ଅବ୍ରଵୀତ୍ସମରେ ରାଜନ୍ଵାସୁଦେଵମିଦଂ ଵଚଃ। ଇଦଂ ନୂନଂ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞୋ ଵିଦୁରୋ ଦୃଷ୍ଟଵାନ୍ପୁରା
ଯୁଦ୍ଧରେ, ଓ ରାଜା, ସେ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଏହାକୁ ଦୀର୍ଘଦୂର୍ଦ୶ୀ ବିଦୁର ଏପରି ଘଟିବାକୁ ଆଗରୁ ଦେଖିଥିଲେ।'
କୁରୂଣାଂ ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ଚ କ୍ଷଯଂ ଘୋରଂ ମହାମତିଃକ । ସ ତତୋ ନିଵାରିତଵାନ୍ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଂ ଜନେଶ୍ଵରମ୍
ସେ ମହାମନା ବ୍ୟକ୍ତି କୌରବ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ବିନାଶ ଦେଖିଥିଲେ, ଏବଂ ତେଣୁ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ରାଜାଙ୍କୁ ରୋକିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ।
ଅନ୍ଯେ ଚ ବହଵୋ ଵୀରାଃ ସଂଗ୍ରାମେ ମଧୁସୂଦନ। ନିହତାଃ କୌରଵୈଃ ସଙ୍ଖ୍ଯେ ତଥାଽସ୍ମାଭିଶ୍ଚ କୌରଵାଃ
ଏବଂ ଅନେକ ଅନ୍ୟ ଶୂରବୀରମାନେ, ଓ ମଧୁସୂଦନ, କୌରବମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ମାରିଦେଇଛନ୍ତି; ଏପରି ଆମେ ମଧ୍ୟ କୌରବମାନେକୁ ମାରିଛୁ।
ଅର୍ଥହେତୋର୍ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ କ୍ରିଯତେ କର୍ମ କୁତ୍ସିତମ୍। ଧିଗର୍ଥାନ୍ଯତ୍କୃତେ ହ୍ଯେଵଂ କ୍ରିଯତେ ଜ୍ଞାତିସଂକ୍ଷଯଃ
ଲାଭ ପାଇବା ପାଇଁ, ଓ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଲୋକେ ନିନ୍ଦନୀୟ କାମ କରୁଛନ୍ତି; ଧନ ପାଇବାକୁ ଏପରି ଜ୍ଞାତିମାନଙ୍କର ବିନାଶ ହେଉଛି।
ଅଧନସ୍ଯ ମୃତଂ ଶ୍ରେଯୋ ନ ଚ ଜ୍ଞାତିଵଧାଦ୍ଵନମ୍ । କିଂ ନୁ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯାମହେ କୃଷ୍ଣ ହତ୍ଵା ଜ୍ଞାତୀନ୍ସମାଗତାନ୍
ଧନ ନଥିଲେ, ମୃତ୍ୟୁ ଜ୍ଞାତି ବଧ ଠାରୁ ଭଲ; କୃଷ୍ଣ, ଆମେ ଏପରି ଆପଣିଆ ଜ୍ଞାତିମାନେକୁ ମାରି, କଣ ପାଇବୁ?
ଦୁର୍ଯୋଧନାପରାଧେନ ଶକୁନେଃ ସୌବଲସ୍ଯ ଚ। କ୍ଷତ୍ରିଯା ନିଧନଂ ଯାନ୍ତି କର୍ଣଦୁର୍ମନ୍ତ୍ରିତେନ ଚ
ଦୁର୍ଯୋଧନଙ୍କ ଅପରାଧ, ଶକୁନି ସୌବଳଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟ କର୍ମ ଓ କର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଖରାପ ପରାମର୍ଶ ଦ୍ୱାରା, କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ମୃତ୍ୟୁରେ ପହଞ୍ଚୁଛନ୍ତି।
ଇଦାନୀଂ ଚ ଵିଜାନାମି ସୁକୃତଂ ମଧୁସୂଦନ। କୃତଂ ରାଜ୍ଞା ମହାବାହୋ ଯାଚତା ତ ସୁଯୋଧନମ୍
ଏବେ ମୁଁ ବୁଝିପାରୁଛି, ଓ ମଧୁସୂଦନ, ରାଜା ମହାବଳୀ ହାତ ଦେଇ ସୁୟୋଧନଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରିଥିଲେ, ଏହା କିପରି ଭଲ କାମ ଥିଲା।
ରାଜ୍ଯାର୍ଧଂ ପଞ୍ଚ ଵା ଗ୍ରାମାନ୍ନାକାର୍ଷୀତ୍ସ ଚ ଦୁର୍ମତିଃକ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହି କ୍ଷତ୍ରିଯାଞ୍ଶୂରାଞ୍ଶଯାନାନ୍ଧରଣୀତଲେ
ସେ ଦୁଷ୍ଟ ମନ, ରାଜ୍ୟର ଅର୍ଦ୍ଧ ଭାଗ କିମ୍ବା ପାଞ୍ଚଟି ଗ୍ରାମ ମଧ୍ୟ ଦେଇନଥିଲେ, ଯଦିଓ ଶୂର କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଭୂମିରେ ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇ ଶୁଇଥିଲେ।
ନିନ୍ଦାମି ଭୃଶମାତ୍ମାନଂ ଧିଗସ୍ତୁ କ୍ଷତ୍ରିଜୀଵିକାମ୍ । ଅଶକ୍ତମିତି ମାମେତେ ଜ୍ଞାସ୍ଯନ୍ତେ କ୍ଷତ୍ରିଯା ରଣେ
ମୁଁ ନିଜକୁ ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ଦୋଷ ଦେଉଛି; ଯୋଦ୍ଧାର ଜୀବନ ଶାପିତ ହେଉ। ଯୁଦ୍ଧରେ ଅନ୍ୟ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ମୋତେ ଅଶକ୍ତ ଭାବରେ ଜାଣିବେ।
ଏତଦର୍ଥଂ ମଯା ଯୁଦ୍ଧଂ ରୋଚିତଂ ମଧୁସୂଦନ। ସଂଚୋଦଯ ହଯାଞ୍ଶୀଘ୍ରଂ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରଚମୂଂ ପ୍ରତି
ଏହି କାରଣରେ, ମଧୁସୂଦନ, ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଚୟନ କରିଛି। ତୁମେ ଘୋଡାମାନେକୁ ଶୀଘ୍ର ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ସେନା ପାଖକୁ ହଁକିଦିଅ।
ପ୍ରତରିଷ୍ଯେ ମହାପାରଂ ଭୁଜାଭ୍ଯାଂ ସମରୋଦଧିମ୍ । ନାଯଂ କ୍ଲୀବାଯିତୁଂ କାଲୋ ଵିଦ୍ଯତେ ମାଧଵ କ୍ଵଚିତ୍
ମୁଁ ନିଜ ହାତରେ ଏହି ବିଶାଳ ଯୁଦ୍ଧର ସମୁଦ୍ରକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବି। ମାଧବ, ଏହା କ୍ଳିବ ହେବାର ସମୟ ନୁହେଁ।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ପାର୍ଥେନ କେଶଵଃ ପରଵୀରହା। ଚୋଦଯାମାସ ତାନଶ୍ଵାନ୍ପାଣ୍ଡୁରାନ୍ଵାତରଂହସଃ
ପାର୍ଥଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଶତ୍ରୁବିରଙ୍କ ନାଶକ କେଶବ ଧବଳ ଘୋଡାମାନେକୁ ବେଗରେ ହଁକିଦେଲେ।
ଅଥ ଶବ୍ଦୋ ମହାନାସୀତ୍ତଵ ସୈନ୍ଯସ୍ଯ ଭାରତ। ମାରୁତୋଦ୍ଧୂତଵେଗସ୍ଯ ସାଗରସ୍ଯେଵ ପର୍ଵଣି
ତାପରେ, ଭାରତ, ତୁମ ସେନାରୁ ଏକ ବଡ଼ ଶବ୍ଦ ଉଠିଲା; ଯେପରି ଚାନ୍ଦିପୁର୍ଣ୍ଣିମାରେ ବାୟୁରେ ଉତ୍ତେଜିତ ସାଗର ଗର୍ଜନ କରେ।
ଅପରାହ୍ଣେ ମହାରାଜ ସଂଗ୍ରାମଃ ସମପଦ୍ଯତ । ପର୍ଜନ୍ଯସମନିର୍ଘୋଷୋ ଭୀଷ୍ମସ୍ଯ ସହ ପାଣ୍ଡଵୈଃ
ଅପରାହ୍ଣବେଳେ, ରାଜା, ଭୀଷ୍ମ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା; ଏହାର ଗର୍ଜନ ବାଦଳର ଗର୍ଜନ ପରି ଶୁଣାଗଲା।
ତତୋ ରାଜଂସ୍ତଵ ସୁତା ଭୀମସେନମୁପାଦ୍ରଵନ୍ । ପରିଵାର୍ଯ ରଣେ ଦ୍ରୋଣଂ ଵସଵୋ ଵାସଵଂ ଯଥା
ତାପରେ, ରାଜା, ତୁମ ପୁଅମାନେ ଭୀମସେନଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଘେରି ନେଲେ; ଯେପରି ବସୁମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଘେରି ନେଇଥାନ୍ତି।
ତତଃ ଶାନ୍ତନଵୋ ଭୀଷ୍ମଃ କୃପଶ୍ଚ ରଥିନାଂ ଵରଃ। ଭଗଦତ୍ତଃ ସୁଶର୍ମା ଚ ଧନଂଜଯମୁପାଦ୍ରଵନ୍
ତାପରେ, ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ, ରଥୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କୃପ, ଭଗଦତ୍ତ ଓ ସୁଶର୍ମା ଧନଞ୍ଜୟଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ହାର୍ଦିକ୍ଯୋ ବାହ୍ଲିକଶ୍ଚୈଵ ସାତ୍ଯକିଂ ସମଭିଦ୍ରୁତୌ । ଅମ୍ବଷ୍ଠକସ୍ତୁ ନୃପତିରଭିମନ୍ଯୁମଵସ୍ଥିତଃ
ହାର୍ଦିକ୍ୟ ଓ ବାହ୍ଲିକ ଶତ୍ୟକିଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ; ଅମ୍ବଷ୍ଠ ରାଜା ଅଭିମନ୍ୟୁଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଉଭୟ ହେଲେ।
ଶେଷାସ୍ତ୍ଵନ୍ଯେ ମହାରାଜ ଶେଷାନେଵ ମହାରଥାନ୍ । ତତଃ ପ୍ରଵଵୃତେ ଯୁଦ୍ଧଂ ଘୋରରୂପଂ ଭଯାଵହମ୍
ଅନ୍ୟ ଅବଶିଷ୍ଟ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ, ରାଜା, ଅନ୍ୟ ମହାରଥମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ। ତାପରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଓ ଭୟଦାୟକ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ଭୀମସେନସ୍ତୁ ସଂପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ପୁତ୍ରାଂସ୍ତଵ ଵିଶାଂପତେ'। ପ୍ରଜଜ୍ଵାଲ ରଣେ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ହଵିଷା ହଵ୍ଯଵାଡିଵ
ଭୀମସେନ, ତୁମ ପୁଅମାନେକୁ ଦେଖି, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନାଥ, ଯୁଦ୍ଧରେ କ୍ରୋଧରେ ଦେହ ଦେଇ ଜ୍ୱଳି ଉଠିଲେ; ଯେପରି ହବି ଦେଇ ଅଗ୍ନି ଦହିଉଥାଏ।
ପୁତ୍ରାସ୍ତୁ ତଵ କୌନ୍ତେଯଂ ଛାଦଯାଂଚକ୍ରିରେ ଶରୈଃ। ପ୍ରାଵୃଷୀଵ ମହାରାଜ ଜଲଦା ଇଵ ପର୍ଵତମ୍
ତୁମ ପୁଅମାନେ କୌନ୍ତେୟଙ୍କୁ ବାଣରେ ଢାକି ଦେଲେ, ରାଜା, ବର୍ଷାକାଳରେ ବଦଳ ଯେପରି ପାହାଡ଼କୁ ଢାକି ଦେଇଥାଏ।
ସ ଚ୍ଛାଦ୍ଯମାନୋ ବହୁଧା ପୁତ୍ରୈସ୍ତଵ ଵିଶାଂପତେ । ସୃକ୍ଵିଣୀ ସଂଲିହନ୍ଵୀରଃ ଶାର୍ଦୂଲ ଇଵ ଦର୍ପିତଃ
ତୁମ ପୁଅମାନେ ନିଜ ଭାବରେ ବହୁପ୍ରକାରେ ଢାକି ଦେଲେ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନାଥ, ତଥାପି ସେ ନୀତିରେ ଅଭିମାନୀ ବାଘ ପରି ନିଜ ମୁହଁ ଚାଟିଲେ।
ଵ୍ଯୂଢୋରସ୍କସ୍ତତୋ ଭୀମଃ ପୋଥଯାମାସ ପାର୍ଥିଵମ୍ । କ୍ଷୁରପ୍ରେଣ ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣେନ ସୁମୁକ୍ତେନ ମହାରଣେ
ତାପରେ, ଭୀମ ନିଜ ଛାତି ଫୁଲାଇ, ମହାରଣରେ ରାଜାଙ୍କୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ଭଲ ଗଠିତ କ୍ଷୁରପ୍ର ବାଣରେ ଆଘାତ କଲେ।
ତାଡଯାମାସ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସୋଽଭଵଦ୍ଵ୍ଯଥିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ । ଅପରେଣ ତୁ ଭଲ୍ଲେନ ପୀତେନ ନିଶିତେନ ତୁ। ଅପାତଯତ୍କୁଣ୍ଡଲିତଂ ସିଂହଃ କ୍ଷୁଦ୍ରମୃଗଂ ଯଥା
କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କୁ ଆଘାତ କରି, ତାଙ୍କ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡିକୁ ବିଥିର କରିଦେଲେ। ଏକ ଅନ୍ୟ ଶୁଣା, ସୁନିଶିତ ଓ ସୁନା ତୀରରେ, ସେ ତାଙ୍କୁ ପତିତ କଲେ; ଯେପରି ସିଂହ ଏକ କ୍ଷୁଦ୍ର ପଶୁକୁ ମାରିଦେଇଥାଏ।
ତତଃ ସୁନିଶିତାନ୍ବାଣାନ୍ଭୀମସେନଃ ଶିଲାଶିତାନ୍ । ସ ସପ୍ତ ସଂଦଧେ ହନ୍ତୁଂ ପୁତ୍ରାସ୍ତେ ଭରତର୍ଷଭ
ତାପରେ, ଭୀମସେନ ପାଥର ପରି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ନେଇ, ତୁମ ପୁଅମାନେକୁ ମାରିବା ପାଇଁ ସାତଟି ବାଣ ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ, ଭାରତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ପ୍ରେଷିତା ଭିମସେନେନ ଶରାସ୍ତେ ଦୃଢଧନ୍ଵନା । ଅପାତଯନ୍ତ ପୁତ୍ରାଂସ୍ତେ ରଥେଭ୍ଯଃ ସୁମହାରଥାନ୍
ଭୀମସେନଙ୍କ ଦୃଢ଼ ଧନୁରୁ ନିକଳିଥିବା ଏହି ବାଣଗୁଡିକ ତୁମ ପୁଅମାନେ, ମହାରଥମାନେ, ତାଙ୍କ ରଥରୁ ପତିତ କରିଦେଲେ।
ଅନାଧୃଷ୍ଟିଂ କୁଣ୍ଡଭେଦିଂ ଵିରାଜଂ ଦୀପ୍ତଲୋଚନମ୍ । ଦୀର୍ଘବାହୁଂ ସୁବାହୁଂ ଚ ତଥୈଵ ମକରଧ୍ଵଜମ୍
ଅନାଧୃଷ୍ଟି, କୁଣ୍ଡଭେଦି, ବିରାଜା ଦୀପ୍ତ ଚକ୍ଷୁ, ଦୀର୍ଘବାହୁ, ସୁବାହୁ ଓ ମକରଧ୍ୱଜ ଏହିପରି।
ପ୍ରପତନ୍ତିସ୍ମ ଵୀରାସ୍ତେ ଵିରେଜୁର୍ଭରତର୍ଷଭ। ଵସନ୍ତେ ପୁଷ୍ପଶବଲାଃ କିଂଶୁକାଃ ପତିତା ଇଵ
ଭାରତର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେହି ବୀରମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ପଡିଗଲେ, ବସନ୍ତରେ ଫୁଲରେ ଢକା ରଙ୍ଗିନ କିଂଶୁକ ଗଛ ପଡିଯିବା ପରି ତାଙ୍କର ତେଜ ଚମକୁଥିଲା।
ତତଃ ପ୍ରଦୁଦ୍ରୁଵୁଃ ଶେଷାସ୍ତଵ ପୁତ୍ରା ମହାହଵେ । ତଂ କାଲମିଵ ମନ୍ଯନ୍ତୋ ଭୀମସେନଂ ମହାବଲମ୍
ତାପରେ ତୁମର ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ପୁଅମାନେ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧରୁ ଭୀମସେନଙ୍କୁ କାଳ ପରି ଭାବି, ଭୟରେ ପଳାଇଗଲେ।
ଦ୍ରୋଣସ୍ତୁ ସମରେ ଵୀରଂ ନିର୍ଦହନକ୍ତଂ ସୁତାଂସ୍ତଵ । ଯଥାଦ୍ରିଂ ଵାରିଧାରାଭିଃ ସମନ୍ତାଦ୍ଵ୍ଯକିରଚ୍ଛରୈଃ
ଡ୍ରୋଣ ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମର ପୁଅମାନେ ଉପରେ ତୀର ଝଡ଼ ଝଡ଼ାଇ, ସେହି ବୀରକୁ ପରିବେଷ୍ଟିତ କଲେ, ଯେପରି ମେଘ ଗିରିକୁ ଘେରି ରୁହେ।
ତତ୍ରାଦ୍ଭୁତମପଶ୍ଯାମ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ରସ୍ଯ ପୌରୁଷମ୍ । ଦ୍ରୋଣେନ ଵାର୍ଯମାଣୋଽପି ନିଜଘ୍ନେ ଯତ୍ସୁତାଂସ୍ତଵ
ସେଠାରେ ଆମେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ରଙ୍କର ଅଦ୍ଭୁତ ପ୍ରତାପ ଦେଖିଲୁ, ଡ୍ରୋଣ ରୋକିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ତୁମର ପୁଅମାନେକୁ ମାରିଦେଲେ।