ତୁରୀଯାର୍ଧଂ ପ୍ରଦାସ୍ଯାମୋ ଵୀର୍ଯସ୍ଯୈକୈକଶୋ ଵଯମ୍। ତେନ ଵୀର୍ଯେଣ ପୁତ୍ରସ୍ତେ ଭଵିତା ତସ୍ଯ ଚେପ୍ସିତଃ
ଆମେ ପ୍ରତ୍ୟେକେ ଆମର ଶକ୍ତିର ଚତୁର୍ଥାଂଶ ଦେବୁ। ସେଇ ଶକ୍ତିରେ ତୁମର ପୁଅ ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାଅନୁସାରେ ଜନ୍ମ ନେବ।
ନ ସଂପତ୍ସ୍ଯତି ମର୍ତ୍ଯେଷୁ ପୁନସ୍ତସ୍ଯ ତୁ ସନ୍ତତିଃ। ତସ୍ମାଦପୁତ୍ରଃ ପୁତ୍ରସ୍ତେ ଭଵିଷ୍ଯତି ସ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ତାଙ୍କର ଆଉ କୌଣସି ସନ୍ତାନ ମାନବ ଲୋକରେ ହେବ ନାହିଁ। ତେଣୁ ତୁମର ପୁଅ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେବେ, କିନ୍ତୁ ସନ୍ତାନହୀନ ରହିବେ।
ତତଃ ପ୍ରତୀପୋ ରାଜାଽଽସୀତ୍ସର୍ଵଭୂତହିତଃ ସଦା। ନିଷସାଦ ସମା ବହ୍ଵୀର୍ଗଙ୍ଗାଦ୍ଵାରଗତୋ ଜପନ୍
ତାପରେ ପ୍ରତୀପ ନାମକ ରାଜା ସବୁ ସତ୍ତ୍ୱର ଭଲ ପାଇଁ ସଦା ଉତ୍ସୁକ ଥିଲେ। ସେ ବହୁ ବର୍ଷ ଧରି ଗଙ୍ଗା ତଟରେ ବସି ଜପ କରୁଥିଲେ।
ତସ୍ଯ ରୂପଗୁଣୋପେତା ଗଙ୍ଗା ସ୍ତ୍ରୀରୂପଧାରିଣୀ। ଉତ୍ତୀର୍ଯ ସଲିଲାତ୍ତସ୍ମାଲ୍ଲୋଭନୀଯତମାକୃତିଃ
ତାଙ୍କ ପାଖରେ ରୂପ ଓ ଗୁଣରେ ଶୋଭିତା ଗଙ୍ଗା ଜଳରୁ ବାହାରି ନାରୀ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ସବୁଠାରୁ ଆକର୍ଷକ ଆକୃତି ନେଇ ଆସିଲେ।
ଅଧୀଯାନସ୍ଯ ରାଜର୍ଷେର୍ଦିଵ୍ଯରୂପା ମନସ୍ଵିନୀ। ଦକ୍ଷିଣଂ ଶାଲସଙ୍କାଶମୂରୁଂ ଭେଜେ ଶୁଭାନନା
ରାଜା ଅଧ୍ୟୟନ କରୁଥିବାବେଳେ, ଦିବ୍ୟ ରୂପା ଓ ଧୀରା ଏହି କନ୍ୟା ଶୁଭ ମୁହଁରେ, ସାଲ ଗଛ ପରି ଦକ୍ଷିଣ ଉରୁପରେ ବସିଲେ।
ପ୍ରତୀପସ୍ତୁ ମହୀପାଲସ୍ତାମୁଵାଚ ଯଶସ୍ଵିନୀମ୍। `ଵାକ୍ଯଂ ଵାକ୍ଯଵିଦାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଧର୍ମନିଶ୍ଚଯତତ୍ତ୍ଵଵିତ୍।' କରୋମି କିଂ ତେ କଲ୍ଯାଣି ପ୍ରିଯଂ ଯତ୍ତେଽଭିକାଙ୍କ୍ଷିତମ୍
ପ୍ରତୀପ ରାଜା, ଯିଏ କଥା କହିବାରେ ପ୍ରବୀଣ ଓ ଧର୍ମର ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିଥିଲେ, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ନାରୀଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ— 'ହେ କଲ୍ୟାଣି, ତୁମେ ଯାହା ଆଶା କର, ମୁଁ କଣ କରିପାରିବି?'
ତ୍ଵାମହଂ କାମଯେ ରାଜନ୍ଭଜମାନାଂ ଭଜସ୍ଵ ମାମ୍। ତ୍ଯାଗଃ କାମଵତୀନାଂ ହି ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ସଦ୍ଭିର୍ଵିଗର୍ହିତଃ
'ହେ ରାଜା, ମୁଁ ତୁମକୁ ଭଲପାଏ, ମୋତେ ଗ୍ରହଣ କର। କାମନାବତୀ ନାରୀମାନେ ଯେଉଁଠି ଭଲପାଏ, ସେଉଁଠି ତ୍ୟାଗ କରିବା ସଦ୍ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ଦ୍ୱାରା ନିନ୍ଦିତ।'
ନାହଂ ପରସ୍ତ୍ରିଯଂ କାମାଦ୍ଗଚ୍ଛେଦଂ ଵରଵର୍ଣିନି। ନ ଚାସଵର୍ଣାଂ କଲ୍ଯାଣି ଧର୍ମ୍ଯମେତଦ୍ଧି ମେ ଵ୍ରତମ୍
'ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ମୁଁ କେବେ ଅନ୍ୟର ଜନାନୀଙ୍କୁ କାମନାରେ ନଯାଏ, ନାହିଁ ଅନ୍ୟ ଜାତିର ନାରୀଙ୍କୁ; ଏହା ମୋର ଧର୍ମ ଓ ବ୍ରତ।'
ଯଃ ସ୍ଵଦାରାନ୍ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ପାରକ୍ଯାଂ ସେଵତେ ସ୍ତ୍ରିଯମ୍। ନିରଯାନ୍ନୈଵ ମୁଚ୍ଯତେ ଯାଵଦାଭୂତସଂପ୍ଲଵମ୍
'ଯିଏ ନିଜ ଜାନିକୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ ଜନାନୀ ସହ ମିଶେ, ସେ ପୃଥିବୀ ନାଶ ହେଉଅଯ୍ଯନ୍ତ ସ୍ୱର୍ଗ ପାଇଁ ମୁକ୍ତି ନାହିଁ।'
ନାଶ୍ରେଯସ୍ଯସ୍ମି ନାଗମ୍ଯା ନ ଵକ୍ତଵ୍ଯା ଚ କର୍ହିଚିତ୍। ଭଜନ୍ତୀଂ ଭଜ ମାଂ ରାଜନ୍ଦିଵ୍ଯାଂ କନ୍ଯାଂ ଵରସ୍ତ୍ରିଯମ୍
'ମୁଁ ଉତ୍ତମ ନୁହେଁ, ମୋତେ ଏଭଳି ଚାହିଁବା, ନାହିଁ କେବେ ଏଭଳି କଥା କହିବା ଉଚିତ୍। ହେ ରାଜା, ମୁଁ ଦିବ୍ୟ କନ୍ୟା, ଉତ୍ତମ ନାରୀ ଭାବେ ତୁମକୁ ଚାହୁଁଛି, ମୋତେ ଗ୍ରହଣ କର।'
ତ୍ଵଯା ନିଵୃତ୍ତମେତତ୍ତୁ ଯନ୍ମାଂ ଚୋଦଯସି ପ୍ରିଯମ୍। ଅନ୍ଯଥା ପ୍ରତିପନ୍ନଂ ମାଂ ନାଶଯେଦ୍ଧର୍ମଵିପ୍ଲଵଃ
'ତୁମେ ଯାହା ପ୍ରସ୍ତାବ ଦେଉଛ, ସେଥିରୁ ତୁମେ ନିଜେ ହଟିଛ। ଯଦି ମୁଁ ଅନ୍ୟ ଭାବେ କରିଥାଏ, ଧର୍ମ ନାଶ ହେବ।'
ପ୍ରାପ୍ଯ ଦକ୍ଷିଣମୂରୁଂ ମେ ତ୍ଵମାଶ୍ଲିଷ୍ଟା ଵରାଙ୍ଗନେ। ଅପତ୍ଯାନାଂ ସ୍ନୁଷାଣାଂ ଚ ଭୀରୁ ଵିଦ୍ଧ୍ଯେତଦାସନମ୍
'ହେ ସୁନ୍ଦର ଅଙ୍ଗବତୀ, ତୁମେ ମୋର ଦକ୍ଷିଣ ଉରୁପରେ ବସିଛ; ଭୟଭିତା, ଏହି ଆସନ ଜଣେ ପୁଅର ବୋହୁ ଓ ସନ୍ତାନମାନେ ପାଇଁ ଥାଏ, ଏହି କଥା ଜାଣ।'
ସଵ୍ଯୋରୁଃ କାମିନୀଭୋଗ୍ଯସ୍ତ୍ଵଯା ସ ଚ ଵିଵର୍ଜିତଃ। ତସ୍ମାଦହଂ ନାଚରିଷ୍ଯେ ତ୍ଵଯି କାମଂ ଵରାଙ୍ଗନେ
ମୋ ବାମ ପାଦ ନାରୀମାନେ ଉପଭୋଗ କରିବା ପାଇଁ ଥିଲା, କିନ୍ତୁ ତୁମେ ଏହାକୁ ଏଡ଼ାଇଲ। ଏହି କାରଣରୁ, ହେ ସୁନ୍ଦରାଙ୍ଗି, ମୁଁ ତୁମ ପ୍ରତି କୌଣସି କାମନା ନେଇ ଆସିବି ନାହିଁ।
ସ୍ନୁଷା ମେ ଭଵ ସୁଶ୍ରୋଣି ପୁତ୍ରାର୍ଥଂ ତ୍ଵାଂ ଵୃଣୋମ୍ଯହମ୍। ସ୍ନୁଷାପକ୍ଷଂ ହି ଵାମୋରୁ ତ୍ଵମାଗମ୍ଯ ସମାଶ୍ରିତା
ହେ ସୁନ୍ଦର କଟିବଳୀ, ତୁମେ ମୋର ବୁଢ଼ା ହେଉ। ପୁଅ ପାଇଁ ମୁଁ ତୁମକୁ ବର୍ଚ୍ଛି। ହେ ସୁନ୍ଦର ନିତମ୍ଭିନୀ, ତୁମେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସି, ବୁଢ଼ାର ପକ୍ଷ ନେଇଛ।
ଏଵମପ୍ଯସ୍ତୁ ଧର୍ମଜ୍ଞ ସଂଯୁଜ୍ଯେଯଂ ସୁତେନ ତେ। ତ୍ଵଦ୍ଭକ୍ତ୍ଯା ତୁ ଭଜିଷ୍ଯାମି ପ୍ରଖ୍ଯାତଂ ଭାରତଂ କୁଲମ୍
ଏହିପରି ହେଉ, ହେ ଧର୍ମଜ୍ଞ, ମୁଁ ତୁମର ପୁଅ ସହିତ ଏକତ୍ରିତ ହେଉ। ତୁମ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ମୁଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଭାରତ ବଂଶକୁ ଗୌରବ ଦେବି।
ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ପାର୍ଥିଵା ଯେ ଚ ତେଷାଂ ଯୂଯଂ ପରାଯଣମ୍। ଗୁଣା ନ ହି ମଯା ଶକ୍ଯା ଵକ୍ତୁଂ ଵର୍ଷଶତୈରପି
ପୃଥିବୀରେ ଯେତେ ରାଜା ଅଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତୁମେ ଆଶ୍ରୟ। ତୁମ ଗୁଣକୁ ମୁଁ ଶତବର୍ଷ ଧରି ମଧ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରିବି ନାହିଁ।
କୁଲସ୍ଯ ଯେ ଵଃ ପ୍ରଥିତାସ୍ତତ୍ସାଧୁତ୍ଵମଥୋତ୍ତମମ୍। ସମଯେନେହ ଧର୍ମଜ୍ଞ ଆଚରେଯଂ ଚ ଯଦ୍ଵିଭୋ
ତୁମ ବଂଶର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ମହତ୍ତ୍ୱ ଏବଂ ଉତ୍କୃଷ୍ଟତା ସମସ୍ତେ ଜାଣନ୍ତି। ହେ ଧର୍ମଜ୍ଞ, ଏଠାରେ ଯେଉଁ ଚୁକ୍ତି ହୋଇଛି, ସେଉଁଠି ମୁଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବି, ହେ ପ୍ରଭୁ।
ତତ୍ସର୍ଵମେଵ ପୁତ୍ରସ୍ତେ ନ ମୀମାଂସେତ କର୍ହିଚିତ୍। ଏଵଂ ଵସନ୍ତୀ ପୁତ୍ରେ ତେ ଵର୍ଧଯିଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ରତିମ୍
ଏହି ସମସ୍ତ କଥାରେ ତୁମ ପୁଅ କେବେ ସନ୍ଦେହ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏହିପରି ଏଠାରେ ବସି, ମୁଁ ତୁମ ପୁଅପାଇଁ ସ୍ନେହ ବଢ଼ାଇବି।
ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ସା ରାଜଂସ୍ତତ୍ରୈଵାନ୍ତରଧୀଯତ। `ଅଦୃଶ୍ଯା ରାଜସିଂହସ୍ଯ ପଶ୍ଯତଃ ସାଽଭଵତ୍ତଦା
ସେ 'ଏହିପରି ହେଉ' ବୋଲି କହି, ସେଠାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। ରାଜା ଦେଖୁଥିବାବେଳେ, ସେ ରାଜାସିଂହଙ୍କୁ ଦୃଶ୍ୟ ହେଉନଥିଲେ।
ପୁତ୍ରଜନ୍ମ ପ୍ରତୀକ୍ଷନ୍ଵୈ ସ ରାଜା ତଦଧାରଯତ୍। ଏତସ୍ମିନ୍ନେଵ କାଲେ ତୁ ପ୍ରତୀପଃ କ୍ଷତ୍ରିଯର୍ଷଭଃ
ରାଜା ପୁଅ ଜନ୍ମ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରି, ଏହି କଥା ମନରେ ରଖିଲେ। ସେଇ ସମୟରେ, କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରତୀପ—
ତପସ୍ତେପେ ସୁତସ୍ଯାର୍ଥେ ସଭାର୍ଯଃ କୁରୁନନ୍ଦନ। `ପ୍ରତୀପସ୍ଯ ତୁ ଭାର୍ଯାଯାଂ ଗର୍ଭଃ ଶ୍ରୀମାନଵର୍ଧତ
ପୁଅ ପାଇଁ ପ୍ରତୀପ ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ତପସ୍ୟା କଲେ, ହେ କୁରୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ। ପ୍ରତୀପଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀର ଗର୍ଭରେ ଏକ ମହାନ ଗର୍ଭ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲା।
ଶ୍ରିଯା ପରମଯା ଯୁକ୍ତଃ ଶରଚ୍ଛୁକ୍ଲେ ଯଥା ଶଶୀ। ତତସ୍ତୁ ଦଶମେ ମାସି ପ୍ରାଜାଯତ ରଵିପ୍ରଭମ୍
ଅତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତେଜରେ ଯୁକ୍ତ, ଶରଦ୍ ରୁତୁର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ଚାନ୍ଦ୍ରମା ପରି, ତାପରେ ଦଶମ ମାସରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟପରି ତେଜସ୍ୱୀ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲା।
କୁମାରଂ ଦେଵଗର୍ଭାଭଂ ପ୍ରତୀପମହିଷୀ ତଦା।' ତଯୋଃ ସମଭଵତ୍ପୁତ୍ରୋ ଵୃଦ୍ଧଯୋଃ ସ ମହାଭିଷକ୍
ସେ ସମୟରେ, ପ୍ରତୀପଙ୍କ ରାଣୀ ଦେବତାଙ୍କ ଗର୍ଭର ସମାନ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଏକ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ସେଇ ବୃଦ୍ଧ ଦମ୍ପତିଙ୍କୁ ଏକ ପୁଅ ହେଲା, ସେ ମହାନ ଚିକିତ୍ସକ ଥିଲେ।
ଶାନ୍ତସ୍ଯ ଜଜ୍ଞେ ସନ୍ତାନସ୍ତସ୍ମାଦାସୀତ୍ସ ଶାନ୍ତନୁଃ। `ତସ୍ଯ ଜାତସ୍ଯ କୃତ୍ଯାନି ପ୍ରତୀପୋଽକାରଯତ୍ପ୍ରଭୁଃ
ଶାନ୍ତନୁଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଇ, ତାଙ୍କ ଉତ୍ସରୁ ଏକ ବଂଶ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଏହି କାରଣରୁ ସେ ଶାନ୍ତନୁ ନାମ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ଜନ୍ମ ସମୟରେ, ପ୍ରତୀପ ପ୍ରଭୁ ଆବଶ୍ୟକ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ।
ଜାତକର୍ମାଦି ଵିପ୍ରେଣ ଵେଦୋକ୍ତୈଃ କର୍ମଭିସ୍ତଦା। ନାମକର୍ମ ଚ ଵିପ୍ରାସ୍ତୁ ଚକ୍ରୁଃ ପରମସତ୍କୃତମ୍
ସେ ସମୟରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଜନ୍ମାଦି କାର୍ଯ୍ୟ ବେଦ ଅନୁସାରେ କଲେ। ନାମକରଣ କାର୍ଯ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମହା ସମ୍ମାନ ସହିତ କଲେ।
ଶାନ୍ତନୋରଵନୀପାଲ ଵେଦୋକ୍ତୈଃ କର୍ମଭିସ୍ତଦା। ତତଃ ସଂଵର୍ଧିତୋ ରାଜା ଶାନ୍ତନୁର୍ଲୋକଧାର୍ମିକଃ
ଶାନ୍ତନୁ, ପୃଥିବୀର ରକ୍ଷକ, ବେଦ ଉଲ୍ଲିଖିତ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଲାଲିତ ହେଲେ। ଏହିପରି ରାଜା ଶାନ୍ତନୁ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଭାବେ ବଢ଼ିଲେ।
ସ ତୁ ଲେଭେ ପରାଂ ନିଷ୍ଠାଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଧର୍ମଭୃତାଂ ଵରଃ। ଧନୁର୍ଵେଦେ ଚ ଵେଦେ ଚ ଗତିଂ ସ ପରମା ଗତଃ
ସେ ଉତ୍ତମ ଧର୍ମପାଳକ ଭାବେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସିଧ୍ଧିକୁ ଅଧିଗମ କଲେ। ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟା ଓ ବେଦରେ ସେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ସ୍ଥାନକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ଯୌଵନଂ ଚାପି ସଂପ୍ରାପ୍ତଃ କୁମାରୋ ଵଦତାଂ ଵରଃ।' ସଂସ୍ମରଂଶ୍ଚାକ୍ଷଯାଁଲ୍ଲୋକାନ୍ଵିଜାତାନ୍ସ୍ଵେନ କର୍ମଣା
ସେ କୁମାର, କଥାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯୁବାବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ। ସେ ନିଜ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଅଜର ଲୋକଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ମରଣ କରୁଥିଲେ—
ପୁଣ୍ଯକର୍ମକୃଦେଵାସୀଚ୍ଛାନ୍ତନୁଃ କୁରୁସତ୍ତମଃ। ପ୍ରତୀପଃ ଶାନ୍ତନୁଂ ପୁତ୍ରଂ ଯୌଵନସ୍ଥଂ ତତୋଽନ୍ଵଶାତ୍
ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ଶାନ୍ତନୁ କୁରୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେଲେ। ତାପରେ ପ୍ରତୀପ ତାଙ୍କ ଯୁବା ପୁଅ ଶାନ୍ତନୁଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ।
ପୁରା ସ୍ତ୍ରୀ ମାଂ ସମଭ୍ଯାଗାଚ୍ଛାନ୍ତନୋ ଭୂତଯେ ତଵ। ତ୍ଵାମାଵ୍ରଜେଦ୍ଯଦି ରହଃ ସା ପୁତ୍ର ଵରଵର୍ଣିନୀ
ପୂର୍ବେ ଏକ ନାରୀ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଥିଲେ, ହେ ଶାନ୍ତନୁ, ତୋ ପାଇଁ। ଯଦି ସେ ସୁନ୍ଦର ରୂପବତୀ ନାରୀ ଗୋପନରେ ତୋ ପାଖକୁ ଆସେ, ପୁଅ—