ଵ୍ଯଂସିତଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ନିସ୍ତ୍ରିଂଶଂ ସୌଭଦ୍ରେଣ ରଣେ ତଦା। ସାଧୁସାଧ୍ଵିତି ସୈନ୍ଯାନାଂ ପ୍ରଣାଦୋଽଭୂଦ୍ଵିଶାଂପତେ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଭିମନ୍ୟୁ ତାଲୱାରକୁ ଚଳାଇ ଦେଇଥିବା ଦେଖି, ସେନାମାନେ 'ବଡ଼ ଭଲ, ବଡ଼ ଭଲ' ବୋଲି ଚିତ୍କାର କଲେ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମହାପତି।
ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନମୁଖାସ୍ତ୍ଵନ୍ଯେ ତଵ ସୈନ୍ଯମଯୋଧଯନ୍। ତଥୈଵ ତାଵକାଃ ସର୍ଵେ ପାଣ୍ଡୁସୈନ୍ଯମଯୋଧଯନ୍
ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ଆଗୁଆ ହୋଇ ଅନ୍ୟମାନେ ତୁମର ସେନାକୁ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ; ଏଭଳି ତୁମର ସମସ୍ତ ଲୋକ ପାଣ୍ଡବ ସେନା ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
ତତ୍ରାକ୍ରନ୍ଦୋ ମହାନାସୀତ୍ତଵ ତେଷାଂ ଚ ଭାରତ। ନିଘ୍ନତାଂ ଦୃଢମନ୍ଯୋନ୍ଯଂ କୁର୍ଵତାଂ କର୍ମ ଦୁଷ୍କରମ୍
ଭାରତ, ସେଠାରେ ତୁମର ଏବଂ ତାଙ୍କର ସେନାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ଚିତ୍କାର ହେଲା, ତେବେ ସେମାନେ ଏକାଅପରକୁ ଦ୍ରୁଢ଼ ଭାବରେ ମାରି, କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ କାମ କରୁଥିଲେ।
ଅନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ହି ରଣେ ଶୂରାଃ କେଶେଷ୍ଵାକ୍ଷିଷ୍ଯ ମାନିନଃ। ନଖଦନ୍ତୈରଯୁଧ୍ଯନ୍ତ ମୁଷ୍ଟିଭିର୍ଜାନୁଭିସ୍ତଥା
ଯୁଦ୍ଧରେ ଶୂରମାନେ ଏକାଅପରକୁ କେଶ ଧରି, ନଖ ଦାନ୍ତ, ମୁଷ୍ଟି ଓ ଗୁଡ଼ି ସହ ମାରି, ଗର୍ବରେ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ।
ତଲୈଶ୍ଚୈଵାଥ ନିସ୍ତ୍ରିଂଶୈର୍ବାହୁଭିଶ୍ଚ ସୁସଂସ୍ଥିତୈଃ। ଵିଵରଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଚାନ୍ଯୋନ୍ଯମନଯନ୍ଯମସାଦନମ୍
ଗଦା, ତଳୱାର ଓ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ ହାତରେ, ସୁଯୋଗ ମିଳିଲେ ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟକୁ ନିର୍ଦୟରେ ଆଘାତ କରିଥିଲେ ।
ନ୍ଯହନଚ୍ଚ ପିତା ପୁତ୍ରଂ ପୁତ୍ରଶ୍ଚ ପିତରଂ ତଥା। ଵ୍ଯାକୁଲୀକୃତସଂକଲ୍ପା ଯୁଯୁଧୁସ୍ତତ୍ର ମାନଵାଃ
ପିତାମାନେ ପୁଅଙ୍କୁ, ପୁଅମାନେ ପିତାଙ୍କୁ ଆଘାତ କରୁଥିଲେ; ମନ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ, ସେଠାରେ ମଣିଷମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ ।
ରଣେ ଚାରୂଣି ଚାପାନି ହେମପୃଷ୍ଠାନି ମାରିଷ । ହତାନାମପଵିଦ୍ଧାନି କଲାପାଶ୍ଚ ମହାଧନାଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ସୁନାର ଆଲଙ୍କୃତ ଧନୁଷ ଓ ମୃତ ଯୋଦ୍ଧାଙ୍କର ଧନାଢ୍ୟ ତୀରକୋଷ ଛାଡ଼ିଦିଆଯାଇଥିଲା ।
ଜାତରୂପମଯୈଃ ପୁଙ୍ଖୈ ରାଜତୈର୍ନିଶିତାଃ ଶରାଃ। ତୈଲଧୌତା ଵ୍ଯରାଜନ୍ତ ନିର୍ମୁକ୍ତଭୁଜଗୋପମାଃ
ସୁନା ରେଖା ଓ ଚାଁଦିର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ମୁଣ୍ଡ ଥିବା, ତେଲରେ ମଜିଥିବା ତୀରଗୁଡ଼ିକ ମୁକ୍ତ ସାପ ଭଳି ଚମକୁଥିଲେ ।
ଖଙ୍ଗାଶ୍ଚ ଦାନ୍ତତ୍ସରଵୋ ଜାତରୂପପରିଷ୍କୃତାଃ । ଚର୍ମାଣି ଚାପଵିଦ୍ଧାନି ରୁକ୍ମଚିତ୍ରାଣି ଧନ୍ଵିନାଂ
ଦାନ୍ତ ହାଣ୍ଡଲ ଓ ସୁନାର ଶୋଭା ଥିବା ତଳୱାର, ଧନୁର୍ବାଣୀମାନଙ୍କର ସୁନା ଆଲଙ୍କୃତ ଢାଳ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିଲା ।
ସୁଵର୍ଣାଵିକୃତାଃ ପ୍ରାସାଃ ପ୍ରଭଗ୍ନା ହେମଭୂଷିତାଃ। ଜାତରୂପମଯା ଯଷ୍ଟ୍ଯଃ ଶକ୍ତ୍ଯଶ୍ଚ କନକୋଜ୍ଜ୍ଵଲାଃ
ସୁନା ଭୂଷିତ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ବାଣ, ସୁନାର ଦଣ୍ଡ ଓ ସୁନା ମୁଣ୍ଡ ଥିବା ଦୀପ୍ତିମାନ ଶକ୍ତିମାନେ ଛିଟିଯାଇଥିଲେ ।
ଅଵସ୍କନ୍ଦାଶ୍ଚ ପତିତା ମୁସଲାନି ଗୁରୂଣି ଚ । ପରିଘାଃ ପଟ୍ଟସାଶ୍ଚୈଵ ଭିଣ୍ଡିପାଲାଶ୍ଚ ମାରିଷ
ଭାରୀ ମୁସଳ, ଗଦା, ଲୋହା ଦଣ୍ଡ, ପଟ୍ଟାସ, ଭିଣ୍ଡିପାଳ ଭୂମିରେ ଛିଟିଯାଇପଡ଼ିଥିଲେ ।
ପତିତା ଵିଵିଧାଶ୍ଚାପାଶ୍ଚିତ୍ରା ହେମପରିଷ୍କୃତାଃ । କୁଥା ବହୁଵିଧାକାରାଶ୍ଚାମରା ଵ୍ଯଜନାନି ଚ
ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ସୁନା ଶୋଭିତ ଧନୁଷ, ଅନେକ ଆକୃତିର ଢାଳ ଓ ଚାମରା ପଙ୍ଖା ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିଲେ ।
ନାନାଵିଧାନି ଶସ୍ତ୍ରାଣି ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ପତିତା ନରାଃ। ଜୀଵନ୍ତ ଇଵ ଦୃଶ୍ଯନତେ ଗତସତ୍ତ୍ଵା ମହାରଥାଃ
ବିଭିନ୍ନ ଶସ୍ତ୍ର ଧରିଥିବା ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ମୃତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଜୀବନ୍ତ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ ।
ଗଜାଵିମଥିତୈର୍ଗାତ୍ରୈର୍ମୁସଲୈର୍ଭିନ୍ନମସ୍ତକାଃ। ଗଜାଵାଜିରଥକ୍ଷୁଣ୍ଣାଃ ଶେରତେ ସ୍ମ ନରାଃ କ୍ଷିତୌ
ହାତୀ ଦ୍ୱାରା ଚକ୍କି ହୋଇଥିବା ଦେହ, ମୁସଳରେ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ମୁଣ୍ଡ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ରଥ ତଳେ ଚକ୍କି ହୋଇଥିବା ମଣିଷମାନେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିଲେ ।
ତଥୈଵାଶ୍ଵନୃନାଗାନାଂ ଶରୀରୈର୍ଵିବଭୌ ତଦା। ସଂଛନ୍ନା ଵସୁଧା ରାଜନ୍ପର୍ଵତୈରିଵ ଶାତିତୈଃ
ଏଭଳି ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ମଣିଷଙ୍କ ଦେହରେ ଭୂମି ଢାକିଯାଇଥିଲା, ରାଜା, କଟିଯାଇଥିବା ପାହାଡ଼ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା ।
ସମରେ ପତିତୈଶ୍ଚୈଵ ଶକ୍ତ୍ଯୃଷ୍ଟିଶରତୋମରୈଃ। ନିସ୍ତ୍ରିଂଶୈଃ ପଟ୍ଟସୈଃ ପ୍ରାସୈରଵସ୍କନ୍ଦୈଃ ପରଶ୍ଵଥୈଃ
ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଶକ୍ତି, ରିଷ୍ଟି, ତୀର, ତୋମର, ତଳୱାର, ପଟ୍ଟାସ, ବାଣ, ଭାରୀ ଗଦା, କୁଟାର ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିଲେ ।
ପରିଘୈର୍ଭିଣ୍ଡିପାଲୈଶ୍ଚ ଶତଘ୍ନୀଭିଶ୍ଚ ମାରିଷ। ଶରୀରୈଃ ଶସ୍ତ୍ରନିର୍ଭିନ୍ନୈଃ ସମାସ୍ତୀର୍ଯତ ମେଦିନୀ
ଲୋହା ଦଣ୍ଡ, ଭିଣ୍ଡିପାଳ, ଯୁଦ୍ଧ ଯନ୍ତ୍ର ଓ ଶସ୍ତ୍ରରେ ଭେଦିଯାଇଥିବା ଦେହରେ ଭୂମି ଢାକିଯାଇଥିଲା ।
ଵିଶବ୍ଦୈରଲ୍ପଶବ୍ଦୈଶ୍ଚ ଶୋଣିତୌଗପରିପ୍ଲୁତୈଃ। ଗତାସୁଭିରମିତ୍ରଘ୍ନ ଵିବଭୌ ନିଚିତା ମହୀ
ବଡ଼ ଓ ମାନ୍ଦ ଚିତ୍କାର, ରକ୍ତ ଧାରା ଭିତରେ, ଶତ୍ରୁ ଘାତକଙ୍କ ନିର୍ଜୀବ ଦେହରେ ଭୂମି ଭରିଯାଇ ଚମକୁଥିଲା ।
ସତଲତ୍ରୈଃ ସକେଯୂରୈର୍ବାହୁଭିଶ୍ଚନ୍ଦନୋକ୍ଷିତୈଃ । ହସ୍ତିହସ୍ତୋପମୈଶ୍ଛିନ୍ନୈରୂରୁଭିଶ୍ଚ ତରସ୍ଵିନାମ୍
ଚୂଡ଼ା ଓ କଙ୍କଣ ଥିବା, ଚନ୍ଦନ ଲେପିଥିବା ବାହୁ, ହାତୀ ଶୁଣ୍ଡ ଭଳି ମଜବୁତ ଉରୁ, ବୀରମାନଙ୍କର କଟା ଅଂଗ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିଲା ।
ବଦ୍ଧଚୂଜାମଣିଵରୈଃ ଶିରୋଭିଶ୍ଚ ସକୁଣ୍ଡଲୈଃ । ପାତିତୈ ଋଷଭାକ୍ଷାଣାଂ ବଭୌ ଭାରତ ମେଦିନୀ
ମୁଣ୍ଡରେ ମଣି ମୁକୁଟ ଓ କୁଣ୍ଡଳ ଥିବା, ବଳବାନ ଯୋଦ୍ଧାଙ୍କର ପଡ଼ିଥିବା ମୁଣ୍ଡରେ ଭୂମି ଚମକୁଥିଲା, ଭାରତ ।
କଵଚୈଃ ଶୋଣିତାଦିଗ୍ଧୈର୍ଵିପ୍ରକୀର୍ଣୈଶ୍ଚ କାଞ୍ଚନୈଃ । ରରାଜ ସୁଭୃଶଂ ଭୂମିଃ ଶାନ୍ତାର୍ଚିର୍ଭିରିଵାନଲୈଃ
ରକ୍ତ ଲେପିଥିବା କବଚ ଓ ଛିଟିଯାଇଥିବା ସୁନା ଭୂଷଣରେ ଭୂମି ତେଜ ହୋଇ ଜ୍ୱାଳା ଶାନ୍ତ ଅଗ୍ନି ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା ।
ଵିପ୍ରଵିଦ୍ଧୈଃ କଲାପୈଶ୍ଚ ପତିତୈଶ୍ଚ ଶରାସନୈଃ । ଵିପ୍ରକୀର୍ଣୈଃ ଶରୈଶ୍ଚୈଵ ରୁକ୍ମପୁଙ୍ଖୈଃ ସମନ୍ତତଃ
ପଡ଼ିଥିବା କୋଷ, ଧନୁଷ ଓ ସୁନା ରେଖା ଥିବା ତୀର ଭୂମିରେ ସବୁଦିଗରେ ଛିଟିଯାଇଥିଲେ ।
ରଥୈଶ୍ଚ ସର୍ଵତୋ ଭଗ୍ନୈଃ କିଙ୍କିଣୀଜାଲଭୂଷିତୈଃ । ଵାଜିଭିଶ୍ଚ ହତୈର୍ବାଣୈଃ ସ୍ରସ୍ତଜିହ୍ଵୈଃ ସଶୋଣିତୈଃ
ଧରିତ୍ରୀ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ରଥ ଓ ତାହାର ଘଣ୍ଟି ଝାଲରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା, ଏବଂ ତୀରରେ ହତ ହୋଇଥିବା ଘୋଡ଼ାମାନେ ରକ୍ତରେ ଭିଜି ଝୁଲିଥିବା ଜିଭା ସହିତ ପଡ଼ିଥିଲେ।
ଅନୁକର୍ଷୈଃ ପତାକାଭିରୁପାସଙ୍ଗୈର୍ଧ୍ଵଜୈରପି । ପ୍ରଵୀରାଣାଂ ମହାଶଙ୍ଖୈର୍ଵିପ୍ରକୀର୍ଣୈଶ୍ଚ ପାଣ୍ଡୁରୈଃ
ଯୋକ, ପତାକା ଓ ଧ୍ୱଜ ଭାଙ୍ଗିଯାଇ ଚାରିପାଖରେ ଛିଟିଯାଇଥିଲା, ଶୂରବୀରମାନଙ୍କର ବଡ଼ ଶଂଖ ଓ ଧୂସର ଅଳଙ୍କାର ମାଟିରେ ପଡ଼ିଥିଲା।
ସ୍ରସ୍ତହସ୍ତୈଶ୍ଚ ମାତଙ୍ଗୈଃ ଶଯାନୈର୍ଵିବଭୌ ମହୀ । ନାନାରୂପେରଲଂକାରୈଃ ପ୍ରମଦେଵାଭ୍ଯଲଙ୍କୃତା
ଢଳିପଡ଼ିଥିବା ହାତୀମାନେ ତାଙ୍କର ଲୁଜା ଶୁଣ୍ଡ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଅଳଙ୍କାର ପିନ୍ଧି ମାଟିକୁ ଏମିତି ଶୋଭା ଦେଉଥିଲେ, ଯେଉଁପରି ଏକ ଅଳଙ୍କୃତା ନାରୀ ଶୁଭ୍ର ଦେଖାଯାଏ।
ଦନ୍ତିଭିଶ୍ଚାପରୈସ୍ତତ୍ର ସପ୍ରାଣୈର୍ଗାଢଵେଦନୈଃ । କରୈଃ ଶବ୍ଦଂ ଵିମୁଞ୍ଚଦ୍ଭିଃ ଶୀକରଂ ଚ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ
ଅନ୍ୟ ହାତୀମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଏଉଁଠିଏଁ ଜୀବନ୍ତ ଥିଲେ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ବେଦନାରେ ଥର୍ଥର୍ କରୁଥିଲେ, ସେମାନେ ତାଙ୍କର ଶୁଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ଶବ୍ଦ କରୁଥିଲେ ଏବଂ ବାରମ୍ବାର ପାଣି ଛିଟିଯାଉଥିଲେ।
ଵିବଭୌ ତଦ୍ରଣସ୍ଥାନଂ ସ୍ଯନ୍ଦମାନୈରିଵାଚଲୈଃ। ନାନାରାଗୈଃ କମ୍ବଲୈଶ୍ଚ ପରିସ୍ତୋମେଶ୍ଚ ଦନ୍ତିନାମ୍
ସେଠାରେ ଯୁଦ୍ଧଭୂମି ଏମିତି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଯେପରି ଜଳ ବହୁଥିବା ପାହାଡ଼, ରଙ୍ଗିନ କମ୍ବଳ ଓ ହାତୀମାନଙ୍କର ଅଳଙ୍କାରରେ ଢାକିଯାଇଥିଲା।
ଵୈଦୂର୍ଯମଣିଦଣ୍ଡୈଶ୍ଚ ପତିତୈରଙ୍କୁଶୈଃ ଶୁଭୈଃ। ଘଣ୍ଟାଭିଶ୍ଚ ଗଜେନ୍ଦ୍ରାଣାଂ ପତିତାଭିଃ ସମନ୍ତତଃ
ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ପଡ଼ିଥିବା ବୈଦୂର୍ୟ ମଣି ଲଗା ଅଙ୍କୁଶ ଓ ହାତୀମାନଙ୍କର ଘଣ୍ଟି ଏହି ଭୂମିକୁ ଅଳଙ୍କୃତ କରୁଥିଲା।
ଵିପାଟିତଵିଚିତ୍ରାଭିଃ କୁଥାଭିରଙ୍କୁଶୈସ୍ତଥା। ଗ୍ରୈଵେଯୈଶ୍ଚିତ୍ରରୂପୈଶ୍ଚ ରୁକ୍ମକକ୍ଷ୍ଯାଭିରେଵ ଚ
ଫାଟିଯାଇଥିବା ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗର କଥା, ଅଙ୍କୁଶ, ଚିତ୍ର ଗ୍ରେବେୟ ଓ ଶୁଭ୍ର ସୁନାର ଛାତି ରକ୍ଷା ଏଠାରେ ଛିଟିଯାଇଥିଲା।
ଯନ୍ତ୍ରୈଶ୍ଚ ବହୁଧା ଚ୍ଛିନ୍ନୈସ୍ତୋମରୈଶ୍ଚାପି କାଞ୍ଚନୈଃ। `ରରାଜ ସୁଭୃଶଂ ଭୂମିସ୍ତତ୍ରତତ୍ର ଵିଶାଂପତେ' ଅଶ୍ଵାନାଂ ରେଣୁକପିଲୈ ରୁକ୍ମଚ୍ଛନ୍ନୈରୁରଶ୍ଛଦୈଃ
ଏଠାରେ ଏଠାରେ ଭୂମି ଅନେକ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ଯନ୍ତ୍ର, ସୁନାର ବାଣ ଓ ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କର ଧୂଳି ଲାଗିଥିବା, ସୁନା ଢାକା ଛାତି ରକ୍ଷା ଦ୍ୱାରା ଅତି ଶୋଭା ପାଉଥିଲା।