ଯଚ୍ଚ ନଃ ସହିତାନ୍ସର୍ଵାନ୍ଵିରାଟନଗରେ ତଦା । ଏକ ଏଵାଜଯତ୍ପାର୍ଥଃ ପର୍ଯାପ୍ତଂ ତନ୍ନିଦର୍ଶନମ୍
'ଏବଂ ଭିରାଟ ନଗରରେ ଆମେ ସମସ୍ତେ ଏକାଠି ଥିବାବେଳେ ଅର୍ଜୁନ ଏକାଏଁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ହରାଇଥିଲେ—ଏହା ମଧ୍ୟ ପ୍ରମାଣ।'
ଦ୍ରୋଣଂ ଚ ଯୁଧି ସଂରବ୍ଧଂ ମାଂ ଚ ନିର୍ଜିତ୍ଯ ସଂଯୁଗେ। ଵାସାଂସି ସ ସମାଦତ୍ତ ପର୍ଯାପ୍ତଂ ତନ୍ନିଦର୍ଶନମ୍
'ଯୁଦ୍ଧରେ କ୍ରୁଧ୍ଧ ଦ୍ରୋଣ ଓ ମୋତେ ହରାଇ, ସେ ଆମର ଉତ୍ତରୀୟ ନେଇଥିଲେ—ଏହା ମଧ୍ୟ ପ୍ରମାଣ।'
ତଥା ଦ୍ରୌଣିଂ ମହେଷ୍ଵାସଂ ଶାରଦ୍ଵତମଥାପି ଚ । ଗୋଗ୍ରହେ ଜିତଵାନ୍ପୂର୍ଵଂ ପର୍ଯାପ୍ତଂ ତନ୍ନିଦର୍ଶନମ୍
'ତେଣୁ, ଗୋଧନ ଦଳନରେ ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ର ଓ ଶାରଦ୍ୱତପୁତ୍ର ଦୁହେଁ ଶୂର ବାଣଧରୀଙ୍କୁ ଅର୍ଜୁନ ପୂର୍ବରୁ ହରାଇଥିଲେ—ଏହା ମଧ୍ୟ ପ୍ରମାଣ।'
ଵିଜିତ୍ଯ ଚ ଯଦା କର୍ଣଂ ସଦା ପୁରୁଷମାନିନମ୍ । ଉତ୍ତରାଯୈ ଦଦୌ ଵସ୍ତ୍ରଂ ପର୍ଯାପ୍ତଂ ତନ୍ନିଦର୍ଶନମ୍
'ଏବଂ, ସଦା ନିଜକୁ ବଡ଼ ମାନିଥିବା କର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ହରାଇ, ଉତ୍ତରାକୁ ବସ୍ତ୍ର ଦେଇଥିଲେ—ଏହା ମଧ୍ୟ ପ୍ରମାଣ।'
ନିଵାତକଵଚାନ୍ଯୁଦ୍ଧେ ଵାସଵେନାପି ଦୁର୍ଜଯାନ୍। ଜିତଵାନ୍ସମରେ ପାର୍ଥଃ ପର୍ଯାପ୍ତଂ ତନ୍ନିଦର୍ଶନମ୍
ଯୁଦ୍ଧରେ ଅର୍ଜୁନ ନିବାତକବଚମାନେ, ଯେଉଁମାନେକୁ ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଜିତିପାରିନଥିଲେ, ସେମାନେକୁ ଜିତିଥିଲେ । ଏହି ଏକଟି ଉଦାହରଣ ଯଥେଷ୍ଟ ପ୍ରମାଣ ଅଟେ ।
କୋ ହି ଶକ୍ତୋ ରଣେ ଜେତୁଂ ପାଣ୍ଡଵଂ ରଭସଂ ତଦା। ଯସ୍ଯ ଗୋପ୍ତା ଜଗଦ୍ଗୋପ୍ତା ଶଙ୍ଖଚକ୍ରଗଦାଧରଃ
ଯେଉଁ ପାଣ୍ଡବଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ର ରକ୍ଷକ, ଶଂଖ, ଚକ୍ର ଓ ଗଦାଧାରୀ ଭଗବାନ ନିଜେ ରକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି, ତାକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ କିଏ ଜିତିପାରିବ ?
ଵାସୁଦେଵୋଽନନ୍ତଶକ୍ତିଃ ସୃଷ୍ଟିସଂହାରକାରକଃ । ସର୍ଵେଶ୍ଵରୋ ଦେଵଦେଵଃ ପରମାତ୍ମା ସନାତନଃ
ବାସୁଦେବ ଅସୀମ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସୃଷ୍ଟି ଓ ସଂହାରର କର୍ତ୍ତା, ସମସ୍ତଙ୍କ ଠାକୁର, ଦେବମାନଙ୍କର ଦେବତା, ଶାଶ୍ୱତ ଓ ପରମ ଆତ୍ମା ।
ଉକ୍ତୋଽସ୍ତି ବହୁଶୋ ରାଜନ୍ନାରଦାଦ୍ଯୈର୍ମହର୍ଷିଭିଃ । ତ୍ଵଂ ତୁ ମୋହାନ୍ନ ଜାନୀଷେ ଵାଚ୍ଯାଵାଚ୍ଯଂ ସୁଯୋଧନ
ହେ ରାଜା, ଏହି କଥା ନାରଦ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମହାର୍ଷିମାନେ ବହୁବାର କହିଛନ୍ତି । କିନ୍ତୁ ହେ ସୁୟୋଧନ, ତୁମେ ମୋହରେ ପଡ଼ି, କଣ କହିବା ଉଚିତ୍ ଓ କଣ ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ବୁଝିପାରୁନାହା ।
ମୁମୂର୍ଷୁର୍ହି ନରଃ ସର୍ଵାନ୍ଵୃକ୍ଷାନ୍ପଶ୍ଯତି କାଞ୍ଚନାନ୍। ତଥା ତ୍ଵମପି ଗାନ୍ଧାରେ ଵିପରୀତାନି ପଶ୍ଯସି
ମରିବାକୁ ଯାଉଥିବା ଲୋକ ସମସ୍ତ ଗଛକୁ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଦେଖେ । ସେପରି, ହେ ଗାନ୍ଧାରୀପୁତ୍ର, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ସବୁ କଥାକୁ ଭୁଲ୍ ଭାବେ ଦେଖୁଛ ।
ସ୍ଵଯଂ ଵୈରଂ ମହତ୍କୃତ୍ଵା ପାଣ୍ଡଵୈଃ ସହ ସୃଞ୍ଜଯୈଃ । ଯୁଦ୍ଧ୍ଯସ୍ଵ ତାନଦ୍ଯ ରଣେ ପଶ୍ଯାମଃ ପୁରୁଷୋ ଭଵ। `ଅଶକ୍ଯାଃ ପାଣ୍ଡଵା ଜେତୁଂ ଦେଵୈରପି ସଵାସଵୈଃ
ପାଣ୍ଡବ ଓ ଶୃଞ୍ଜୟମାନେ ସହିତ ତୁମେ ନିଜେ ଦୁର୍ଦ୍ଦ୍ୱେଷ କରିଛ । ଏବେ ଯୁଦ୍ଧରେ ସେମାନେ ସହିତ ଲଢ଼, ଆମେ ଦେଖିବା । ପାଣ୍ଡବମାନେକୁ ଦେବତାମାନେ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଜିତିପାରିବେନାହିଁ ।
ଅହଂ ତୁ ସୋମକାନ୍ସର୍ଵାନ୍ପାଞ୍ଚାଲାଂଶ୍ଚ ସମାଗତାନ୍। ନିହନିଷ୍ଯେ ନରଵ୍ଯାଘ୍ର ଵର୍ଜଯିତ୍ଵା ଶିଖଣ୍ଡିନମ୍
ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ସମସ୍ତ ସୋମକ ଓ ପାଞ୍ଚାଳମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଏଠାରେ ଆସିଛନ୍ତି, ଶିଖଣ୍ଡି ଛାଡ଼ି, ସବୁଠାରୁ ମାରିଦେବି ।
ତୈର୍ଵାଽହଂ ନିହତଃ ସଙ୍ଖ୍ଯେ ଗମିଷ୍ଯେ ଯମସାଦନମ୍ । ତାନ୍ଵା ନିହତ୍ଯ ସମରେ ପ୍ରୀତିଂ ଦାସ୍ଯାମ୍ଯହଂ ତଵ
ଯଦି ସେମାନେ ମୋତେ ଯୁଦ୍ଧରେ ମାରିଦେବେ, ମୁଁ ଯମଲୋକକୁ ଯିବି; ନାହିଁଲେ, ସେମାନେକୁ ମାରି, ତୁମକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେବି ।
ପୂର୍ଵ ହି ସ୍ତ୍ରୀ ସମୁତ୍ପନ୍ନା ଶିଖଣ୍ଡୀ ରାଜଵେଶ୍ମନି । ଵରଦାନାତ୍ପୁମାଞ୍ଜାତଃ ସୈଷା ଵେ ସ୍ତ୍ରୀ ଶିଖଣ୍ଡିନୀ
ପୂର୍ବେ ରାଜମହଳରେ ଶିଖଣ୍ଡି ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ ଏକ ଝିଅ ଭାବେ । ପରେ ଦେବତାଙ୍କ ଦୟାରେ ପୁରୁଷ ହେଲେ । ଏହି ଶିଖଣ୍ଡିନୀ ସେଇ ଝିଅ ।
ତମହଂ ନ ହନିଷ୍ଯାମି ପ୍ରାଣତ୍ଯାଗେଽପି ଭାରତ। ଯାଽସୌ ପ୍ରାଙ୍ଵର୍ମିତା ଧାତ୍ରା ସୈଷା ଵୈ ସ୍ତ୍ରୀ ଶିଖଣ୍ଡିନୀ
ହେ ଭାରତ, ମୁଁ ତାକୁ ମାରିବିନି, ମୋ ପ୍ରାଣ ଯାଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ । ଯିଏ ପୂର୍ବେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଝିଅ ଭାବେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ହୋଇଥିଲେ, ସେଇ ଶିଖଣ୍ଡିନୀ ଝିଅ ଅଟେ ।
ସୁଖଂ ସ୍ଵପିହି ଗାନ୍ଧାରେ ଶ୍ଵୋଽସ୍ମି କର୍ତା ମହାରଣମ୍। ଯଂ ଜନାଃ କଥଯିଷ୍ଯନ୍ତି ଯାଵତ୍ସ୍ଥାସ୍ଯତି ମେଦିନୀ
ହେ ଗାନ୍ଧାରୀପୁତ୍ର, ଆଜି ଶାନ୍ତିରେ ଶୁଅ । କାଲି ମୁଁ ଏମିତି ଏକ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି, ଯାହାକୁ ଲୋକେ ପୃଥିବୀ ରହିଥିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ମରଣ କରିବେ ।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତଵ ସୁତୋ ନିର୍ଜଗାମ ଜନେଶ୍ଵର। ଅଭିଵାଦ୍ଯ ଗୁରୁଂ ମୂର୍ଧ୍ନା ପ୍ରଯଯୌ ସ୍ଵଂ ନିଵେଶନମ୍
ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି, ତୁମର ପୁଅ ଗୁରୁଙ୍କୁ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ବାହାରିଗଲେ ଏବଂ ନିଜ ଶିବିରକୁ ଚଲିଗଲେ ।
ଆଗମ୍ଯ ତୁ ତତୋ ରାଜା ଵିସୃଜ୍ଯ ଚ ମହାଜନମ୍ । ପ୍ରଵିଵେଶ ତତସ୍ତୂର୍ଣଂ କ୍ଷଯଂ ଶତ୍ରୁକ୍ଷଯଂକରଃ
ତାପରେ ରାଜା ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚି, ବଡ଼ ଜନସମାବେଶକୁ ଛାଡ଼ି, ଦ୍ରୁତ ନିଜ ଶିବିରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯିଏ ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ନଶ୍ୱନ କରେ ।
ପ୍ରହୃଷ୍ଟଃ ସ ନିଶାଂ ତାଂ ଚ ଗମଯାମାସ ପାର୍ଥିଵଃ। ପ୍ରଭାତାଯାଂ ଚ ଶର୍ଵର୍ଯାଂ ପ୍ରାତରୁତ୍ଥାଯ ତାନ୍ନୃପଃ
ସେଇ ରାଜା ଖୁସିରେ ସେ ରାତିକୁ କାଟିଲେ । ରାତି ଶେଷ ହେଲାପରେ, ସକାଳେ ଉଠିଲେ ।
ରାଜ୍ଞଃ ସମାଜ୍ଞାପଯତ ସେନାଂ ଯୋଜଯତେତି ହ। ଅଦ୍ଯ ଭୀଷ୍ମୋ ରଣେ କ୍ରଦ୍ଧୋ ନିହନିଷ୍ଯତି ସୋମକାନ୍
ସେ ସେନାକୁ ତୟାରି କରିବାକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ, କହିଲେ—'ଆଜି ଭୀଷ୍ମ ଯୁଦ୍ଧରେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ସମସ୍ତ ସୋମକମାନେକୁ ମାରିଦେବେ' ।
ଦୁର୍ଯୋଧନସ୍ଯ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ରାତ୍ରୌ ଵିଲପିତଂ ବହୁ। ମନ୍ଯମାନଃ ସ ତଂ ରାଜନ୍ପ୍ରତ୍ଯାଦେଶମିଵାତ୍ମନଃ
ରାତିରେ ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କର ବହୁ ଦୁଃଖ ଶୁଣି, ରାଜା ତାହାକୁ ନିଜ ଆଦେଶ ଭାବେ ଭାବିଲେ ।
ନିର୍ଵେଦଂ ପରମଂ ଗତ୍ଵା ଵିନିନ୍ଦ୍ଯ ପରଵଶ୍ଯତାମ୍ । ଦୀର୍ଘଂ ଦଧ୍ଯୌ ଶାନ୍ତନଵୋ ଯୋଦ୍ଧୁକାମୋଽର୍ଜୁନଂ ରଣେ
ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ନିରାଶାକୁ ପହଞ୍ଚି, ନିଜ ଅସହାୟତାକୁ ନିନ୍ଦା କରି, ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ର ଗଭୀର ଚିନ୍ତା କରିଲେ, ଅର୍ଜୁନ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି ।
ଇଙ୍ଗିତେନ ତୁ ତଜ୍ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଗାଙ୍ଗେଯେନ ଵିଚିନ୍ତିତମ୍ । ଦୁର୍ଯୋଧନୋ ମହାରାଜ ଦୁଃଶାସନମଚୋଦଯତ୍
ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ରଙ୍କର ଇଙ୍ଗিত ଦେଖି, ରାଜା ଦୁର୍ୟୋଧନ ତାଙ୍କର ମନରେ କଣ ଚାଲିଛି ବୁଝି, ଦୁଃଶାସନକୁ ଉତ୍ସାହିତ କଲେ ।
ଦୁଃଶାସନ ରଥାସ୍ତୂର୍ଣଂ ଯୁଜ୍ଯନ୍ତାଂ ଭୀଷ୍ମରକ୍ଷିଣଃ । ଦ୍ଵାଵିଂଶତିମନୀକାନି ସର୍ଵାଣ୍ଯେଵାଭିଚୋଦଯ
ଦୁଃଶାସନ, ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଭାବେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ରଥଗୁଡ଼ିକୁ ଯୋଗାଅ। ସମସ୍ତ ବଇଶି ଦଳକୁ ଏକାଥରେ ଚଳାଇଦେ।
ଅଯଂ ହି ସମନୁପ୍ରାପ୍ତୋ ଵର୍ଷପୂଗାଭିଚିନ୍ତିତଃ । ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ସସୈନ୍ଯାନାଂ ଵଧୋ ରାଜ୍ଯସ୍ଯ ଚାଗମଃ
ଏହି ହେଉଛି ବର୍ଷରେ ବର୍ଷ ଧରି ଆଶା କରାଯାଇଥିବା ସମୟ—ପାଣ୍ଡବମାନେ ଓ ତାଙ୍କର ସେନା ନଷ୍ଟ ହେବେ, ଏବଂ ରାଜ୍ୟ ଆମେ ପାଇବା।
ତତ୍ର କାର୍ଯମହଂ ମନ୍ଯେ ଭୀଷ୍ମସ୍ଯୈଵାଭିରକ୍ଷଣମ୍। ସ ନୋ ଗୁପ୍ତଃ ସହାଯଃ ସ୍ଯାଦ୍ଧନ୍ଯାତ୍ପାର୍ଥାଂଶ୍ଚ ସଂଯୁଗେ
ମୁଁ ଭାବୁଛି, ଏବେ ଆମର ପ୍ରଧାନ କାମ ହେଉଛି ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବା। ସେ ଯଦି ରକ୍ଷିତ ହେବେ, ଆମ ପକ୍ଷରେ ଥିବେ ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧରେ ପାଣ୍ଡବମାନେକୁ ହରାଇଦେବେ।
ଅବ୍ରଵୀଦ୍ଧି ଵିଶୁଦ୍ଧାତ୍ମା ନାହଂ ହନ୍ଯାଂ ଶିଖଣ୍ଡିନମ୍ । ସ୍ତ୍ରୀପୂର୍ଵକୋ ହ୍ଯସୌ ରାଜଂସ୍ତସ୍ମାଦ୍ଵର୍ଜ୍ଯୋ ମଯା ରଣେ
ସେ ନିର୍ମଳ ମନରେ କହିଥିଲେ—'ମୁଁ ଶିଖଣ୍ଡିନକୁ ମାରିବି ନାହିଁ, କାରଣ ସେ ପୂର୍ବରୁ ଜଣେ ଜଣାଣି ଥିଲେ, ରାଜା; ତେଣୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଏଡ଼ିବି।'
ଲୋକସ୍ତଦ୍ଵେଦ ଯଦହଂ ପିତୁଃ ପ୍ରିଯଚିକୀର୍ଷଯା । ରାଜ୍ଯଂ ସ୍ଫୀତଂ ମହାବାହୋ ସ୍ତ୍ରିଯଶ୍ଚ ତ୍ଯକ୍ତଵାନ୍ପୁରା
ସମସ୍ତେ ଜାଣନ୍ତି ଯେ, ମୋ ପିତାଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବା ପାଇଁ, ମୁଁ ଏକ ସମୃଦ୍ଧ ରାଜ୍ୟ ଓ ଜଣାଣିମାନେକୁ ପୂର୍ବେ ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ।
ନୈଵ ଚାହଂ ସ୍ତ୍ରିଯଂ ଜାତୁ ନ ସ୍ତ୍ରୀପୂର୍ଵଂ କଥଂଚନ । ହନ୍ଯାଂ ଯୁଧି ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ସତ୍ଯମେତଦ୍ବ୍ରଵୀମି ତେ
ମୁଁ କେବେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜଣେ ଜଣାଣି କିମ୍ବା ଯିଏ ପୂର୍ବରୁ ଜଣାଣି ଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ମାରିବି ନାହିଁ, ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଏହି କଥା ସତ୍ୟ, ମୁଁ ତୁମକୁ କହୁଛି।
ଅଯଂ ସ୍ତ୍ରୀପୂର୍ଵକୋ ରାଜଞ୍ଛିଖଣ୍ଡୀ ଯଦି ତେ ଶ୍ରୁତଃ। ଉଦ୍ଯୋଗେ କଥିତଂ ସର୍ଵଂ ଯଥା ଜାତା ଶିଖଣ୍ଡିନୀ
ଏହି ଶିଖଣ୍ଡି, ରାଜା, ପୂର୍ବରୁ ଜଣେ ଜଣାଣି ଥିଲେ, ଯେପରି ତୁମେ ଶୁଣିଛ; ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ତୟାରି ସମୟରେ ଶିଖଣ୍ଡିନୀ କିପରି ଜନ୍ମ ନେଲେ, ସମସ୍ତ କଥା କୁହାଯାଇଥିଲା।
କନ୍ଯା ଭୂତ୍ଵା ପୁମାଞ୍ଜାତଃ ସ ଚ ଯୋତ୍ସ୍ଯତି ଭାରତ । ତସ୍ଯାହଂ ପ୍ରମୁଖେ ବାଣାନ୍ନ ମୁଞ୍ଚେଯଂ କଥଂଚନ
ସେ ପ୍ରଥମେ ଜଣେ କନ୍ୟା ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇ, ପରେ ପୁରୁଷ ହେଲେ, ଏବଂ ସେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବେ, ଭାରତବଂଶୀ; କିନ୍ତୁ ମୁଁ କେବେ ତାଙ୍କ ଉପରେ ବାଣ ଛାଡ଼ିବି ନାହିଁ।