ସାଦିନାଂ ଚ ଭୁଜୈଶ୍ଛିନ୍ନୈଃ ପତିତୈଃ ସାଙ୍ଗଦୈସ୍ତଥା। ପ୍ରାସୈଶ୍ଚ ଵିମଲୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈର୍ଵିମଲାଭିସ୍ତଥର୍ଷ୍ଟିଭିଃ
ଘୋଡ଼ାଚାଳକମାନଙ୍କର କଟା ହାତ, ତାଙ୍କର କଙ୍ଗନ ସହିତ ପଡ଼ିଥିଲା, ଏବଂ ନିର୍ମଳ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଓ ଚମକୁଥିବା ରଷ୍ଟିମାନେ ମାଟିରେ ଛିଟିଯାଇଥିଲେ।
ଉଷ୍ଣୀଷୈଶ୍ଚ ତଥା ଚିତ୍ରୈର୍ଵିପ୍ରଵିଦ୍ଧୈସ୍ତତସ୍ତତଃ। ଵିଚିତ୍ରୈର୍ବାଣଵର୍ଷୈଶ୍ଚ ଜାତରୂପପରିଷ୍କୃତୈଃ
ଏଠାରେ ଏଉଁଠିଏଁ ଚିତ୍ର ଉଷ୍ଣୀଷ ଓ ସୁନା ଲଗା ଅନେକ ରଙ୍ଗର ବାଣର ବର୍ଷା ଛିଟିଯାଇଥିଲା।
ଅଶ୍ଵାସ୍ତରପରିସ୍ତୋମୈ ରାଙ୍କଵୈର୍ମୃଦିତୈସ୍ତଥା। ନରେନ୍ଦ୍ରଚୂଡାମଣିଭିର୍ଵିଚିତ୍ରୈଶ୍ଚ ମହାଧନୈଃ
ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର ଚାପି ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ରାଜାମାନଙ୍କର ଚମକୁଥିବା ମୁକୁଟ ଏଠାରେ ଏଠାରେ ଛିଟିଯାଇଥିଲା।
ଛତ୍ରୈସ୍ତଥାପଵିଦ୍ଧୈଶ୍ଚ ଚାମରୈର୍ଵ୍ଯଜନୈରପି । ପଦ୍ମେନ୍ଦୁଦ୍ଯୁତିଭିଶ୍ଚୈଵ ଵଦନୈଶ୍ଚାରୁକୁଣ୍ଡଲୈଃ
ଏଠାରେ ପଡ଼ିଥିବା ଛତା, ଚାମର ଓ ବିଲ୍ୱ ଭଳି ମୁହଁ, ଶୁଭ୍ର କୁଣ୍ଡଳ ପିନ୍ଧିଥିବା ମୁହଁମାନେ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
କ୍ଲୃପ୍ତଶ୍ମଶ୍ରୁଭିରତ୍ଯର୍ଥଂ ଵୀରାଣାଂ ସମଲଙ୍କୃତୈଃ । ଅପଵିଦ୍ଧୈର୍ମହାରାଜ ସୁଵର୍ଣାଜ୍ଜ୍ଵଲକୁଣ୍ଡଲୈଃ
ସୁନ୍ଦର ଦାଢ଼ି ଓ ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ ବୀରମାନଙ୍କର ମୁହଁ ଏଠାରେ ଏଉଁଠିଏଁ ପଡ଼ିଥିଲା, ଏବଂ ତେଜପୂର୍ଣ୍ଣ ସୁନାର କୁଣ୍ଡଳ ଛାଡ଼ିଦିଆଯାଇଥିଲା, ହେ ମହାରାଜ।
ଗ୍ରହନକ୍ଷତ୍ରଶବଲା ଦ୍ଯୌରିଵାସୀଦ୍ଵସୁଂଧରା। ଏଵମେତେ ମହାସେନେ ମୃଦିତେ ତତ୍ର ଭାରତ
ଧରିତ୍ରୀ ଗ୍ରହ ଓ ତାରାରେ ଭରିଥିବା ଆକାଶ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା; ଏଭଳି ଭାବରେ, ହେ ଭାରତ, ସେଠାରେ ବଡ଼ ସେନା ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଇଥିଲା।
ପରସ୍ପରଂ ସମାସାଦ୍ଯ ତଵ ତେଷାଂ ଚ ସଂଯୁଗେ । ତେଷୁ ଶ୍ରାନ୍ତେଷୁ ଭଗ୍ନେଷୁ ମୃଦିତେଷୁ ଚ ଭାରତ
ସେଠାରେ ତୁମ ଲୋକ ଓ ତାଙ୍କର ଲୋକ ଯୁଦ୍ଧରେ ଏକାଠି ହୋଇ, କ୍ଲାନ୍ତ, ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିଲେ ଏବଂ ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଇଥିଲେ, ହେ ଭାରତ।
ରାତ୍ରିଃ ସମଭଵତ୍ତତ୍ର ନାପଶ୍ଯାମ ତତୋଽନୁଗାନ୍ । ତତୋଽଵହାରଂ ସୈକନ୍ଯାନାଂ ପ୍ରଚୁକ୍ରୁଃ କୁରୁପାଣ୍ଡଵାଃ
ସେଠାରେ ରାତି ଆସିଗଲା; ଆମେ ଆମ ଅନୁଗାମୀମାନେ କୁ ଦେଖିପାରୁନଥିଲୁ। ତାପରେ କୌରବ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନେ ସେନା ଉଠାଇବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଘୋରେ ନିଶାମୁଖେ ରୌଦ୍ରେ ଵର୍ତମାନେ ମହାଭଯେ। ଅଵହାରଂ ତତଃ କୃତ୍ଵା ସହିତାଃ କୁରୁପାଣଡ୍ଵାଃ । ନ୍ଯଵିଶନ୍ତ ନିଶାକାଲେ ଗତ୍ଵା ସ୍ଵଶିବିରଂ ତଦା
ଭୟଙ୍କର ଓ ଦାରୁଣ ରାତି ଆସୁଥିବା ବେଳେ, ସମସ୍ତେ ଭୟରେ ଥିଲେ; ତେଣୁ କୌରବ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଏକାଠି ହୋଇ ସେନା ଉଠାଇ, ନିଜ ଶିବିରକୁ ଯାଇ ରାତି ପାଇଁ ବସିଗଲେ।
ତତୋ ଦୁର୍ଯୋଧନୋ ରାଜା ଶକୁନିଶ୍ଚାପି ସୌବଲଃ। ଦୁଃଶାସନଶ୍ଚ ପୁତ୍ରସ୍ତେ ସୂତପୁତ୍ରଶ୍ଚ ଦୁର୍ଜଯଃ
ତାପରେ ରାଜା ଦୁର୍ୟୋଧନ, ସୌବଳ ଶକୁନି, ତୁମ ପୁଅ ଦୁଃଶାସନ ଓ ସୂତପୁତ୍ର ଦୁର୍ଜୟ ଏକାଠି ହେଲେ।
ସମାଗମ୍ଯ ମହାରାଜ ମନ୍ତ୍ରଂ ଚକ୍ରୁର୍ଵିଵକ୍ଷିତମ୍ । କଥଂ ପାଣ୍ଡୁସୁତାଃ ସଙ୍ଖ୍ଯେ ଜେତଵ୍ଯାଃ ସଗଣା ଇତି
ହେ ମହାରାଜ, ସମସ୍ତେ ମିଶି ଏକ ଗୁପ୍ତ ମନ୍ତ୍ରଣା କଲେ—ଯେଉଁପରି ଯୁଦ୍ଧରେ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନେ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ସହଯୋଗୀମାନେ କିପରି ଜିତିଯିବେ।
ତତୋ ଦୁର୍ଯୋଧନୋ ରାଜା ସର୍ଵାଂସ୍ତାନାହ ମନ୍ତ୍ରିଣଃ । ସୂତପୁତ୍ରଂ ସମାଭାଷ୍ଯ ସୌବଲଂ ଚ ମହାବଲମ୍
ତାପରେ ରାଜା ଦୁର୍ୟୋଧନ ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେଙ୍କୁ ଡାକି, ସୂତପୁତ୍ର କର୍ଣ୍ଣ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସୌବଳଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି କହିଲେ।
ଦ୍ରୋଣୋ ଭୀଷ୍ମ କୃପଃ ଶଲ୍ଯଃ ସୌମଦତ୍ତିଶ୍ଚ ସଂଯୁଗେ। ନ ପାର୍ଥାନ୍ପ୍ରତି ବାଧନ୍ତେ ନ ଜାନେ କିଂନୁ କାରଣମ୍
ଦ୍ରୋଣ, ଭୀଷ୍ମ, କୃପ, ଶଲ୍ୟ ଓ ସୌମଦତ୍ତି ଯୁଦ୍ଧରେ ପାର୍ଥମାନେଙ୍କୁ ଭଲଭାବେ ଆକ୍ରମଣ କରୁନାହାନ୍ତି; ଏହାର କାରଣ କଣ ମୁଁ ବୁଝିପାରୁନି।
ଅଵଧ୍ଯମାନାସ୍ତେ ଚାପି କ୍ଷପଯନ୍ତି ବଲଂ ମମ। ସୋଽସ୍ମି କ୍ଷୀଣବଲଃ କର୍ଣ କ୍ଷୀଣଶସ୍ତ୍ରଶ୍ଚ ସଂଯୁଗେ
ସେମାନେ ମରୁନାହାନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ମୋର ସେନାକୁ ନଶ୍ଟ କରୁଛନ୍ତି; ଏଭଳି ଭାବରେ ମୋ ସେନା ଓ ଅସ୍ତ୍ର ଶକ୍ତି ଅତ୍ୟନ୍ତ କମିଯାଇଛି, କର୍ଣ୍ଣ।
ଦ୍ରୋଣସ୍ଯ ପ୍ରମୁଖେ ଵୀରା ହତାସ୍ତେ ଭ୍ରାତରୋ ମମ। ଭୀମସେନେନ ରାଧେଯ ମମ ଚୈଵ ଚ ପଶ୍ଯତଃ
ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ, ମୋର ଭାଇମାନେ—ଯେଉଁମାନେ ବୀର—ଭୀମସେନଙ୍କ ହାତରେ ମାରାଗଲେ, ରାଧାପୁତ୍ର, ମୁଁ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ।
ନିକୃତଃ ପାଣ୍ଡଵୈଃ ଶୂରୈରଵଧ୍ଯୈର୍ଦୈଵତୈରପି । ସୋଽହଂ ସଂଶଯମାପନ୍ନଃ ପ୍ରକରିଷ୍ଯେ କଥଂ ରଣମ୍
ପାଣ୍ଡବମାନେ ଶୂର ଏବଂ ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଅଜୟ, ସେମାନେ ମୋତେ ଚତୁରତାରେ ହରାଇଦେଲେ; ଏହିପରି ଅବସ୍ଥାରେ ମୁଁ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରେ ପଡ଼ିଛି—ଏହି ଯୁଦ୍ଧ କିପରି ଚାଲାଇବି?
ତମବ୍ରଵୀନ୍ମହାରାଜ ସୂତପୁତ୍ରୋ ନରାଧିପମ୍ । ମା ଶୋଚ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ କରିଷ୍ଯେଽହଂ ପ୍ରିଯଂ ତଵ
ତାକୁ ସୂତପୁତ୍ର କର୍ଣ୍ଣ କହିଲେ, 'ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦୁଃଖ କରନି; ମୁଁ ତୁମ ପ୍ରିୟ କାମ କରିଦେବି।'
ଭୀଷ୍ମଃ ଶାନ୍ତନଵସ୍ତୂର୍ଣମପଯାତୁ ମହାରଣାତ୍ । ନିଵୃତ୍ତେ ଯୁଧି ଗାଙ୍ଗେଯେ ନ୍ଯସ୍ତଶସ୍ତ୍ରେ ଚ ଭାରତ
ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ ଶୀଘ୍ର ଯୁଦ୍ଧରୁ ପଛକୁ ହଟନ୍ତୁ; ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ର ଯେତେବେଳେ ଯୁଦ୍ଧ ବନ୍ଦ କରି ଅସ୍ତ୍ର ରଖିଦେବେ, ହେ ଭାରତ।
ଅହଂ ପାର୍ଥାନ୍ହନିଷ୍ଯାମି ସହିତାନ୍ସର୍ଵସୋମକୈଃ । ପଶ୍ଯତୋ ଯୁଧି ଭୀଷ୍ମସ୍ଯ ଶପେ ସତ୍ଯେନ ତେ ନୃପ
ମୁଁ ପାର୍ଥମାନେ ଓ ସମସ୍ତ ସୋମକମାନେଙ୍କୁ ଏକାକି ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀଷ୍ମ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ ମାରିଦେବି; ଏହାକୁ ମୁଁ ସତ୍ୟ ଶପଥ କରୁଛି, ରାଜା।
ପାଣ୍ଡଵେଷୁ ଦଯାଂ ନିତ୍ଯଂ ସ ହି ଭୀଷ୍ମଃ କରୋତି ଵୈ। ଅଶକ୍ତଶ୍ଚ ରଣେ ଭୀଷ୍ମୋ ଜେତୁମେତାନ୍ମହାରଥାନ୍
ଭୀଷ୍ମ ସଦା ପାଣ୍ଡବମାନେ ପ୍ରତି ଦୟା ଦେଖାନ୍ତି, ଏବଂ ଏହି ମହାରଥୀମାନେଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜିତିବାରେ ସମର୍ଥ ନୁହଁନ୍ତି।
ଅଭିମାନୀ ରଣେ ଭୀଷ୍ମୋ ନିତ୍ଯଂ ଚାପି ରଣପ୍ରିଯଃ । ସ କଥଂ ପାଣ୍ଡଵାନ୍ଯୁଦ୍ଧେ ଜେଷ୍ଯତେ ତାତ ସଂଗତାନ୍
ଭୀଷ୍ମ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଭିମାନୀ ଏବଂ ସଦା ଯୁଦ୍ଧକୁ ପସନ୍ଦ କରନ୍ତି; ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ, ବାପା, ସେ କିପରି ଏକତ୍ରିତ ପାଣ୍ଡବମାନେଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜିତିପାରିବେ?
ସ ତ୍ଵଂ ଶୀଘ୍ରମିତୋ ଗତ୍ଵା ଭୀଷ୍ମସ୍ଯ ଶିବିରଂ ପ୍ରତି । ଅନୁମାନ୍ଯ ଗୁରୁଂ ଵୃଦ୍ଧଂ ଶସ୍ତ୍ରଂ ନ୍ଯାସଯ ଭାରତ
ତେଣୁ, ତୁମେ ଏଠାରୁ ଶୀଘ୍ର ଭାବେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଶିବିରକୁ ଯାଅ; ବୟସ୍କ ଗୁରୁଙ୍କ ଅନୁମତି ନେଇ, ତାଙ୍କୁ ଅସ୍ତ୍ର ରଖିବାକୁ କହ, ହେ ଭାରତ।
ନ୍ଯସ୍ତଶସ୍ତ୍ରେ ତତୋ ଭୀଷ୍ମେ ନିହତାନ୍ପଶ୍ଯ ପାଣ୍ଡଵାନ୍ । ମଯୈକେନ ରଣେ ରାଜନ୍ସସୁହୃଦ୍ଗଣବାନ୍ଧଵାନ୍
ଭୀଷ୍ମ ଅସ୍ତ୍ର ରଖିଦେଲେ, ତାପରେ ଦେଖିବୁ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀ, ବନ୍ଧୁ ଓ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ସହିତ ମୋ ହାତରେ ଏକାକି ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି, ରାଜା।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ କର୍ଣେନ ପୁତ୍ରୋ ଦୁର୍ଯୋଧନସ୍ତଵ । ଅବ୍ରଵୀଦ୍ଭ୍ରାତରଂ ତତ୍ର ଦୁଃଶାସନମିଦଂ ଵଚଃ
ଏଭଳି କର୍ଣ୍ଣଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ତୁମର ପୁଅ ଦୁର୍ୟୋଧନ ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ଭାଇ ଦୁଃଶାସନଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଅନୁଯାତ୍ରଂ ଯଥା ସର୍ଵଂ ସଜ୍ଜୀଭଵତି ସର୍ଵଶଃ । ଦୁଃଶାସନ ତଥା କ୍ଷିପ୍ରଂ ସର୍ଵମେଵୋପପାଦଯ
'ଦୁଃଶାସନ, ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରସ୍ତୁତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଶୀଘ୍ର କର; ସବୁ କଥା ଠିକ୍ ଭଳି ହେବାକୁ ଦେଖ।'
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତତୋ ରାଜନ୍କର୍ଣମାହ ଜନେଶ୍ଵରଃ । ଅନୁମାନ୍ଯ ରଣେ ଭୀଷ୍ମମେଷୋଽହଂ ଦ୍ଵିପଦାଂ ଵରମ୍
ଏଭଳି କହି, ରାଜା ପୁନି କର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଅନୁମତି ନେଇ, ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିବି, ଦୁଇପଦମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।'
ଆଗମିଷ୍ଯେ ତତଃ କ୍ଷିପ୍ରଂ ତ୍ଵତ୍ସକାଶମରିନ୍ଦମ। ଅପକ୍ରାନ୍ତେ ତତୋ ଭୀଷ୍ମେ ପ୍ରହରିଷ୍ଯସି ସଂଯୁଗେ
'ତାପରେ ମୁଁ ଶୀଘ୍ର ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିବି, ଶତ୍ରୁଦମନ; ଭୀଷ୍ମ ପଛକୁ ହଟିଗଲେ, ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଆକ୍ରମଣ କରିବ।'
ନିଷ୍ପପାତ ତତସ୍ତୂର୍ଣଂ ପୁତ୍ରସ୍ତଵ ଵିଶାଂପତେ । ସହିତୋ ଭ୍ରାତୃଭିସ୍ତୈସ୍ତୁ ଦେଵୈରିଵ ଶତକ୍ରତୁଃ
ତାପରେ, ହେ ଜନପତି, ତୁମର ପୁଅ ତାଙ୍କ ଭାଇମାନେ ସହିତ ଶୀଘ୍ର ଯାତ୍ରା କଲେ, ଯେପରି ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର।
ତତସ୍ତଂ ନୃପଶାର୍ଦୂଲଂ ଶାର୍ଦୂଲସମଵିକ୍ରମମ୍ । ଆରୋପଯଦ୍ଧଯଂ ତୂର୍ଣଂ ଭ୍ରାତା ଦୁଃଶାସନସ୍ତଦା
ତାପରେ, ଦୁଃଶାସନ ତାହା ସିଂହ ସମାନ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ରାଜାଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ ଘୋଡ଼ାରେ ଚଢ଼ାଇଲେ।
ଅଙ୍ଗଦୀ ବଦ୍ଧମୁକୁଟୋ ହସ୍ତାଭରଣଵାନ୍ନୃପ । ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରୋ ମହାରାଜ ଵିବଭୌ ସ ପଥି ଵ୍ରଜନ୍
ବାହୁବନ୍ଧ, ମୁଣ୍ଡରେ ମୁକୁଟ ଓ ହାତରେ ଅଳଙ୍କାର ପିନ୍ଧିଥିବା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ପୁତ୍ର ରାଜା ରାସ୍ତାରେ ଚାଲିବା ସମୟରେ ଅତି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।