ଭ୍ରାତୁସ୍ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପୁତ୍ରୋ ଦୁଃଶାସନସ୍ତଵ। ଭୀଷ୍ମଂ ପ୍ରମୁଖତଃ କୃତ୍ଵା ପ୍ରଯଯୌ ସହ ସେନଯା
ତୁମର ପୁଅ ଦୁଃଶାସନ, ଭାଇଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ସାମ୍ନାରେ ରଖି ସମସ୍ତ ସେନା ସହିତ ଯାତ୍ରା କଲେ।
ଭୀଷ୍ମଂ ତୁ ରଥଵଂଶେନ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସମଭିସଂଵୃତମ୍। ଅର୍ଜୁନୋ ରଥିନାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନମୁଵାଚ ହ
ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ରଥମାଳା ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଥିବା ଦେଖି, ରଥୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅର୍ଜୁନ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଶିଖଣ୍ଡିନଂ ନରଵ୍ଯାଘ୍ରଂ ଭୀଷ୍ମସ୍ଯ ପ୍ରମୁଖେ ନୃପ। ସ୍ଥାପଯସ୍ଵାଦ୍ଯ ପାଞ୍ଚାଲ୍ଯ ତସ୍ଯ ଗୋପ୍ତାଽହମିତ୍ଯୁତ
ହେ ରାଜା, ଆଜି ଶିଖଣ୍ଡୀଙ୍କୁ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଘ ସମାନ, ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ରଖ; ହେ ପାଞ୍ଚାଳୀପୁତ୍ର, ମୁଁ ତାଙ୍କର ରକ୍ଷା କରିବି।
ତତଃ ଶାନ୍ତନଵୋ ଭୀଷ୍ମୋ ନିର୍ଯଯୌ ସହ ସେନଯା। ଵ୍ଯୂହଂ ଚାଵ୍ଯୂହତ ମହତ୍ସର୍ଵତୋଭଦ୍ରମାତ୍ମନଃ
ତାପରେ ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ ସେନା ସହିତ ଯାତ୍ରା କଲେ ଏବଂ ନିଜ ପାଇଁ ବଡ଼ ଏବଂ ସମସ୍ତଦିଗରୁ ରକ୍ଷା କରିପାରିବା 'ସର୍ବତୋଭଦ୍ର' ବ୍ୟୁହ ଗଠନ କଲେ।
କୃପଶ୍ଚ କୃତଵର୍ମା ଚ ଶୈବ୍ଯଶ୍ଚୈଵ ମହାରଥଃ । ଶକୁନିଃ ସୈନ୍ଧଵଶ୍ଚୈଵ କାମ୍ଭୋଜଶ୍ଚ ସୁଦକ୍ଷିଣଃ
କୃପ, କୃତବର୍ମା, ଶୈବ୍ୟ ମହାରଥୀ, ଶକୁନି, ସିନ୍ଧୁରାଜା ଏବଂ କାମ୍ଭୋଜର ସୁଦକ୍ଷିଣ ମଧ୍ୟ ଏଠି ଯୋଗ ଦେଲେ।
ଭୀଷ୍ମେଣ ସହିତାଃ ସର୍ଵେ ପୁତ୍ରୈଶ୍ଚ ତଵ ଭାରତ । ଅଗ୍ରତଃ ସର୍ଵସୈନ୍ଯାନାଂ ଵ୍ଯୂହସ୍ଯ ପ୍ରମୁଖେ ସ୍ଥିତାଃ
ଭୀଷ୍ମ ଏବଂ ତୁମର ପୁଅମାନେ ସହିତ ସମସ୍ତେ, ହେ ଭାରତ, ସମସ୍ତ ସେନାର ଆଗରେ, ବ୍ୟୁହର ମୁଣ୍ଡରେ ଦଢ଼ି ହେଲେ।
ଦ୍ରୋଣୋ ଭୂରିଶ୍ରଵାଃ ଶଲ୍ଯୋ ଭଗଦତ୍ତଶ୍ଚ ମାରିଷ । ଦକ୍ଷିଣଂ ପକ୍ଷମାଶ୍ରିତ୍ଯ ସ୍ଥିତା ଵ୍ଯୂହସ୍ଯ ଦଂଶିତାଃ
ଦ୍ରୋଣ, ଭୂରିଶ୍ରବା, ଶଲ୍ୟ ଏବଂ ଭଗଦତ୍ତ, ହେ ମହାନ, ବ୍ୟୁହର ଡାହାଣ ପାଖରେ ତାଲମେଳ କରି ଦଢ଼ି ହେଲେ।
ଅଶ୍ଵତ୍ଥାମା ସୋମଦତ୍ତଶ୍ଚାଵନ୍ତ୍ଯୌ ଚ ମହାରଥୌ । ମହତ୍ଯା ସେନଯା ଯୁକ୍ତା ଵାମଂ ପକ୍ଷମପାଲଯନ୍
ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମା, ସୋମଦତ୍ତ ଏବଂ ଦୁଇ ଅବନ୍ତିର ମହାରଥୀ, ବଡ଼ ସେନା ସହିତ ବାମ ପାଖକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ।
ଦୁର୍ଯୋଧନୋ ମହାରାଜ ତ୍ରିଗର୍ତୈଃ ସର୍ଵତୋ ଵୃତଃ । ଵ୍ଯୂହମଧ୍ଯେ ସ୍ଥିତୋ ରାଜନ୍ପାଣ୍ଡଵାନ୍ପ୍ରତି ଭାରତ
ମହାରାଜ ଦୁର୍ୟୋଧନ, ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ତ୍ରିଗର୍ତ୍ତମାନେ ଘେରିଥିବା, ବ୍ୟୁହର ମଧ୍ୟରେ, ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଦଢ଼ି ହେଲେ, ହେ ଭାରତ।
ଅଲମ୍ବୁସୋ ରଥଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ଶ୍ରୁତାଯୁଶ୍ଚ ମହାରଥଃ । ପୃଷ୍ଠତଃ ସର୍ଵସୈନ୍ଯାନାଂ ସ୍ଥିତୌ ଵ୍ଯୂହସ୍ଯ ଦଂଶିତୌ
ରଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଲମ୍ବୁସା ଏବଂ ମହାରଥୀ ଶ୍ରୁତାୟୁ, ସମସ୍ତ ସେନାର ପଛେ, ବ୍ୟୁହରେ ଦଢ଼ି ହେଲେ।
ଏଵଂ ଚ ତଂ ତଦା ଵ୍ଯୂହଂ କୃତ୍ଵା ଭାରତ ତାଵକାଃ। ସନ୍ନଦ୍ଧାଃ ସମଦୃଶ୍ଯନ୍ତ ପ୍ରତପନ୍ତ ଇଵାଗ୍ନଯଃ
ଏଭଳି, ହେ ଭାରତ, ତୁମର ସେନାମାନେ ସେହି ବ୍ୟୁହ ଗଠନ କରି, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି ପରି ତେଜମୟ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ତତୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରୋ ରାଜା ଭୀମସେନଶ୍ଚ ପାଣ୍ଡଵଃ। ନକୁଲଃ ସହଦେଵଶ୍ଚ ମାଦ୍ରୀପୁତ୍ରାଵୁଭାଵପି
ତାପରେ ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ପାଣ୍ଡବ ଭୀମସେନ, ଏବଂ ମାଦ୍ରୀଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ ନକୁଳ ଓ ସହଦେବ ମଧ୍ୟ—
ଅଗ୍ରତଃ ସର୍ଵସୈନ୍ଯାନାଂ ସ୍ଥିତା ଵ୍ଯୂହସ୍ଯ ଦଂଶିତାଃ । ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନୋ ଵିରାଟଶ୍ଚ ସାତ୍ଯକିଶ୍ଚ ମହାରଥଃ
ସମସ୍ତ ସେନାର ଆଗରେ, ବ୍ୟୁହରେ ଦଢ଼ି ହେଲେ: ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ, ବିରାଟ ଏବଂ ମହାରଥୀ ସାତ୍ୟକି।
ସ୍ଥିତାଃ ସୈନ୍ଯେନ ମହତା ପରାନୀକଵିନାଶନାଃ । ଶିଖଣ୍ଡୀ ଵିଜଯଶ୍ଚୈଵ ରାକ୍ଷସଶ୍ଚ ଘଟୋତ୍କଚଃ
ସେମାନେ ବଡ଼ ସେନା ସହିତ, ଶତ୍ରୁ ସେନାକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଦଢ଼ି ହେଲେ: ଶିଖଣ୍ଡୀ, ବିଜୟ ଏବଂ ରାକ୍ଷସ ଘଟୋତ୍କଚ।
ଚେକିତାନୋ ମହାବାହୁଃ କୁନ୍ତିଭୋଜଶ୍ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ । ସ୍ଥିତା ରଣେ ମହାରାଜ ମହତ୍ଯା ସେନଯା ଵୃତାଃ
ମହାବାହୁ ଚେକିତାନ ଏବଂ ପ୍ରବଳ କୁନ୍ତିଭୋଜ, ରଣରେ ବଡ଼ ସେନା ଘେରେ ଦଢ଼ି ହେଲେ, ହେ ରାଜା।
ଅଭିମନ୍ଯୁର୍ମହେଷ୍ଵାସୋ ଦ୍ରୁପଦଶ୍ଚ ମହାବଲଃ । ଯୁଯୁଧାନୋ ମହେଷ୍ଵାସୋ ଯୁଧାମନ୍ଯୁଶ୍ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ମହାଧନୁଧର ଅଭିମନ୍ୟୁ, ଅପାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦ୍ରୁପଦ, ମହାଧନୁଧର ଯୁୟୁଧାନ ଏବଂ ପ୍ରବଳ ଯୁଧାମନ୍ୟୁ—
କେକଯା ଭ୍ରାତରଶ୍ଚୈଵ ସ୍ଥିତା ଯୁଦ୍ଧାଯ ଦଂଶିତାଃ । ଏଵଂ ତେଽପି ମହାଵ୍ଯୂହଂ ପ୍ରତିଵ୍ଯୂହ୍ଯ ସୁଦୁର୍ଜଯମ୍
କେକୟ ଭାଇମାନେ ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ବ୍ୟୁହରେ ଦଢ଼ି ହେଲେ। ଏଭଳି ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ବଡ଼ ଏବଂ ଦୁର୍ଜୟ ପ୍ରତିବ୍ୟୁହ ଗଠନ କଲେ।
ପାଣ୍ଡଵାଃ ସମରେ ଶୂରାଃ ସ୍ଥିତା ଯୁଦ୍ଧାଯ ଦଂଶିତାଃ । ତାଵକାସ୍ତୁ ରଣେ ଯତ୍ତାଃ ସହସେନା ନରାଧିପାଃ
ପାଣ୍ଡବମାନେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ସୂର୍ବୀର, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ; ତୁମର ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟ ସେନା ସହିତ ରଣକ୍ଷେତ୍ରରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।
ଅଭ୍ଯୁଦ୍ଯଯୂ ରଣେ ପାର୍ଥାନ୍ଭୀଷ୍ମଂ କୃତ୍ଵାଽଗ୍ରତୋ ନୃପ। ତଥୈଵ ପାଣ୍ଡଵା ରାଜନ୍ଭୀମସେନପରୋଗମାଃ
ପାଣ୍ଡବମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ସାମ୍ନାରେ ରଖି ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ, ରାଜା। ଏହିପରି ଭାବେ, ଭୀମସେନଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ମଧ୍ୟ ଆଗକୁ ଚାଲିଲେ।
ଭୀଷ୍ମଂ ଯୋଦ୍ଧୁମଭୀପ୍ସନ୍ତଃ ସଂଗ୍ରାମେ ଵିଜଯୈଷିଣଃ । କ୍ଷ୍ଵେଲାଃ କିଲକିଲାଃ ଶଙ୍ଖାନ୍କ୍ରକଚାନ୍ଗୋଵିଷାଣିକାଃ
ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ଏବଂ ବିଜୟ ଲାଗି ଆଗ୍ରହୀ ହୋଇ, ସେମାନେ କ୍ଷ୍ୱେଳା, କିଳକିଳା, ଶଂଖ, କ୍ରକଚ ଓ ଗୋମୂଣ୍ଡଳ ଧ୍ୱନି କରିଲେ।
ଭେରୀମୃଦଙ୍ଗପଣଵାନ୍ନାଦଯନ୍ତଶ୍ଚ ପୁଷ୍କରାନ୍। ପାଣ୍ଡଵା ଅଭ୍ଯଵର୍ତନ୍ତ ନଦନ୍ତୋ ଭୈରଵାନ୍ରଵାନ୍
ବେରି, ମୃଦଙ୍ଗ, ପଣବ ଓ ଝାଞ୍ଜ ଧ୍ୱନି ହେଲା; ପାଣ୍ଡବମାନେ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନା କରି ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ।
ଭେରୀମୃଦ୍ଗଶଙ୍ଖାନାଂ ଦୁନ୍ଦୁଭୀନାଂ ଚ ନିଃସ୍ଵନୈଃ । ଉତ୍କୃଷ୍ଟସିଂହନାଦୈଶ୍ଚ ଵଲ୍ଗିତୈଶ୍ଚ ପୃଥଗ୍ଵିଧୈଃ
ବେରି, ମୃଦଙ୍ଗ, ଶଂଖ ଓ ଡୁନ୍ଦୁଭିର ଶବ୍ଦ, ଉଚ୍ଚ ସିଂହ ଦହାଡ଼ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଉଲ୍ଲାସରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚତୁର୍ଦିଗ ଗଞ୍ଜିଉଠିଲା।
ଵଯଂ ପ୍ରତିନଦନ୍ତସ୍ତାନଗଚ୍ଛାମ ତ୍ଵରାନ୍ଵିତାଃ । ସହସୈଵାଭିସଂକ୍ରଦ୍ଧାସ୍ତଦାସୀତ୍ତୁମୁଲଂ ମହତ୍
ଆମେ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କ ଗର୍ଜନାକୁ ପ୍ରତିଧ୍ୱନି ଦେଇ ତ୍ୱରିତ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲୁ; ହଠାତ୍ ଦୁଇପକ୍ଷ ଏକାଠି ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ କଲେ, ଏବଂ ବଡ଼ ଶବ୍ଦ ହେଲା।
ତତୋଽନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ପ୍ରଧାଵନ୍ତଃ ସଂପ୍ରହାରଂ ପ୍ରଚକ୍ରିରେ । ତତଃ ଶବ୍ଦେନ ମହତା ପ୍ରଚକମ୍ପେ ଵସୁଂଧରା
ତାପରେ ସେମାନେ ପ୍ରତିଯୋଗୀ ହୋଇ ଏକାଠି ଦୌଡ଼ି ଯୁଦ୍ଧ କରିଲେ; ବଡ଼ ଶବ୍ଦରେ ପୃଥିବୀ କମ୍ପିଉଠିଲା।
ପକ୍ଷିଣଶ୍ଚ ମହାଘୋରଂ ଵ୍ଯାହରନ୍ତୋ ଵିବଭ୍ରମୁଃ । ସପ୍ରଭଶ୍ଚୋଦିତଃ ସୂର୍ଯୋ ନିଷ୍ପ୍ରଭଃ ସମପଦ୍ଯତ
ପକ୍ଷୀମାନେ ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର କରି ଉଡ଼ିବାକୁ ଲାଗିଲେ; ଦୀପ୍ତିମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଆଲୋକହୀନ ହୋଇଗଲା।
ଵଵୁଶ୍ଚ ଵାତାସ୍ତୁମୁଲାଃ ଶଂସନ୍ତଃ ସୁମହଦ୍ଭଯମ୍ । ଘୋରାଶ୍ଚ ଘୋରନିର୍ହ୍ରାଦାଃ ଶିଵାସ୍ତତ୍ର ଵଵାଶିରେ
ତିବ୍ର ପବନ ବହିଲା, ଯାହା ବଡ଼ ଭୟଙ୍କ ସୂଚନା ଦେଉଥିଲା; ଭୟଙ୍କର ହୁଙ୍କାର ଦେଇ ଶିଆଳମାନେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ।
ଵେଦଯନ୍ତ୍ଯୋ ମହାରାଜ ମହଦ୍ଵୈଶସମାଗତମ୍। ଦିଶଃ ପ୍ରଜ୍ଵଲିତା ରାଜନ୍ପାଂସୁଵର୍ଷଂ ପପାତ ଚ
ମହାରାଜ, ବଡ଼ ଅପଶକୁନ ଆସୁଛି ବୋଲି ଅନୁଭବ ହେଲା; ଦିଗ୍ବଲୟ ଜ୍ୱଳିଉଠିଲା ଏବଂ ଧୂଳିର ବର୍ଷା ପଡ଼ିଲା।
ରୁଧିରେଣ ସମୁନ୍ମିଶ୍ରମସ୍ଥିଵର୍ଷଂ ପପାତ ଚ । ରୁଦତାଂ ଵାହନାନାଂ ଚ ନେତ୍ରେଭ୍ଯଃ ପ୍ରାପତଞ୍ଜଲମ୍
ରକ୍ତ ମିଶିତ ଅସ୍ଥିର ବର୍ଷା ପଡ଼ିଲା; କାନ୍ଦୁଥିବା ପଶୁମାନଙ୍କ ଆଖିରୁ ଅଶ୍ରୁ ବହିଲା।
ସୁସ୍ରୁଵୁଶ୍ଚ ଶକୃନ୍ମୂତ୍ରଂ ପ୍ରଧ୍ଯାଯନ୍ତୋ ଵିଶାଂପତେ । ଅନ୍ତର୍ହିତା ମହାନାଦାଃ ଶ୍ରୂଯନ୍ତେ ଭରତର୍ଷଭ
ସେମାନେ ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇ ମଳମୁତ୍ର ଛାଡ଼ିଲେ, ରାଜା; ଅଦୃଶ୍ୟ ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଗଲା, ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ରକ୍ଷସାଂ ପୁରୁଷାଦାନାଂ ନଦତାଂ ଭୈରଵାନ୍ରଵାନ୍ । ସଂପତନ୍ତଶ୍ଚ ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ଗୋମାଯବଲଵାଯସାଃ
ରାକ୍ଷସ ଓ ମାନବ ମାଂସଭୋଜୀମାନେ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନା କରୁଥିଲେ; ଶିଆଳ ଓ ଗୃଧ୍ରମାନେ ଦୌଡ଼ିବାକୁ ଲାଗିଲେ।