ପ୍ରତରିଷ୍ଯେ ମହାପାରଂ ଭୁଜାଭ୍ଯାଂ ସମରୋଦଧିମ୍ । ନାଯଂ କ୍ଲୀବାଯିତୁଂ କାଲୋ ଵିଦ୍ଯତେ ମାଧଵ କ୍ଵଚିତ୍
ମୁଁ ନିଜ ହାତରେ ଏହି ବିଶାଳ ଯୁଦ୍ଧର ସମୁଦ୍ରକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବି। ମାଧବ, ଏହା କ୍ଳିବ ହେବାର ସମୟ ନୁହେଁ।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ପାର୍ଥେନ କେଶଵଃ ପରଵୀରହା। ଚୋଦଯାମାସ ତାନଶ୍ଵାନ୍ପାଣ୍ଡୁରାନ୍ଵାତରଂହସଃ
ପାର୍ଥଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଶତ୍ରୁବିରଙ୍କ ନାଶକ କେଶବ ଧବଳ ଘୋଡାମାନେକୁ ବେଗରେ ହଁକିଦେଲେ।
ଅଥ ଶବ୍ଦୋ ମହାନାସୀତ୍ତଵ ସୈନ୍ଯସ୍ଯ ଭାରତ। ମାରୁତୋଦ୍ଧୂତଵେଗସ୍ଯ ସାଗରସ୍ଯେଵ ପର୍ଵଣି
ତାପରେ, ଭାରତ, ତୁମ ସେନାରୁ ଏକ ବଡ଼ ଶବ୍ଦ ଉଠିଲା; ଯେପରି ଚାନ୍ଦିପୁର୍ଣ୍ଣିମାରେ ବାୟୁରେ ଉତ୍ତେଜିତ ସାଗର ଗର୍ଜନ କରେ।
ଅପରାହ୍ଣେ ମହାରାଜ ସଂଗ୍ରାମଃ ସମପଦ୍ଯତ । ପର୍ଜନ୍ଯସମନିର୍ଘୋଷୋ ଭୀଷ୍ମସ୍ଯ ସହ ପାଣ୍ଡଵୈଃ
ଅପରାହ୍ଣବେଳେ, ରାଜା, ଭୀଷ୍ମ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା; ଏହାର ଗର୍ଜନ ବାଦଳର ଗର୍ଜନ ପରି ଶୁଣାଗଲା।
ତତୋ ରାଜଂସ୍ତଵ ସୁତା ଭୀମସେନମୁପାଦ୍ରଵନ୍ । ପରିଵାର୍ଯ ରଣେ ଦ୍ରୋଣଂ ଵସଵୋ ଵାସଵଂ ଯଥା
ତାପରେ, ରାଜା, ତୁମ ପୁଅମାନେ ଭୀମସେନଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଘେରି ନେଲେ; ଯେପରି ବସୁମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଘେରି ନେଇଥାନ୍ତି।
ତତଃ ଶାନ୍ତନଵୋ ଭୀଷ୍ମଃ କୃପଶ୍ଚ ରଥିନାଂ ଵରଃ। ଭଗଦତ୍ତଃ ସୁଶର୍ମା ଚ ଧନଂଜଯମୁପାଦ୍ରଵନ୍
ତାପରେ, ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ, ରଥୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କୃପ, ଭଗଦତ୍ତ ଓ ସୁଶର୍ମା ଧନଞ୍ଜୟଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ହାର୍ଦିକ୍ଯୋ ବାହ୍ଲିକଶ୍ଚୈଵ ସାତ୍ଯକିଂ ସମଭିଦ୍ରୁତୌ । ଅମ୍ବଷ୍ଠକସ୍ତୁ ନୃପତିରଭିମନ୍ଯୁମଵସ୍ଥିତଃ
ହାର୍ଦିକ୍ୟ ଓ ବାହ୍ଲିକ ଶତ୍ୟକିଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ; ଅମ୍ବଷ୍ଠ ରାଜା ଅଭିମନ୍ୟୁଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଉଭୟ ହେଲେ।
ଶେଷାସ୍ତ୍ଵନ୍ଯେ ମହାରାଜ ଶେଷାନେଵ ମହାରଥାନ୍ । ତତଃ ପ୍ରଵଵୃତେ ଯୁଦ୍ଧଂ ଘୋରରୂପଂ ଭଯାଵହମ୍
ଅନ୍ୟ ଅବଶିଷ୍ଟ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ, ରାଜା, ଅନ୍ୟ ମହାରଥମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ। ତାପରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଓ ଭୟଦାୟକ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ଭୀମସେନସ୍ତୁ ସଂପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ପୁତ୍ରାଂସ୍ତଵ ଵିଶାଂପତେ'। ପ୍ରଜଜ୍ଵାଲ ରଣେ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ହଵିଷା ହଵ୍ଯଵାଡିଵ
ଭୀମସେନ, ତୁମ ପୁଅମାନେକୁ ଦେଖି, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନାଥ, ଯୁଦ୍ଧରେ କ୍ରୋଧରେ ଦେହ ଦେଇ ଜ୍ୱଳି ଉଠିଲେ; ଯେପରି ହବି ଦେଇ ଅଗ୍ନି ଦହିଉଥାଏ।
ପୁତ୍ରାସ୍ତୁ ତଵ କୌନ୍ତେଯଂ ଛାଦଯାଂଚକ୍ରିରେ ଶରୈଃ। ପ୍ରାଵୃଷୀଵ ମହାରାଜ ଜଲଦା ଇଵ ପର୍ଵତମ୍
ତୁମ ପୁଅମାନେ କୌନ୍ତେୟଙ୍କୁ ବାଣରେ ଢାକି ଦେଲେ, ରାଜା, ବର୍ଷାକାଳରେ ବଦଳ ଯେପରି ପାହାଡ଼କୁ ଢାକି ଦେଇଥାଏ।
ସ ଚ୍ଛାଦ୍ଯମାନୋ ବହୁଧା ପୁତ୍ରୈସ୍ତଵ ଵିଶାଂପତେ । ସୃକ୍ଵିଣୀ ସଂଲିହନ୍ଵୀରଃ ଶାର୍ଦୂଲ ଇଵ ଦର୍ପିତଃ
ତୁମ ପୁଅମାନେ ନିଜ ଭାବରେ ବହୁପ୍ରକାରେ ଢାକି ଦେଲେ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନାଥ, ତଥାପି ସେ ନୀତିରେ ଅଭିମାନୀ ବାଘ ପରି ନିଜ ମୁହଁ ଚାଟିଲେ।
ଵ୍ଯୂଢୋରସ୍କସ୍ତତୋ ଭୀମଃ ପୋଥଯାମାସ ପାର୍ଥିଵମ୍ । କ୍ଷୁରପ୍ରେଣ ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣେନ ସୁମୁକ୍ତେନ ମହାରଣେ
ତାପରେ, ଭୀମ ନିଜ ଛାତି ଫୁଲାଇ, ମହାରଣରେ ରାଜାଙ୍କୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ଭଲ ଗଠିତ କ୍ଷୁରପ୍ର ବାଣରେ ଆଘାତ କଲେ।
ତାଡଯାମାସ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସୋଽଭଵଦ୍ଵ୍ଯଥିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ । ଅପରେଣ ତୁ ଭଲ୍ଲେନ ପୀତେନ ନିଶିତେନ ତୁ। ଅପାତଯତ୍କୁଣ୍ଡଲିତଂ ସିଂହଃ କ୍ଷୁଦ୍ରମୃଗଂ ଯଥା
କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କୁ ଆଘାତ କରି, ତାଙ୍କ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡିକୁ ବିଥିର କରିଦେଲେ। ଏକ ଅନ୍ୟ ଶୁଣା, ସୁନିଶିତ ଓ ସୁନା ତୀରରେ, ସେ ତାଙ୍କୁ ପତିତ କଲେ; ଯେପରି ସିଂହ ଏକ କ୍ଷୁଦ୍ର ପଶୁକୁ ମାରିଦେଇଥାଏ।
ତତଃ ସୁନିଶିତାନ୍ବାଣାନ୍ଭୀମସେନଃ ଶିଲାଶିତାନ୍ । ସ ସପ୍ତ ସଂଦଧେ ହନ୍ତୁଂ ପୁତ୍ରାସ୍ତେ ଭରତର୍ଷଭ
ତାପରେ, ଭୀମସେନ ପାଥର ପରି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ନେଇ, ତୁମ ପୁଅମାନେକୁ ମାରିବା ପାଇଁ ସାତଟି ବାଣ ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ, ଭାରତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ପ୍ରେଷିତା ଭିମସେନେନ ଶରାସ୍ତେ ଦୃଢଧନ୍ଵନା । ଅପାତଯନ୍ତ ପୁତ୍ରାଂସ୍ତେ ରଥେଭ୍ଯଃ ସୁମହାରଥାନ୍
ଭୀମସେନଙ୍କ ଦୃଢ଼ ଧନୁରୁ ନିକଳିଥିବା ଏହି ବାଣଗୁଡିକ ତୁମ ପୁଅମାନେ, ମହାରଥମାନେ, ତାଙ୍କ ରଥରୁ ପତିତ କରିଦେଲେ।
ଅନାଧୃଷ୍ଟିଂ କୁଣ୍ଡଭେଦିଂ ଵିରାଜଂ ଦୀପ୍ତଲୋଚନମ୍ । ଦୀର୍ଘବାହୁଂ ସୁବାହୁଂ ଚ ତଥୈଵ ମକରଧ୍ଵଜମ୍
ଅନାଧୃଷ୍ଟି, କୁଣ୍ଡଭେଦି, ବିରାଜା ଦୀପ୍ତ ଚକ୍ଷୁ, ଦୀର୍ଘବାହୁ, ସୁବାହୁ ଓ ମକରଧ୍ୱଜ ଏହିପରି।
ପ୍ରପତନ୍ତିସ୍ମ ଵୀରାସ୍ତେ ଵିରେଜୁର୍ଭରତର୍ଷଭ। ଵସନ୍ତେ ପୁଷ୍ପଶବଲାଃ କିଂଶୁକାଃ ପତିତା ଇଵ
ଭାରତର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେହି ବୀରମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ପଡିଗଲେ, ବସନ୍ତରେ ଫୁଲରେ ଢକା ରଙ୍ଗିନ କିଂଶୁକ ଗଛ ପଡିଯିବା ପରି ତାଙ୍କର ତେଜ ଚମକୁଥିଲା।
ତତଃ ପ୍ରଦୁଦ୍ରୁଵୁଃ ଶେଷାସ୍ତଵ ପୁତ୍ରା ମହାହଵେ । ତଂ କାଲମିଵ ମନ୍ଯନ୍ତୋ ଭୀମସେନଂ ମହାବଲମ୍
ତାପରେ ତୁମର ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ପୁଅମାନେ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧରୁ ଭୀମସେନଙ୍କୁ କାଳ ପରି ଭାବି, ଭୟରେ ପଳାଇଗଲେ।
ଦ୍ରୋଣସ୍ତୁ ସମରେ ଵୀରଂ ନିର୍ଦହନକ୍ତଂ ସୁତାଂସ୍ତଵ । ଯଥାଦ୍ରିଂ ଵାରିଧାରାଭିଃ ସମନ୍ତାଦ୍ଵ୍ଯକିରଚ୍ଛରୈଃ
ଡ୍ରୋଣ ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମର ପୁଅମାନେ ଉପରେ ତୀର ଝଡ଼ ଝଡ଼ାଇ, ସେହି ବୀରକୁ ପରିବେଷ୍ଟିତ କଲେ, ଯେପରି ମେଘ ଗିରିକୁ ଘେରି ରୁହେ।
ତତ୍ରାଦ୍ଭୁତମପଶ୍ଯାମ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ରସ୍ଯ ପୌରୁଷମ୍ । ଦ୍ରୋଣେନ ଵାର୍ଯମାଣୋଽପି ନିଜଘ୍ନେ ଯତ୍ସୁତାଂସ୍ତଵ
ସେଠାରେ ଆମେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ରଙ୍କର ଅଦ୍ଭୁତ ପ୍ରତାପ ଦେଖିଲୁ, ଡ୍ରୋଣ ରୋକିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ତୁମର ପୁଅମାନେକୁ ମାରିଦେଲେ।
ଯଥା ଗୋଵୃଷଭୋ ଵର୍ଷଂ ସଂଧାରଯତି ସ୍ଵାତ୍ପତତ୍ । ଭୀମସ୍ତଥା ଦ୍ରୋଣମୁକ୍ତଂ ଶରଵର୍ଷମଦୀଧରତ୍
ଯେପରି ଏକ ଗୋବୃଷ ଉପରେ ବର୍ଷା ପଡିଲେ ମଧ୍ୟ ଅଟୁଟ ରହେ, ଭୀମ ଡ୍ରୋଣଙ୍କ ତୀର ବର୍ଷାକୁ ଏଭଳି ସହିଲେ।
ଅଦ୍ଭୁତଂ ଚ ମହାରାଜ ତତ୍ର ଚକ୍ରେ ଵୃକୋଦରଃ । ଯତ୍ପୁତ୍ରାଂସ୍ତେଽଵଧୀତ୍ସଙ୍ଖ୍ଯେ ଦ୍ରୋଣଂ ଚୈଵ ନ୍ଯଵାରଯତ୍
ରାଜା, ସେଠାରେ ବୃକୋଦର ଅଦ୍ଭୁତ କାମ କଲେ; ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମର ପୁଅମାନେକୁ ମାରିଲେ ଏବଂ ଡ୍ରୋଣଙ୍କୁ ରୋକିଲେ।
ପୁତ୍ରେଷୁ ତଵ ଵୀରେଷୁ ଚିକ୍ରୀଡାର୍ଜୁନପୂର୍ଵଜଃ । ମୃଗେଷ୍ଵିଵ ମହାରାଜ ଚରନ୍ଵ୍ଯାଘ୍ରୋ ମହାବଲଃ
ତୁମର ବୀର ପୁଅମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଭାଇ ଭୀମ, ରାଜା, ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାଘ ମୃଗମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଖେଳିବା ପରି ଚଳିଲେ।
ଯଥା ହି ପଶୁମଧ୍ଯସ୍ଥୋ ଦ୍ରାଵଯେତ ପଶୂନ୍ଵୃକଃ । ଵୃକୋଦରସ୍ତଵ ସୁତାଂସ୍ତଥା ଵ୍ଯଦ୍ରାଵଯଦ୍ରଣେ
ଯେପରି ଗୋମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ବଉଁ ତାଙ୍କୁ ଚିଁଡ଼ିଦେଇ ଦୌଡ଼ାଇ ଦେଉଛି, ବୃକୋଦର ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମର ପୁଅମାନେକୁ ଏଭଳି ଦୌଡ଼ାଇ ଦେଲେ।
ଗାଙ୍ଗେଯୋ ଭଗଦତ୍ତଶ୍ଚ ଗୋତମଶ୍ଚ ମହାରଥାଃ । ପାଣ୍ଡଵଂ ରଭସଂ ଯୁଦ୍ଧେ ଵାରଯାମାସୁରର୍ଜୁନମ୍
ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ର, ଭଗଦତ୍ତ ଏବଂ ଗୌତମ — ଏହି ମହାରଥୀମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କର ଉତ୍ସାହକୁ ରୋକିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
ଅସ୍ତ୍ରୈରସ୍ତ୍ରାଣି ସଂଵାର୍ଯ ତେଷାଂ ସୋଽତିରଥୋ ରଣେ ପ୍ରଵୀରାଂସ୍ତଵ ସୈନ୍ଯେଷୁ ପ୍ରେଷଯାମାସ ମୃତ୍ଯଵେ
ସେ ଅତିଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥୀ ତାଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ରକୁ ରୋକି, ତୁମର ବୀର ସେନାମାନେକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ପଠାଇଦେଲେ।
ଅଭିମନ୍ଯୁସ୍ତୁ ରାଜାନମମ୍ବଷ୍ଠଂ ଲୋକଵିଶ୍ରୁତମ୍ । ଵିରଥଂ ରଥିନାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ କାରଯାମାସ ସାଯକୈଃ
ଅଭିମନ୍ୟୁ ତୀର ଦ୍ୱାରା ଅମ୍ବଷ୍ଠ ରାଜା, ରଥୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ତାଙ୍କୁ ରଥହୀନ କରିଦେଲେ।
ଵିରଥୋ ଵଧ୍ଯମାନସ୍ତୁ ସୌଭଦ୍ରେଣ ଯଶସ୍ଵିନା । ଅଵପ୍ଲୁତ୍ଯ ରଥାତ୍ତୂର୍ଣମମ୍ବଷ୍ଠୋ ଵସୁଧାଧିପଃ
ଅମ୍ବଷ୍ଠ ରାଜା, ଶୁଭଦ୍ରାପୁତ୍ର ଅଭିମନ୍ୟୁଙ୍କ ତୀର ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରମଣ ହେଉଥିବାବେଳେ, ତୁରନ୍ତ ରଥରୁ ଲାଫି ଭୂମିକୁ ଉତିଲେ।
ଅସିଂ ଚିକ୍ଷେପ ସମରେ ସୌଭଦ୍ରସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । ଆରୁରୋହ ରଥଂ ଚୈଵ ହାର୍ଦିକ୍ଯସ୍ଯ ମହାବଲଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ସେ ଶୁଭଦ୍ରାପୁତ୍ର ଅଭିମନ୍ୟୁଙ୍କ ଉପରେ ତାଲୱାର ଫେଙ୍ଗିଲେ, ତାପରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହାର୍ଦିକ୍ୟଙ୍କ ରଥକୁ ଚଢ଼ିଗଲେ।
ଆପତନ୍ତଂ ତୁ ନିସ୍ତ୍ରିଂଶଂ ଯୁଦ୍ଧମାର୍ଗଵିଶାରଦଃ । ଲାଘଵାଦ୍ଵ୍ଯଂସଯାମାସ ସୌଭଦ୍ରଃ ପରଵୀରହା
ଯୁଦ୍ଧର ମାର୍ଗରେ ଦକ୍ଷ ଅଭିମନ୍ୟୁ, ଶତ୍ରୁବୀରମାନେକୁ ମାରିବାରେ ପ୍ରଭିନ, ତାଲୱାର ଆସୁଥିବାବେଳେ ଚପଳତାରେ ଏହାକୁ ଚଳାଇ ଦେଲେ।