ବିଭେଦ ଚ ସୁସଂରବ୍ଧଃ ପୁନଶ୍ଚୈନାନ୍ସୁତାଂଶିତୈଃ। ଶରୈର୍ବହୁଵିଧାକାରୈଃ ଶତଶୋଽଥ ସହସ୍ରଶଃ
ବହୁତ ଉତ୍ତେଜିତ ହୋଇ, ସେ ପୁଣି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ସୁନା ଲଗାଇଥିବା ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ତୀରରେ, ସେମାନଙ୍କୁ ଶତେ ଶତେ, ହଜାରେ ହଜାରେ ବିଦ୍ଧ କଲେ।
ଵିରଥାଂଶ୍ଚ ମହେଷ୍ଵାସାନ୍କୃତ୍ଵା ତତ୍ର ସ ରାକ୍ଷସଃ । ଅଭିଦୁଦ୍ରାଵ ଵେଗେନ ହନ୍ତୁକାମୋ ନିଶାଚରଃ
ସେଇ ରାକ୍ଷସ, ସେଠାରେ ମହାଧନୁର୍ଧରମାନେ ରଥହୀନ କରି, ରାତିରେ ଘୁରୁଥିବା ଭଳି ତୀବ୍ର ବେଗରେ ହତ୍ୟା ପାଇଁ ଚାଲିଆସିଲେ।
ତାନର୍ଦିତାନ୍ରଣେ ତେନ ରାକ୍ଷସେନ ଦୁରାତ୍ମନା । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଽର୍ଜୁନସୁତଃ ସଙ୍ଖ୍ଯେ ରାକ୍ଷସଂ ସମୁପାଦ୍ରଵତ୍
ସେହି ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସ ଦ୍ୱାରା ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦୁଃଖିତ ହେଉଥିବାକୁ ଦେଖି, ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ପୁଅ ଯୁଦ୍ଧମାଞ୍ଚରେ ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ତଯୋଃ ସମଭଵଦ୍ଯୁଦ୍ଧଂ ଵୃତ୍ରଵାସଵଯୋରିଵ। ଦଦୃଶୁସ୍ତାଵକାଃ ସର୍ଵେ ପାଣ୍ଡଵାଶ୍ଚ ପରସ୍ପରମ୍
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଭଳି ଭଳି ବୃତ୍ର ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧ ଭଳି; ସମସ୍ତ କୌରବ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନେ ପ୍ରତିଏକ ଜଣକୁ ଦେଖୁଥିଲେ।
ତୌ ସମେତୌ ମହାଯୁଦ୍ଧେ କ୍ରୋଧଦୀପ୍ତୌ ପରସ୍ପରମ୍। ମହାବଲୌ ମହାରାଜ କ୍ରୋଧସଂରକ୍ତଲୋଚନୌ
ସେ ଦୁଇଜଣ, ମହାସଂଗ୍ରାମରେ ମିଳି, କ୍ରୋଧରେ ଲାଲ ଆଖିରେ, ପ୍ରତିଏକ ଜଣ ଅନ୍ୟଜଣଙ୍କୁ ମୁହାଁମୁହିଁ ହେଲେ, ରାଜା, ଦୁଇଜଣେ ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ।
ପରସ୍ପରମଵେକ୍ଷେତାଂ କାଲାନଲସମୌ ଯୁଧି। `ଆଶୀଵିଷାଵିଵ କ୍ରୁଦ୍ଧୌ ନେତ୍ରାଭ୍ଯାମିତରେତରମ୍ ।' ତଯୋଃ ସମାଗମୋ ଘୋରୋ ବଭୂଵ କଟୁକୋଦଯଃ
ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରତିଏକ ଜଣ ଅନ୍ୟଜଣକୁ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଦେଖୁଥିଲେ, ଦୁଇଜଣ ଅପରିମିତ ଅଗ୍ନି ଭଳି, କ୍ରୁଧ୍ଧ ସାପ ଭଳି ଆଖି ଦ୍ୱାରା ଏକାପରକୁ ନଜର ଦେଉଥିଲେ; ସେମାନଙ୍କ ସଂଘର୍ଷ ଭୟଙ୍କର ଓ କଠିନ ହେଲା।
ଯଥା ଦେଵାସୁରେ ଯୁଦ୍ଧେ ଶକ୍ରଶମ୍ବରଯୋଃ ପୁରା
ପୂର୍ବେ ଦେବ ଓ ଦାନବଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧରେ ଯେପରି ଶକ୍ର ଓ ଶମ୍ବରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହେଇଥିଲା।
ଆର୍ଜୁନଂ ସମରେ ଶୂରଂ ଵିନିଘ୍ନନ୍ତଂ ମହାରଥାନ୍। ଅଲମ୍ବୁସଃ କଥଂ ଯୁଦ୍ଧେ ପ୍ରତ୍ଯଯୁଧ୍ଯତ ସଞ୍ଜଯ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଶୂର ଅର୍ଜୁନ ମହାରଥୀମାନେଙ୍କୁ ବଧ କରୁଥିଲେ, ଏପରି ସମୟରେ ଅଲମ୍ବୁସ କିପରି ଯୁଦ୍ଧ କଲେ, ସଞ୍ଜୟ?
ଆର୍ଶ୍ଯଶୃଙ୍ଗିଂ କଥଂ ଚୈଵ ସୌଭଦ୍ରଃ ପରଵୀରହା। ତନ୍ମମାଚକ୍ଷ୍ଵ ତତ୍ତ୍ଵେନ ଯଥାଵୃତ୍ତଂ ସ୍ମ ସଂଯୁଗେ
ଏବଂ ଶତ୍ରୁବିର ହନ୍ତା ସୌଭଦ୍ର କିପରି ଆର୍ଶ୍ୟଶୃଙ୍ଗିଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ? ଯୁଦ୍ଧରେ ଯେପରି ଘଟିଥିଲା, ସେଥିରେ ସତ୍ୟକଥା ମୋତେ କୁହ।
ଧନଂଜଯଶ୍ଚ କିଂ ଚକ୍ରେ ମମ ସୈନ୍ଯେଷୁ ସଂଯୁଗେ । ଭୀମୋ ଵା ରଥିନାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ରାକ୍ଷସୋ ଵା ଘଟୋତ୍କଚଃ
ଏବଂ ଧନଞ୍ଜୟ ମୋର ସେନାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧରେ କଣ କଲେ? କିମ୍ବା ରଥୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୀମ କି କଲେ, କିମ୍ବା ରାକ୍ଷସ ଘଟୋତ୍କଚ କି କଲେ?
ନକୁଲଃ ସହଦେଵୋ ଵା ସାତ୍ଯକିର୍ଵା ମହାରଥଃ । ଏତଦାଚକ୍ଷ୍ଵ ମେ ସତ୍ଯଂ କୁଶଲୋ ହ୍ଯସି ସଞ୍ଜଯ
ନକୁଳ, ସହଦେବ କିମ୍ବା ବଡ଼ ଯୋଦ୍ଧା ସାତ୍ୟକି—ଏମାନେ ମଧ୍ୟ କି? ଏହି ସତ୍ୟ କଥା ମୋତେ କହ, ସଞ୍ଜୟ, କାରଣ ତୁମେ ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ଜଣେଇଛ।
ହନ୍ତେ ତେଽହଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ସଂଗ୍ରାମଂ ରୋମହର୍ଷଣମ୍। ଯଥାଽଭୂଦ୍ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ସୌଭଦ୍ରସ୍ଯ ଚ ମାରିଷ
ହଁ, ମୁଁ ତୁମକୁ ସେଇ ରୋମାଞ୍ଚକର ଯୁଦ୍ଧର କଥା କହିବି, ମାରିଷ, ଯେଉଁଠାରେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ରାଜା ଓ ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କ ପୁଅଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ଘଟିଥିଲା।
ଅର୍ଜୁନଶ୍ଚ ଯଥା ସଙ୍ଖ୍ଯେ ଭୀମସେନଶ୍ଚ ପାଣ୍ଡଵଃ । ନକୁଲଃ ସହଦେଵଶ୍ଚ ରଣେ ଚକ୍ରୁଃ ପରାକ୍ରମମ୍
ସେଠାରେ ଅର୍ଜୁନ ଓ ଭୀମସେନ, ନକୁଳ ଓ ସହଦେବ—ଏହି ସମସ୍ତେ ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କର ପ୍ରତାପ ଦେଖାଇଥିଲେ।
ତଥୈଵ ତାଵକାଃ ସର୍ଵେ ଭୀଷ୍ମଦ୍ରୋଣପୁରଃସରାଃ। ଅଦ୍ଭୁତାନି ଵିଚିନ୍ରାଣି ଚକ୍ରୁଃ କର୍ମାଣ୍ଯଭୀତଵତ୍
ତେଣୁ, ତୁମ ପକ୍ଷର ସମସ୍ତ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ମଧ୍ୟ, ଭୀଷ୍ମ ଓ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ଆଗୁଆଇରେ, ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ନିର୍ଭୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ।
ଅଲମ୍ବୁସସ୍ତୁ ସମରେ ଅଭିମନ୍ଯୁଂ ମହାରଥମ୍ । ଵିନଦ୍ଯ ସୁମହାନାଦଂ ତର୍ଜଯିତ୍ଵା ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ
କିନ୍ତୁ ଅଲମ୍ବୁସ ନାମକ ବଡ଼ ରଥୀ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଭିମନ୍ୟୁଙ୍କୁ ବାରମ୍ବାର ଗର୍ଜନ କରି, ଭୟ ଦେଇ ଆକ୍ରମଣ କରିଥିଲେ।
ଅଭିଦୁଦ୍ରାଵ ଵେଗେନ ତିଷ୍ଠତିଷ୍ଠେତି ଚାବ୍ରଵୀତ୍ । ଅଭିମନ୍ଯୁଶ୍ଚ ଵେଗେନ ସିଂହଵଦ୍ଵିନଦନ୍ମୁହୁଃ
ସେ ତାଙ୍କୁ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଧାଇଁ ଆସି, 'ଥା, ଥା' ବୋଲି ଚିତ୍କାର କଲେ। ଅଭିମନ୍ୟୁ ମଧ୍ୟ ସିଂହ ଭଳି ଗର୍ଜନ କରି, ତାଙ୍କୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ି ଯାଇଥିଲେ।
ଆର୍ଶ୍ଯଶୃଙ୍ଗିଂ ମହେଷ୍ଵାସି ପିତୁରତ୍ଯନ୍ତଵୈରିଣମ୍ । ତତଃ ସମୀପତୁଃ ସଙ୍ଖ୍ଯେ ତ୍ଵରିତୌ ନରରାକ୍ଷସୌ
ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ପୁଅ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁର୍ଧର, ଯିଏ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଦୁର୍ଦ୍ଦମ ଶତ୍ରୁ ଭାବେ ଦେଖୁଥିଲେ, ସେ ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ସାମ୍ନା କଲେ।
ରଥାଭ୍ଯାଂ ରଥିନୌ ଶ୍ରେଷ୍ଠୌ ଯଥା ଵୈ ଦେଵଦାନଵୌ । ମାଯାଵା ରାକ୍ଷସଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଦିଵ୍ଯାସ୍ତ୍ରଶ୍ଚୈଵ ଫାଲ୍ଗୁନିଃ
ଏହି ଦୁଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥୀ ତାଙ୍କର ରଥରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ, ଯେପରି ଦେବତା ଓ ଦାନବ ଯୁଦ୍ଧ କରନ୍ତି। ରାକ୍ଷସ ମାୟାବୀ ଥିଲେ, ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ପୁଅ ଦିବ୍ୟାସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିଥିଲେ।
ତତଃ କର୍ଷ୍ଣିର୍ମହାରାଜ ନିଶିତୈଃ ସାଯକୈସ୍ତ୍ରିଭିଃ। ଆର୍ଶ୍ଯଶୃଙ୍ଗିଂ ରଣେ ଵିଦ୍ଧ୍ଵା ପୁନର୍ଵିଵ୍ଯାଵ ପଞ୍ଚଭିଃ
ତାପରେ, ରାଜା, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପୁଅ ତିନୋଟି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ଘାତ କଲେ, ପୁଣି ପାଞ୍ଚଟି ବାଣରେ ତାଙ୍କୁ ଆଉ ଆଉ ଆଘାତ କଲେ।
ଅଲମ୍ବୁରୋଽପି ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଃ କାର୍ଷ୍ଣି ନଵଭିରାଶୁଗୈଃ । ହୃଦି ଵିଵ୍ଯାଧ ଵେଗେନ ତୋତ୍ରୈରିଵ ମହାଦ୍ଵିପମ୍
କିନ୍ତୁ ଅଲମ୍ବୁସ ରାକ୍ଷସ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ନବଟି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପୁଅଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ଦ୍ରୁତ ଘାତ କଲେ, ଯେପରି ମହାହାତୀ ହାତୀକୁ ଅଙ୍କୁଶ ଦେଇ ଘାତ କରାଯାଏ।
ତତଃ ଶରସହସ୍ରେଣ କ୍ଷିପ୍ରକାରୀ ନିଶାଚରଃ । ଅର୍ଜୁନାସ ସୁତଂ ସଙ୍ଖ୍ଯେ ପୀଡଯାମାସ ଭାରତ
ତାପରେ, ସେଇ ରାତିର ଚର, ଦ୍ରୁତ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ଏକ ହଜାର ବାଣରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ଅଭିମନ୍ଯୁସ୍ତତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ନଵଭିର୍ନତପର୍ଵଭିଃ । ବିଭେଦ ନିଶିସୈର୍ବାଣୈ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରଂ ମହୋରସି
ଏହା ଦେଖି, କ୍ରୋଧିତ ଅଭିମନ୍ୟୁ ନବଟି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ସୁନ୍ଦର ପଙ୍ଖ ଥିବା ବାଣରେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ରାଜାଙ୍କ ବଡ଼ ଛାତିକୁ ଘାତ କଲେ।
ତେ ତସ୍ଯ ଵିଵିଶୁସ୍ତୂର୍ଣଂ କାଯଂ ନିର୍ଭିଦ୍ଯ ମର୍ମସୁ। ସ ତୈର୍ଵିଭିନ୍ନସର୍ଵାଙ୍ଗଃ ଶୁଶୁଭେ ରାକ୍ଷସୋତ୍ତମଃ
ସେ ବାଣଗୁଡ଼ିକ ତାଙ୍କ ଦେହକୁ ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ପ୍ରବେଶ କରି, ମର୍ମସ୍ଥଳକୁ ଭିଦ୍ରାଇଲେ। ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ଆଘାତ ପାଇ ରହିଲେ, ତଥାପି ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାକ୍ଷସ ଦେଖିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅଲଉକିକ ଲାଗୁଥିଲେ।
ପୁଷ୍ପିତୈଃ କିଂଶୁକୈ ରାଜନ୍ସଂସ୍ତୀର୍ଣ ଇଵ ପର୍ଵତଃ । ସ ସଂଦଧାନଶ୍ଚ ଶରାନ୍ହେମପୁଙ୍ଖାନ୍ମହାବଲଃ
ଫୁଲିଥିବା କିମ୍ଶୁକ ଫୁଲରେ ଢାଙ୍କା ପାହାଡ଼ ଭଳି ସେ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେ ରାକ୍ଷସ ସୁନାର ପଙ୍ଖ ଥିବା ବାଣ ଧରିବାକୁ ତୟାରି ହେଉଥିଲେ।
ଵିବଭୌ ରାକ୍ଷସଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ସଜ୍ଵାଲ ଇଵ ପର୍ଵତଃ । ତତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ମହାରାଜ ଆର୍ଶ୍ଯଶୃଙ୍ଗିରମର୍ଷଣଃ
ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାକ୍ଷସ ଜ୍ୱାଳାରେ ଜଳୁଥିବା ପାହାଡ଼ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ତାପରେ, ରାଜା, କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ପୁଅ ଅତ୍ୟନ୍ତ ରୁଷ୍ଟ ହେଲେ।
ମହେନ୍ଦ୍ରପ୍ରତିମଂ କାର୍ଷ୍ଣି ଛାଦଯାମାସ ପତ୍ରିଭିଃ । ତେନ ତେ ଵିଶିଖା ମୁକ୍ତା ଯମଦଣ୍ଡୋପମାଃ ଶିତାଃ
ଏବଂ, ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ବାଣରେ ବର୍ଷା କଲେ। ତାଙ୍କ ଛାଡ଼ା ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣଗୁଡ଼ିକ ଯମର ଦଣ୍ଡ ସମାନ ଭୟଙ୍କର ଥିଲେ।
ଅଭିମନ୍ଯୁଂ ଵିନିର୍ଭିଦ୍ଯ ପ୍ରାଵିଶନ୍ତ ଧରାତଲମ୍ । ତଥୈଵାର୍ଜୁନିନା ମୁକ୍ତାଃ ଶରାଃ କନକଭୂଷଣାଃ
ଅଭିମନ୍ୟୁଙ୍କୁ ଭିଦ୍ରାଇ, ସେ ବାଣଗୁଡ଼ିକ ମାଟିକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏଭଳି ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ପୁଅ ଛାଡ଼ିଥିବା ସୁନାର ଭୂଷିତ ବାଣମାନେ—
ଅଲମ୍ବୁସଂ ଵିନିର୍ଭିଦ୍ଯ ପ୍ରାଵିଶନ୍ତ ଧରାତଲମ୍ । ସୌଭଦ୍ରସ୍ତୁ ରଣେ ରକ୍ଷଃ ଶରୈଃ ସନ୍ନତପର୍ଵଭିଃ
ଅଲମ୍ବୁସଙ୍କୁ ଭିଦ୍ରାଇ, ସେମାନେ ମାଟିକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। କିନ୍ତୁ ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କ ପୁଅ ଯୁଦ୍ଧରେ ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ସୁନ୍ଦର ପଙ୍ଖ ଥିବା ବାଣରେ ଦବାଇ ଦେଲେ।
ଚକ୍ରେ ଵିମୁଖମାସାଦ୍ଯ ବଲଂ ଶକ୍ର ଇଵାହଵେ । ଵିମୁଖଂ ଚ ରଣେ ରକ୍ଷୋ ଵଧ୍ଯମାନଂ ରଣେଽରିଣା
ସେ ଦାନବଟିଏ ଯୁଦ୍ଧରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପରି ଶକ୍ତି ଦେଖାଇ ସେନାକୁ ଫେରାଇଲା, ଏବଂ ଶତ୍ରୁ ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରମଣ ହେବାରେ ରାକ୍ଷସଟିଏ ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧରୁ ପଛୁଆଇଗଲା।
ପ୍ରାଦୁଶ୍ଚକ୍ରେ ମହାମାଯାଂ ତାମସୀମରିଘାତିନୀମ୍ । ତତସ୍ତେ ତମସା ସର୍ଵେ ଵୃତାଶ୍ଚାସନ୍ମହୀପତେ
ସେ ଏକ ଭୟଙ୍କର, ଶତ୍ରୁନାଶକ ଅନ୍ଧକାର ମାୟା ପ୍ରକାଶ କଲା; ତାପରେ, ରାଜା, ସେଇ ଅନ୍ଧକାରରେ ସମସ୍ତେ ଆବୃତ ହେଇଗଲେ।