ସ ନାଗଃ ପ୍ରେଷିତସ୍ତେନ ବାଣୋ ଜ୍ଯାଚୋଦିତୋ ଯଥା। ଅଭ୍ଯଧାଵତ ଵେଗେନ ଭୀମସେନପୁରୋଗମାଃ
ସେ ହାତୀ, ତୀର ଯେପରି ଧନୁର ତାଣିରୁ ଛାଡ଼ାଯାଏ, ଭଗଦତ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଚଲାଇ, ଭୀମସେନ ଓ ତାଙ୍କ ସାଥିମାନେ ଉପରେ ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଆକ୍ରମଣ କଲା।
ତମାପତନ୍ତଂ ସଂପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ମହାରଥାଃ। ଅଭ୍ଯଵର୍ତନ୍ତ ଵେଗେନ ଭୀମସେନପୁରୋଗମାଃ
ସେ ହାତୀକୁ ଆଗେ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ମହାରଥୀମାନେ, ଭୀମସେନଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ତୀବ୍ର ଗତିରେ ସେତିକୁ ସାମନା କରିଲେ।
କେକଯାଶ୍ଚାଭିମନ୍ଯୁଶ୍ଚ ଦ୍ରୌପଦେଯାଶ୍ଚ ସର୍ଵଶଃ। ଦଶାର୍ଣାଧିପତିଃ ଶୂରଃ କ୍ଷତ୍ରଦେଵଶ୍ଚ ମାରିଷ
କେକୟମାନେ, ଅଭିମନ୍ୟୁ, ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ସମସ୍ତ ପୁଅମାନେ, ଦଶାର୍ଣ୍ଣର ଶୂର ରାଜା ଓ କ୍ଷତ୍ରଦେବ, ମହାନ ଜନେ,
ଚେଦିପୋ ଧୃଷ୍ଟକେତୁଶ୍ଚ ସଂରବ୍ଧାଃ ସର୍ଵ ଏଵ ତେ। ଉତ୍ତମାସ୍ତ୍ରାଣି ଦିଵ୍ଯାନି ଦର୍ଶଯନ୍ତୋ ମହାବଲାଃ
ଚେଦିପ ଓ ଧୃଷ୍ଟକେତୁ—ସମସ୍ତେ କ୍ରୋଧ ଓ ଶକ୍ତିରେ ଭରି, ଉତ୍ତମ ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ରମାନେ ଦେଖାଇଲେ।
ତମେକଂ କୁଞ୍ଜରଂ କ୍ରୁଦ୍ଧାଃ ସମନ୍ତାତ୍ପର୍ଯଵାରଯନ୍ । ସ ଵିଦ୍ଧୋ ବହୁଭିର୍ବାଣୈର୍ଵ୍ଯରୋଚତ ମହାଦ୍ଵିପଃ
କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ସେ ଏକା ହାତୀକୁ ଚାରିପାଖରୁ ଘେରି ନେଲେ; ଅନେକ ଅଗ୍ନିବାଣରେ ଆঘାତ ପାଇ, ଏହି ବଡ଼ ହାତୀ ଦୀପ୍ତିମାନ ଲାଗିଲା।
ସଂଜାତରୁଧିରୋତ୍ପୀଡୋ ଧାତୁଚିତ୍ର ଇଵାଦ୍ରିରାଟ୍। ଦଶାର୍ଣାଧିପତିଶ୍ଚାଽପି ଗଜଂ ଭୂମିଧରୋପମମ୍
ରକ୍ତ ଝରିବାରୁ, ସେ ହାତୀ ଧାତୁରେ ଶୋଭିତ ପାହାଡ଼ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା; ଦଶାର୍ଣ୍ଣ ରାଜା ମଧ୍ୟ, ପାହାଡ଼ ସମାନ ହାତୀକୁ ସମ୍ମୁଖୀନ କରି ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ।
ସମାସ୍ଥିତୋଽଭିଦୁଦ୍ରାଵ ଭଗଦତ୍ତସ୍ଯ ଵାରଣମ୍। ତମାପତନ୍ତଂ ସମରେ ଜଗଂ ଜଗପତିଃ ସ ଚ
ନିଜ ହାତୀରେ ଚଢ଼ି, ସେ ଭଗଦତ୍ତଙ୍କର ହାତୀକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ; ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦୃତ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ, ହାତୀର ମହାପତି ତାଙ୍କୁ ଅଟକାଇଲେ।
ଦଧାର ସୁପ୍ରତୀକୋଽପି ଵେଲେଵ ମକରାଲଯମ୍ । ଵାରିତଂ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ନାଗେନ୍ଦ୍ରଂ ଦଶାର୍ଣସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ
ସୁପ୍ରତୀକ ମଧ୍ୟ ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ଅଟୁଟ ରହିଲେ, ତଟବନ୍ଧ ପରି ସମୁଦ୍ରକୁ ଅଟକାଇଥିବା; ଦଶାର୍ଣ୍ଣ ରାଜାଙ୍କ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହାତୀକୁ ଅଟକାଇ ଦେଖି,
ସାଧୁସାଧ୍ଵିତି ସୈନ୍ଯାନି ତ୍ଵଦୀଯାନ୍ଯଭ୍ଯପୂଜଯନ୍ । ତତଃ ପ୍ରାଗ୍ଜ୍ଯୋତିଷଃ କ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ତୋମରାନ୍ଵୈ ଚତୁର୍ଦଶ
ତୁମର ସେନା 'ଶାବାଶ! ଶାବାଶ!' ବୋଲି ସ୍ୱାଗତ କଲେ; ତାପରେ ପ୍ରାଗ୍ଜ୍ୟୋତିଷର ଭଗଦତ୍ତ, କ୍ରୋଧରେ ଭରି, ଚୌଦ ଟୋମାର ଫିଙ୍ଗିଲେ।
ପ୍ରାହିଣୋତ୍ତସ୍ଯ ନାଗସ୍ଯ ପ୍ରମୁଖେ ନୃପସତ୍ତମ। ତସ୍ଯ କୁମ୍ଭପରିତ୍ରାଣାଂ ଶାତକୁମ୍ଭପରିଷ୍କୃତମ୍
ସେ ଟୋମାରଗୁଡିକୁ ହାତୀର ମୁଖ୍ୟ ଅଂଶରେ ନିକେଶିଲେ, ରାଜାଙ୍କୁ; ହାତୀର କୁମ୍ଭ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଥିବା ସୁନା ଆମୋରକୁ ଭେଦି,
ଵିଦାର୍ଯ ପ୍ରାଵିଶନ୍କ୍ଷିପ୍ରଂ ଵଲ୍ମୀକମିଵ ପନ୍ନଗାଃ। ସ ଗାଢଵିଦ୍ଧୋ ଵ୍ଯଥିତୋ ନାଗୋ ଭରତସତ୍ତମ
ସେଗୁଡିକ ତୁରନ୍ତ ଭିତରକୁ ଲୁଚିଗଲା, ମଣ୍ଡା ମଧ୍ୟରେ ସାପ ପରି; ଭାରତର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଗଭୀର ଆଘାତରେ ହାତୀ ବେଶ୍ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଅନୁଭବ କରିଲା।
ଉପାଵୃତ୍ତମଦଃ କ୍ଷିପ୍ରମଭ୍ଯଵର୍ତତ ଵେଗିନଃ । ସ ପ୍ରଦୁଦ୍ରାଵ ଵେଗେନ ପ୍ରଣଦନ୍ଭୈରଵଂ ରଵମ୍
ହାତୀର ମଦ ତୁରନ୍ତ ଶାନ୍ତ ହେଲା, ବେଗରେ ପଛକୁ ଫେରିଗଲା; ଏହି ହାତୀ ଦୃତ ଗତିରେ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କରି ପଳାଇଗଲା।
ସଂମର୍ଦମାନଃ ସ୍ଵବଲଂ ଵାଯୁର୍ଵୃକ୍ଷାନିଵୌଜସା । ତସ୍ମିନ୍ପରାଜିତେ ନାଗେ ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ମହାରଥାଃ
ନିଜ ସେନାକୁ ହାତୀ ବାୟୁ ପରି ଶକ୍ତିରେ ଗଛକୁ ଭାଙ୍ଗି ଦେଉଥିବା ପରି ଚିଁଡ଼ି ଦେଲା; ହାତୀ ପରାଜିତ ହେବା ପରେ, ପାଣ୍ଡବଙ୍କର ମହାରଥୀମାନେ,
ସିଂହନାଦଂ ଵିନଦ୍ଯୋଚ୍ଚୈର୍ଯୁଦ୍ଧାଯୈଵାଵତସ୍ଥିରେ । ତତୋ ଭୀମଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ଭଗଦତ୍ତମୁପାଦ୍ରଵନ୍
ସିଂହ ପରି ଗର୍ଜନ କରି, ଉଚ୍ଚ ଭାବରେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ତିଆରି ହେଲେ; ତାପରେ ଭୀମକୁ ଆଗରେ ରଖି, ସେମାନେ ଭଗଦତ୍ତଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
କିରନ୍ତୋ ଵିଵିଧାନ୍ବାଣାଞ୍ଶସ୍ତ୍ରାଣି ଵିଵିଧାନି ଚ। ତେଷାମାପତତାଂ ରାଜନ୍ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧାନାମମର୍ଷିଣାମ୍
ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ବାଣ ଓ ଅସ୍ତ୍ର ଝଡ଼ାଇଲେ; ଏହି କ୍ରୋଧିତ ଓ ଅଦମ୍ୟ ଯୋଧ୍ୟାମାନେ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ, ରାଜା।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସ ନିନଦଂକ ଘୋରମମର୍ଷାଦ୍ଗତସାଧ୍ଵସଃ । ଭଗଦତ୍ତୋ ମହେଷ୍ଵାସଃ ସ୍ଵନାଗଂ ପ୍ରତ୍ଯଚୋଦଯତ୍
ସେମାନଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ ଶୁଣି, ଭଗଦତ୍ତ କ୍ରୋଧରେ ଭରି, ଭୟ ନ ପାଇ, ନିଜ ମହାହାତୀକୁ ଆଗେ ବଢ଼ାଇଲେ।
ଅଙ୍କୁଶାଙ୍ଗୁଷ୍ଠନୁଦିତଃ ସ ଗଜପ୍ରଵରୋ ଯୁଧି। ତସ୍ମିନ୍କ୍ଷଣେ ସମଭଵତ୍ସାଂଵର୍ତକ ଇଵାନଲଃ
ଅଙ୍କୁଶ ଓ ପାଦଠିଆରେ ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇ, ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହାତୀ ଯୁଦ୍ଧରେ ସମୟରେ ସଂହାର ଅଗ୍ନି ପରି ଭୟଙ୍କର ହେଲା।
ରଥସଙ୍ଘାଂସ୍ତଥା ନାଗାନ୍ହଯାଂଶ୍ଚ ହଯସାଦିନଃ । ପାଦାତାଂଶ୍ଚ ସୁସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଃ ଶତଶୋଽଥ ସହସ୍ରଶଃକ
ସେ ହାତୀ କ୍ରୋଧରେ ରଥ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ଘୋଡ଼ାରେ ଚଢ଼ିଥିବା ଯୋଧ୍ୟା, ପଦାତିମାନେ ଉପରେ ଶତ ଶତ, ହଜାର ହଜାର ଆକ୍ରମଣ କଲା।
ଅମୃଦ୍ଗାତ୍ସମରେ ନାଗଃ ସଂପ୍ରଧାଵଂସ୍ତତସ୍ତତଃ। ତେନ ସଂଲୋଡ୍ଯମାନଂ ତୁ ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ବଲଂ ମହତ୍
ଯୁଦ୍ଧରେ ହାତୀ କାହାକୁ ମାନିଲା ନାହିଁ, ଏଠା ଓ ସେଠା ଦୃତ ଚାଲିଲା; ଏହି ହାତୀ ଦ୍ୱାରା, ପାଣ୍ଡବଙ୍କର ବଡ଼ ସେନା ଚିଁଡ଼ି ଦେଉଥିଲା।
ସଂଚୁକୋଚ ମହାରାଜ ଚର୍ମେଵାଗ୍ନୌ ସମାହିତମ୍ । ଭଗ୍ନଂ ତୁ ସ୍ଵବଲଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭଗଦତ୍ତେନ ଧୀମତା
ରାଜା, ସେନା ଅଗ୍ନିରେ ପଡ଼ିଥିବା ଚର୍ମ ପରି ସଂକୁଚିତ ହେଲା; ଭଗଦତ୍ତଙ୍କ ଜ୍ଞାନୀ ହାତରେ ନିଜ ସେନା ଭାଙ୍ଗି ଯିବା ଦେଖି,
ଘଟୋତ୍କଚୋଽଥ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଭଗଦତ୍ତମୁପାଦ୍ରଵତ୍। ଵିକଟଃ ପରୁଷୋ ରାଜନ୍ଦୀପ୍ତାସ୍ଯୋ ଦୀପ୍ତଲୋଚନଃ
ଘଟୋତ୍କଚ କ୍ରୋଧରେ ଭରି, ଭଗଦତ୍ତଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ; ଭୟଙ୍କର ଓ କଠୋର ରୂପରେ, ରାଜା, ଦୀପ୍ତ ମୁଖ ଓ ଦୀପ୍ତ ଚକ୍ଷୁ ସହ,
ରୂପଂ ଵିଭୀଷଣଂ କୃତ୍ଵା ରୋଷେଣ ପ୍ରଜ୍ଵଲନ୍ନିଵ । ଜଗ୍ରାହ ଵିମଲଂ ଶୂଲଂ ଗିରୀଣାମପି ଦାରଣମ୍
ଭୟଙ୍କର ରୂପ ଧାରଣ କରି, କ୍ରୋଧରେ ଜ୍ୱଳିଥିବା ପରି; ସେ ନିର୍ମଳ ଶୂଳ ଧରିଲେ, ଯାହା ପାହାଡ଼କୁ ମଧ୍ୟ ଭେଦିପାରେ।
ନାଗଂ ଜିଘାଂସୁଃ ସହସା ଚିକ୍ଷେପ ଚ ମହାବଲଃ। ସ ଵିସ୍ଫୁଲିଙ୍ଗମାଲାଭିଃ ସମନ୍ତାତ୍ପରିଵେଷ୍ଟିତମ୍
ସରପକୁ ମାରିବାକୁ ଚାହିଁ, ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନରେ ତାକୁ ତୁରନ୍ତ ଝାଟି ଫିଙ୍ଗିଲେ; ଏହି ଶସ୍ତ୍ରଟି ଚାରିପାଖରେ ଅଗ୍ନି ଫୁଲା ମାଳାରେ ଘେରା ଥିଲା।
ତମାପତନ୍ତଂ ସହସା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରାଗ୍ଜ୍ଯୋତିଷୋ ନୃପଃ । ଚିକ୍ଷେପ ରୁଚିରଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣମର୍ଧଚନ୍ଦ୍ରଂ ସୁଦାରୁଣମ୍
ଏହି ଅସ୍ତ୍ରଟି ତୁରନ୍ତ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ପ୍ରାଗ୍ଜ୍ୟୋତିଷର ରାଜା ଏକ ସୁନ୍ଦର, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ଭୟଙ୍କର ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ର ଆକୃତିର ବାଣ ଝାଟି ଫିଙ୍ଗିଲେ।
ଚିଚ୍ଛେଦ ତନ୍ମହଚ୍ଛୂଲଂ ତେନ ବାଣେନ ଵେଗଵାନ୍ । ଉତ୍ପପାତ ଦ୍ଵିଧା ଚ୍ଛିନ୍ନଂ ଶୂଲଂ ହେମପରିଷ୍କୃତମ୍
ସେ ବେଗବାନ୍ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ବଡ଼ ଶୂଳକୁ କାଟିଦେଲେ; ସୁନାରେ ସଜା ଶୂଳ ଦୁଇ ଭାଗରେ ଭାଗି ଉଡିଗଲା।
ମହାଶନିର୍ଯଥା ଭ୍ରଷ୍ଟା ଶକ୍ରମୁକ୍ତା ନଭୋଗତା । ଶୂଲଂ ନିପତିତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦ୍ଵିଧା କୃତ୍ତଂ ଚ ପାର୍ଥିଵଃ
ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ତରଫରୁ ଆସିଥିବା ବଡ଼ ତଡ଼ିତ୍ର ପରି ଆକାଶରେ ଝଡିପଡୁଥିବା ଶୂଳକୁ ଦୁଇ ଭାଗରେ କାଟି ପଡିଯିବା ଦେଖିଲେ ରାଜା।
ରୁକ୍ମଦଣ୍ଡାଂ ମହାଶକ୍ତିଂ ଜଗ୍ରାହାଗ୍ନିଶିଖୋପମାନ୍ । ଚିକ୍ଷେପ ତାଂ ରାକ୍ଷସସ୍ଯ ତିଷ୍ଠିତିଷ୍ଠେତି ଚାବ୍ରଵୀତ୍
ସେ ସୁନା ଦଣ୍ଡର ଏକ ଅଗ୍ନିଶିଖା ପରି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ମହାଶକ୍ତି ନେଇ, ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ଝାଟି ଫିଙ୍ଗିଲେ ଓ ଚିତ୍କାର କଲେ, 'ଥିବ, ଥିବ!'
ତାମାପତନ୍ତୀଂ ସଂପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଵିଯତ୍ସ୍ଥାମଶନୀମିଵ । ଉତ୍ପତ୍ଯ ରାକ୍ଷସସ୍ତୂର୍ଣଂ ଜଗ୍ରାହ ଚ ନନାଦ ଚ
ଏହି ଅସ୍ତ୍ରଟି ଆକାଶରେ ତଡ଼ିତ୍ର ପରି ତୁରନ୍ତ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ରାକ୍ଷସ ଝଟି ଉଡିଗଲେ, ତାକୁ ଧରିଲେ ଓ ଗର୍ଜନ କଲେ।
ବଭଞ୍ଜ ଚୈନାଂ ତ୍ଵରିତୋ ଜାନୁନ୍ଯାରୋପ୍ଯ ଭାରତ। ପଶ୍ଯତଃ ପାର୍ଥିଵେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ତଦଦ୍ଭୁତମିଵାଭଵତ୍
ସେ ତାକୁ ଗୁଡିରେ ରଖି ତୁରନ୍ତ ଭଙ୍ଗ କଲେ, ଭାରତ, ରାଜା ଦେଖୁଥିବା ବେଳେ ଏହି କାମଟି ଅଦ୍ଭୁତ ଲାଗିଲା।
ତଦଵେକ୍ଷ୍ଯ କୃତଂ କର୍ମ ରାକ୍ଷସେନ ବଲୀଯସା। ଦିଵି ଦେଵାଃ ସଗନ୍ଧର୍ଵା ମୁନଯଶ୍ଚାପି ଵିସ୍ମିତାଃ
ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସ ଏହି କାମ କରିଥିବା ଦେଖି, ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ମୁନିମାନେ ଆକାଶରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ।