ତସ୍ଯ ଶବ୍ଦେନ ମହତା ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ବଲଂ ମହତ୍ । ପ୍ରାଚଲତ୍ସର୍ଵତୋ ରାଜନ୍ଵାତୋଦ୍ଧୂତ ଇଵାର୍ଣଵଃ
ସେ ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦରେ, ରାଜା, ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କର ବଡ଼ ସେନା ସମସ୍ତ ଦିଗରେ କମ୍ପିତ ହେଲା, ବାତାସରେ ଉତ୍ତେଜିତ ସମୁଦ୍ର ଭଳି।
ବହଵଶ୍ଚ ମହାରାଜ ତସ୍ଯ ନାଦେନ ଭୀଷିତାଃ। ପ୍ରିଯାନ୍ପ୍ରାଣାନ୍ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ନିପେତୁର୍ଧରଣୀତଲେ
ଏବଂ ରାଜା, ଅନେକ ଯୋଦ୍ଧା ସେ ଗର୍ଜନରେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ନିଜ ପ୍ରିୟ ପ୍ରାଣ ଛାଡ଼ି ଭୂମିରେ ଲୁଟିପଡ଼ିଲେ।
କାର୍ଷ୍ଣିଶ୍ଚାପି ମୁଦା ଯୁକ୍ତଃ ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ସଶରଂ ଧନୁଃ । ନୃତ୍ଯନ୍ନିଵ ରଥୋପସ୍ଥେ ତଦ୍ରକ୍ଷଃ ସମୁପାଦ୍ରଵତ୍
କିନ୍ତୁ କାର୍ଷ୍ଣି ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଧନୁଷ ଓ ବାଣ ଧରି, ରଥରେ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିବା ପରି, ସେଇ ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ମୁହଁ ଦେଲେ।
ତତଃ ସ ରାକ୍ଷସଃ କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସଂପ୍ରାପ୍ଯୈଵାର୍ଜୁନଂ ରଣେ। ନାତିଦୂରେ ସ୍ଥିତାଂ ତସ୍ଯ ଦ୍ରାଵଯାମାସ ଵୈ ଚମୂମ୍
ତାପରେ, ସେ ରାକ୍ଷସ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ପାଖକୁ ପହଞ୍ଚି, ତାଙ୍କର ନିକଟରେ ଥିବା ସେନାକୁ ଭଙ୍ଗ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ତାଂ ଵଧ୍ଯମାନାଂ ଚ ତଥା ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ମହାଚମୂମ୍। ପ୍ରତ୍ଯଦ୍ଯଯୌ ରଣେ ରକ୍ଷୋ ଦେଵସେନାଂ ଯଥା ବଲଃ
ଏହିପରି ଭାବେ, ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କର ବଡ଼ ସେନା ନଶ୍ଟ ହେଉଥିଲା, ସେ ରାକ୍ଷସ ଯୁଦ୍ଧରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ଯେପରି ବଳ ଦେବସେନାକୁ ଆକ୍ରମଣ କରିଥିଲେ।
ଵିମର୍ଦଃ ସୁମହାନାସୀତ୍ତସ୍ଯ ସୈନ୍ଯସ୍ଯ ମାରିଷ । ରକ୍ଷସା ଘୋରରୂପେଣ ଵଧ୍ଯମାନସ୍ଯ ସଂଯୁଗେ
ଏହାପରେ, ମାରିଷ, ଭୟଙ୍କର ଆକୃତି ଥିବା ରାକ୍ଷସ ଯୁଦ୍ଧରେ ସେନାକୁ ନଶ୍ଟ କରୁଥିବାବେଳେ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ତତଃ ଶରସହସ୍ତ୍ରୈସ୍ତାଂ ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ମହାଚମୂମ୍। ଵ୍ଯଦ୍ରାଵଯଦ୍ରଣେ ରକ୍ଷୋ ଦର୍ଶଯତତ୍ସ୍ଵପରାକ୍ରମମ୍
ତାପରେ, ହଜାର ହଜାର ବାଣ ଦ୍ୱାରା, ସେ ରାକ୍ଷସ ଯୁଦ୍ଧରେ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କର ବଡ଼ ସେନାକୁ ଭଙ୍ଗ କଲେ, ନିଜ ପ୍ରତାପ ଦେଖାଇଲେ।
ସା ଵଧ୍ଯମାନା ଚ ତଥା ପାଣ୍ଡଵାନାମନୀକିନୀ । ରକ୍ଷସା ଘୋରରୂପେଣ ପ୍ରଦୁଦ୍ରାଵ ରଣେ ଭଯାତ୍
ଏହିପରି ଭାବେ, ଭୟଙ୍କର ଆକୃତି ଥିବା ରାକ୍ଷସ ଦ୍ୱାରା ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ଅନୀକ ନଶ୍ଟ ହେଉଥିଲା, ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ଭୟରେ ପଳାଇଗଲେ।
ପ୍ରମୃଦ୍ଯ ଚ ରଣେ ସେନାଂ ପଦ୍ମିନୀଂ ଵାରଣୋ ଯଥା। ତତୋଽଭିଦ୍ରଦ୍ରାଵ ରଣେ ଦ୍ରୌପଦେଯାନ୍ମହାବଲାନ୍
ଯୁଦ୍ଧରେ ସେନାକୁ ହାତୀ ଯେପରି ପଦ୍ମପୁଷ୍ପର ଝିଲିକୁ ଚୁର୍ମାର କରେ, ସେପରି ଚୁର୍ମାର କରି, ପରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦ୍ରୌପଦୀପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ତେ ତୁ କ୍ରୁଦ୍ଧା ମହେଷ୍ଵାସା ଦ୍ରୌପଦେଯାଃ ପ୍ରହାରିଣଃ। ରାକ୍ଷସଂ ଦୁଦ୍ରୁଵୁଃ ସଙ୍ଖ୍ଯେ ଗ୍ରହାଃ ପଞ୍ଚ ରଵିଂ ଯଥା
କିନ୍ତୁ ଦ୍ରୌପଦୀପୁତ୍ରମାନେ, ବଡ଼ ଧନୁର୍ଧର ଓ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୟଙ୍କର ହୋଇ, ସେଇ ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ପଞ୍ଚ ଗ୍ରହ ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଆକ୍ରମଣ କରେ, ସେପରି ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ଵୀର୍ଯଵଦ୍ଭିସ୍ତତସ୍ତୈସ୍ତୁ ପୀଡିତୋ ରାକ୍ଷସୋତ୍ତମଃ । ଯଥା ଯୁଗକ୍ଷଯେ ଘୋରେ ଚନ୍ଦ୍ରମାଃ ପଞ୍ଚଭିର୍ଗ୍ରହୈଃ
ସେ ଶୂରବୀରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅତ୍ୟାଚାରିତ ହୋଇ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାକ୍ଷସ ଯେପରି ଯୁଗାନ୍ତରେ ପଞ୍ଚ ଗ୍ରହ ଦ୍ୱାରା ଚନ୍ଦ୍ରମା ଦୁଃଖିତ ହୁଏ, ସେପରି ଅତିକ୍ଲିଷ୍ଟ ହେଲେ।
ପ୍ରତିଵିନ୍ଧ୍ଯସ୍ତତୋ ରକ୍ଷୋ ବିଭେଦ ନିଶିତୈଃ ଶରୈଃ । ସର୍ଵପାରଶଵୈସ୍ତୂର୍ଣମକୁଣ୍ଠାଗ୍ରୈର୍ମହାବଲଃ
ତାପରେ ପ୍ରତିବିନ୍ଧ୍ୟ ଶୀଘ୍ର ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ଲୋହାର ମୁଣ୍ଡ ଥିବା ବାଣ ଦ୍ୱାରା ସେଇ ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ବେଧିଲେ।
ସ ତୈର୍ଭିନ୍ନତନୁତ୍ରାଣଃ ଶୁଶୁଭେ ରାକ୍ଷସୋତ୍ତମଃ । ମରୀଚିଭିରିଵାର୍କସ୍ଯ ସଂସ୍ଯୂତୋ ଜଲଦୋ ମହାନ୍
ସେଇ ରାକ୍ଷସମାନ୍ୟ ତାଙ୍କର କବଚ ଭାଙ୍ଗିଯିବା ପରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣରେ ବିଛିନ୍ନ ହୋଇଥିବା ବଡ଼ ମେଘ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଵିଷକ୍ତୈଃ ସଶରୈଶ୍ଚାପି ତପନୀଯପରିଚ୍ଛଦୈଃ । ଆର୍ଶ୍ଯଶୃଙ୍ଗିର୍ବଭୌ ରାଜନ୍ଦୀପ୍ତଶୃଙ୍ଗ ଇଵାଚଲଃ
ସୁନାର ଅଳଙ୍କାର ଲଗାଇଥିବା ତୀର ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ ପାଇ, ଆର୍ଶ୍ୟଶୃଙ୍ଗି ଜଣେ ଦୀପ୍ତିମାନ ପାହାଡ଼ ଶିଖର ଭଳି ଚମକୁଥିଲେ, ରାଜା।
ତତସ୍ତେ ଭ୍ରାତରଃ ପଞ୍ଚ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରଂ ମହାହଵେ। ଵିଵ୍ଯଧୁର୍ନିଶିତୈର୍ବାଣୈସ୍ତପନୀଯଵିଭୂଷିତୈଃ
ତାପରେ ସେହି ପାଞ୍ଚ ଭାଇମାନେ, ମହାସଂଗ୍ରାମରେ, ସୁନା ଅଳଙ୍କୃତ ଧାରାଳ ତୀରରେ ରାକ୍ଷସରାଜଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ।
ସ ନିର୍ଭିନ୍ନଃ ଶରୈର୍ଘୋରୈର୍ଭୁଜଗୈଃ କୋପିତୈରିଵ । ଅଲମ୍ବୁସୋ ଭୃଶଂ ରାଜନ୍ନାଗେନ୍ଦ୍ର ଇଵ ଚୁକ୍ରୁଧେ
ଭୟଙ୍କର ତୀରରେ ବିଦ୍ଧ ହୋଇ, ରାଗରେ ଉତ୍ତେଜିତ ସାପ ଭଳି, ଅଲମ୍ବୁସୁ ବହୁତ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହେଲେ, ରାଜା, ନାଗମାନ୍ୟ ଭଳି।
ସୋଽତିଵିଦ୍ଧୋ ମହାରାଜ ମୁହୂର୍ତମଥ ମାରିଷ । ପ୍ରଵିଵେଶ ତମୋ ଦୀର୍ଘଂ ପୀଡିତସ୍ତୈର୍ମହାରଥୈଃ
ଏଭଳି ଭାବେ ଆହତ ହୋଇ, ସେ ରାକ୍ଷସ, ସେହି ମହାରଥୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, କିଛି ଖଣ୍ଡ ପାଇଁ ଗଭୀର ଅନ୍ଧାରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ପ୍ରତିଲଭ୍ଯ ତତଃ ସଂଜ୍ଞାଂ କ୍ରୋଧେନ ଦ୍ଵିଗୁଣୀକୃତଃ । ଚିଚ୍ଛେଦ ସାଯକୈସ୍ତେଷାଂ ଧ୍ଵଜାଂଶ୍ଚୈଵ ଧନୂଂଷି ଚ
ପୁଣି ସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇ, ଦ୍ୱିଗୁଣ କ୍ରୋଧରେ, ସେ ତାଙ୍କର ଧ୍ୱଜ ଓ ଧନୁଷ ତୀରରେ କାଟିଦେଲେ।
ଏକୈକଂ ପଞ୍ଚଭିର୍ବାଣୈରାଜଘାନ ସ୍ମଯନ୍ନିଵ । ଅଲମ୍ବୁସୋ ରଥୋପସ୍ଥେ ନୃତ୍ଯନ୍ନିଵ ମହାରଥଃ
ଅଲମ୍ବୁସୁ, ମହାରଥୀ, ରଥ ଉପରେ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିବା ପରି, ହସିବା ଭଳି, ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କୁ ପାଞ୍ଚଟି ତୀର ଦେଇ ଆଘାତ କଲେ।
ତ୍ଵରମାଣଃ ସୁସଂବଦ୍ଧୋ ହଯାଂସ୍ତେଷାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍ । ଜଘାନ ରାକ୍ଷସଃ କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସାରଥୀଂଶ୍ଚ ସହସ୍ରଶଃ
ତୀବ୍ର ତ୍ୱରାରେ, ସଜାଗ ଥିବା ରାକ୍ଷସ, ସେହି ମହାତ୍ମାମାନଙ୍କ ଘୋଡ଼ା ଓ ହଜାର ହଜାର ସାରଥୀଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ।
ବିଭେଦ ଚ ସୁସଂରବ୍ଧଃ ପୁନଶ୍ଚୈନାନ୍ସୁତାଂଶିତୈଃ। ଶରୈର୍ବହୁଵିଧାକାରୈଃ ଶତଶୋଽଥ ସହସ୍ରଶଃ
ବହୁତ ଉତ୍ତେଜିତ ହୋଇ, ସେ ପୁଣି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ସୁନା ଲଗାଇଥିବା ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ତୀରରେ, ସେମାନଙ୍କୁ ଶତେ ଶତେ, ହଜାରେ ହଜାରେ ବିଦ୍ଧ କଲେ।
ଵିରଥାଂଶ୍ଚ ମହେଷ୍ଵାସାନ୍କୃତ୍ଵା ତତ୍ର ସ ରାକ୍ଷସଃ । ଅଭିଦୁଦ୍ରାଵ ଵେଗେନ ହନ୍ତୁକାମୋ ନିଶାଚରଃ
ସେଇ ରାକ୍ଷସ, ସେଠାରେ ମହାଧନୁର୍ଧରମାନେ ରଥହୀନ କରି, ରାତିରେ ଘୁରୁଥିବା ଭଳି ତୀବ୍ର ବେଗରେ ହତ୍ୟା ପାଇଁ ଚାଲିଆସିଲେ।
ତାନର୍ଦିତାନ୍ରଣେ ତେନ ରାକ୍ଷସେନ ଦୁରାତ୍ମନା । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଽର୍ଜୁନସୁତଃ ସଙ୍ଖ୍ଯେ ରାକ୍ଷସଂ ସମୁପାଦ୍ରଵତ୍
ସେହି ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସ ଦ୍ୱାରା ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦୁଃଖିତ ହେଉଥିବାକୁ ଦେଖି, ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ପୁଅ ଯୁଦ୍ଧମାଞ୍ଚରେ ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ତଯୋଃ ସମଭଵଦ୍ଯୁଦ୍ଧଂ ଵୃତ୍ରଵାସଵଯୋରିଵ। ଦଦୃଶୁସ୍ତାଵକାଃ ସର୍ଵେ ପାଣ୍ଡଵାଶ୍ଚ ପରସ୍ପରମ୍
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଭଳି ଭଳି ବୃତ୍ର ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧ ଭଳି; ସମସ୍ତ କୌରବ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନେ ପ୍ରତିଏକ ଜଣକୁ ଦେଖୁଥିଲେ।
ତୌ ସମେତୌ ମହାଯୁଦ୍ଧେ କ୍ରୋଧଦୀପ୍ତୌ ପରସ୍ପରମ୍। ମହାବଲୌ ମହାରାଜ କ୍ରୋଧସଂରକ୍ତଲୋଚନୌ
ସେ ଦୁଇଜଣ, ମହାସଂଗ୍ରାମରେ ମିଳି, କ୍ରୋଧରେ ଲାଲ ଆଖିରେ, ପ୍ରତିଏକ ଜଣ ଅନ୍ୟଜଣଙ୍କୁ ମୁହାଁମୁହିଁ ହେଲେ, ରାଜା, ଦୁଇଜଣେ ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ।
ପରସ୍ପରମଵେକ୍ଷେତାଂ କାଲାନଲସମୌ ଯୁଧି। `ଆଶୀଵିଷାଵିଵ କ୍ରୁଦ୍ଧୌ ନେତ୍ରାଭ୍ଯାମିତରେତରମ୍ ।' ତଯୋଃ ସମାଗମୋ ଘୋରୋ ବଭୂଵ କଟୁକୋଦଯଃ
ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରତିଏକ ଜଣ ଅନ୍ୟଜଣକୁ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଦେଖୁଥିଲେ, ଦୁଇଜଣ ଅପରିମିତ ଅଗ୍ନି ଭଳି, କ୍ରୁଧ୍ଧ ସାପ ଭଳି ଆଖି ଦ୍ୱାରା ଏକାପରକୁ ନଜର ଦେଉଥିଲେ; ସେମାନଙ୍କ ସଂଘର୍ଷ ଭୟଙ୍କର ଓ କଠିନ ହେଲା।
ଯଥା ଦେଵାସୁରେ ଯୁଦ୍ଧେ ଶକ୍ରଶମ୍ବରଯୋଃ ପୁରା
ପୂର୍ବେ ଦେବ ଓ ଦାନବଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧରେ ଯେପରି ଶକ୍ର ଓ ଶମ୍ବରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହେଇଥିଲା।
ଆର୍ଜୁନଂ ସମରେ ଶୂରଂ ଵିନିଘ୍ନନ୍ତଂ ମହାରଥାନ୍। ଅଲମ୍ବୁସଃ କଥଂ ଯୁଦ୍ଧେ ପ୍ରତ୍ଯଯୁଧ୍ଯତ ସଞ୍ଜଯ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଶୂର ଅର୍ଜୁନ ମହାରଥୀମାନେଙ୍କୁ ବଧ କରୁଥିଲେ, ଏପରି ସମୟରେ ଅଲମ୍ବୁସ କିପରି ଯୁଦ୍ଧ କଲେ, ସଞ୍ଜୟ?
ଆର୍ଶ୍ଯଶୃଙ୍ଗିଂ କଥଂ ଚୈଵ ସୌଭଦ୍ରଃ ପରଵୀରହା। ତନ୍ମମାଚକ୍ଷ୍ଵ ତତ୍ତ୍ଵେନ ଯଥାଵୃତ୍ତଂ ସ୍ମ ସଂଯୁଗେ
ଏବଂ ଶତ୍ରୁବିର ହନ୍ତା ସୌଭଦ୍ର କିପରି ଆର୍ଶ୍ୟଶୃଙ୍ଗିଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ? ଯୁଦ୍ଧରେ ଯେପରି ଘଟିଥିଲା, ସେଥିରେ ସତ୍ୟକଥା ମୋତେ କୁହ।
ଧନଂଜଯଶ୍ଚ କିଂ ଚକ୍ରେ ମମ ସୈନ୍ଯେଷୁ ସଂଯୁଗେ । ଭୀମୋ ଵା ରଥିନାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ରାକ୍ଷସୋ ଵା ଘଟୋତ୍କଚଃ
ଏବଂ ଧନଞ୍ଜୟ ମୋର ସେନାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧରେ କଣ କଲେ? କିମ୍ବା ରଥୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୀମ କି କଲେ, କିମ୍ବା ରାକ୍ଷସ ଘଟୋତ୍କଚ କି କଲେ?