ସମୁତ୍ସୃଜ୍ଯାଥ ଶୈନେଯୋ ଗୌତମଂ ରଥିନାଂ ଵରଃ । ଅଭ୍ଯଦ୍ରଵଦ୍ରଣେ ଦ୍ରୌଣିଂ ରାହୁଃ ଖେ ଶଶିନଂ ଯଥା
ଶୈନେୟ ଗୌତମଙ୍କୁ ଛାଡି, ରଥୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଦ୍ରୌଣିଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ; ଯେପରି ଖଗୋଳରେ ରାହୁ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଆକ୍ରମଣ କରେ।
ତସ୍ଯ ଦ୍ରୋଣସୁତଶ୍ଚାପଂ ଦ୍ଵିଧା ଚିଚ୍ଛେଦ ଭାରତ। ଅଥୈନଂ ଛିନ୍ନଧନ୍ଵାନଂ ତାଡଯାମାସ ସାଯକୈଃ
ହେ ଭାରତ, ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ପୁଅ ଶୈନେୟଙ୍କ ଧନୁଷକୁ ଦୁଇ ଭାଗ କରି ଭାଙ୍ଗି ଦେଲେ, ତାପରେ ଅସ୍ତ୍ରହୀନ ହୋଇଥିବା ଶୈନେୟଙ୍କୁ ବାଣ ଦେଇ ଆଘାତ କଲେ।
ସୋଽନ୍ଯତ୍କାର୍ମୁକମାଦାଯ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଂ ଭାରସାଧନମ୍ । ଦ୍ରୌଣିଂ ଷଷ୍ଟ୍ଯା ମହାରାଜ ବାହ୍ଵୋରୁରସି ଚାର୍ପଯତ୍
ସେ ଅନ୍ୟ ଏକ ଧନୁ ନେଇ, ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଏବଂ ଭାର ସହିବାକୁ ସକ୍ଷମ, ଦ୍ରୌଣିଙ୍କୁ ଷଠି ଟି ଅସ୍ତ୍ର ଦେଇ, ତାଙ୍କ ଦୁଇ ହାତ ଓ ଛାତିରେ ଘାତ କଲା।
ସ ଵିଦ୍ଧୋ ଵ୍ଯଥିତଶ୍ଚୈଵ ମୁହୂର୍ତଂ କଶ୍ମଲାଯୁତଃ। ନିଷସାଦ ରଥୋପସ୍ଥେ ଧ୍ଵଜଯଷ୍ଟିଂ ସମାଶ୍ରିତଃ
ଘାୟଳ ହେଇ, ଦ୍ରୌଣି ଅସହ୍ୟ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ରଥରେ ବସିଗଲେ, ଭ୍ରମ ଓ ଅସ୍ପଷ୍ଟତାରେ ଢୁକି, ଧ୍ୱଜ ଦଣ୍ଡକୁ ଆଶ୍ରୟ କଲେ।
ପ୍ରତିଲଭ୍ଯ ତତଃ ସଂଜ୍ଞାଂ ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ରଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ । ଵାର୍ଷ୍ଣେଯଂ ସମରେ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ନାରାଚେନ ସମାର୍ପଯତ୍
ପରେ, ଡ୍ରୋଣଙ୍କ ପୁଅ ତାଙ୍କ ହୋସ ଫେରିପାରି, ଯୁଦ୍ଧରେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ବୃଷ୍ଣି ନାୟକଙ୍କୁ ଏକ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଅସ୍ତ୍ର ଦେଇ ଘାତ କଲେ।
ଶୈନେଯଂ ସ ତୁ ନିର୍ଭିଦ୍ଯ ପ୍ରାଵିଶଦ୍ଧରଣୀତଲମ୍ । ଵସନ୍ତକାଲେ ବଲଵାନ୍ବିଲଂ ସର୍ପଶିଶୁର୍ଯଥା
ସେ ଶୈନେୟଙ୍କୁ ଭିଦ୍ଧ କରି, ପୃଥିବୀ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ବସନ୍ତକାଳରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସର୍ପ ଶିଶୁ ଯେପରି ତାହାର ବିଲାକୁ ଯାଏ।
ଅଥାପରେଣ ଭଲ୍ଲେନ ମାଧଵସ୍ଯ ଧ୍ଵଜୋତ୍ତମମ୍ । ଚିଚ୍ଛେଦ ସମରେ ଦ୍ରୌଣିଃ ସିଂହନାଦଂ ମୁମୋଚ ହ
ତାପରେ ଏକ ଅନ୍ୟ ଭଲ୍ଲ ଦ୍ୱାରା ଦ୍ରୌଣି ଯୁଦ୍ଧରେ ମାଧବଙ୍କର ସର୍ବୋତ୍ତମ ପତାକାକୁ କାଟି ଦେଲେ ଏବଂ ସିଂହର ଦହାଡ଼ ଦେଇ ଚିତ୍କାର କଲେ।
ପୁନଶ୍ଚୈନଂ ଶରୈର୍ଘୋରୈଶ୍ଛାଦଯାମାସ ଭାରତ। ନିଦାଘାନ୍ତେ ମହାରାଜ ଯଥା ମେଘୋ ଦିଵାକରମ୍
ପୁନି ଦ୍ରୌଣି ଭୟଙ୍କର ବାଣରେ ମାଧବଙ୍କୁ ଢାକି ଦେଲେ, ଯେପରି ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଶେଷରେ ମେଘ ଦିନକୁ ଢାକି ଦେଇଥାଏ।
ସାତ୍ଯକୋଽପି ମହାରାଜ ଶରଜାଲଂ ନିହତ୍ଯ ତତ୍। ଦ୍ରୌଣିମଭ୍ଯାକିରତ୍ତୂର୍ଣଂ ଶରଜାଲୈରନେକଧା
ମହାରାଜ, ସାତ୍ୟକି ସେଇ ବାଣର ବର୍ଷାକୁ ନଷ୍ଟ କରି ଦ୍ରୌଣିଙ୍କୁ ଅନେକ ବାଣରେ ତୁରନ୍ତ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ତାପଯାମାସ ଚ ଦ୍ରୌଣିଂ ଶୈନେଯଃ ପରଵାରହା । ଵିମୁକ୍ତୋ ମେଘଜାଲେନ ଯଥୈଵ ତପନସ୍ତଥା
ଶୈନେୟ, ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ନଷ୍ଟ କରିବାରେ ପ୍ରବୀଣ, ଦ୍ରୌଣିଙ୍କୁ ଏପରି ତାପିଲେ, ଯେପରି ମେଘ ହଟିବା ପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାପ ଦେଇଥାଏ।
ଶରାଣାଂ ଚ ସହସ୍ରେଣ ପୁନରେଵ ସମୁଦ୍ଯତଃ । ସାତ୍ଯକିଶ୍ଛାଦଯାମାସ ନନାଦ ଚ ମହାବଲଃ
ସାତ୍ୟକି ଏକଥର ପୁଣି ହଜାରଟି ତୀର ଉଠାଇ, ଶତ୍ରୁକୁ ତୀରରେ ଢାକି ଦେଲା ଏବଂ ଜୋରେ ହୁଁକାର ଦେଲା।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୁତ୍ରଂ ଚ ତଂ ଗ୍ରସ୍ତଂ ରାହୁଣେଵ ନିଶାକରମ୍ । ଅଭ୍ଯଦ୍ରଵତ ଶୈନେଯଂ ଭାରଦ୍ଵାଜଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍
ପୁଅକୁ ରାହୁ ଦ୍ୱାରା ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଗ୍ରସ୍ତ ହେଉଥିବା ଦେଖି, ଶୈନେୟଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଶୂର ଭାରଦ୍ୱାଜ ତାଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ଵିଵ୍ଯାଧ ଚ ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣେନ ପୃଷତ୍କେନ ମହାମୃଧେ । ପରୀପ୍ସନ୍ଖସୁତଂ ରାଜନ୍ଵାର୍ଷ୍ଣେଯେନାଭିପୀଡିତମ୍
ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧରେ, ଭାରଦ୍ୱାଜ ଏକ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀର ଦେଇ ଶୈନେୟଙ୍କୁ ଘାୟଲ କଲେ, କାରଣ ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ ବୃଷ୍ଣି ନାୟକ ଦ୍ୱାରା ଅତ୍ୟାଚାର ହେଉଥିଲା ଏବଂ ସେ ତାଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ।
ସାତ୍ଯକିସ୍ତୁ ରଣେ ହିତ୍ଵା ଗୁରୁପୁତ୍ରଂ ମହାରଥମ୍ । ଦ୍ରୋଣଂ ଵିଵ୍ଯାଧ ଵିଂଶତ୍ଯା ସର୍ଵପାରଶଵୈଃ ଶରୈଃ
ସାତ୍ୟକି ଯୁଦ୍ଧରେ ଗୁରୁପୁଅ ମହାରଥୀକୁ ଛାଡ଼ି, ଡ୍ରୋଣଙ୍କୁ ଏକେକ ଲୋହା ମୁଣ୍ଡି ଥିବା କୁଳି ଶରରେ ବିଶଟି ତୀର ଦେଇ ଘାୟଲ କଲେ।
ତଦନ୍ତରମମେଯାତ୍ମା କୌନ୍ତେଯଃ ଶତ୍ରୁତାପନଃ । ଅଭ୍ଯଦ୍ରଵଦ୍ରଣେ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଦ୍ରୋଣଂ ପ୍ରତି ମହାରଥଃ
ତାପରେ, ଅପାର ଆତ୍ମା ବୋଲି ଯେଉଁ କୌନ୍ତେୟ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇଥିବା, ସେ ମହାବୀର କୃଧ୍ଧ ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ଉପରେ ଧାଡ଼ିଗଲେ।
ତତୋ ଦ୍ରୋଣଶ୍ଚ ପାର୍ଥଶ୍ଚ ସମେଯାତାଂ ମହାମୃଧେ । ଯଥା ବୁଧଶ୍ଚ ଶୁକ୍ରଶ୍ଚ ମହାରାଜ ନଭସ୍ତଲେ
ତାପରେ ଦ୍ରୋଣ ଓ ପାର୍ଥ, ଏହି ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧରେ, ରାଜା, ଏମିତି ମିଶିଗଲେ, ଯେପରି ଆକାଶରେ ବୁଧ ଓ ଶୁକ୍ର ମିଶିଥାନ୍ତି।
କଥଂ ଦ୍ରୋଣୋ ମହେଷ୍ଵାସଃ ପାଣ୍ଡଵଶ୍ଚ ଧନଞ୍ଜଯଃ । ସମୀଯତୂ ରଣେ ଯତ୍ତୌ ତାଵୁଭୌ ପୁରୁଷର୍ଷଭୌ
ଦ୍ରୋଣ ଏହି ମହାଧନୁର୍ଧର, ଓ ପାଣ୍ଡବ ଧନଞ୍ଜୟ, ଏହି ଦୁଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ କିପରି ଯୁଦ୍ଧରେ ଆମନାସାମନା ହେଲେ?
ପ୍ରିଯୋ ହି ପାଣ୍ଡଵୋ ନିତ୍ଯଂ ଭାରଦ୍ଵାଜସ୍ଯ ଧୀମତଃ । ଆଚାର୍ଯଶ୍ଚ ରଣେ ନିତ୍ଯଂ ପ୍ରିଯଃ ପାର୍ଥସ୍ଯ ସଞ୍ଜଯ
କାରଣ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଭାରଦ୍ୱାଜ ସଦା ପାଣ୍ଡବଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି, ଓ ଯୁଦ୍ଧରେ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ପାର୍ଥଙ୍କ ପାଇଁ ସଦା ପ୍ରିୟ।
ତାଵୁଭୌ ରଥିନୋ ସଙ୍ଖ୍ଯେ ହୃଷ୍ଟୌ ସିଂହାଵିଵୋତ୍କଟୌ । କଥଂ ସମୀଯତୁର୍ଯତ୍ତୌ ଭାରଦ୍ଵାଜଧନଞ୍ଜଯୌ
ଏହି ଦୁଇଜଣ ରଥୀ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଅତି ଖୁସି ଓ ସିଂହ ପରି ଭୟଙ୍କର, ଭାରଦ୍ୱାଜ ଓ ଧନଞ୍ଜୟ କିପରି ଆମନାସାମନା ହେଲେ?
ନ ଦ୍ରୋଣଃ ସମରେ ପାର୍ଥଂ ଜାନୀତେ ପ୍ରିଯମାତ୍ମନଃ । କ୍ଷତ୍ରଧର୍ମଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ପାର୍ଥୋ ଵା ଗୁରୁମାହଵେ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଦ୍ରୋଣ, ପ୍ରିୟ ପାର୍ଥଙ୍କୁ ଚିହ୍ନି ପାରନାହାନ୍ତି, ଓ ପାର୍ଥ ମଧ୍ୟ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଏହି ରଣରେ ପ୍ରିୟ ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ, କାରଣ ସେମାନେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମକୁ ପ୍ରଥମେ ରଖିଛନ୍ତି।
ନ କ୍ଷତ୍ରିଯା ରଣେ ରାଜନ୍ଵର୍ଜଯନ୍ତି ପରସ୍ପରମ୍ । ନିର୍ମର୍ଯାଦଂ ହି ଯୁଧ୍ଯନ୍ତେ ପିତୃଭିର୍ଭ୍ରାତୃଭିଃ ସହ
ହେ ରାଜା, କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ପରସ୍ପରକୁ ଏଡ଼ିନଥାନ୍ତି; ସେମାନେ କୌଣସି ସୀମା ରଖନ୍ତି ନାହିଁ, ବାପା, ଭାଇ ସହିତ ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧ କରନ୍ତି।
ରଣେ ଭାରତ ପାର୍ଥେନ ଦ୍ରୋଣୋ ଵିଦ୍ଧସ୍ତ୍ରିଭିଃ ଶରୈଃ । ନାଚିନ୍ତଯଚ୍ଚ ତାନ୍ବାଣାନ୍ପାର୍ଥଚାପଚ୍ଯୁତାନ୍ଯୁଧି
ହେ ଭାରତ, ଯୁଦ୍ଧରେ ପାର୍ଥ ତିନିଟି ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଦ୍ରୋଣଙ୍କୁ ଘାୟଲ କଲେ, କିନ୍ତୁ ଦ୍ରୋଣ ସେ ବାଣଗୁଡ଼ିକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଲେ ନାହିଁ।
ଶରଵୃଷ୍ଟ୍ଯା ପୁନଃ ପାର୍ଥଶ୍ଛାଦଯାମାସ ତଂ ରଣେ । ସ ପ୍ରଜଜ୍ଵାଲ ରୋଷେଣ ଗହନେଽଗ୍ନିରିଵୋର୍ଜିତଃ
ପୁଣିଥରେ, ପାର୍ଥ ତାଙ୍କୁ ବାଣର ବର୍ଷାରେ ଢାକିଦେଲେ; ଦ୍ରୋଣ ରୋଷରେ ଅତି ତେଜ ହୋଇ, ଘନ ଜଙ୍ଗଲରେ ଅଗ୍ନି ପରି ଜ୍ୱଳିଉଠିଲେ।
ତତୋଽର୍ଜୁନଂ ରଣେ ଦ୍ରୋଣଃ ଶରୈଃ ସନ୍ନତପର୍ଵଭିଃ । ଛାଦଯାମାସ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ନଚିରାଦେଵ ଭାରତ
ତାପରେ, ରାଜା, ଦ୍ରୋଣ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ମୁଣ୍ଡା ବାଣରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଢାକିଦେଲେ, ଏବଂ ଅତି ଶୀଘ୍ରରେ।
ତତୋ ଦୁର୍ଯୋଧନୋ ରାଜା ସୁଶର୍ମାଣମଚୋଦଯତ୍ । ଦ୍ରୋଣସ୍ଯ ସମରେ ରାଜନ୍ପାର୍ଷ୍ଣିଗ୍ରହଣକାରଣାତ୍
ତାପରେ ରାଜା ଦୁର୍ୟୋଧନ, ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ପଛରୁ ଆକ୍ରମଣ କରିବା ପାଇଁ, ସୁଶର୍ମାନ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଉତ୍ସାହିତ କଲେ।
ତ୍ରିଗର୍ତରାଡପି କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଭୃଶମାଯମ୍ଯ କାର୍ମୁକମ୍ । ଛାଦଯାମାସ ସମରେ ପାର୍ଥଂ ବାଣୈରଯୋମୁଖୈଃ
ତ୍ରିଗର୍ତ୍ତ ରାଜା ତେଜରେ ଧନୁଷ୍ୟ ଟାଣି, ଆୟସ ମୁଣ୍ଡା ବାଣରେ ପାର୍ଥଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଢାକିଦେଲେ।
ତାଭ୍ଯାଂ ମୁକ୍ତାଃ ଶରା ରାଜନ୍ନନ୍ତରିକ୍ଷେ ଵିରେଜିରେ । ହଂସା ଇଵ ମହାରାଜ ଶରତ୍କାଲେ ନଭସ୍ତଲେ
ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ବାଣଗୁଡ଼ିକ ଆକାଶରେ ଏମିତି ଚମକୁଥିଲା, ଯେପରି ଶରତ୍କାଳରେ ହଂସମାନେ ଆକାଶରେ ଉଡ଼ନ୍ତି।
ତେ ଶରାଃ ପ୍ରାପ୍ଯ କୌନ୍ତେଯଂ ସମନ୍ତାଦ୍ଵିଵିଶୁଃ ପ୍ରଭୋ । ଫଲଭାରନତଂ ଯଦ୍ଵତ୍ସ୍ଵାଦୁଵୃକ୍ଷଂ ଵିହଂଗମାଃ
ସେ ବାଣଗୁଡ଼ିକ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ କୌନ୍ତେୟଙ୍କୁ ଛୁଇଁ, ଏମିତି ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେପରି ମିଠା ଫଳ ଭରା ଗଛକୁ ପକ୍ଷୀମାନେ ଭିତରକୁ ଯାଆନ୍ତି।
ଅର୍ଜୁନସ୍ତୁ ରଣେ ନାଦଂ ଵିନଦ୍ଯ ରଥିନାଂ ଵରଃ। ତ୍ରିଗର୍ତରାଜଂ ସମରେ ସପୁତ୍ରଂ ଵିଵ୍ଯଧେ ଶରୈଃ
କିନ୍ତୁ ରଥୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅର୍ଜୁନ ଯୁଦ୍ଧରେ ଗଜଗଜ ଧ୍ୱନି କରି, ତ୍ରିଗର୍ତ୍ତ ରାଜା ଓ ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେକୁ ବାଣରେ ଘାୟଲ କଲେ।
ତେ ଵଧ୍ଯମାନାଃ ପାର୍ଥେନ କାଲେନେଵ ଯୁଗକ୍ଷଯେ । ପାର୍ଥମେଵାଭ୍ଯଵର୍ତନ୍ତ ମରଣେ କୃତନିଶ୍ଚଯାଃ । ମୁମୁଚୁଃ ଶରଵୃଷ୍ଟିଂ ଚ ପାଣ୍ଡଵସ୍ଯ ରଥଂ ପ୍ରତି
ପାର୍ଥଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମାରାଯାଉଥିବା ସେମାନେ, ଯେପରି ଯୁଗ ଶେଷରେ କାଳ ଦ୍ୱାରା ନଶ୍ଟ ହେଉଛନ୍ତି, ମୃତ୍ୟୁକୁ ନିଶ୍ଚିତ କରି, ପାର୍ଥଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ତାଙ୍କ ରଥ ଉପରେ ବାଣର ବର୍ଷା କଲେ।