ତପସ୍ତେପେ ସୁତସ୍ଯାର୍ଥେ ସଭାର୍ଯଃ କୁରୁନନ୍ଦନ। `ପ୍ରତୀପସ୍ଯ ତୁ ଭାର୍ଯାଯାଂ ଗର୍ଭଃ ଶ୍ରୀମାନଵର୍ଧତ
ପୁଅ ପାଇଁ ପ୍ରତୀପ ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ତପସ୍ୟା କଲେ, ହେ କୁରୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ। ପ୍ରତୀପଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀର ଗର୍ଭରେ ଏକ ମହାନ ଗର୍ଭ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲା।
ଶ୍ରିଯା ପରମଯା ଯୁକ୍ତଃ ଶରଚ୍ଛୁକ୍ଲେ ଯଥା ଶଶୀ। ତତସ୍ତୁ ଦଶମେ ମାସି ପ୍ରାଜାଯତ ରଵିପ୍ରଭମ୍
ଅତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତେଜରେ ଯୁକ୍ତ, ଶରଦ୍ ରୁତୁର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ଚାନ୍ଦ୍ରମା ପରି, ତାପରେ ଦଶମ ମାସରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟପରି ତେଜସ୍ୱୀ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲା।
କୁମାରଂ ଦେଵଗର୍ଭାଭଂ ପ୍ରତୀପମହିଷୀ ତଦା।' ତଯୋଃ ସମଭଵତ୍ପୁତ୍ରୋ ଵୃଦ୍ଧଯୋଃ ସ ମହାଭିଷକ୍
ସେ ସମୟରେ, ପ୍ରତୀପଙ୍କ ରାଣୀ ଦେବତାଙ୍କ ଗର୍ଭର ସମାନ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଏକ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ସେଇ ବୃଦ୍ଧ ଦମ୍ପତିଙ୍କୁ ଏକ ପୁଅ ହେଲା, ସେ ମହାନ ଚିକିତ୍ସକ ଥିଲେ।
ଶାନ୍ତସ୍ଯ ଜଜ୍ଞେ ସନ୍ତାନସ୍ତସ୍ମାଦାସୀତ୍ସ ଶାନ୍ତନୁଃ। `ତସ୍ଯ ଜାତସ୍ଯ କୃତ୍ଯାନି ପ୍ରତୀପୋଽକାରଯତ୍ପ୍ରଭୁଃ
ଶାନ୍ତନୁଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଇ, ତାଙ୍କ ଉତ୍ସରୁ ଏକ ବଂଶ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଏହି କାରଣରୁ ସେ ଶାନ୍ତନୁ ନାମ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ଜନ୍ମ ସମୟରେ, ପ୍ରତୀପ ପ୍ରଭୁ ଆବଶ୍ୟକ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ।
ଜାତକର୍ମାଦି ଵିପ୍ରେଣ ଵେଦୋକ୍ତୈଃ କର୍ମଭିସ୍ତଦା। ନାମକର୍ମ ଚ ଵିପ୍ରାସ୍ତୁ ଚକ୍ରୁଃ ପରମସତ୍କୃତମ୍
ସେ ସମୟରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଜନ୍ମାଦି କାର୍ଯ୍ୟ ବେଦ ଅନୁସାରେ କଲେ। ନାମକରଣ କାର୍ଯ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମହା ସମ୍ମାନ ସହିତ କଲେ।
ଶାନ୍ତନୋରଵନୀପାଲ ଵେଦୋକ୍ତୈଃ କର୍ମଭିସ୍ତଦା। ତତଃ ସଂଵର୍ଧିତୋ ରାଜା ଶାନ୍ତନୁର୍ଲୋକଧାର୍ମିକଃ
ଶାନ୍ତନୁ, ପୃଥିବୀର ରକ୍ଷକ, ବେଦ ଉଲ୍ଲିଖିତ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଲାଲିତ ହେଲେ। ଏହିପରି ରାଜା ଶାନ୍ତନୁ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଭାବେ ବଢ଼ିଲେ।
ସ ତୁ ଲେଭେ ପରାଂ ନିଷ୍ଠାଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଧର୍ମଭୃତାଂ ଵରଃ। ଧନୁର୍ଵେଦେ ଚ ଵେଦେ ଚ ଗତିଂ ସ ପରମା ଗତଃ
ସେ ଉତ୍ତମ ଧର୍ମପାଳକ ଭାବେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସିଧ୍ଧିକୁ ଅଧିଗମ କଲେ। ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟା ଓ ବେଦରେ ସେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ସ୍ଥାନକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ଯୌଵନଂ ଚାପି ସଂପ୍ରାପ୍ତଃ କୁମାରୋ ଵଦତାଂ ଵରଃ।' ସଂସ୍ମରଂଶ୍ଚାକ୍ଷଯାଁଲ୍ଲୋକାନ୍ଵିଜାତାନ୍ସ୍ଵେନ କର୍ମଣା
ସେ କୁମାର, କଥାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯୁବାବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ। ସେ ନିଜ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଅଜର ଲୋକଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ମରଣ କରୁଥିଲେ—
ପୁଣ୍ଯକର୍ମକୃଦେଵାସୀଚ୍ଛାନ୍ତନୁଃ କୁରୁସତ୍ତମଃ। ପ୍ରତୀପଃ ଶାନ୍ତନୁଂ ପୁତ୍ରଂ ଯୌଵନସ୍ଥଂ ତତୋଽନ୍ଵଶାତ୍
ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ଶାନ୍ତନୁ କୁରୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେଲେ। ତାପରେ ପ୍ରତୀପ ତାଙ୍କ ଯୁବା ପୁଅ ଶାନ୍ତନୁଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ।
ପୁରା ସ୍ତ୍ରୀ ମାଂ ସମଭ୍ଯାଗାଚ୍ଛାନ୍ତନୋ ଭୂତଯେ ତଵ। ତ୍ଵାମାଵ୍ରଜେଦ୍ଯଦି ରହଃ ସା ପୁତ୍ର ଵରଵର୍ଣିନୀ
ପୂର୍ବେ ଏକ ନାରୀ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଥିଲେ, ହେ ଶାନ୍ତନୁ, ତୋ ପାଇଁ। ଯଦି ସେ ସୁନ୍ଦର ରୂପବତୀ ନାରୀ ଗୋପନରେ ତୋ ପାଖକୁ ଆସେ, ପୁଅ—
କାମଯାନାଽଭିରୂପାଢ୍ଯା ଦିଵ୍ଯସ୍ତ୍ରୀ ପୁତ୍ରକାମ୍ଯଯା। ସା ତ୍ଵଯା ନାନୁଯୋକ୍ତଵ୍ଯା କାସି କସ୍ଯାସି ଚାଙ୍ଗନେ
ଏକ ସୁନ୍ଦର ଓ ଭୂଷିତ ଦିବ୍ୟ ସ୍ତ୍ରୀ, ଯିଏ ପୁଅ ଆଶା କରୁଛି, ତାକୁ ତୁମେ 'ତୁମେ କିଏ, କାହାର ଝିଅ?' ବୋଲି ପଚାରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଯଚ୍ଚ କୁର୍ଯାନ୍ନ ତତ୍କର୍ମ ସା ପ୍ରଷ୍ଟଵ୍ଯା ତ୍ଵଯାଽନଘ। ସନ୍ନିଯୋଗାଦ୍ଭଜନ୍ତୀଂ ତାଂ ଭଜେଥା ଇତ୍ଯୁଵାଚ ତମ୍
ସେ ଯେଉଁ କାମ କରିଥାଏ, ତାହା ବିଷୟରେ ତୁମେ ପଚାରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ହେ ନିର୍ମଳ ମନ୍ତ୍ରୀ। ସେ ଯେପରି ତୁମ ସହ ଏକତ୍ର ହେଉଛି, ତାକୁ ଏଭଳି ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ୍—ଏହିପରି ଉପଦେଶ ଦେଲେ।
ଏଵଂ ସଂଦିଶ୍ଯ ତନଯଂ ପ୍ରତୀପଃ ଶାନ୍ତନୁଂ ତଦା। ସ୍ଵେ ଚ ରାଜ୍ଯେଽଭିଷିଚ୍ଯୈନଂ ଵନଂ ରାଜା ଵିଵେଶ ହ
ଏଭଳି ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇ, ପ୍ରତୀପ ତାଙ୍କ ପୁଅ ଶାନ୍ତନୁଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟରେ ରାଜା କରି, ନିଜେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ସ ରାଜା ଶାନ୍ତନୁର୍ଧୀମାନ୍ଦେଵରାଜସମଦ୍ଯୁତିଃ। `ବଭୂଵ ସର୍ଵଲୋକସ୍ଯ ସତ୍ଯଵାଗିତି ସଂମତଃ
ସେ ରାଜା ଶାନ୍ତନୁ, ଧୀର ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ସତ୍ୟବାଦୀ ଭାବରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ।
ପୀନସ୍କନ୍ଧୋ ମହାବାହୁର୍ମତ୍ତଵାରଣଵିକ୍ରମଃ। ଅନ୍ଵିତଃ ପରିପୂର୍ଣାର୍ଥୈଃ ସର୍ଵୈର୍ନୃପତିଲକ୍ଷଣୈଃ
ତାଙ୍କ ଶୋଠ ଚଉଡ଼, ବାହୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ମଦୋନ୍ମତ ହାତୀ ପରି ପ୍ରଭାବଶାଳୀ, ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କ ଲକ୍ଷଣ ଓ ଗୁଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ।
ଅମାତ୍ଯଲକ୍ଷଣୋପେତଃ କ୍ଷତ୍ରଧର୍ମଵିଶେଷଵିତ୍। ଵଶେ ଚକ୍ରେ ମହୀମେକୋ ଵିଜିତ୍ଯ ଵସୁଧାଧିପାନ୍
ସେ ଉତ୍ତମ ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ଗୁଣ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମର ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କୁ ଜିତି, ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀକୁ ଏକା ନିଜ ଅଧୀନରେ ରଖିଥିଲେ।
ଵେଦାନାଗମଯତ୍କୃତ୍ସ୍ନାନ୍ରାଜଧର୍ମାଂଶ୍ଚ ସର୍ଵଶଃ। ଈଜେ ଚ ବହୁଭିଃ ସତ୍ରୈଃ କ୍ରତୁଭିର୍ଭୂରିଦକ୍ଷିଣୈଃ
ସେ ସମସ୍ତ ବେଦ ଓ ରାଜଧର୍ମ ଶିଖାଇଲେ, ବହୁ ்ଯଜ୍ଞ ଓ କ୍ରତୁ କଲେ, ଅଧିକ ଦାନ ଦେଲେ।
ତର୍ପଯାମାସ ଵିପ୍ରାଂଶ୍ଚ ଵେଦାଧ୍ଯଯନକୋଵିଦାନ୍। ରତ୍ନୈରୁଚ୍ଚାଵଚୈର୍ଗୋଭିର୍ଗ୍ରାମୈରଶ୍ଵୈର୍ଧନୈରପି
ସେ ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନରେ ପାରଙ୍ଗତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ, ଗାଁ, ଗାଈ, ଘୋଡ଼ା ଓ ଧନ ଦେଇ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିଥିଲେ।
ଵଯୋରୂପେଣ ସଂପନ୍ନଃ ପୌରୁଷେଣ ବଲେନ ଚ। ଐଶ୍ଵର୍ଯେଣ ପ୍ରତାପେନ ଵିକ୍ରମେଣ ଧନେନ ଚ
ସେ ବୟସ, ରୂପ, ପୁରୁଷତ୍ୱ, ବଳ, ଧନ, ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ, ପ୍ରଭାବ ଓ ସାହସରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲେ।
ଵର୍ତମାନଶ୍ଚ ସତ୍ଯେନ ସର୍ଵଧର୍ମଵିଶାରଦଃ। ତଂ ମହୀପଂ ମହୀପାଲା ରାଜରାଜମକୁର୍ଵତ
ସେ ସତ୍ୟରେ ଅଟୁଟ ଓ ସମସ୍ତ ଧର୍ମରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ; ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ତାଙ୍କୁ ରାଜାମାନଙ୍କ ରାଜା କରିଥିଲେ।
ଵୀତଶୋକଭଯାବାଧାଃ ସୁଖସ୍ଵପ୍ନପ୍ରବୋଧାଃ। ଶ୍ରିଯା ଭରତଶାର୍ଦୂଲ ସମପଦ୍ଯନ୍ତ ଭୂମିପାଃ
ଶୋକ, ଭୟ ଓ କଷ୍ଟରୁ ମୁକ୍ତ, ସୁଖରେ ଶୁଇଁ ଏବଂ ଜାଗି, ହେ ଭାରତଶାର୍ଦୂଳ, ରାଜାମାନେ ସମୃଦ୍ଧି ଅନୁଭବ କରିଥିଲେ।
ନିଯମୈଃ ସର୍ଵଵର୍ଣାନାଂ ବ୍ରହ୍ମୋତ୍ତରମଵର୍ତତ। ବ୍ରାହ୍ମଣାଭିମୁଖଂ କ୍ଷତ୍ରଂ କ୍ଷତ୍ରିଯାଭିମୁଖା ଵିଶଃ
ନିୟମ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଜାତି ଉଚ୍ଚତମ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ; କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ, ବଣିକମାନେ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ।
ବ୍ରହ୍ମକ୍ଷତ୍ରାନୁକୂଲାଂଶ୍ଚ ଶୂଦ୍ରାଃ ପର୍ଯଚରନ୍ଵିଶଃ। ଏଵଂ ପଶୁଵରାହାଣାଂ ତଥୈଵ ମୃଗପକ୍ଷିଣାମ୍
ଶୂଦ୍ରମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରେ ସେବା କରୁଥିଲେ; ଏହିପରି ଗାଈ, ବନ୍ଦର, ମୃଗ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଅନୁଶାସନ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ।
ଶାନ୍ତନାଵଥ ରାଜ୍ଯସ୍ଥେ ନାଵର୍ତତ ଵୃଥା ଵଧଃ। ଅସୁଖାନାମନାଥାନାଂ ତିର୍ଯଗ୍ଯୋନିଷୁ ଵର୍ତତାମ୍
ଶାନ୍ତନୁ ରାଜ୍ୟ କରୁଥିବାବେଳେ, ଅନାବଶ୍ୟକ ହତ୍ୟା ହେଉନଥିଲା, ଦୁଃଖି, ନିରାଶ୍ରୟ କିମ୍ବା ପଶୁପକ୍ଷୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦୁଃଖ ଭୋଗୁନଥିଲେ।
ସ ଏଵ ରାଜା ସର୍ଵେଷାଂ ଭୂତାନାମଭଵତ୍ପିତା। ସ ହସ୍ତିନାମ୍ନି ଧର୍ମାତ୍ମା ଵିହରନ୍କୁରୁନନ୍ଦନଃ
ସେ ରାଜା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପିତା ହେଲେ; ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଏହି କୁରୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ, ହସ୍ତିନାପୁରରେ ଆନନ୍ଦରେ ବସିଥିଲେ।
ତେଜସା ସୂର୍ଯକଲ୍ପୋଽଭୂଦ୍ଵାଯୁନା ଚ ସମୋ ବଲେ। ଅନ୍ତକପ୍ରତିମଃ କୋପେ କ୍ଷମଯା ପୃଥିଵୀସମଃ
ତାଙ୍କ ତେଜ ରବି ସମାନ, ବଳରେ ବାୟୁ ସମାନ, କ୍ରୋଧରେ ଯମ ସମାନ, କ୍ଷମାରେ ପୃଥିବୀ ସମାନ ଥିଲେ।
ବଭୂଵ ରାଜା ସୁମତିଃ ପ୍ରଜାନାଂ ସତ୍ଯଵିକ୍ରମଃ। ସ ଵନେଷୁ ଚ ରମ୍ଯେଷୁ ଶୈଲପ୍ରସ୍ରଵଣେଷୁ ଚ
ସେ ରାଜା ଜନସମୂହର ଉପକାରୀ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଓ ସତ୍ୟବୀର; ସୁନ୍ଦର ଅରଣ୍ୟ ଓ ପାହାଡ଼ ଝରଣାରେ ଆନନ୍ଦ ପାଉଥିଲେ।
ଚଚାର ମୃଗଯାଶୀଲଃ ଶାନ୍ତନୁର୍ଵନଗୋଚରଃ। ସ ମୃଗାନ୍ମହିଷାଂଶ୍ଚୈଵ ଵିନିଘ୍ନନ୍ରାଜସତ୍ତମଃ
ଶାନ୍ତନୁ ଅରଣ୍ୟରେ ଶିକାର କରିବାକୁ ଭଲପାଉଥିଲେ; ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ମୃଗ ଓ ମହିଷମାନେକୁ ଶିକାର କରୁଥିଲେ।
ଗଙ୍ଗାମନୁ ଚଚାରୈକଃ ସିଦ୍ଧଚାରଣସେଵିତାମ୍। ସ କଦାଚିନ୍ମହାରାଜ ଦଦର୍ଶ ପରମାଂ ସ୍ତ୍ରିଯମ୍
ସେ ଏକା ଏକା ଗଙ୍ଗା ତଟରେ, ଯେଉଁଠାରେ ସିଦ୍ଧ ଓ ଚାରଣମାନେ ଆସନ୍ତି, ଘୁରୁଥିଲେ। ଏହିପରି ଏକ ଦିନ, ହେ ମହାରାଜ, ସେ ଅପୂର୍ବ ଏକ ନାରୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ଜାଜ୍ଵଲ୍ଯମାନାଂ ଵପୁଷା ସାକ୍ଷାଚ୍ଛ୍ରିଯମିଵାପରାମ୍। ସର୍ଵାନଵଦ୍ଯାଂ ସୁଦତୀଂ ଦିଵ୍ଯାଭରଣଭୂଷିତାମ୍
ସେ ଏମିତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରୂପରେ ଥିଲେ, ମନେ ହେଉଥିଲା ନିଜେ ଶ୍ରୀଦେବୀ ଅବତାର ହୋଇଛନ୍ତି। ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦୋଷରହିତ, ସୁନ୍ଦର ଦାନ୍ତ, ଦିବ୍ୟ ଗହନାରେ ଶୋଭିତ।