ଏଵଂ ଚ ତଂ ତଦା ଵ୍ଯୂହଂ କୃତ୍ଵା ଭାରତ ତାଵକାଃ। ସନ୍ନଦ୍ଧାଃ ସମଦୃଶ୍ଯନ୍ତ ପ୍ରତପନ୍ତ ଇଵାଗ୍ନଯଃ
ଏଭଳି, ହେ ଭାରତ, ତୁମର ସେନାମାନେ ସେହି ବ୍ୟୁହ ଗଠନ କରି, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି ପରି ତେଜମୟ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ତତୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରୋ ରାଜା ଭୀମସେନଶ୍ଚ ପାଣ୍ଡଵଃ। ନକୁଲଃ ସହଦେଵଶ୍ଚ ମାଦ୍ରୀପୁତ୍ରାଵୁଭାଵପି
ତାପରେ ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ପାଣ୍ଡବ ଭୀମସେନ, ଏବଂ ମାଦ୍ରୀଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ ନକୁଳ ଓ ସହଦେବ ମଧ୍ୟ—
ଅଗ୍ରତଃ ସର୍ଵସୈନ୍ଯାନାଂ ସ୍ଥିତା ଵ୍ଯୂହସ୍ଯ ଦଂଶିତାଃ । ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନୋ ଵିରାଟଶ୍ଚ ସାତ୍ଯକିଶ୍ଚ ମହାରଥଃ
ସମସ୍ତ ସେନାର ଆଗରେ, ବ୍ୟୁହରେ ଦଢ଼ି ହେଲେ: ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ, ବିରାଟ ଏବଂ ମହାରଥୀ ସାତ୍ୟକି।
ସ୍ଥିତାଃ ସୈନ୍ଯେନ ମହତା ପରାନୀକଵିନାଶନାଃ । ଶିଖଣ୍ଡୀ ଵିଜଯଶ୍ଚୈଵ ରାକ୍ଷସଶ୍ଚ ଘଟୋତ୍କଚଃ
ସେମାନେ ବଡ଼ ସେନା ସହିତ, ଶତ୍ରୁ ସେନାକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଦଢ଼ି ହେଲେ: ଶିଖଣ୍ଡୀ, ବିଜୟ ଏବଂ ରାକ୍ଷସ ଘଟୋତ୍କଚ।
ଚେକିତାନୋ ମହାବାହୁଃ କୁନ୍ତିଭୋଜଶ୍ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ । ସ୍ଥିତା ରଣେ ମହାରାଜ ମହତ୍ଯା ସେନଯା ଵୃତାଃ
ମହାବାହୁ ଚେକିତାନ ଏବଂ ପ୍ରବଳ କୁନ୍ତିଭୋଜ, ରଣରେ ବଡ଼ ସେନା ଘେରେ ଦଢ଼ି ହେଲେ, ହେ ରାଜା।
ଅଭିମନ୍ଯୁର୍ମହେଷ୍ଵାସୋ ଦ୍ରୁପଦଶ୍ଚ ମହାବଲଃ । ଯୁଯୁଧାନୋ ମହେଷ୍ଵାସୋ ଯୁଧାମନ୍ଯୁଶ୍ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ମହାଧନୁଧର ଅଭିମନ୍ୟୁ, ଅପାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦ୍ରୁପଦ, ମହାଧନୁଧର ଯୁୟୁଧାନ ଏବଂ ପ୍ରବଳ ଯୁଧାମନ୍ୟୁ—
କେକଯା ଭ୍ରାତରଶ୍ଚୈଵ ସ୍ଥିତା ଯୁଦ୍ଧାଯ ଦଂଶିତାଃ । ଏଵଂ ତେଽପି ମହାଵ୍ଯୂହଂ ପ୍ରତିଵ୍ଯୂହ୍ଯ ସୁଦୁର୍ଜଯମ୍
କେକୟ ଭାଇମାନେ ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ବ୍ୟୁହରେ ଦଢ଼ି ହେଲେ। ଏଭଳି ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ବଡ଼ ଏବଂ ଦୁର୍ଜୟ ପ୍ରତିବ୍ୟୁହ ଗଠନ କଲେ।
ପାଣ୍ଡଵାଃ ସମରେ ଶୂରାଃ ସ୍ଥିତା ଯୁଦ୍ଧାଯ ଦଂଶିତାଃ । ତାଵକାସ୍ତୁ ରଣେ ଯତ୍ତାଃ ସହସେନା ନରାଧିପାଃ
ପାଣ୍ଡବମାନେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ସୂର୍ବୀର, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ; ତୁମର ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟ ସେନା ସହିତ ରଣକ୍ଷେତ୍ରରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।
ଅଭ୍ଯୁଦ୍ଯଯୂ ରଣେ ପାର୍ଥାନ୍ଭୀଷ୍ମଂ କୃତ୍ଵାଽଗ୍ରତୋ ନୃପ। ତଥୈଵ ପାଣ୍ଡଵା ରାଜନ୍ଭୀମସେନପରୋଗମାଃ
ପାଣ୍ଡବମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ସାମ୍ନାରେ ରଖି ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ, ରାଜା। ଏହିପରି ଭାବେ, ଭୀମସେନଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ମଧ୍ୟ ଆଗକୁ ଚାଲିଲେ।
ଭୀଷ୍ମଂ ଯୋଦ୍ଧୁମଭୀପ୍ସନ୍ତଃ ସଂଗ୍ରାମେ ଵିଜଯୈଷିଣଃ । କ୍ଷ୍ଵେଲାଃ କିଲକିଲାଃ ଶଙ୍ଖାନ୍କ୍ରକଚାନ୍ଗୋଵିଷାଣିକାଃ
ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ଏବଂ ବିଜୟ ଲାଗି ଆଗ୍ରହୀ ହୋଇ, ସେମାନେ କ୍ଷ୍ୱେଳା, କିଳକିଳା, ଶଂଖ, କ୍ରକଚ ଓ ଗୋମୂଣ୍ଡଳ ଧ୍ୱନି କରିଲେ।
ଭେରୀମୃଦଙ୍ଗପଣଵାନ୍ନାଦଯନ୍ତଶ୍ଚ ପୁଷ୍କରାନ୍। ପାଣ୍ଡଵା ଅଭ୍ଯଵର୍ତନ୍ତ ନଦନ୍ତୋ ଭୈରଵାନ୍ରଵାନ୍
ବେରି, ମୃଦଙ୍ଗ, ପଣବ ଓ ଝାଞ୍ଜ ଧ୍ୱନି ହେଲା; ପାଣ୍ଡବମାନେ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନା କରି ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ।
ଭେରୀମୃଦ୍ଗଶଙ୍ଖାନାଂ ଦୁନ୍ଦୁଭୀନାଂ ଚ ନିଃସ୍ଵନୈଃ । ଉତ୍କୃଷ୍ଟସିଂହନାଦୈଶ୍ଚ ଵଲ୍ଗିତୈଶ୍ଚ ପୃଥଗ୍ଵିଧୈଃ
ବେରି, ମୃଦଙ୍ଗ, ଶଂଖ ଓ ଡୁନ୍ଦୁଭିର ଶବ୍ଦ, ଉଚ୍ଚ ସିଂହ ଦହାଡ଼ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଉଲ୍ଲାସରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚତୁର୍ଦିଗ ଗଞ୍ଜିଉଠିଲା।
ଵଯଂ ପ୍ରତିନଦନ୍ତସ୍ତାନଗଚ୍ଛାମ ତ୍ଵରାନ୍ଵିତାଃ । ସହସୈଵାଭିସଂକ୍ରଦ୍ଧାସ୍ତଦାସୀତ୍ତୁମୁଲଂ ମହତ୍
ଆମେ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କ ଗର୍ଜନାକୁ ପ୍ରତିଧ୍ୱନି ଦେଇ ତ୍ୱରିତ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲୁ; ହଠାତ୍ ଦୁଇପକ୍ଷ ଏକାଠି ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ କଲେ, ଏବଂ ବଡ଼ ଶବ୍ଦ ହେଲା।
ତତୋଽନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ପ୍ରଧାଵନ୍ତଃ ସଂପ୍ରହାରଂ ପ୍ରଚକ୍ରିରେ । ତତଃ ଶବ୍ଦେନ ମହତା ପ୍ରଚକମ୍ପେ ଵସୁଂଧରା
ତାପରେ ସେମାନେ ପ୍ରତିଯୋଗୀ ହୋଇ ଏକାଠି ଦୌଡ଼ି ଯୁଦ୍ଧ କରିଲେ; ବଡ଼ ଶବ୍ଦରେ ପୃଥିବୀ କମ୍ପିଉଠିଲା।
ପକ୍ଷିଣଶ୍ଚ ମହାଘୋରଂ ଵ୍ଯାହରନ୍ତୋ ଵିବଭ୍ରମୁଃ । ସପ୍ରଭଶ୍ଚୋଦିତଃ ସୂର୍ଯୋ ନିଷ୍ପ୍ରଭଃ ସମପଦ୍ଯତ
ପକ୍ଷୀମାନେ ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର କରି ଉଡ଼ିବାକୁ ଲାଗିଲେ; ଦୀପ୍ତିମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଆଲୋକହୀନ ହୋଇଗଲା।
ଵଵୁଶ୍ଚ ଵାତାସ୍ତୁମୁଲାଃ ଶଂସନ୍ତଃ ସୁମହଦ୍ଭଯମ୍ । ଘୋରାଶ୍ଚ ଘୋରନିର୍ହ୍ରାଦାଃ ଶିଵାସ୍ତତ୍ର ଵଵାଶିରେ
ତିବ୍ର ପବନ ବହିଲା, ଯାହା ବଡ଼ ଭୟଙ୍କ ସୂଚନା ଦେଉଥିଲା; ଭୟଙ୍କର ହୁଙ୍କାର ଦେଇ ଶିଆଳମାନେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ।
ଵେଦଯନ୍ତ୍ଯୋ ମହାରାଜ ମହଦ୍ଵୈଶସମାଗତମ୍। ଦିଶଃ ପ୍ରଜ୍ଵଲିତା ରାଜନ୍ପାଂସୁଵର୍ଷଂ ପପାତ ଚ
ମହାରାଜ, ବଡ଼ ଅପଶକୁନ ଆସୁଛି ବୋଲି ଅନୁଭବ ହେଲା; ଦିଗ୍ବଲୟ ଜ୍ୱଳିଉଠିଲା ଏବଂ ଧୂଳିର ବର୍ଷା ପଡ଼ିଲା।
ରୁଧିରେଣ ସମୁନ୍ମିଶ୍ରମସ୍ଥିଵର୍ଷଂ ପପାତ ଚ । ରୁଦତାଂ ଵାହନାନାଂ ଚ ନେତ୍ରେଭ୍ଯଃ ପ୍ରାପତଞ୍ଜଲମ୍
ରକ୍ତ ମିଶିତ ଅସ୍ଥିର ବର୍ଷା ପଡ଼ିଲା; କାନ୍ଦୁଥିବା ପଶୁମାନଙ୍କ ଆଖିରୁ ଅଶ୍ରୁ ବହିଲା।
ସୁସ୍ରୁଵୁଶ୍ଚ ଶକୃନ୍ମୂତ୍ରଂ ପ୍ରଧ୍ଯାଯନ୍ତୋ ଵିଶାଂପତେ । ଅନ୍ତର୍ହିତା ମହାନାଦାଃ ଶ୍ରୂଯନ୍ତେ ଭରତର୍ଷଭ
ସେମାନେ ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇ ମଳମୁତ୍ର ଛାଡ଼ିଲେ, ରାଜା; ଅଦୃଶ୍ୟ ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଗଲା, ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ରକ୍ଷସାଂ ପୁରୁଷାଦାନାଂ ନଦତାଂ ଭୈରଵାନ୍ରଵାନ୍ । ସଂପତନ୍ତଶ୍ଚ ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ଗୋମାଯବଲଵାଯସାଃ
ରାକ୍ଷସ ଓ ମାନବ ମାଂସଭୋଜୀମାନେ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନା କରୁଥିଲେ; ଶିଆଳ ଓ ଗୃଧ୍ରମାନେ ଦୌଡ଼ିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଶ୍ଵାନଶ୍ଚ ଵିଵିଧୈର୍ନାଦୈର୍ଭଷନ୍ତସ୍ତତ୍ର ମାରିଷ । ଜ୍ଵଲିତାଶ୍ଚ ମହୋଲ୍କା ଵୈ ସମାହତ୍ଯ ଦିଵାକରମ୍ । ନିପେତୁଃ ସହସା ଭୂମୌ ଵେଦଯନ୍ତ୍ଯୋ ମହଦ୍ଭଯମ୍
କୁକୁରମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଧ୍ୱନିରେ ଭୂଁକୁଥିଲେ, ମାରିଷ; ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଉଲ୍କାମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଆଘାତ କରି ହଠାତ୍ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଲେ, ଏହା ବଡ଼ ଭୟର ସୂଚନା ଦେଉଥିଲା।
ମହାନ୍ତ୍ଯନୀକାନି ମହାସମୁଚ୍ଛ୍ରଯେ ତତସ୍ତଯୋଃ ପାଣ୍ଡଵଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରଯୋଃ। ଚକମ୍ପିରେ ଶଙ୍ଖମୃଦଙ୍ଗନିଃସ୍ଵନୈଃ ପ୍ରକମ୍ପିତାନୀଵ ଵନାନି ଵାଯୁନା
ପାଣ୍ଡବ ଓ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ବଡ଼ ବଡ଼ ସେନାମାନେ, ଶଂଖ ଓ ମୃଦଙ୍ଗର ଶବ୍ଦରେ କମ୍ପିଉଠିଲେ, ଯେପରି ଜଙ୍ଗଲ ଝଡ଼ରେ ହଲେଇଯାଏ।
ନରେନ୍ଦ୍ରନାଗାଶ୍ଵସମାକୁଲାନା- ମଭ୍ଯାଯତୀନାମଶିଵେ ମୁହୂର୍ତେ। ବଭୂଵ ଘୋଷସ୍ତୁମୁଲଶ୍ଚମୂନାଂ ଵାତୋଦ୍ଧୁତାନାମିଵ ସାଗରାଣାମ୍
ରାଜା, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ସେନାମାନେ ଅଶୁଭ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ; ତେବେ ସେନାମାନଙ୍କ ଶବ୍ଦ ବଡ଼ ଭୟଙ୍କର ହୋଇଯାଇଲା, ଯେପରି ବାତାସରେ ସମୁଦ୍ର ଗର୍ଜନା କରେ।
ଅଭିମନ୍ଯୂ ରଥୋଦାରଃ ପିଶଙ୍ଗୈସ୍ତୁରଗୋତ୍ତମୈଃ। ଅଭିଦୁଦ୍ରାଵ ତେଜସ୍ଵୀ ଦୁର୍ଯୋଧନବଲଂ ମହତ୍
ଅଭିମନ୍ୟୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଘୋଡ଼ା ଯୋଜିଥିବା ରଥରେ ବସି, ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ବଡ଼ ସେନା ଉପରେ ତୀବ୍ର ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ଵିକିରଞ୍ଶରଵର୍ଷାଣି ଵାରିଧାରା ଇଵାମ୍ବୁଦଃ। ନ ଶେକୁଃ ସମରେ କ୍ରୁଦ୍ଧଂ ସୌଭଦ୍ରମରିସୂଦନମ୍
ସେ ମେଘର ବର୍ଷା ପରି ବାଣର ବର୍ଷା କରିଲେ; ରଣଭୂମିରେ କ୍ରୁଧ୍ଧ ସଉଭଦ୍ରଙ୍କୁ କେହି ରୋକିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ଶସ୍ତ୍ରୌଘିଣଂ ଗାହମାନଂ ସେନାସାଗରମକ୍ଷଯମ୍। ନିଵାରଯିତୁମପ୍ଯାଜୌ ତ୍ଵଦୀଯାଃ କୁରୁନନ୍ଦନ
ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ସେନାର ମଧ୍ୟରେ ଡୁବିଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତୁମ ସେନାମାନେ ରଣରେ ତାଙ୍କୁ ବାଞ୍ଚିପାରିଲେ ନାହିଁ, କୁରୁବଂଶର ଗୌରବ।
ତେନ ମୁକ୍ତା ରଣେ ରାଜଞ୍ଶରାଃ ଶତ୍ରୁନିବର୍ହଣାଃ। କ୍ଷତ୍ରିଯାନନଯଞ୍ଶୂରାନ୍ପ୍ରେତରାଜନିଵେଶନମ୍
ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ରାଜା, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ନଷ୍ଟ କରିବା ଅଗ୍ରଗାମୀ ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ିଥିଲେ, ଏବଂ ସେ ସାହସୀ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁର ରାଜାଙ୍କ ଗୃହକୁ ପଠାଇଦେଲେ।
ଯମଦଣ୍ଡୋପମାନ୍ଘୋରାଞ୍ଜ୍ଵଲିତାଶୀଵିଷୋପମାନ୍ । ସୌଭଦ୍ରଃ ସମରେ କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ପ୍ରେଷଯାମାସ ସାଯକାନ୍
ସୌଭଦ୍ର ଯୁଦ୍ଧରେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଯମର ଦଣ୍ଡ ଭଳି ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଦହୁଥିବା ସାପର ଭଳି ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ିଥିଲେ।
ସରଥାନ୍ରଥିନସ୍ତୂର୍ଣଂ ହଯାଂଶ୍ଚୈଵ ସସାଦିନଃ । ଗଜାରୋହାଂଶ୍ଚ ସଗଜାନ୍ଦାରଯାମାସ ଫାଲ୍ଗୁନିଃ
ଫାଲ୍ଗୁନୀ ତୁରନ୍ତ ରଥସହିତ ରଥଯୋଧ୍ୟମାନଙ୍କୁ, ଘୋଡ଼ାସହିତ ଘୋଡ଼ାଯୋଧ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଏବଂ ହାତୀସହିତ ହାତୀଯୋଧ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଅପହାର କରିଦେଲେ।
ତସ୍ଯ ତତ୍କୁର୍ଵତଃ କର୍ମ ମହତ୍ସଙ୍ଖ୍ଯେ ମହୀଭୃତଃ। ପୂଜଯାଂଚକ୍ରିରେ ହୃଷ୍ଟାଃ ପ୍ରଶଶଂସୁଶ୍ଚ ଫାଲ୍ଗୁନିମ୍
ସେ ରାଜା ଯୁଦ୍ଧରେ ଏପରି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବାବେଳେ, ଖୁସି ହୋଇ ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ଫାଲ୍ଗୁନୀଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ ଏବଂ ପ୍ରଶଂସା କରିଲେ।