ଵୀର୍ଯଵଦ୍ଭିସ୍ତତସ୍ତୈସ୍ତୁ ପୀଡିତୋ ରାକ୍ଷସୋତ୍ତମଃ । ଯଥା ଯୁଗକ୍ଷଯେ ଘୋରେ ଚନ୍ଦ୍ରମାଃ ପଞ୍ଚଭିର୍ଗ୍ରହୈଃ
ସେ ଶୂରବୀରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅତ୍ୟାଚାରିତ ହୋଇ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାକ୍ଷସ ଯେପରି ଯୁଗାନ୍ତରେ ପଞ୍ଚ ଗ୍ରହ ଦ୍ୱାରା ଚନ୍ଦ୍ରମା ଦୁଃଖିତ ହୁଏ, ସେପରି ଅତିକ୍ଲିଷ୍ଟ ହେଲେ।
ପ୍ରତିଵିନ୍ଧ୍ଯସ୍ତତୋ ରକ୍ଷୋ ବିଭେଦ ନିଶିତୈଃ ଶରୈଃ । ସର୍ଵପାରଶଵୈସ୍ତୂର୍ଣମକୁଣ୍ଠାଗ୍ରୈର୍ମହାବଲଃ
ତାପରେ ପ୍ରତିବିନ୍ଧ୍ୟ ଶୀଘ୍ର ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ଲୋହାର ମୁଣ୍ଡ ଥିବା ବାଣ ଦ୍ୱାରା ସେଇ ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ବେଧିଲେ।
ସ ତୈର୍ଭିନ୍ନତନୁତ୍ରାଣଃ ଶୁଶୁଭେ ରାକ୍ଷସୋତ୍ତମଃ । ମରୀଚିଭିରିଵାର୍କସ୍ଯ ସଂସ୍ଯୂତୋ ଜଲଦୋ ମହାନ୍
ସେଇ ରାକ୍ଷସମାନ୍ୟ ତାଙ୍କର କବଚ ଭାଙ୍ଗିଯିବା ପରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣରେ ବିଛିନ୍ନ ହୋଇଥିବା ବଡ଼ ମେଘ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଵିଷକ୍ତୈଃ ସଶରୈଶ୍ଚାପି ତପନୀଯପରିଚ୍ଛଦୈଃ । ଆର୍ଶ୍ଯଶୃଙ୍ଗିର୍ବଭୌ ରାଜନ୍ଦୀପ୍ତଶୃଙ୍ଗ ଇଵାଚଲଃ
ସୁନାର ଅଳଙ୍କାର ଲଗାଇଥିବା ତୀର ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ ପାଇ, ଆର୍ଶ୍ୟଶୃଙ୍ଗି ଜଣେ ଦୀପ୍ତିମାନ ପାହାଡ଼ ଶିଖର ଭଳି ଚମକୁଥିଲେ, ରାଜା।
ତତସ୍ତେ ଭ୍ରାତରଃ ପଞ୍ଚ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରଂ ମହାହଵେ। ଵିଵ୍ଯଧୁର୍ନିଶିତୈର୍ବାଣୈସ୍ତପନୀଯଵିଭୂଷିତୈଃ
ତାପରେ ସେହି ପାଞ୍ଚ ଭାଇମାନେ, ମହାସଂଗ୍ରାମରେ, ସୁନା ଅଳଙ୍କୃତ ଧାରାଳ ତୀରରେ ରାକ୍ଷସରାଜଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ।
ସ ନିର୍ଭିନ୍ନଃ ଶରୈର୍ଘୋରୈର୍ଭୁଜଗୈଃ କୋପିତୈରିଵ । ଅଲମ୍ବୁସୋ ଭୃଶଂ ରାଜନ୍ନାଗେନ୍ଦ୍ର ଇଵ ଚୁକ୍ରୁଧେ
ଭୟଙ୍କର ତୀରରେ ବିଦ୍ଧ ହୋଇ, ରାଗରେ ଉତ୍ତେଜିତ ସାପ ଭଳି, ଅଲମ୍ବୁସୁ ବହୁତ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହେଲେ, ରାଜା, ନାଗମାନ୍ୟ ଭଳି।
ସୋଽତିଵିଦ୍ଧୋ ମହାରାଜ ମୁହୂର୍ତମଥ ମାରିଷ । ପ୍ରଵିଵେଶ ତମୋ ଦୀର୍ଘଂ ପୀଡିତସ୍ତୈର୍ମହାରଥୈଃ
ଏଭଳି ଭାବେ ଆହତ ହୋଇ, ସେ ରାକ୍ଷସ, ସେହି ମହାରଥୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, କିଛି ଖଣ୍ଡ ପାଇଁ ଗଭୀର ଅନ୍ଧାରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ପ୍ରତିଲଭ୍ଯ ତତଃ ସଂଜ୍ଞାଂ କ୍ରୋଧେନ ଦ୍ଵିଗୁଣୀକୃତଃ । ଚିଚ୍ଛେଦ ସାଯକୈସ୍ତେଷାଂ ଧ୍ଵଜାଂଶ୍ଚୈଵ ଧନୂଂଷି ଚ
ପୁଣି ସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇ, ଦ୍ୱିଗୁଣ କ୍ରୋଧରେ, ସେ ତାଙ୍କର ଧ୍ୱଜ ଓ ଧନୁଷ ତୀରରେ କାଟିଦେଲେ।
ଏକୈକଂ ପଞ୍ଚଭିର୍ବାଣୈରାଜଘାନ ସ୍ମଯନ୍ନିଵ । ଅଲମ୍ବୁସୋ ରଥୋପସ୍ଥେ ନୃତ୍ଯନ୍ନିଵ ମହାରଥଃ
ଅଲମ୍ବୁସୁ, ମହାରଥୀ, ରଥ ଉପରେ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିବା ପରି, ହସିବା ଭଳି, ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କୁ ପାଞ୍ଚଟି ତୀର ଦେଇ ଆଘାତ କଲେ।
ତ୍ଵରମାଣଃ ସୁସଂବଦ୍ଧୋ ହଯାଂସ୍ତେଷାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍ । ଜଘାନ ରାକ୍ଷସଃ କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସାରଥୀଂଶ୍ଚ ସହସ୍ରଶଃ
ତୀବ୍ର ତ୍ୱରାରେ, ସଜାଗ ଥିବା ରାକ୍ଷସ, ସେହି ମହାତ୍ମାମାନଙ୍କ ଘୋଡ଼ା ଓ ହଜାର ହଜାର ସାରଥୀଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ।
ବିଭେଦ ଚ ସୁସଂରବ୍ଧଃ ପୁନଶ୍ଚୈନାନ୍ସୁତାଂଶିତୈଃ। ଶରୈର୍ବହୁଵିଧାକାରୈଃ ଶତଶୋଽଥ ସହସ୍ରଶଃ
ବହୁତ ଉତ୍ତେଜିତ ହୋଇ, ସେ ପୁଣି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ସୁନା ଲଗାଇଥିବା ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ତୀରରେ, ସେମାନଙ୍କୁ ଶତେ ଶତେ, ହଜାରେ ହଜାରେ ବିଦ୍ଧ କଲେ।
ଵିରଥାଂଶ୍ଚ ମହେଷ୍ଵାସାନ୍କୃତ୍ଵା ତତ୍ର ସ ରାକ୍ଷସଃ । ଅଭିଦୁଦ୍ରାଵ ଵେଗେନ ହନ୍ତୁକାମୋ ନିଶାଚରଃ
ସେଇ ରାକ୍ଷସ, ସେଠାରେ ମହାଧନୁର୍ଧରମାନେ ରଥହୀନ କରି, ରାତିରେ ଘୁରୁଥିବା ଭଳି ତୀବ୍ର ବେଗରେ ହତ୍ୟା ପାଇଁ ଚାଲିଆସିଲେ।
ତାନର୍ଦିତାନ୍ରଣେ ତେନ ରାକ୍ଷସେନ ଦୁରାତ୍ମନା । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଽର୍ଜୁନସୁତଃ ସଙ୍ଖ୍ଯେ ରାକ୍ଷସଂ ସମୁପାଦ୍ରଵତ୍
ସେହି ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସ ଦ୍ୱାରା ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦୁଃଖିତ ହେଉଥିବାକୁ ଦେଖି, ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ପୁଅ ଯୁଦ୍ଧମାଞ୍ଚରେ ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ତଯୋଃ ସମଭଵଦ୍ଯୁଦ୍ଧଂ ଵୃତ୍ରଵାସଵଯୋରିଵ। ଦଦୃଶୁସ୍ତାଵକାଃ ସର୍ଵେ ପାଣ୍ଡଵାଶ୍ଚ ପରସ୍ପରମ୍
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଭଳି ଭଳି ବୃତ୍ର ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧ ଭଳି; ସମସ୍ତ କୌରବ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନେ ପ୍ରତିଏକ ଜଣକୁ ଦେଖୁଥିଲେ।
ତୌ ସମେତୌ ମହାଯୁଦ୍ଧେ କ୍ରୋଧଦୀପ୍ତୌ ପରସ୍ପରମ୍। ମହାବଲୌ ମହାରାଜ କ୍ରୋଧସଂରକ୍ତଲୋଚନୌ
ସେ ଦୁଇଜଣ, ମହାସଂଗ୍ରାମରେ ମିଳି, କ୍ରୋଧରେ ଲାଲ ଆଖିରେ, ପ୍ରତିଏକ ଜଣ ଅନ୍ୟଜଣଙ୍କୁ ମୁହାଁମୁହିଁ ହେଲେ, ରାଜା, ଦୁଇଜଣେ ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ।
ପରସ୍ପରମଵେକ୍ଷେତାଂ କାଲାନଲସମୌ ଯୁଧି। `ଆଶୀଵିଷାଵିଵ କ୍ରୁଦ୍ଧୌ ନେତ୍ରାଭ୍ଯାମିତରେତରମ୍ ।' ତଯୋଃ ସମାଗମୋ ଘୋରୋ ବଭୂଵ କଟୁକୋଦଯଃ
ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରତିଏକ ଜଣ ଅନ୍ୟଜଣକୁ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଦେଖୁଥିଲେ, ଦୁଇଜଣ ଅପରିମିତ ଅଗ୍ନି ଭଳି, କ୍ରୁଧ୍ଧ ସାପ ଭଳି ଆଖି ଦ୍ୱାରା ଏକାପରକୁ ନଜର ଦେଉଥିଲେ; ସେମାନଙ୍କ ସଂଘର୍ଷ ଭୟଙ୍କର ଓ କଠିନ ହେଲା।
ଯଥା ଦେଵାସୁରେ ଯୁଦ୍ଧେ ଶକ୍ରଶମ୍ବରଯୋଃ ପୁରା
ପୂର୍ବେ ଦେବ ଓ ଦାନବଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧରେ ଯେପରି ଶକ୍ର ଓ ଶମ୍ବରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହେଇଥିଲା।
ଆର୍ଜୁନଂ ସମରେ ଶୂରଂ ଵିନିଘ୍ନନ୍ତଂ ମହାରଥାନ୍। ଅଲମ୍ବୁସଃ କଥଂ ଯୁଦ୍ଧେ ପ୍ରତ୍ଯଯୁଧ୍ଯତ ସଞ୍ଜଯ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଶୂର ଅର୍ଜୁନ ମହାରଥୀମାନେଙ୍କୁ ବଧ କରୁଥିଲେ, ଏପରି ସମୟରେ ଅଲମ୍ବୁସ କିପରି ଯୁଦ୍ଧ କଲେ, ସଞ୍ଜୟ?
ଆର୍ଶ୍ଯଶୃଙ୍ଗିଂ କଥଂ ଚୈଵ ସୌଭଦ୍ରଃ ପରଵୀରହା। ତନ୍ମମାଚକ୍ଷ୍ଵ ତତ୍ତ୍ଵେନ ଯଥାଵୃତ୍ତଂ ସ୍ମ ସଂଯୁଗେ
ଏବଂ ଶତ୍ରୁବିର ହନ୍ତା ସୌଭଦ୍ର କିପରି ଆର୍ଶ୍ୟଶୃଙ୍ଗିଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ? ଯୁଦ୍ଧରେ ଯେପରି ଘଟିଥିଲା, ସେଥିରେ ସତ୍ୟକଥା ମୋତେ କୁହ।
ଧନଂଜଯଶ୍ଚ କିଂ ଚକ୍ରେ ମମ ସୈନ୍ଯେଷୁ ସଂଯୁଗେ । ଭୀମୋ ଵା ରଥିନାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ରାକ୍ଷସୋ ଵା ଘଟୋତ୍କଚଃ
ଏବଂ ଧନଞ୍ଜୟ ମୋର ସେନାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧରେ କଣ କଲେ? କିମ୍ବା ରଥୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୀମ କି କଲେ, କିମ୍ବା ରାକ୍ଷସ ଘଟୋତ୍କଚ କି କଲେ?
ନକୁଲଃ ସହଦେଵୋ ଵା ସାତ୍ଯକିର୍ଵା ମହାରଥଃ । ଏତଦାଚକ୍ଷ୍ଵ ମେ ସତ୍ଯଂ କୁଶଲୋ ହ୍ଯସି ସଞ୍ଜଯ
ନକୁଳ, ସହଦେବ କିମ୍ବା ବଡ଼ ଯୋଦ୍ଧା ସାତ୍ୟକି—ଏମାନେ ମଧ୍ୟ କି? ଏହି ସତ୍ୟ କଥା ମୋତେ କହ, ସଞ୍ଜୟ, କାରଣ ତୁମେ ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ଜଣେଇଛ।
ହନ୍ତେ ତେଽହଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ସଂଗ୍ରାମଂ ରୋମହର୍ଷଣମ୍। ଯଥାଽଭୂଦ୍ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ସୌଭଦ୍ରସ୍ଯ ଚ ମାରିଷ
ହଁ, ମୁଁ ତୁମକୁ ସେଇ ରୋମାଞ୍ଚକର ଯୁଦ୍ଧର କଥା କହିବି, ମାରିଷ, ଯେଉଁଠାରେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ରାଜା ଓ ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କ ପୁଅଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ଘଟିଥିଲା।
ଅର୍ଜୁନଶ୍ଚ ଯଥା ସଙ୍ଖ୍ଯେ ଭୀମସେନଶ୍ଚ ପାଣ୍ଡଵଃ । ନକୁଲଃ ସହଦେଵଶ୍ଚ ରଣେ ଚକ୍ରୁଃ ପରାକ୍ରମମ୍
ସେଠାରେ ଅର୍ଜୁନ ଓ ଭୀମସେନ, ନକୁଳ ଓ ସହଦେବ—ଏହି ସମସ୍ତେ ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କର ପ୍ରତାପ ଦେଖାଇଥିଲେ।
ତଥୈଵ ତାଵକାଃ ସର୍ଵେ ଭୀଷ୍ମଦ୍ରୋଣପୁରଃସରାଃ। ଅଦ୍ଭୁତାନି ଵିଚିନ୍ରାଣି ଚକ୍ରୁଃ କର୍ମାଣ୍ଯଭୀତଵତ୍
ତେଣୁ, ତୁମ ପକ୍ଷର ସମସ୍ତ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ମଧ୍ୟ, ଭୀଷ୍ମ ଓ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ଆଗୁଆଇରେ, ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ନିର୍ଭୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ।
ଅଲମ୍ବୁସସ୍ତୁ ସମରେ ଅଭିମନ୍ଯୁଂ ମହାରଥମ୍ । ଵିନଦ୍ଯ ସୁମହାନାଦଂ ତର୍ଜଯିତ୍ଵା ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ
କିନ୍ତୁ ଅଲମ୍ବୁସ ନାମକ ବଡ଼ ରଥୀ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଭିମନ୍ୟୁଙ୍କୁ ବାରମ୍ବାର ଗର୍ଜନ କରି, ଭୟ ଦେଇ ଆକ୍ରମଣ କରିଥିଲେ।
ଅଭିଦୁଦ୍ରାଵ ଵେଗେନ ତିଷ୍ଠତିଷ୍ଠେତି ଚାବ୍ରଵୀତ୍ । ଅଭିମନ୍ଯୁଶ୍ଚ ଵେଗେନ ସିଂହଵଦ୍ଵିନଦନ୍ମୁହୁଃ
ସେ ତାଙ୍କୁ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଧାଇଁ ଆସି, 'ଥା, ଥା' ବୋଲି ଚିତ୍କାର କଲେ। ଅଭିମନ୍ୟୁ ମଧ୍ୟ ସିଂହ ଭଳି ଗର୍ଜନ କରି, ତାଙ୍କୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ି ଯାଇଥିଲେ।
ଆର୍ଶ୍ଯଶୃଙ୍ଗିଂ ମହେଷ୍ଵାସି ପିତୁରତ୍ଯନ୍ତଵୈରିଣମ୍ । ତତଃ ସମୀପତୁଃ ସଙ୍ଖ୍ଯେ ତ୍ଵରିତୌ ନରରାକ୍ଷସୌ
ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ପୁଅ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁର୍ଧର, ଯିଏ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଦୁର୍ଦ୍ଦମ ଶତ୍ରୁ ଭାବେ ଦେଖୁଥିଲେ, ସେ ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ସାମ୍ନା କଲେ।
ରଥାଭ୍ଯାଂ ରଥିନୌ ଶ୍ରେଷ୍ଠୌ ଯଥା ଵୈ ଦେଵଦାନଵୌ । ମାଯାଵା ରାକ୍ଷସଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଦିଵ୍ଯାସ୍ତ୍ରଶ୍ଚୈଵ ଫାଲ୍ଗୁନିଃ
ଏହି ଦୁଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥୀ ତାଙ୍କର ରଥରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ, ଯେପରି ଦେବତା ଓ ଦାନବ ଯୁଦ୍ଧ କରନ୍ତି। ରାକ୍ଷସ ମାୟାବୀ ଥିଲେ, ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ପୁଅ ଦିବ୍ୟାସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିଥିଲେ।
ତତଃ କର୍ଷ୍ଣିର୍ମହାରାଜ ନିଶିତୈଃ ସାଯକୈସ୍ତ୍ରିଭିଃ। ଆର୍ଶ୍ଯଶୃଙ୍ଗିଂ ରଣେ ଵିଦ୍ଧ୍ଵା ପୁନର୍ଵିଵ୍ଯାଵ ପଞ୍ଚଭିଃ
ତାପରେ, ରାଜା, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପୁଅ ତିନୋଟି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ଘାତ କଲେ, ପୁଣି ପାଞ୍ଚଟି ବାଣରେ ତାଙ୍କୁ ଆଉ ଆଉ ଆଘାତ କଲେ।
ଅଲମ୍ବୁରୋଽପି ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଃ କାର୍ଷ୍ଣି ନଵଭିରାଶୁଗୈଃ । ହୃଦି ଵିଵ୍ଯାଧ ଵେଗେନ ତୋତ୍ରୈରିଵ ମହାଦ୍ଵିପମ୍
କିନ୍ତୁ ଅଲମ୍ବୁସ ରାକ୍ଷସ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ନବଟି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପୁଅଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ଦ୍ରୁତ ଘାତ କଲେ, ଯେପରି ମହାହାତୀ ହାତୀକୁ ଅଙ୍କୁଶ ଦେଇ ଘାତ କରାଯାଏ।