ପାଣ୍ଡଵାଶ୍ଚ ମହାରାଜ ଭୀମସେନପୁରୋଗମାଃ । ସାଧୁସାଧ୍ଵିତି ନାଦେନ ପୃଥିଵୀମନ୍ଵନାଦଯନ୍
ମହାରାଜ, ଭୀମସେନଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ପାଣ୍ଡବମାନେ 'ବଡ଼ ଭଲ! ଭଲ!' ବୋଲି ଚିତ୍କାର କରି ଭୂମିକୁ ଗଞ୍ଜାଇଦେଲେ।
ତଂ ତୁ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମହାନାଦଂ ପ୍ରହୃଷ୍ଟାନାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍ । ନାମୃଷ୍ଯତ ମହେଷ୍ଵାସୋ ଭଗଦତ୍ତଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍
ଏହି ମହା ଚିତ୍କାର ଶୁଣି, ଆନନ୍ଦିତ ମହାତ୍ମାମାନେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁର୍ଧର ଭଗଦତ୍ତ ଏହାକୁ ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ସ ଵିଷ୍ଫାର୍ଯ ମହଚ୍ଚାପମିନ୍ଦ୍ରାଶାନିସମପ୍ରଭମ୍ । ଅଭିଦୁଦ୍ରାଵ ଵେଗେନ ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ମହାରଥାନ୍
ସେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ତଡ଼ିତ୍ର ପରି ଚମକୁଥିବା ବଡ଼ ଧନୁଷ ଟାଣି, ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ମହାରଥୀମାନେ ଉପରେ ବେଗରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ଵିସୃଜନ୍ଵିମଲାଂସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣାନ୍ନାରାଚାଞ୍ଜ୍ଵଲନପ୍ରଭାନ୍ । ଭୀମମେକେନ ଵିଵ୍ଯାଧ ରାକ୍ଷସଂ ନଵଭିଃ ଶରୈଃ
ଅଗ୍ନି ପରି ଜ୍ୱଳନ୍ତ, ଶୁଦ୍ଧ ଓ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଝାଟି ଫିଙ୍ଗି, ସେ ଭୀମକୁ ଏକ ଓ ରାକ୍ଷସକୁ ନଉଟି ବାଣ ଦେଇ ଘାୟ କଲେ।
ଅଭିମନ୍ଯୁଂ ତ୍ରିଭିଶ୍ଚୈଵ କେକଯାନ୍ପଞ୍ଚ ପଞ୍ଚଭିଃ । ପୂର୍ଣାଯତଵିସୃଷ୍ଟେନ ଶରେଣାନତପର୍ଵଣା
ଅଭିମନ୍ୟୁକୁ ତିନିଟି, କେକୟମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କୁ ପାଞ୍ଚଟି, ପୂର୍ଣ୍ଣ ଟାଣି ଦେଇ ଅଭିଘାତ କଲେ।
ବିଭେଦ ଦକ୍ଷିଣଂ ବାହୁଂ କ୍ଷତ୍ରେଦଵସ୍ଯ ଚାହଵେ । ପପାତ ସହସା ତସ୍ଯ ସଶରଂ ଧନୁରୁତ୍ତମମ୍
ଯୁଦ୍ଧରେ ସେ କ୍ଷତ୍ରଦେବଙ୍କ ଦକ୍ଷିଣ ବାହୁକୁ ଘାୟ କଲେ; ତାଙ୍କର ଉତ୍ତମ ଧନୁଷ ଓ ବାଣ ହଠାତ୍ ହାତରୁ ଝଡିପଡିଗଲା।
ଦ୍ରୌପଦେଯାଂସ୍ତତଃ ପଞ୍ଚ ପଞ୍ଚଭିଃ ସମତାଡଯତ୍ । ଭୀମସେନସ୍ଯ ଚ କ୍ରୋଧାନ୍ନିଜଘାନ ତୁରଂଗମାନ୍
ତାପରେ ସେ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ପାଞ୍ଚ ପୁଅକୁ ପାଞ୍ଚଟି ବାଣ ଦେଇ ଘାୟ କଲେ; ଭୀମସେନଙ୍କ ଘୋଡାମାନେକୁ କ୍ରୋଧରେ ଘାୟ କଲେ।
ଧ୍ଵଜଂ କେସରିଣଂ ଚାସ୍ଯ ଚିଚ୍ଛେଦ ଵିଶିଖୈସ୍ତ୍ରିଭିଃ । ନିର୍ବିଭେଦ ତ୍ରିଭିଶ୍ଚାନ୍ଯୈଃ ସାରଥିଂ ଚାସ୍ଯ ପତ୍ରିଭିଃ
ଭୀମସେନଙ୍କ କେସରୀ ଧ୍ୱଜକୁ ତିନିଟି ବାଣ ଦେଇ କାଟିଦେଲେ; ତିନିଟି ଅନ୍ୟ ବାଣ ଦେଇ ତାଙ୍କ ସାରଥିକୁ ଘାୟ କଲେ।
ସ ଗାଢଵିଦ୍ଧୋ ଵ୍ଯଥିତୋ ରଥୋପସ୍ଥ ଉପାଵିଶତ୍ । ଵିଶୋକୋ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭଗଦତ୍ତେନ ସଂଯୁଗେ
ଗଭୀର ଘାୟ ହୋଇ ବେଦନାରେ ତାଙ୍କ ସାରଥି ରଥରେ ବସିଗଲେ; ତଥାପି ଭାରତମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଵିଶୋକ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭଗଦତ୍ତଙ୍କ ଆକ୍ରମଣରେ ଅଚଳ ରହିଲେ।
ତତୋ ଭୀମୋ ମହାବାହୁର୍ଵିରଥୋ ରଥିନାଂ ଵରଃ । ଗଦାଂ ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ଵେଗେନ ପ୍ରଚସ୍କନ୍ଦ ରଥୋତ୍ତମାତ୍
ତାପରେ ମହାବାହୁ ଭୀମ, ରଥୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁରନ୍ତ ଗଦା ନେଇ ଉତ୍ତମ ରଥରୁ ଉତରିଗଲେ।
ତମୁଦ୍ଯତଗଦଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସଶୃଙ୍ଗମିଵ ପର୍ଵତମ୍ । ତାଵକାନାଂ ଭଯଂ ଘୋରଂ ସମପଦ୍ଯତ ଭାରତ
ଗଦା ଉଠାଇଥିବା ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ପର୍ବତର ଶିଖର ଭଳି ଲାଗୁଥିଲା; ତୁମର ଲୋକମାନେ ଭୟରେ ତଳମଳି ଉଠିଲେ, ଓ ଭାରତ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନେଵ କାଲେ ତୁ ପାଣ୍ଡଵଃ କୃଷ୍ଣସାରଥିଃ । ଆଜଗାମ ମହାରାଜ ନିଘ୍ନଞ୍ଶତ୍ରୂନ୍ସମନ୍ତତଃ
ଏହି ସମୟରେ, ଓ ରାଜା, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ରଥୀ ଭାବରେ ନେଇ ପାଣ୍ଡବ ଆସିଲେ, ଚାରିପାଖରେ ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ପରାଜିତ କରୁଥିଲେ।
ଯତ୍ର ତୌ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ରୌ ପିତାପୁତ୍ରୌ ମହାବଲୌ । ପ୍ରାଗ୍ଜ୍ଯୋତିଷେଣ ସଂଯୁକ୍ତୌ ଭୀମସେନଘଟୋତ୍କଚୌ
ସେଠାରେ ଦୁଇ ଜଣ ମହାବଳୀ, ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଘ ଭଳି, ପିତାପୁତ୍ର ଭୀମସେନ ଓ ଘଟୋତ୍କଚ, ପ୍ରାଗ୍ଜ୍ୟୋତିଷ ରାଜା ସହିତ ଯୁକ୍ତ ଥିଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚ ପାଣ୍ଡଵୋ ଭ୍ରାତୄନ୍ଯୁଧ୍ଯମାନାନ୍ମହାରଥାନ୍ । ତ୍ଵରିତୋ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ ତତ୍ରାଯୁଧ୍ଯତ୍କିରଞ୍ଛରାନ୍
ପାଣ୍ଡବ ତାଙ୍କର ଭାଇମାନେ, ମହାରଥୀମାନେ, ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବାକୁ ଦେଖି, ତ୍ୱରାନ୍ବିତ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏଠାରେ ବାଣ ବର୍ଷା କରି ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
ତତୋ ଦୁର୍ଯୋଧନୋ ରାଜା ତ୍ଵରମାଣୋ ମହାରଥଃ । ସେନାମଚୋଦଯତ୍କ୍ଷିପ୍ରଂ ରଥନାଗାଶ୍ଵସଂକୁଲାମ୍
ତାପରେ ଦୁର୍ଯୋଧନ ରାଜା, ମହାରଥୀ, ତ୍ୱରାନ୍ବିତ ହୋଇ, ତୁରନ୍ତ ରଥ, ହାତୀ, ଘୋଡାରେ ଭରିଥିବା ସେନାକୁ ଆଗକୁ ଚାଲିବାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କଲେ।
ତାମାପତନ୍ତୀଂ ସହସା କୌରଵାଣାଂ ମହାଚମୂମ୍ । ଅଭିଦୁଦ୍ରାଵ ଵେଗେନ ପାଣ୍ଡଵଃ ଶ୍ଵେତଵାହନଃ
କୌରବମାନଙ୍କର ଏହି ବଡ଼ ସେନା ହଠାତ୍ ଆଗକୁ ବଢ଼ିବାକୁ ଲାଗିଲା; ପାଣ୍ଡବ, ଧଳା ଘୋଡାରେ ଚଢ଼ି, ବେଗରେ ସେନାକୁ ମୁହଁଦେଇ ଗଲେ।
ଭଗଦତ୍ତଶ୍ଚ ସମରେ ତେନ ନାଗେନ ଭାରତ। ଵିମୃଦ୍ଗନ୍ପାଣ୍ଡଵବଲଂ ଯୁଧିଷ୍ଠିରମୁପାଦ୍ରଵତ୍
ଭାଗଦତ୍ତ, ଓ ଭାରତ, ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କର ହାତୀ ସହିତ, ପାଣ୍ଡବ ସେନାକୁ ଭଲି ଦବାଇଲେ ଏବଂ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ଦିଗରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ।
ତଦାସୀତ୍ସୁମହଦ୍ଯୁଦ୍ଧଂ ଭଗଦତ୍ତସ୍ଯ ମାରିଷ। ପାଞ୍ଚାଲୈଃ ପାଣ୍ଡଵେଯୈଶ୍ଚ କେକଯୈଶ୍ଚୋଦ୍ଯତାଯୁଧୈଃ
ତାପରେ ଭାଗଦତ୍ତଙ୍କ ସହିତ ପାଞ୍ଚାଳ, ପାଣ୍ଡବ ଓ କେକୟମାନେ, ସମସ୍ତେ ଅସ୍ତ୍ର ଉଠାଇ, ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା।
ଭୀମସେନୋଽପି ସମରେ ତାଵୁଭୌ କେଶଵାର୍ଜିନୌ । ଅଶ୍ରାଵଯଦ୍ଯଥାଵୃତ୍ତମିରାଵଦ୍ଵଧତୁତ୍ତମମ୍
ଭୀମସେନ ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧରେ, କେଶବ ଓ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଇରାବନଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ କିପରି ଘଟିଲା, ସଠିକ ଭାବେ କହିଦେଲେ।
ପୁତ୍ରଂ ଵିନିହତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଇରାଵନ୍ତଂ ଧନ?ଞ୍ଜଯଃ। ଦୁଃଖେନ ମହତାଽଽଵିଷ୍ଟୋ ନିଃଶ୍ଵସନ୍ପନ୍ନଗୋ ଯଥା
ପୁତ୍ର ଇରାବନଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଶୁଣି, ଧନଞ୍ଜୟ ବଡ଼ ଦୁଃଖରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହେଲେ, ସାପ ଭଳି ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସ ନେଲେ।
ଅବ୍ରଵୀତ୍ସମରେ ରାଜନ୍ଵାସୁଦେଵମିଦଂ ଵଚଃ। ଇଦଂ ନୂନଂ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞୋ ଵିଦୁରୋ ଦୃଷ୍ଟଵାନ୍ପୁରା
ଯୁଦ୍ଧରେ, ଓ ରାଜା, ସେ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଏହାକୁ ଦୀର୍ଘଦୂର୍ଦ୶ୀ ବିଦୁର ଏପରି ଘଟିବାକୁ ଆଗରୁ ଦେଖିଥିଲେ।'
କୁରୂଣାଂ ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ଚ କ୍ଷଯଂ ଘୋରଂ ମହାମତିଃକ । ସ ତତୋ ନିଵାରିତଵାନ୍ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଂ ଜନେଶ୍ଵରମ୍
ସେ ମହାମନା ବ୍ୟକ୍ତି କୌରବ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ବିନାଶ ଦେଖିଥିଲେ, ଏବଂ ତେଣୁ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ରାଜାଙ୍କୁ ରୋକିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ।
ଅନ୍ଯେ ଚ ବହଵୋ ଵୀରାଃ ସଂଗ୍ରାମେ ମଧୁସୂଦନ। ନିହତାଃ କୌରଵୈଃ ସଙ୍ଖ୍ଯେ ତଥାଽସ୍ମାଭିଶ୍ଚ କୌରଵାଃ
ଏବଂ ଅନେକ ଅନ୍ୟ ଶୂରବୀରମାନେ, ଓ ମଧୁସୂଦନ, କୌରବମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ମାରିଦେଇଛନ୍ତି; ଏପରି ଆମେ ମଧ୍ୟ କୌରବମାନେକୁ ମାରିଛୁ।
ଅର୍ଥହେତୋର୍ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ କ୍ରିଯତେ କର୍ମ କୁତ୍ସିତମ୍। ଧିଗର୍ଥାନ୍ଯତ୍କୃତେ ହ୍ଯେଵଂ କ୍ରିଯତେ ଜ୍ଞାତିସଂକ୍ଷଯଃ
ଲାଭ ପାଇବା ପାଇଁ, ଓ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଲୋକେ ନିନ୍ଦନୀୟ କାମ କରୁଛନ୍ତି; ଧନ ପାଇବାକୁ ଏପରି ଜ୍ଞାତିମାନଙ୍କର ବିନାଶ ହେଉଛି।
ଅଧନସ୍ଯ ମୃତଂ ଶ୍ରେଯୋ ନ ଚ ଜ୍ଞାତିଵଧାଦ୍ଵନମ୍ । କିଂ ନୁ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯାମହେ କୃଷ୍ଣ ହତ୍ଵା ଜ୍ଞାତୀନ୍ସମାଗତାନ୍
ଧନ ନଥିଲେ, ମୃତ୍ୟୁ ଜ୍ଞାତି ବଧ ଠାରୁ ଭଲ; କୃଷ୍ଣ, ଆମେ ଏପରି ଆପଣିଆ ଜ୍ଞାତିମାନେକୁ ମାରି, କଣ ପାଇବୁ?
ଦୁର୍ଯୋଧନାପରାଧେନ ଶକୁନେଃ ସୌବଲସ୍ଯ ଚ। କ୍ଷତ୍ରିଯା ନିଧନଂ ଯାନ୍ତି କର୍ଣଦୁର୍ମନ୍ତ୍ରିତେନ ଚ
ଦୁର୍ଯୋଧନଙ୍କ ଅପରାଧ, ଶକୁନି ସୌବଳଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟ କର୍ମ ଓ କର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଖରାପ ପରାମର୍ଶ ଦ୍ୱାରା, କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ମୃତ୍ୟୁରେ ପହଞ୍ଚୁଛନ୍ତି।
ଇଦାନୀଂ ଚ ଵିଜାନାମି ସୁକୃତଂ ମଧୁସୂଦନ। କୃତଂ ରାଜ୍ଞା ମହାବାହୋ ଯାଚତା ତ ସୁଯୋଧନମ୍
ଏବେ ମୁଁ ବୁଝିପାରୁଛି, ଓ ମଧୁସୂଦନ, ରାଜା ମହାବଳୀ ହାତ ଦେଇ ସୁୟୋଧନଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରିଥିଲେ, ଏହା କିପରି ଭଲ କାମ ଥିଲା।
ରାଜ୍ଯାର୍ଧଂ ପଞ୍ଚ ଵା ଗ୍ରାମାନ୍ନାକାର୍ଷୀତ୍ସ ଚ ଦୁର୍ମତିଃକ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହି କ୍ଷତ୍ରିଯାଞ୍ଶୂରାଞ୍ଶଯାନାନ୍ଧରଣୀତଲେ
ସେ ଦୁଷ୍ଟ ମନ, ରାଜ୍ୟର ଅର୍ଦ୍ଧ ଭାଗ କିମ୍ବା ପାଞ୍ଚଟି ଗ୍ରାମ ମଧ୍ୟ ଦେଇନଥିଲେ, ଯଦିଓ ଶୂର କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଭୂମିରେ ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇ ଶୁଇଥିଲେ।
ନିନ୍ଦାମି ଭୃଶମାତ୍ମାନଂ ଧିଗସ୍ତୁ କ୍ଷତ୍ରିଜୀଵିକାମ୍ । ଅଶକ୍ତମିତି ମାମେତେ ଜ୍ଞାସ୍ଯନ୍ତେ କ୍ଷତ୍ରିଯା ରଣେ
ମୁଁ ନିଜକୁ ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ଦୋଷ ଦେଉଛି; ଯୋଦ୍ଧାର ଜୀବନ ଶାପିତ ହେଉ। ଯୁଦ୍ଧରେ ଅନ୍ୟ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ମୋତେ ଅଶକ୍ତ ଭାବରେ ଜାଣିବେ।
ଏତଦର୍ଥଂ ମଯା ଯୁଦ୍ଧଂ ରୋଚିତଂ ମଧୁସୂଦନ। ସଂଚୋଦଯ ହଯାଞ୍ଶୀଘ୍ରଂ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରଚମୂଂ ପ୍ରତି
ଏହି କାରଣରେ, ମଧୁସୂଦନ, ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଚୟନ କରିଛି। ତୁମେ ଘୋଡାମାନେକୁ ଶୀଘ୍ର ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ସେନା ପାଖକୁ ହଁକିଦିଅ।