ତଥୈଵ ଭଗଦତ୍ତଶ୍ଚ ଶ୍ରତାଯୁଶ୍ଚ ମହାବଲଃ। ଗଜାନୀକେନ ଭୀମସ୍ଯ ତାଵଵାରଯତାଂ ଦିଶଃ
ଏଭଳି ଭାବେ ଭଗଦତ୍ତ ଓ ଶତାୟୁ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିବା, ତାଙ୍କ ହାତୀବାହିନୀ ସହିତ ଭୀମଙ୍କ ଆଗକୁ ଅଟକାଇଲେ।
ଭୂରିଶ୍ରଵାଃ ଶଲଶ୍ଚୈଵ ସୌବଲଶ୍ଚ ଵିଶାଂପତେ । ଶରୌଘୈର୍ଵିମଲୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈର୍ମାଦ୍ରୀପୁତ୍ରାଵଵାରଯନ୍
ଭୂରିଶ୍ରବା, ଶଲ, ଏବଂ ସୁବଳପୁତ୍ର, ରାଜା, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ଚମକୁଥିବା ବାଣବର୍ଷା ସହିତ ମାଦ୍ରୀପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଅଟକାଇଲେ।
ଭୀଷ୍ମସ୍ତୁ ସଂହତଃ ସଙ୍ଖ୍ଯେ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରୈଃ ସସୈନିକୈଃ । ଯୁଧିଷ୍ଠିରଂ ସମାସାଦ୍ଯ ସର୍ଵତଃ ପର୍ଯଵାରଯତ୍
କିନ୍ତୁ ଭୀଷ୍ମ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ରମାନେ ଓ ସେନା ସହିତ ଯୁଦ୍ଧରେ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଘେରି ରଖିଲେ।
ଆପତନ୍ତଂ ଗଜାନୀକଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପାର୍ଥୋ ଵୃକୋଦରଃ। ଲୋଲିହନ୍ସୃକ୍କିଣୀ ଵୀରୋ ମୃଗରାଡିଵ କାନନେ
ଗଜାନୀକ ଆକ୍ରମଣ କରୁଥିବାକୁ ଦେଖି, ପାର୍ଥ ଓ ବୃକୋଦର, ସେହି ବୀରମାନେ, କାନନରେ ସିଂହ ପରି ତାଲୁ ଚାଟିଲେ।
ଭୀମସ୍ତୁ ରଥିନାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଗଦାଂ ଗୃହ୍ଯ ମହାହଵେ । ଅଵପ୍ଲୁତ୍ଯ ରଥାତ୍ତୂର୍ଣଂ ତଵ ସୈନ୍ଯାନ୍ଯଭୀଷଯତ୍
ଭୀମ, ରଥୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧରେ ଗଦା ଧରି, ତୁରନ୍ତ ରଥରୁ ଲାଫି ପଡ଼ି, ତୁମ ସେନାମାନେକୁ ଭୟଭୀତ କରିଦେଲେ।
ତମୁଦ୍ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଗଦାହସ୍ତଂ ତତସ୍ତେ ଗଜସାଦିନଃ । ପରିଵଵ୍ରୂ ରଣେ ଯତ୍ତା ଭୀମସେନଂ ସମନ୍ତତଃ
ତାଙ୍କୁ ଗଦା ହାତରେ ଦେଖି, ହାତୀଚାଳକମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀମସେନଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଘେରି ରଖିଲେ।
ଗଜମଧ୍ଯମନୁପ୍ରାପ୍ତଃ ପାଣ୍ଡଵଃ ସ ଵ୍ଯରାଜତ। ମେଘଜାଲସ୍ଯ ମହତୋ ଯଥା ମଧ୍ଯଗତୋ ରଵିଃ
ପାଣ୍ଡବ, ହାତୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ବଡ଼ ମେଘମାଳା ମଧ୍ୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲେ।
ଵ୍ଯଧମତ୍ସ ଗଜାନୀକଂ ଗଦଯା ପାଣ୍ଡଵର୍ଷଭଃ । ମହାଭ୍ରଜାଲମତୁଲଂ ମାତରିଶ୍ଵେଵ ସନ୍ତତମ୍
ସେହି ପାଣ୍ଡବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗଦା ଦ୍ୱାରା ହାତୀବାହିନୀକୁ ଚୁର୍ମାର କରିଦେଲେ, ଯେପରି ବାୟୁ ଅବିରତ ମେଘମାଳାକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଇଥାଏ।
ତେ ଵଧ୍ଯମାନା ବଲିନା ଭୀମସେନେନ ଦନ୍ତିନଃ । ଆର୍ତନାଦଂ ରଣେ ଚକ୍ରୁର୍ଗର୍ଜନ୍ତୋ ଜଲଦା ଇଵ
ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୀମସେନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହାତୀମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରୁଥିବାବେଳେ, ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ, ମେଘର ଗର୍ଜନ ପରି।
ବହୁଧା ଦାରିତଶ୍ଚୈଵ ଵିଷାଣୈସ୍ତତ୍ର ଦନ୍ତିଭିଃ । ଫୁଲ୍ଲାଶୋକନିଭଃ ପାର୍ଥଃ ଶୁଶୁଭେ ରଣମୂର୍ଧନି
ସେଠାରେ, ହାତୀମାନଙ୍କ ଦନ୍ତରେ ଅନେକଭାବେ ବିଧ୍ୱଂସ ହୋଇ, ପାର୍ଥ ଯୁଦ୍ଧମଝିରେ ଫୁଲିଥିବା ଅଶୋକ ଗଛ ପରି ଅତି ଶୋଭା ପାଉଥିଲେ।
ସାଦିନାଂ ଶସ୍ତ୍ରଵୃଷ୍ଟିଂ ଚ ଵ୍ଯଧମଦ୍ଗଦଯା ତତଃ।' ଵାଯୁଵେଗସମାଯୁକ୍ତୋ ଵ୍ଯଚରତ୍ପାଣ୍ଡଵୋ ଯୁଧି
ତାପରେ, ପାଣ୍ଡବ ତାଙ୍କର ଗଦା ଦ୍ୱାରା ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ରବର୍ଷାକୁ ଚୁରମାରିଦେଲେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ବାୟୁର ତ୍ୱରାରେ ଚଳିଲେ।
ଵିଷାଣୋଲ୍ଲିଖିତୈର୍ଗାତ୍ରୌର୍ଵିଷାଣାଭିହତୋ ଭୃଶମ୍। ଵିଷାଣେ ଦନ୍ତିନଂ ଗୃହ୍ଯ ନିର୍ଵିଷାଣମଥାକରୋତ୍
ହାତୀର ଦାନ୍ତରେ ଘାତ ଖାଇ ଦେହରେ ଦାନ୍ତର ଚିହ୍ନ ପଡ଼ିଥିଲା, ସେ ହାତୀର ଦାନ୍ତକୁ ଧରି ତାହାକୁ ଦାନ୍ତହୀନ କରିଦେଲେ।
ଵିଷାଣେନ ଚ ତେନୈଵ କୁମ୍ଭୋଽଭ୍ଯାହତ୍ଯ ଦନ୍ତିନମ୍ । ପାତଯାମାସ ସମରେ ଦଣ୍ଡହସ୍ତ ଇଵାନ୍ତକଃ
ସେହି ଦାନ୍ତକୁ ନେଇ, ସେ ହାତୀର ମୁଣ୍ଡରେ ଘାତ କଲେ ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧରେ ତାକୁ ପଡ଼ିଦେଲେ, ଯେପରି ମୃତ୍ୟୁ ଦଣ୍ଡ ଧରି ଆସେ।
ଶୋଣିତାକ୍ତାଂ ଗଦାଂ ବିଭ୍ରନ୍ମେଦୋଭଞ୍ଜାକୃତଚ୍ଛଵିଃ । କୃତାଭ୍ଯଙ୍ଗଃ ଶୋଣିତେନ ରୁଦ୍ରଵତ୍ପ୍ରତ୍ଯଦୃଶ୍ଯତ
ରକ୍ତରେ ରଙ୍ଗିଥିବା ଗଦା ଧରି, ଚର୍ବି ଚୁରି ଦେହ ଖରାପ ଦେଖାଯାଉଥିବା, ଦେହରେ ରକ୍ତ ଲଗାଇ, ସେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଏଵଂ କେ ଵଧ୍ଯମାନାଶ୍ଚ ହତଶେଷା ମହାଗଜାଃ । ପ୍ରାଦ୍ରଵନ୍ତ ଦିଶୋ ରାଜନ୍ଵିମୃଦ୍ଗନ୍ତଃ ସ୍ଵକଂ ବଲମ୍
ଏଭଳି ଭାବେ ବଡ଼ ହାତୀମାନେ ମରୁଥିବାବେଳେ, ଯେଉଁମାନେ ବଞ୍ଚିଗଲେ ସେମାନେ ସବୁ ଦିଗକୁ ପଳାଇଗଲେ, ରାଜା, ନିଜ ଦଳକୁ ଚକଚୁର କରିଦେଲେ।
ଦ୍ରଵଦ୍ଭିସ୍ତୈର୍ମହାନାଗୈଃ ସମନ୍ତାଦ୍ଭରତର୍ଷଭ। ଦୁର୍ଯୋଧନବଲଂ ସର୍ଵଂ ପୁନରାସୀତ୍ପରାଙ୍ଭୁଖମ୍
ସେହି ବଡ଼ ହାତୀମାନେ ସବୁ ଦିଗରେ ପଳାଇଯିବାରୁ, ଭାରତବଂଶୀ, ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କ ସମସ୍ତ ସେନା ପୁଣିଥରେ ପଛକୁ ହଟିଗଲା।
ମଧ୍ଯଂଦିନୋ ମହାରାଜ ସଂଗ୍ରାମଃ ସମପଦ୍ଯତ। ଲୋକକ୍ଷଯକରୋ ରୌଦ୍ରୋ ଭୀଷ୍ମସ୍ଯ ସହ ସୋମକୈଃ
ମଧ୍ୟାହ୍ନବେଳେ, ମହାରାଜା, ଯୁଦ୍ଧ ଭୟଙ୍କର ହେବାକୁ ଲାଗିଲା, ଭୀଷ୍ମ ଓ ସୋମକମାନେ ମିଶି ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ, ଯାହା ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ବିନାଶକାରୀ ହେଉଥିଲା।
ଗାଙ୍ଗେଯୋ ରଥିନାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ପାଣ୍ଡଵାନାମନୀକିନୀମ୍ । ଵ୍ଯଧମନ୍ନିଶିତୈର୍ବାଣୈଃ ଶତଶୋଽଥ ସହସ୍ରଶଃ
ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ, ରଥୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ସେନାକୁ ଶତଶଃ ଏବଂ ସହସ୍ରଶଃ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଚୁରମାରିଦେଲେ।
ସଂମମର୍ଦ ଚ ତତ୍ସୈନ୍ଯଂ ପିତା ଦେଵଵ୍ରତସ୍ତଵ। ମର୍ଦଯେଚ୍ଚ ଯଥା ରାଜନ୍ସିଂହଃ ପ୍ରାପ୍ଯ ମୃଗଵ୍ରଜମ୍
ତୁମ ଜନକ ଦେବବ୍ରତ ସେହି ସେନାକୁ ଭଲଭାବେ ଚକଚୁର କଲେ, ରାଜା, ଯେପରି ସିଂହ ହରିଣମାନଙ୍କ ଝୁଣ୍ଡକୁ ଭଙ୍ଗ କରେ।
ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନଃ ଶିଖଣ୍ଡୀ ଚ ଵିରାଟୋ ଦ୍ରୁପଦସ୍ତଥା। ଭୀଷ୍ମମାସାଦ୍ଯ ସମରେ ଶରୈର୍ଜଘ୍ନୁର୍ମହାରଥମ୍
ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ, ଶିଖଣ୍ଡୀ, ବିରାଟ ଓ ଦ୍ରୁପଦ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇ, ବଡ଼ ରଥୀକୁ ବାଣରେ ଆଘାତ କଲେ।
ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନଂ ତତୋ ଵିଦ୍ଧ୍ଵା ଵିରାଟଂ ଚ ଶରୈସ୍ତ୍ରିଭିଃ । ଦ୍ରୁପଦସ୍ଯ ଚ ନାରାଚଂ ପ୍ରେଷଯାମାସ ଭାରତ
ତାପରେ ଭୀଷ୍ମ, ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ଓ ବିରାଟଙ୍କୁ ତିନିଟି କରି ବାଣ ମାରିଲେ ଏବଂ ଦ୍ରୁପଦଙ୍କୁ ଏକ ଚୌଡ଼ା ମୁଣ୍ଡିଆ ବାଣ ଛାଡ଼ିଲେ, ଭାରତ।
ତେନ ଵିଦ୍ଧା ମହେଷ୍ଵାସା ଭୀଷ୍ମେଣାମିତ୍ରକର୍ଶିନା । ଚୁକ୍ରୁଧୁଃ ସମରେ ରାଜନ୍ପାଦସ୍ପୃଷ୍ଟା ଇଵୋରଗାଃ
ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଘାତରେ ଅତିଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁର୍ଧରମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦୁଃଖିତ ଓ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହେଲେ, ରାଜା, ଯେପରି ପାଦରେ ଦଳିତ ସାପ।
ଶିଖଣ୍ଡୀ ତଂ ଚ ଵିଵ୍ଯାଧ ଭରତାନାଂ ପିତାମହମ୍ । ସ୍ତ୍ରୀମଯଂ ମନସା ଧ୍ଯାତ୍ଵା ନାସ୍ମୈ ପ୍ରାହରଦଚ୍ଯୁତଃ
ଶିଖଣ୍ଡୀ ଭାରତବଂଶୀମାନଙ୍କ ପିତାମହଙ୍କୁ ବାଣ ମାରିଲେ, କିନ୍ତୁ ଭୀଷ୍ମ ତାଙ୍କୁ ମନରେ ଜଣେ ନାରୀ ଭାବି, ପ୍ରତିଘାତ କଲେନି, ଅଚଳମନ।
ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନସ୍ତୁ ସମରେ କ୍ରୋଧେନାଗ୍ନିରିଵ ଜ୍ଵଲନ୍ । ପିତାମହଂ ତ୍ରିଭିର୍ବାଣୈର୍ବାହ୍ଵୋରୁରସି ଚାର୍ପଯତ୍
ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଗ୍ନି ପରି କ୍ରୋଧରେ ଦହୁଥିଲେ, ସେ ପିତାମହଙ୍କୁ ତିନିଟି ବାଣରେ ବାହୁ ଓ ଛାତିରେ ଘାତ କଲେ।
ଦ୍ରୁପଦଃ ପଞ୍ଚଵିଂଶତ୍ଯା ଵିରାଟୋ ଦଶମିଃ ଶରୈଃ। ଶିଖଣ୍ଡୀ ପଞ୍ଚଵିଂଶତ୍ଯା ଭୀଷ୍ମଂ ଵିଵ୍ଯାଧ ସାଯକୈଃ
ଦ୍ରୁପଦ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ପଚିଶଟି ବାଣ ମାରିଲେ, ବିରାଟ ଦଶଟି ଓ ଶିଖଣ୍ଡୀ ପଚିଶଟି ବାଣ ମାରିଲେ।
ସୋଽତିଵିଦ୍ଧୋ ମହାରାଜ ଶୋଣିତୌଘପରିପ୍ଲୁତଃ। ଵସନ୍ତେ ପୁଷ୍ପଶବଲୋ ରକ୍ତାଶୋକ ଇଵାବଭୌ
ଏଭଳି ଅତିରିକ୍ତ ଘାତ ଖାଇ, ରାଜା, ରକ୍ତ ଧାରାରେ ଭିଜିଥିବା, ସେ ବସନ୍ତରେ ଫୁଲେଇଥିବା ରକ୍ତାଶୋକ ଗଛ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ତାନ୍ପ୍ରତ୍ଯଵିଧ୍ଯଦ୍ଗାଙ୍ଗେଯସ୍ତ୍ରିଭିସ୍ତ୍ରିଭିରଜିହ୍ମଗୈଃ । ଦ୍ରୁପଦସ୍ଯ ଚ ଭଲ୍ଲେନ ଧନୁଶ୍ଚିଚ୍ଛେଦ ମାରିଷ
ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ ସେମାନେ ପ୍ରତି ତିନିଟି କରି ସିଧା ବାଣ ମାରିଲେ, ଏବଂ ଦ୍ରୁପଦଙ୍କ ଧନୁକୁ ଏକ ଚୌଡ଼ା ମୁଣ୍ଡିଆ ବାଣରେ କାଟିଦେଲେ, ମାରିଷ।
ସୋଽନ୍ଯତ୍କାର୍ମୁକମାଦାଯ ଭୀଷ୍ମଂ ଵିଵ୍ଯାଧ ପଞ୍ଚଭିଃ । ସାରଥିଂ ଚ ତ୍ରିଭିର୍ବାଣୈଃ ସୁଶିତୈ ରଣମୂର୍ଧନି
ତାପରେ ଦ୍ରୁପଦ ଅନ୍ୟ ଧନୁ ନେଇ, ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ପାଞ୍ଚଟି ବାଣ ମାରିଲେ ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧ ମଝିରେ ତାଙ୍କ ସାରଥିକୁ ତିନିଟି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଘାତ କଲେ।
ତଥା ଭୀମୋ ମହାରାଜ ଦ୍ରୌପଦ୍ଯାଃ ପଞ୍ଚ ଚାତ୍ମଜାଃ । କେକଯା ଭ୍ରାତରଃ ପଞ୍ଚ ସାତ୍ଯକିଶ୍ଚୈଵ ସାତ୍ଵତଃ
ସେପରି, ରାଜାନ୍, ଭୀମ, ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ପାଞ୍ଚ ପୁଅ, କେକୟ ଦେଶର ପାଞ୍ଚ ଭାଇ ଏବଂ ସାତ୍ୟକି ସମେତ ସାତ୍ୱତ ବଂଶର ଯୋଦ୍ଧାମାନେ,
ଅଭ୍ଯଦ୍ରଵନ୍ତ ଗାଙ୍ଗେଯଂ ଯୁଧିଷ୍ଠିରସମାଜ୍ଞଯା । ପ୍ରତି ରକ୍ଷଣକାର୍ଯାର୍ଥଂ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନମୁଖାନ୍ରଣେ
ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ଓ ତାଙ୍କ ଅଗ୍ରଣୀ ସହଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ଥିଲେ, ସେଉଠି ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ରୋକିବା ପାଇଁ ଝପଟି ପଡ଼ିଲେ ।