନଙ୍କ ନିଜ ନିଜ ସେନା ସହିତ ପାଣ୍ଡବ ସେନାଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ହେ ନରପତି ।
ତତ୍ରାସୀତ୍ସୁମହଦ୍ଯୁଦ୍ଧଂ ତଵ ତେଷାଂ ଚ ସଂକୁଲମ୍ । ନରାଶ୍ଵରଥନାଗାନାଂ ଯମରାଷ୍ଟ୍ରଵିଵର୍ଧନମ୍
ସେଠାରେ ତୁମ ଦଳ ଓ ସେମାନଙ୍କ ଦଳ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ଥ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା । ମଣିଷ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ ଓ ହାତୀମାନେ ମିଶି ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ଯମରାଜଙ୍କ ରାଜ୍ୟକୁ ବଢ଼ାଇ ଦେଲା ।
ରଥୀ ରଥିନମାସାଦ୍ଯ ପ୍ରାହିଣୋଦ୍ଯମସାଦନମ୍। ତଥେତରାନ୍ସମାସାଦ୍ଯ ନରନାଗାଶ୍ଵସାଦିନଃ
ରଥୀମାନେ ରଥୀଙ୍କ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଇ, ଏକାପରେ ଏକ ନଶ୍ଟ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ; ଏହିପରି, ପଦାତି, ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ାଚାଳକମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ନିଜ ବିପକ୍ଷ ସହ ମୁକାବିଲା କଲେ ।
ଅନଯନ୍ପରଲୋକାଯ ଶରୈଃ ସନ୍ନତପର୍ଵଭିଃ । ଶରୈଶ୍ଚ ଵିଵିଧୈର୍ଘୋରୈସ୍ତତ୍ରତତ୍ର ଵିଶାଂପତେ
ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶଳ୍ୟ ଥିବା ତୀରମାନେ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଏହି ଲୋକରୁ ପରଲୋକକୁ ପଠାଇଦେଲେ; ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଭୟଙ୍କର ତୀର ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ସବୁଠାରେ ଆକ୍ରମଣ କରିଲେ, ହେ ଜନନାୟକ ।
ରଥାସ୍ତୁ ରଥିଭିର୍ହୀନା ହତସାରଥଯସ୍ତଥା । ଵିପ୍ରଦ୍ରୁତାଶ୍ଵାଃ ସମରେ ଦିଶୋ ଜଗ୍ମୁଃ ସମନ୍ତତଃ
ଯେଉଁ ରଥମାନେ ତାଙ୍କ ଯୋଦ୍ଧା ଓ ସାରଥି ହରାଇଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ଘୋଡ଼ାମାନେ ଭୟରେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଭାଗିଗଲେ, ଏହିପରି ରଥମାନେ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ଛିଟିଯାଇଥିଲେ ।
ମୃଦ୍ଗନ୍ତସ୍ତେ ନରାନ୍ରାଜନ୍ହଯାଂଶ୍ଚ ସୁବହୂନ୍ରଣେ। ଵାତାଯମାନା ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ଗନ୍ଧର୍ଵନଗରୋପମାଃ
ହେ ରାଜା, ଯୁଦ୍ଧରେ ଅନେକ ମଣିଷ ଓ ଘୋଡ଼ା ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଇ, ବାୟୁରେ ଉଡ଼ୁଥିବା ଗନ୍ଧର୍ବ ନଗର ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ ।
ରଥିନଶ୍ଚ ରଥୈର୍ହୀନା ଵର୍ମିଣସ୍ତେଜସା ଯୁତାଃ। କୁଣ୍ଡଲୋଷ୍ଣୀଷିଣଃ ସର୍ଵେ ନିଷ୍କାଙ୍ଗଦଵିଭୂଷଣାଃ
ଯେଉଁ ରଥୀମାନେ ତାଙ୍କ ରଥ ହରାଇଥିଲେ, ସେମାନେ ତଥାପି କବଚ ପିନ୍ଧି, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଚେହେରାରେ, କାନର କୁଣ୍ଡଳ, ମୁଣ୍ଡରେ ପଗଡ଼ି ଏବଂ ସୁନାର କଂଗନ ପିନ୍ଧି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ ।
ଦେଵପୁତ୍ରସମାଃ ସର୍ଵେ ଶୌର୍ଯେ ଶକ୍ରସମା ଯୁଧି। ଋଦ୍ଧ୍ଯା ଵୈଶ୍ରଵଣାଂ ଚାତି ନଯେନ ଚ ବୃହସ୍ପତିମ୍
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ସୌର୍ଯ୍ୟରେ ଦେବପୁତ୍ରଙ୍କ ସମାନ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପରି, ଧନରେ କୁବେରଙ୍କୁ ଉପରେ, ଏବଂ ବୁଦ୍ଧିରେ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ସମାନ ଥିଲେ ।
ସର୍ଵଲୋକେଶ୍ଵରାଃ ଶୂରାସ୍ତତ୍ରତତ୍ର ଵିଶାଂପତେ। ଵିପ୍ରଦ୍ରୁତା ଵ୍ଯଦୃଶ୍ଯନ୍ତ ପ୍ରାକୃତା ଇଵ ମାନଵାଃ
ସେହି ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ମାଲିକ ଶୂରବୀରମାନେ, ହେ ଜନନାୟକ, ଏଠି ସେଠି ଭୟରେ ପଳାଇଯାଉଥିଲେ, ସାଧାରଣ ମଣିଷମାନେ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ ।
ଦନ୍ତିନଶ୍ଚ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ହୀନାଃ ପରମସାଦିଭିଃ । ମୃଦ୍ଗନ୍ତଃ ସ୍ଵାନ୍ଯନୀକାନି ନିପେତୁଃ ସର୍ଵଶବ୍ଦଗାଃ
ଏବଂ, ମଣିଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ହାତୀଚାଳକମାନେ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହାତୀ ହରାଇ, ନିଜ ଦଳକୁ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରି, ଉଚ୍ଚ ଶବ୍ଦ କରି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଯାଉଥିଲେ ।
ଚର୍ମଭିଶ୍ଚାମରୈଶ୍ଚିତ୍ରୈଃ ପତାକାଭିଶ୍ଚ ମାରିଷ । ଛତ୍ରୈଃ ସିତୈର୍ହେମଦଣ୍ଡୈଶ୍ଚାମରୈଶ୍ଚ ସମନ୍ତତଃ
ଚିତ୍ର ଢାଲ, ଚାମର, ପତାକା, ସୁନା ଦଣ୍ଡ ଥିବା ସ୍ଫଟିକ ଛତା ଏବଂ ଚାମର ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଘେରାଯାଇଥିଲେ, ହେ ପ୍ରିୟ ।
ଵିଶୀର୍ଣୈର୍ଵିପ୍ରଧାଵନ୍ତୋ ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ସ୍ମ ଦିଶୋ ଦଶ। ନଵମେଘପ୍ରତୀକାଶା ଜଲଦୋପମନିଃସ୍ଵନାଃ
ସେମାନଙ୍କ ପତାକା ଭାଙ୍ଗିଯିବାରୁ, ସେମାନେ ଦଶ ଦିଗକୁ ଭାଗିଯାଉଥିଲେ, ନବମେଘ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଶବ୍ଦ ବଜ୍ର ଗର୍ଜନା ପରି ଶୁଣାଯାଉଥିଲା ।
ତଥୈଵ ଦନ୍ତିଭିର୍ହୀନା ଗଜାରୋହା ଵିଶାଂପତେ। ପ୍ରଧାଵନ୍ତୋଽନ୍ଵଦୃଶ୍ଯନ୍ତ ତଵ ତେଷାଂ ଚ ସଂକୁଲେ
ଏହିପରି, ହେ ଜନନାୟକ, ହାତୀ ହରାଇଥିବା ହାତୀଚାଳକମାନେ ତୁମ ଓ ସେମାନଙ୍କ ଦଳର ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ଥତା ମଧ୍ୟରେ ଦୌଡ଼ିଯାଉଥିଲେ ।
ନାନାଦେଶସମୁତ୍ଥାଂଶ୍ଚ ତୁରଗାନ୍ହେମଭୀଷିତାନ୍ । ଵାତାଯମାନାନଦ୍ରାକ୍ଷଂ ଶତଶୋଽଥ ସହସ୍ରଶଃ
ମୁଁ ଦେଖିଲି, ବିଭିନ୍ନ ଦେଶର ଶତଶଃ ଓ ସହସ୍ରଶଃ ସୁନା ଅଳଙ୍କୃତ ଘୋଡ଼ା ଉଦ୍ୟମରେ ଦୌଡ଼ିଯାଉଥିଲେ ।
ଅଶ୍ଵାରୋହାନ୍ହତୈରଶ୍ଵୈର୍ଗୃହୀତାସନ୍ସମନ୍ତତଃ । ଦ୍ରଵମାଣାନପଶ୍ଯାମ ଦ୍ରାଵ୍ଯମାଣାଂଶ୍ଚ ସଂଯୁଗେ
ଆମେ ଦେଖିଲୁ, ଯେଉଁ ଘୋଡ଼ାଚାଳକମାନଙ୍କ ଘୋଡ଼ା ମରିଯାଇଥିଲା, ସେମାନେ ଚାରିପଟେ ଧରାଯାଉଥିଲେ; କିଛି ଭାଗୁଥିଲେ, କିଛି ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଡ଼ିଯାଉଥିଲେ ।
ଗଜୋ ଗଜଂ ସମାସାଦ୍ଯ ଦ୍ରଵମାଣଂ ମହାହଵେ । ଯଯୌ ପ୍ରମୃଦ୍ଯ ତରସା ପାଦାତାନ୍ଵାଜିନସ୍ତଥା । ତଥୈଵ ଚ ରଥାନ୍ରାଜନ୍ପ୍ରମମର୍ଦ ରଣେ ଗଜଃ
ସେ ମହାସଂଗ୍ରାମରେ ଏକ ହାତୀ ଅନ୍ୟ ଭାଗୁଥିବା ହାତୀକୁ ଆକ୍ରମଣ କରି ଜୋରରେ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲା; ଏହିପରି ଘୋଡ଼ାଚାଳକମାନେ ପଦାତିମାନେକୁ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କଲେ, ଏବଂ ରଥମାନେକୁ ହାତୀମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲେ, ହେ ରାଜା ।
ରଥାଶ୍ଚୈଵ ସମାସାଦ୍ଯ ପତିତାଂସ୍ତୁରଗାନ୍ଭୁଵି। ଵ୍ଯମୃଦ୍ଗନ୍ସମରେ ରାଜଂସ୍ତୁରଗାଂଶ୍ଚ ନରାନ୍ରମେ
ରଥଗୁଡିକ ଭୂମିରେ ପଡିଥିବା ଘୋଡାମାନେ ସହିତ ଠକି ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କୁ ଚିଅଇ ଦେଲେ, ରାଜା, ଏହିପରି ଘୋଡା ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନେକୁ ମଧ୍ୟ ପାଇଁ ଚିଅଇ ଦେଲେ।
ଏଵଂ ତେ ବହୁଧା ରାଜନ୍ପ୍ରତ୍ଯମୃଦ୍ଗନ୍ପରସ୍ପରମ୍। `ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେସ୍ମ ମହାବାହୋ ତତ୍ରତତ୍ର ମହାବଲାଃ
ଏପରି ଭାବେ, ରାଜା, ସେମାନେ ଅନେକ ପ୍ରକାରରେ ଏକାଉଁ ଏକାଉଁକୁ ଚିଅଇ ଦେଉଥିଲେ; ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଏଠି ଓ ସେଠି ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଦେଖାଉଥିଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ରୌଦ୍ରେ ତଥା ଯୁଦ୍ଧେ ଵର୍ତମାନେ ମହାଭଯେ। ପ୍ରାଵର୍ତତ ନଦୀ ଘୋରା ଶୋମିତାନ୍ତ୍ରତରଙ୍ଗିଣୀ
ସେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧରେ, ଭୟର ମଧ୍ୟରେ, ଏକ ଭୟାନକ ନଦୀ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ରକ୍ତ ଓ ମାଂସର ତରଙ୍ଗ ଭରି।
ଅସ୍ଥିସଙ୍ଘାତସଂବାଧା କେଶଶୈଵଲାଦ୍ଵଲା । ରଥହ୍ରଦା ଶରାଵର୍ତା ହଯମୀନା ଦୁରାସଦା
ଏହି ନଦୀ ଅସ୍ଥିର ତାଳ ଭରି, କେଶ ଜଳପାତ ଭଳି ଗୁଞ୍ଜି, ରଥର ଗଭୀର ତଳ, ଶରର ଘୁରି, ଘୋଡା ମାଛ ଭଳି ରହି, ଏହି ନଦୀକୁ ନିକଟ କରିବା ଅସମ୍ଭବ ଥିଲା।