ସାଦିନାଂ ଶସ୍ତ୍ରଵୃଷ୍ଟିଂ ଚ ଵ୍ଯଧମଦ୍ଗଦଯା ତତଃ।' ଵାଯୁଵେଗସମାଯୁକ୍ତୋ ଵ୍ଯଚରତ୍ପାଣ୍ଡଵୋ ଯୁଧି
ତାପରେ, ପାଣ୍ଡବ ତାଙ୍କର ଗଦା ଦ୍ୱାରା ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ରବର୍ଷାକୁ ଚୁରମାରିଦେଲେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ବାୟୁର ତ୍ୱରାରେ ଚଳିଲେ।
ଵିଷାଣୋଲ୍ଲିଖିତୈର୍ଗାତ୍ରୌର୍ଵିଷାଣାଭିହତୋ ଭୃଶମ୍। ଵିଷାଣେ ଦନ୍ତିନଂ ଗୃହ୍ଯ ନିର୍ଵିଷାଣମଥାକରୋତ୍
ହାତୀର ଦାନ୍ତରେ ଘାତ ଖାଇ ଦେହରେ ଦାନ୍ତର ଚିହ୍ନ ପଡ଼ିଥିଲା, ସେ ହାତୀର ଦାନ୍ତକୁ ଧରି ତାହାକୁ ଦାନ୍ତହୀନ କରିଦେଲେ।
ଵିଷାଣେନ ଚ ତେନୈଵ କୁମ୍ଭୋଽଭ୍ଯାହତ୍ଯ ଦନ୍ତିନମ୍ । ପାତଯାମାସ ସମରେ ଦଣ୍ଡହସ୍ତ ଇଵାନ୍ତକଃ
ସେହି ଦାନ୍ତକୁ ନେଇ, ସେ ହାତୀର ମୁଣ୍ଡରେ ଘାତ କଲେ ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧରେ ତାକୁ ପଡ଼ିଦେଲେ, ଯେପରି ମୃତ୍ୟୁ ଦଣ୍ଡ ଧରି ଆସେ।
ଶୋଣିତାକ୍ତାଂ ଗଦାଂ ବିଭ୍ରନ୍ମେଦୋଭଞ୍ଜାକୃତଚ୍ଛଵିଃ । କୃତାଭ୍ଯଙ୍ଗଃ ଶୋଣିତେନ ରୁଦ୍ରଵତ୍ପ୍ରତ୍ଯଦୃଶ୍ଯତ
ରକ୍ତରେ ରଙ୍ଗିଥିବା ଗଦା ଧରି, ଚର୍ବି ଚୁରି ଦେହ ଖରାପ ଦେଖାଯାଉଥିବା, ଦେହରେ ରକ୍ତ ଲଗାଇ, ସେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଏଵଂ କେ ଵଧ୍ଯମାନାଶ୍ଚ ହତଶେଷା ମହାଗଜାଃ । ପ୍ରାଦ୍ରଵନ୍ତ ଦିଶୋ ରାଜନ୍ଵିମୃଦ୍ଗନ୍ତଃ ସ୍ଵକଂ ବଲମ୍
ଏଭଳି ଭାବେ ବଡ଼ ହାତୀମାନେ ମରୁଥିବାବେଳେ, ଯେଉଁମାନେ ବଞ୍ଚିଗଲେ ସେମାନେ ସବୁ ଦିଗକୁ ପଳାଇଗଲେ, ରାଜା, ନିଜ ଦଳକୁ ଚକଚୁର କରିଦେଲେ।
ଦ୍ରଵଦ୍ଭିସ୍ତୈର୍ମହାନାଗୈଃ ସମନ୍ତାଦ୍ଭରତର୍ଷଭ। ଦୁର୍ଯୋଧନବଲଂ ସର୍ଵଂ ପୁନରାସୀତ୍ପରାଙ୍ଭୁଖମ୍
ସେହି ବଡ଼ ହାତୀମାନେ ସବୁ ଦିଗରେ ପଳାଇଯିବାରୁ, ଭାରତବଂଶୀ, ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କ ସମସ୍ତ ସେନା ପୁଣିଥରେ ପଛକୁ ହଟିଗଲା।
ମଧ୍ଯଂଦିନୋ ମହାରାଜ ସଂଗ୍ରାମଃ ସମପଦ୍ଯତ। ଲୋକକ୍ଷଯକରୋ ରୌଦ୍ରୋ ଭୀଷ୍ମସ୍ଯ ସହ ସୋମକୈଃ
ମଧ୍ୟାହ୍ନବେଳେ, ମହାରାଜା, ଯୁଦ୍ଧ ଭୟଙ୍କର ହେବାକୁ ଲାଗିଲା, ଭୀଷ୍ମ ଓ ସୋମକମାନେ ମିଶି ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ, ଯାହା ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ବିନାଶକାରୀ ହେଉଥିଲା।
ଗାଙ୍ଗେଯୋ ରଥିନାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ପାଣ୍ଡଵାନାମନୀକିନୀମ୍ । ଵ୍ଯଧମନ୍ନିଶିତୈର୍ବାଣୈଃ ଶତଶୋଽଥ ସହସ୍ରଶଃ
ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ, ରଥୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ସେନାକୁ ଶତଶଃ ଏବଂ ସହସ୍ରଶଃ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଚୁରମାରିଦେଲେ।
ସଂମମର୍ଦ ଚ ତତ୍ସୈନ୍ଯଂ ପିତା ଦେଵଵ୍ରତସ୍ତଵ। ମର୍ଦଯେଚ୍ଚ ଯଥା ରାଜନ୍ସିଂହଃ ପ୍ରାପ୍ଯ ମୃଗଵ୍ରଜମ୍
ତୁମ ଜନକ ଦେବବ୍ରତ ସେହି ସେନାକୁ ଭଲଭାବେ ଚକଚୁର କଲେ, ରାଜା, ଯେପରି ସିଂହ ହରିଣମାନଙ୍କ ଝୁଣ୍ଡକୁ ଭଙ୍ଗ କରେ।
ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନଃ ଶିଖଣ୍ଡୀ ଚ ଵିରାଟୋ ଦ୍ରୁପଦସ୍ତଥା। ଭୀଷ୍ମମାସାଦ୍ଯ ସମରେ ଶରୈର୍ଜଘ୍ନୁର୍ମହାରଥମ୍
ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ, ଶିଖଣ୍ଡୀ, ବିରାଟ ଓ ଦ୍ରୁପଦ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇ, ବଡ଼ ରଥୀକୁ ବାଣରେ ଆଘାତ କଲେ।
ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନଂ ତତୋ ଵିଦ୍ଧ୍ଵା ଵିରାଟଂ ଚ ଶରୈସ୍ତ୍ରିଭିଃ । ଦ୍ରୁପଦସ୍ଯ ଚ ନାରାଚଂ ପ୍ରେଷଯାମାସ ଭାରତ
ତାପରେ ଭୀଷ୍ମ, ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ଓ ବିରାଟଙ୍କୁ ତିନିଟି କରି ବାଣ ମାରିଲେ ଏବଂ ଦ୍ରୁପଦଙ୍କୁ ଏକ ଚୌଡ଼ା ମୁଣ୍ଡିଆ ବାଣ ଛାଡ଼ିଲେ, ଭାରତ।
ତେନ ଵିଦ୍ଧା ମହେଷ୍ଵାସା ଭୀଷ୍ମେଣାମିତ୍ରକର୍ଶିନା । ଚୁକ୍ରୁଧୁଃ ସମରେ ରାଜନ୍ପାଦସ୍ପୃଷ୍ଟା ଇଵୋରଗାଃ
ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଘାତରେ ଅତିଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁର୍ଧରମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦୁଃଖିତ ଓ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହେଲେ, ରାଜା, ଯେପରି ପାଦରେ ଦଳିତ ସାପ।
ଶିଖଣ୍ଡୀ ତଂ ଚ ଵିଵ୍ଯାଧ ଭରତାନାଂ ପିତାମହମ୍ । ସ୍ତ୍ରୀମଯଂ ମନସା ଧ୍ଯାତ୍ଵା ନାସ୍ମୈ ପ୍ରାହରଦଚ୍ଯୁତଃ
ଶିଖଣ୍ଡୀ ଭାରତବଂଶୀମାନଙ୍କ ପିତାମହଙ୍କୁ ବାଣ ମାରିଲେ, କିନ୍ତୁ ଭୀଷ୍ମ ତାଙ୍କୁ ମନରେ ଜଣେ ନାରୀ ଭାବି, ପ୍ରତିଘାତ କଲେନି, ଅଚଳମନ।
ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନସ୍ତୁ ସମରେ କ୍ରୋଧେନାଗ୍ନିରିଵ ଜ୍ଵଲନ୍ । ପିତାମହଂ ତ୍ରିଭିର୍ବାଣୈର୍ବାହ୍ଵୋରୁରସି ଚାର୍ପଯତ୍
ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଗ୍ନି ପରି କ୍ରୋଧରେ ଦହୁଥିଲେ, ସେ ପିତାମହଙ୍କୁ ତିନିଟି ବାଣରେ ବାହୁ ଓ ଛାତିରେ ଘାତ କଲେ।
ଦ୍ରୁପଦଃ ପଞ୍ଚଵିଂଶତ୍ଯା ଵିରାଟୋ ଦଶମିଃ ଶରୈଃ। ଶିଖଣ୍ଡୀ ପଞ୍ଚଵିଂଶତ୍ଯା ଭୀଷ୍ମଂ ଵିଵ୍ଯାଧ ସାଯକୈଃ
ଦ୍ରୁପଦ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ପଚିଶଟି ବାଣ ମାରିଲେ, ବିରାଟ ଦଶଟି ଓ ଶିଖଣ୍ଡୀ ପଚିଶଟି ବାଣ ମାରିଲେ।
ସୋଽତିଵିଦ୍ଧୋ ମହାରାଜ ଶୋଣିତୌଘପରିପ୍ଲୁତଃ। ଵସନ୍ତେ ପୁଷ୍ପଶବଲୋ ରକ୍ତାଶୋକ ଇଵାବଭୌ
ଏଭଳି ଅତିରିକ୍ତ ଘାତ ଖାଇ, ରାଜା, ରକ୍ତ ଧାରାରେ ଭିଜିଥିବା, ସେ ବସନ୍ତରେ ଫୁଲେଇଥିବା ରକ୍ତାଶୋକ ଗଛ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ତାନ୍ପ୍ରତ୍ଯଵିଧ୍ଯଦ୍ଗାଙ୍ଗେଯସ୍ତ୍ରିଭିସ୍ତ୍ରିଭିରଜିହ୍ମଗୈଃ । ଦ୍ରୁପଦସ୍ଯ ଚ ଭଲ୍ଲେନ ଧନୁଶ୍ଚିଚ୍ଛେଦ ମାରିଷ
ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ ସେମାନେ ପ୍ରତି ତିନିଟି କରି ସିଧା ବାଣ ମାରିଲେ, ଏବଂ ଦ୍ରୁପଦଙ୍କ ଧନୁକୁ ଏକ ଚୌଡ଼ା ମୁଣ୍ଡିଆ ବାଣରେ କାଟିଦେଲେ, ମାରିଷ।
ସୋଽନ୍ଯତ୍କାର୍ମୁକମାଦାଯ ଭୀଷ୍ମଂ ଵିଵ୍ଯାଧ ପଞ୍ଚଭିଃ । ସାରଥିଂ ଚ ତ୍ରିଭିର୍ବାଣୈଃ ସୁଶିତୈ ରଣମୂର୍ଧନି
ତାପରେ ଦ୍ରୁପଦ ଅନ୍ୟ ଧନୁ ନେଇ, ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ପାଞ୍ଚଟି ବାଣ ମାରିଲେ ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧ ମଝିରେ ତାଙ୍କ ସାରଥିକୁ ତିନିଟି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଘାତ କଲେ।
ତଥା ଭୀମୋ ମହାରାଜ ଦ୍ରୌପଦ୍ଯାଃ ପଞ୍ଚ ଚାତ୍ମଜାଃ । କେକଯା ଭ୍ରାତରଃ ପଞ୍ଚ ସାତ୍ଯକିଶ୍ଚୈଵ ସାତ୍ଵତଃ
ସେପରି, ରାଜାନ୍, ଭୀମ, ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ପାଞ୍ଚ ପୁଅ, କେକୟ ଦେଶର ପାଞ୍ଚ ଭାଇ ଏବଂ ସାତ୍ୟକି ସମେତ ସାତ୍ୱତ ବଂଶର ଯୋଦ୍ଧାମାନେ,
ଅଭ୍ଯଦ୍ରଵନ୍ତ ଗାଙ୍ଗେଯଂ ଯୁଧିଷ୍ଠିରସମାଜ୍ଞଯା । ପ୍ରତି ରକ୍ଷଣକାର୍ଯାର୍ଥଂ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନମୁଖାନ୍ରଣେ
ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ଓ ତାଙ୍କ ଅଗ୍ରଣୀ ସହଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ଥିଲେ, ସେଉଠି ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ରୋକିବା ପାଇଁ ଝପଟି ପଡ଼ିଲେ ।
ତଥୈଵ ତାଵକାଃ ସର୍ଵେ ଭୀଷ୍ମରକ୍ଷାର୍ଥମୁଦ୍ଯତାଃ । ପ୍ରତ୍ଯୁଦ୍ଯଯୁଃ ପାଣ୍ଡୁସେନାଂ ସହସୈନ୍ଯା ନରାଧିପ
ଏହିପରି, ତୁମ ଦଳର ସମସ୍ତ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ସେମାନଙ୍କ ନିଜ ନିଜ ସେନା ସହିତ ପାଣ୍ଡବ ସେନାଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ହେ ନରପତି ।
ତତ୍ରାସୀତ୍ସୁମହଦ୍ଯୁଦ୍ଧଂ ତଵ ତେଷାଂ ଚ ସଂକୁଲମ୍ । ନରାଶ୍ଵରଥନାଗାନାଂ ଯମରାଷ୍ଟ୍ରଵିଵର୍ଧନମ୍
ସେଠାରେ ତୁମ ଦଳ ଓ ସେମାନଙ୍କ ଦଳ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ଥ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା । ମଣିଷ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ ଓ ହାତୀମାନେ ମିଶି ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ଯମରାଜଙ୍କ ରାଜ୍ୟକୁ ବଢ଼ାଇ ଦେଲା ।
ରଥୀ ରଥିନମାସାଦ୍ଯ ପ୍ରାହିଣୋଦ୍ଯମସାଦନମ୍। ତଥେତରାନ୍ସମାସାଦ୍ଯ ନରନାଗାଶ୍ଵସାଦିନଃ
ରଥୀମାନେ ରଥୀଙ୍କ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଇ, ଏକାପରେ ଏକ ନଶ୍ଟ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ; ଏହିପରି, ପଦାତି, ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ାଚାଳକମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ନିଜ ବିପକ୍ଷ ସହ ମୁକାବିଲା କଲେ ।
ଅନଯନ୍ପରଲୋକାଯ ଶରୈଃ ସନ୍ନତପର୍ଵଭିଃ । ଶରୈଶ୍ଚ ଵିଵିଧୈର୍ଘୋରୈସ୍ତତ୍ରତତ୍ର ଵିଶାଂପତେ
ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶଳ୍ୟ ଥିବା ତୀରମାନେ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଏହି ଲୋକରୁ ପରଲୋକକୁ ପଠାଇଦେଲେ; ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଭୟଙ୍କର ତୀର ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ସବୁଠାରେ ଆକ୍ରମଣ କରିଲେ, ହେ ଜନନାୟକ ।
ରଥାସ୍ତୁ ରଥିଭିର୍ହୀନା ହତସାରଥଯସ୍ତଥା । ଵିପ୍ରଦ୍ରୁତାଶ୍ଵାଃ ସମରେ ଦିଶୋ ଜଗ୍ମୁଃ ସମନ୍ତତଃ
ଯେଉଁ ରଥମାନେ ତାଙ୍କ ଯୋଦ୍ଧା ଓ ସାରଥି ହରାଇଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ଘୋଡ଼ାମାନେ ଭୟରେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଭାଗିଗଲେ, ଏହିପରି ରଥମାନେ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ଛିଟିଯାଇଥିଲେ ।
ମୃଦ୍ଗନ୍ତସ୍ତେ ନରାନ୍ରାଜନ୍ହଯାଂଶ୍ଚ ସୁବହୂନ୍ରଣେ। ଵାତାଯମାନା ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ଗନ୍ଧର୍ଵନଗରୋପମାଃ
ହେ ରାଜା, ଯୁଦ୍ଧରେ ଅନେକ ମଣିଷ ଓ ଘୋଡ଼ା ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଇ, ବାୟୁରେ ଉଡ଼ୁଥିବା ଗନ୍ଧର୍ବ ନଗର ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ ।
ରଥିନଶ୍ଚ ରଥୈର୍ହୀନା ଵର୍ମିଣସ୍ତେଜସା ଯୁତାଃ। କୁଣ୍ଡଲୋଷ୍ଣୀଷିଣଃ ସର୍ଵେ ନିଷ୍କାଙ୍ଗଦଵିଭୂଷଣାଃ
ଯେଉଁ ରଥୀମାନେ ତାଙ୍କ ରଥ ହରାଇଥିଲେ, ସେମାନେ ତଥାପି କବଚ ପିନ୍ଧି, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଚେହେରାରେ, କାନର କୁଣ୍ଡଳ, ମୁଣ୍ଡରେ ପଗଡ଼ି ଏବଂ ସୁନାର କଂଗନ ପିନ୍ଧି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ ।
ଦେଵପୁତ୍ରସମାଃ ସର୍ଵେ ଶୌର୍ଯେ ଶକ୍ରସମା ଯୁଧି। ଋଦ୍ଧ୍ଯା ଵୈଶ୍ରଵଣାଂ ଚାତି ନଯେନ ଚ ବୃହସ୍ପତିମ୍
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ସୌର୍ଯ୍ୟରେ ଦେବପୁତ୍ରଙ୍କ ସମାନ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପରି, ଧନରେ କୁବେରଙ୍କୁ ଉପରେ, ଏବଂ ବୁଦ୍ଧିରେ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ସମାନ ଥିଲେ ।
ସର୍ଵଲୋକେଶ୍ଵରାଃ ଶୂରାସ୍ତତ୍ରତତ୍ର ଵିଶାଂପତେ। ଵିପ୍ରଦ୍ରୁତା ଵ୍ଯଦୃଶ୍ଯନ୍ତ ପ୍ରାକୃତା ଇଵ ମାନଵାଃ
ସେହି ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ମାଲିକ ଶୂରବୀରମାନେ, ହେ ଜନନାୟକ, ଏଠି ସେଠି ଭୟରେ ପଳାଇଯାଉଥିଲେ, ସାଧାରଣ ମଣିଷମାନେ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ ।
ଦନ୍ତିନଶ୍ଚ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ହୀନାଃ ପରମସାଦିଭିଃ । ମୃଦ୍ଗନ୍ତଃ ସ୍ଵାନ୍ଯନୀକାନି ନିପେତୁଃ ସର୍ଵଶବ୍ଦଗାଃ
ଏବଂ, ମଣିଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ହାତୀଚାଳକମାନେ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହାତୀ ହରାଇ, ନିଜ ଦଳକୁ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରି, ଉଚ୍ଚ ଶବ୍ଦ କରି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଯାଉଥିଲେ ।