ପ୍ରଦୀପୈଃ କାଞ୍ଚନୈସ୍ତତ୍ର ଗନ୍ଧତୈଲାଵସେଚିତୈଃ । ପରିଵଵ୍ରୁର୍ମହାରାଜଂ ପ୍ରଜ୍ଵଲଦ୍ଭିଃ ସମନ୍ତତଃ
ସେଠାରେ, ସୁଗନ୍ଧିତ ତେଲ ଭରା ସୁନାର ଦୀପମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ରାଜାଙ୍କୁ ଘେରି ଜଳିଉଥିଲେ।
ସ ତୈଃ ପରିଵୃତୋ ରାଜା ପ୍ରଦୀପୈଃ କାଞ୍ଚନୈର୍ଜ୍ଵଲନ୍। ଶୁଶୁଭେ ଚନ୍ଦ୍ରମାଯୁକ୍ତୋ ଦୀପ୍ତୈରିଵ ମହାଗ୍ରହୈଃ
ସେ ସୁନାର ଦୀପମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇ, ରାଜା ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଯାହା ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଗ୍ରହମାନେ ଘେରିଛନ୍ତି।
କଞ୍ଚୁକୋଷ୍ଣୀଷିଣସ୍ତତ୍ର ଵେତ୍ରଝର୍ଝରପାଣଯଃ। ପ୍ରୋତ୍ସାରଯନ୍ତଃ ଶନକୈସ୍ତଂ ଜନଂ ସର୍ଵତୋ ଦିଶମ୍
ସେଠାରେ, କଞ୍ଚୁକ ଓ ପାଗଡ଼ି ପିନ୍ଧିଥିବା, ବେତସ ଓ ଚାମର ଧରିଥିବା ସେବକମାନେ ଧୀରେ ଧୀରେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଲୋକମାନେକୁ ଅଲଗା କରୁଥିଲେ।
ସଂପ୍ରାପ୍ଯ ତୁ ତତୋ ରାଜା ଭୀଷ୍ମସ୍ଯ ସଦନଂ ଶୁଭମ୍ । ଅଵତୀର୍ଯ ହଯାଚ୍ଚାପି ଭୀଷ୍ମଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଜନେଶ୍ଵରଃ
ତାପରେ, ଭୀଷ୍ମଙ୍କର ଶୁଭ ଗୃହକୁ ପହଞ୍ଚି, ରାଜା ଘୋଡ଼ାରୁ ଅବତରି ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
ଅଭିଵାଦ୍ଯ ତତୋ ଭୀଷ୍ମଂ ନିଷଣ୍ଣଃ ପରମାସନେ। କାଞ୍ଚନେ ସର୍ଵତୋଭଦ୍ରେ ସ୍ପର୍ଦ୍ଧ୍ଯାସ୍ତରଣସଂଵୃତେ। ଉଵାଚ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିର୍ଭୀଷ୍ମଂ ବାଷ୍ପକଣ୍ଠୋଽଶ୍ରୁଲୋଚନଃ
ତାପରେ, ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ସେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଭଲ ଓ ସୁନାର ଆସନରେ ବସି, ହାତ ଜୋଡି, କଣ୍ଠ ଭରି ଲୁହ ଆଖିରେ ନେଇ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ କହିଲେ।
ତ୍ଵାଂ ଵଯଂ ହି ସମାଶ୍ରିତ୍ଯ ସଂଯୁଗେ ଶତ୍ରୁସୂଦନ । ଉତ୍ସହେମ ରଣେ ଜେତୁଂ ସେନ୍ଦ୍ରାନପି ସୁରାସୁରାନ୍ । କିମୁ ପାଣ୍ଡୁସୁତାନ୍ଵୀରାନ୍ସସୁହୃଦ୍ଗଣବାନ୍ଧଵାନ୍
ହେ ଶତ୍ରୁ ନାଶକ, ଆମେ ଆପଣଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେକୁ ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜିତିପାରିବାକୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବୁଛୁ—ତେବେ ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ପରି ଶୂରବୀର, ସହଯୋଗୀ ଓ ବନ୍ଧୁମାନେକୁ ଜିତିବା କଣ କଥା!
ତସ୍ମାଦର୍ହସି ଗାଙ୍ଗେଯ କୃପାଂ କର୍ତୁଂ ମଯି ପ୍ରଭୋ। ଜହି ପାଣଡୁସୁତାନ୍ଵାରାନ୍ମହେନ୍ଦ୍ର ଇଵ ଦାନଵାନ୍
ସେହିପରି, ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ର, ଆପଣ ମୋତେ କୃପା କରିବାକୁ ଉଚିତ। ପଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନେ ଓ ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀମାନେଙ୍କୁ, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ର ଦାନବମାନେଙ୍କୁ ଦଳନ କରିଥିଲେ, ସେପରି ଆପଣ ମାରିଦିଅନ୍ତୁ।
ପୂର୍ଵମୁକ୍ତଂ ମହାବାହୋ ହନିଷ୍ଯାମି ସସୋମକାନ୍ । ପାଞ୍ଚାଲାନ୍କେକଯୈଃ ସାର୍ଧଂ କରୂପାଂଶ୍ଚେତି ଭାରତ
ବଳବାନ୍ଥିବା ଆପଣଙ୍କୁ ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ କହିଥିଲି: ପାଞ୍ଚାଳ, କେକୟ ଓ ସୋମକମାନେ ସହିତ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମୁଁ ମାରିଦେବି, ହେ ଭାରତ।
ତ୍ଵଦ୍ଵଚଃ ସତ୍ଯମେଵାସ୍ତୁ ଜହି ପାର୍ଥାନ୍ସମାଗତାନ୍ । ସୋମକାଂଶ୍ଚ ମହେଷ୍ଵାସାନ୍ସତ୍ଯଵାଗ୍ଭଵ ଭାରତ
ଆପଣଙ୍କ କଥା ସତ୍ୟ ସିଦ୍ଧ ହେଉ। ପୃଥାପୁତ୍ରମାନେ ଓ ସୋମକଙ୍କ ଶୂରବୀରମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଏଠାରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଛନ୍ତି, ସେମାନେଙ୍କୁ ମାରିଦିଅନ୍ତୁ। ସତ୍ୟବାନ୍ ହୁଅନ୍ତୁ, ହେ ଭାରତ।
ଦଯଯା ଯଦି ଵା ରାଜନ୍ଦ୍ଵେଷ୍ଯଭାଵାନ୍ମମ ପ୍ରଭୋ । ମନ୍ଦଭାଗ୍ଯତଯା ଵାପି ମମ ରକ୍ଷସି ପାଣ୍ଡଵାନ୍
ଯଦି ଦୟାବଶତଃ, କିମ୍ବା ମୋ ପ୍ରତି ଦ୍ୱେଷରୁ, କିମ୍ବା ମୋର ଅପସ୍ଥ ଭାଗ୍ୟରେ, ଆପଣ ପଣ୍ଡବମାନେଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି—
ଅନୁଜାନୀହି ସମରେ କର୍ଣମାହଵଶୋଭିନମ୍ । ସ ଜେଷ୍ଯତି ରଣେ ପାର୍ଥାନ୍ସସୁହୃଦ୍ଗଣବାନ୍ଧଵାନ୍
ତେବେ ଯୁଦ୍ଧରେ ରାଧେୟ କର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତୁ, ଯିଏ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦୀପ୍ତିମାନ। ସେ ପୃଥାପୁତ୍ରମାନେ ଓ ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ସହଯୋଗୀ, ବନ୍ଧୁମାନେଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜିତିପାରିବ।
ସ ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ନୃପତିଃ ପୁତ୍ରୋ ଦୁର୍ଯୋଧନସ୍ତଵ। ନୋଵାଚ ଵଚନଂ କିଂଚିଦ୍ଭୀଷ୍ମଂ ସତ୍ଯପରାକ୍ରମମ୍
ଏପରି କହି, ତୁମର ପୁଅ ଦୁର୍ୟୋଧନ ରାଜା, ସତ୍ୟବୀର ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଆଉ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ।
ଵାକ୍ଶଲ୍ଯୈସ୍ତଵ ପୁତ୍ରେଣ ସୋଽତିଵିଦ୍ଧୋ ମହାମନାଃ । ନୋଵାଚ ଦୁଃଖୋପହତୋ ହ୍ଯପ୍ରିଯଂ ପ୍ରିଯମଣ୍ଵପି
ତୁମର ପୁଅଙ୍କର କଠୋର କଥାରେ ଗଭୀର ଆଘାତ ପାଇ, ସେ ମହାନ୍ ଆତ୍ମା ଦୁଃଖରେ ଭରିଗଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ କେବେ ମଧୁର କଥାରେ ମଧ୍ୟ ଅପ୍ରିୟ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ।
ସ ଧ୍ଯାତ୍ଵା ସୁଚିରଂ କାଲଂ ଦୁଃଖରୋଷସମନ୍ଵିତଃ । ଶ୍ଵସନ୍ନିଵ ମହାନାଗଃ ପ୍ରଣୁନ୍ନୋ ଵାକ୍ଶଲାକଯା
ସେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଚିନ୍ତା କଲେ, ଦୁଃଖ ଓ କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏବଂ ଦୁଃଖରେ ଅସ୍ତିର ହୋଇ ବଡ଼ ସାପ ଭଳି ଶ୍ୱାସ ନେଲେ, ସେହି କଠୋର କଥାରେ ଦୁଃଖିତ।
ଉଦ୍ଵୃତ୍ଯ ଚକ୍ଷୁଷୀ ଲୋପାନ୍ନିର୍ଦହନ୍ନିଵ ଭାରତ। ସଦେଵାସୁରଗନ୍ଧର୍ଵଂ ଲୋକଂ କାଲ ଇଵାପରଃ
ଦୁଃଖରେ ଚକ୍ଷୁ ଘୁରାଇ, ମନେ ହେଉଥିଲା ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଜଳାଇଦେଉଛନ୍ତି, ହେ ଭାରତ, ଯେପରି କାଳ ଦେବ, ଦାନବ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ସମେତ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ନଶ୍ଟ କରିଦିଏ।
ଅବ୍ରଵୀତ୍ତଵ ପୁତ୍ରଂ ଚ ସାମପୂର୍ଵମିଦଂ ଵଚଃ। କିଂ ତ୍ଵଂ ଦୁର୍ଯୋଧନୈଵଂ ମାଂ ଵାକ୍ଶଲ୍ଯୈରପକୃନ୍ତସି
ସେ ତୁମର ପୁଅଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କଥାରେ କହିଲେ: 'ହେ ଦୁର୍ୟୋଧନ, କାହିଁକି ତୁମେ ଏପରି କଠୋର କଥାରେ ମୋତେ ଆଘାତ କରୁଛ?'
ଘଟମାନଂ ଯଥାଶକ୍ତିଂ କୁର୍ଵାଣଂ ଚ ତଵ ପ୍ରିଯମ୍ । ଜୁହ୍ଵାନଂ ସମରେ ପ୍ରାଣାଂସ୍ତଵ ଵୈ ପ୍ରିଯକାମ୍ଯଯା
'ମୁଁ ମୋର ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଦେଇ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛି, ତୁମକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ଯାହା ଦରକାର ତାହା କରୁଛି, ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୋର ପ୍ରାଣ ଦେବାକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ।'
ଯଦା ତୁ ପାଣ୍ଡଵଃ ଶୂରଃ ଖାଣ୍ଡଵେଽଗ୍ନିମତର୍ପଯତ୍ । ପରାଜିତ୍ଯ ରଣେ ଶକ୍ରଂ ପର୍ଯାପ୍ତଂ ତନ୍ନିଦର୍ଶନମ୍
'ଯେବେ ଶୂର ବିର ଅର୍ଜୁନ ଖାଣ୍ଡବବନରେ ଅଗ୍ନିକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିଥିଲେ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ହରାଇଥିଲେ—ଏହି ଘଟଣା ଏକାଇଁ ପ୍ରମାଣ।'
ଯଦା ଚ ତ୍ଵାଂ ମହାବାହୋ ଗନ୍ଧର୍ଵୈର୍ହୃତମୋଜସା । ଅମୋଚଯତ୍ପାଣ୍ଡୁସୁତଃ ପର୍ଯାପ୍ତଂ ତନ୍ନିଦର୍ଶନମ୍
'ଏବଂ, ବଳବାନ୍ ତୁମେ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଦ୍ୱାରା ଧରାପଡ଼ିଥିଲେ ଓ ପଣ୍ଡୁପୁତ୍ର ତୁମକୁ ମୁକ୍ତ କରିଥିଲେ—ଏହା ମଧ୍ୟ ପ୍ରମାଣ।'
ଦ୍ରଵମାଣେଷୁ ଶୂରେଷୁ ସୋଦରେଷୁ ତଵ ପ୍ରଭୋ । ସୂତପୁତ୍ରେ ଚ ରାଧେଯେ ପର୍ଯାପ୍ତଂ ତନ୍ନିଦର୍ଶନମ୍
'ତୁମର ଶୂର ଭାଇମାନେ ଓ ସୂତପୁତ୍ର ରାଧେୟ ଭୟରେ ପଳାଇଥିଲେ—ଏହା ମଧ୍ୟ ପ୍ରମାଣ।'
ଯଚ୍ଚ ନଃ ସହିତାନ୍ସର୍ଵାନ୍ଵିରାଟନଗରେ ତଦା । ଏକ ଏଵାଜଯତ୍ପାର୍ଥଃ ପର୍ଯାପ୍ତଂ ତନ୍ନିଦର୍ଶନମ୍
'ଏବଂ ଭିରାଟ ନଗରରେ ଆମେ ସମସ୍ତେ ଏକାଠି ଥିବାବେଳେ ଅର୍ଜୁନ ଏକାଏଁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ହରାଇଥିଲେ—ଏହା ମଧ୍ୟ ପ୍ରମାଣ।'
ଦ୍ରୋଣଂ ଚ ଯୁଧି ସଂରବ୍ଧଂ ମାଂ ଚ ନିର୍ଜିତ୍ଯ ସଂଯୁଗେ। ଵାସାଂସି ସ ସମାଦତ୍ତ ପର୍ଯାପ୍ତଂ ତନ୍ନିଦର୍ଶନମ୍
'ଯୁଦ୍ଧରେ କ୍ରୁଧ୍ଧ ଦ୍ରୋଣ ଓ ମୋତେ ହରାଇ, ସେ ଆମର ଉତ୍ତରୀୟ ନେଇଥିଲେ—ଏହା ମଧ୍ୟ ପ୍ରମାଣ।'
ତଥା ଦ୍ରୌଣିଂ ମହେଷ୍ଵାସଂ ଶାରଦ୍ଵତମଥାପି ଚ । ଗୋଗ୍ରହେ ଜିତଵାନ୍ପୂର୍ଵଂ ପର୍ଯାପ୍ତଂ ତନ୍ନିଦର୍ଶନମ୍
'ତେଣୁ, ଗୋଧନ ଦଳନରେ ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ର ଓ ଶାରଦ୍ୱତପୁତ୍ର ଦୁହେଁ ଶୂର ବାଣଧରୀଙ୍କୁ ଅର୍ଜୁନ ପୂର୍ବରୁ ହରାଇଥିଲେ—ଏହା ମଧ୍ୟ ପ୍ରମାଣ।'
ଵିଜିତ୍ଯ ଚ ଯଦା କର୍ଣଂ ସଦା ପୁରୁଷମାନିନମ୍ । ଉତ୍ତରାଯୈ ଦଦୌ ଵସ୍ତ୍ରଂ ପର୍ଯାପ୍ତଂ ତନ୍ନିଦର୍ଶନମ୍
'ଏବଂ, ସଦା ନିଜକୁ ବଡ଼ ମାନିଥିବା କର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ହରାଇ, ଉତ୍ତରାକୁ ବସ୍ତ୍ର ଦେଇଥିଲେ—ଏହା ମଧ୍ୟ ପ୍ରମାଣ।'
ନିଵାତକଵଚାନ୍ଯୁଦ୍ଧେ ଵାସଵେନାପି ଦୁର୍ଜଯାନ୍। ଜିତଵାନ୍ସମରେ ପାର୍ଥଃ ପର୍ଯାପ୍ତଂ ତନ୍ନିଦର୍ଶନମ୍
ଯୁଦ୍ଧରେ ଅର୍ଜୁନ ନିବାତକବଚମାନେ, ଯେଉଁମାନେକୁ ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଜିତିପାରିନଥିଲେ, ସେମାନେକୁ ଜିତିଥିଲେ । ଏହି ଏକଟି ଉଦାହରଣ ଯଥେଷ୍ଟ ପ୍ରମାଣ ଅଟେ ।
କୋ ହି ଶକ୍ତୋ ରଣେ ଜେତୁଂ ପାଣ୍ଡଵଂ ରଭସଂ ତଦା। ଯସ୍ଯ ଗୋପ୍ତା ଜଗଦ୍ଗୋପ୍ତା ଶଙ୍ଖଚକ୍ରଗଦାଧରଃ
ଯେଉଁ ପାଣ୍ଡବଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ର ରକ୍ଷକ, ଶଂଖ, ଚକ୍ର ଓ ଗଦାଧାରୀ ଭଗବାନ ନିଜେ ରକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି, ତାକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ କିଏ ଜିତିପାରିବ ?
ଵାସୁଦେଵୋଽନନ୍ତଶକ୍ତିଃ ସୃଷ୍ଟିସଂହାରକାରକଃ । ସର୍ଵେଶ୍ଵରୋ ଦେଵଦେଵଃ ପରମାତ୍ମା ସନାତନଃ
ବାସୁଦେବ ଅସୀମ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସୃଷ୍ଟି ଓ ସଂହାରର କର୍ତ୍ତା, ସମସ୍ତଙ୍କ ଠାକୁର, ଦେବମାନଙ୍କର ଦେବତା, ଶାଶ୍ୱତ ଓ ପରମ ଆତ୍ମା ।
ଉକ୍ତୋଽସ୍ତି ବହୁଶୋ ରାଜନ୍ନାରଦାଦ୍ଯୈର୍ମହର୍ଷିଭିଃ । ତ୍ଵଂ ତୁ ମୋହାନ୍ନ ଜାନୀଷେ ଵାଚ୍ଯାଵାଚ୍ଯଂ ସୁଯୋଧନ
ହେ ରାଜା, ଏହି କଥା ନାରଦ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମହାର୍ଷିମାନେ ବହୁବାର କହିଛନ୍ତି । କିନ୍ତୁ ହେ ସୁୟୋଧନ, ତୁମେ ମୋହରେ ପଡ଼ି, କଣ କହିବା ଉଚିତ୍ ଓ କଣ ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ବୁଝିପାରୁନାହା ।
ମୁମୂର୍ଷୁର୍ହି ନରଃ ସର୍ଵାନ୍ଵୃକ୍ଷାନ୍ପଶ୍ଯତି କାଞ୍ଚନାନ୍। ତଥା ତ୍ଵମପି ଗାନ୍ଧାରେ ଵିପରୀତାନି ପଶ୍ଯସି
ମରିବାକୁ ଯାଉଥିବା ଲୋକ ସମସ୍ତ ଗଛକୁ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଦେଖେ । ସେପରି, ହେ ଗାନ୍ଧାରୀପୁତ୍ର, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ସବୁ କଥାକୁ ଭୁଲ୍ ଭାବେ ଦେଖୁଛ ।
ସ୍ଵଯଂ ଵୈରଂ ମହତ୍କୃତ୍ଵା ପାଣ୍ଡଵୈଃ ସହ ସୃଞ୍ଜଯୈଃ । ଯୁଦ୍ଧ୍ଯସ୍ଵ ତାନଦ୍ଯ ରଣେ ପଶ୍ଯାମଃ ପୁରୁଷୋ ଭଵ। `ଅଶକ୍ଯାଃ ପାଣ୍ଡଵା ଜେତୁଂ ଦେଵୈରପି ସଵାସଵୈଃ
ପାଣ୍ଡବ ଓ ଶୃଞ୍ଜୟମାନେ ସହିତ ତୁମେ ନିଜେ ଦୁର୍ଦ୍ଦ୍ୱେଷ କରିଛ । ଏବେ ଯୁଦ୍ଧରେ ସେମାନେ ସହିତ ଲଢ଼, ଆମେ ଦେଖିବା । ପାଣ୍ଡବମାନେକୁ ଦେବତାମାନେ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଜିତିପାରିବେନାହିଁ ।