ମଦାନ୍ଧା ରୋଷସଂରବ୍ଧା ଵିଷାଣାଗ୍ରୈର୍ମହାହଵେ । ବିଭିଦୁର୍ଦନ୍ତମୁସଲୈଃ ସମାସାଦ୍ଯ ପରସ୍ପରମ୍
ମଦରେ ଅନ୍ଧ ଓ କ୍ରୋଧରେ ଭରିଥିବା ହାତୀମାନେ, ତାଙ୍କ ଦାନ୍ତ ଓ ମୋଟା ଗଦାରେ ଏକାଉଁ ଏକ ଆକ୍ରମଣ କରିଲେ।
ହଯାଶ୍ଚ ଚାମରାପୀଡାଃ ପ୍ରାସପାଣିଭିରାସ୍ଥିତାଃ । ଚୋଦିତାଃ ସାଦିଭିଃ କ୍ଷିପ୍ରଂ ନିଜଘ୍ରୁରିତରେତରମ୍
ଯକ ଚମର ଦ୍ୱାରା ସଜିତ ଘୋଡ଼ାମାନେ, ତୀରଧାରୀ ଯୋଧ୍ୟମାନେ ଚଢ଼ି, ତାଙ୍କ ଅଧିକାରୀଙ୍କ ଉତ୍ସାହରେ ଶୀଘ୍ର ଏକାଉଁ ଏକ ଆକ୍ରମଣ କରିଲେ।
ପାଦାତାଶ୍ଚ ପଦାତ୍ଯୋଘୈସ୍ତାଡିତାଃ ଶକ୍ତିତୋମରୈଃ। ନ୍ଯପତନ୍ତ ତଦା ଭୂମୌ ଶତଶୋଽଥ ସହସ୍ରଶଃ
ପଦାତିମାନେ, ଅନେକ ପଦାତିଙ୍କ ତୀର ଓ ତମରାରେ ଆଘାତ ପାଇ, ଶତ ଶତ ଏବଂ ହଜାର ହଜାର ଭାବରେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ରଥିନଶ୍ଚ ରଥାକଂଶ୍ଚିତ୍ରାନ୍କର୍ଣିନାଲୀକତୋମରୈଃ । ନିହତ୍ଯ ସମରେ ଵୀରାନ୍ସିଂହନାଦାନ୍ଵିନେଦିରେ
ରଥଯୋଧ୍ୟମାନେ ବିଭିନ୍ନ ତୀର, ତମରା ଓ ନାଳିକାରେ ଯୋଧ୍ୟମାନେ ମାରି, ସିଂହ ଭଳି ଗର୍ଜନ କରିଲେ।
ତସ୍ମିଂସ୍ତଥା ଵର୍ତମାନେ ସଂଗ୍ରାମେ ରୋମହର୍ଷଣେ । ଭଗତତ୍ତୋ ମହେଷ୍ଵାସୋ ଭୀମସେନମଥାଦ୍ରଵତ୍
ଏପରି ରୋମାଞ୍ଚକର ଯୁଦ୍ଧ ଚାଲିଥିବାବେଳେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁର୍ଧର ଭଗଦତ୍ତ ଭୀମସେନଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରିଲେ।
କୁଞ୍ଜରେଣ ପ୍ରଭିନ୍ନେନ ସପ୍ତଧା ସ୍ରଵତା ମଦମ୍। ପର୍ଵତେନ ଯଥା ତୋଯଂ ସ୍ରଵମାଣେନ ସର୍ଵଶଃ
ସପ୍ତ ସ୍ଥାନରୁ ମଦ ଝରୁଥିବା ଭାଗି ହାତୀରେ ଚଢ଼ି, ପାହାଡ଼ରୁ ପାଣି ଝରିବା ପରି ଭଗଦତ୍ତ ଆସିଲେ।
କିରଞ୍ଛରସହସ୍ରାଣି ସୁପ୍ରତୀକଶିରୋଗତଃ । ଐରାଵତସ୍ଥୋ ମଘଵାନ୍ଵାରିଧାରା ଇଵାନଘ
ସୁପ୍ରତୀକ ହାତୀର ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଭଗଦତ୍ତ ବସି, ଅନେକ ତୀର ବର୍ଷା କରିଲେ; ଏହା ଏଇରାବତ ଉପରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରବଳ ବର୍ଷା ପରି।
ସ ଭୀମଂ ଶରଧାରାଭିସ୍ତାଜଯାମାସ ପାର୍ଥିଵଃ । ପର୍ଵତଂ ଵାରିଧାରାଭିସ୍ତପାନ୍ତେ ଜଲଦୋ ଯଥା
ସେ ରାଜା ଭୀମଙ୍କୁ ତୀର ବର୍ଷାରେ ଆକ୍ରମଣ କରିଲେ, ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଶେଷରେ ବଦଳ ଯେପରି ପାହାଡ଼କୁ ବର୍ଷା କରେ।
ଭୀମସେନସ୍ତୁ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଃ ପାଦରକ୍ଷାନ୍ପରଃଶତାନ୍। ନିଜଘାନ ମହେଷ୍ଵାସଃ ସଂରବ୍ଧଃ ଶରଵୃଷ୍ଟିଭିଃ
ଭୀମସେନ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁର୍ଧର ଭଳି, ଅନେକ ପଦାତିମାନେ ତୀର ବର୍ଷାରେ ମାରିଦେଲେ।
ତାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନିହତାନ୍କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଭଗଦତ୍ତଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ । ଚୋଦଯାମାସ ନାଗେନ୍ଦ୍ରଂ ଭୀମସେନରଥଂ ପ୍ରତି
ସେମାନେ ମୃତ ଦେଖି, ପ୍ରତାପଶାଳୀ ଭଗଦତ୍ତ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ହାତୀକୁ ଭୀମସେନଙ୍କ ରଥ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରିବାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କଲେ।
ସ ନାଗଃ ପ୍ରେଷିତସ୍ତେନ ବାଣୋ ଜ୍ଯାଚୋଦିତୋ ଯଥା। ଅଭ୍ଯଧାଵତ ଵେଗେନ ଭୀମସେନପୁରୋଗମାଃ
ସେ ହାତୀ, ତୀର ଯେପରି ଧନୁର ତାଣିରୁ ଛାଡ଼ାଯାଏ, ଭଗଦତ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଚଲାଇ, ଭୀମସେନ ଓ ତାଙ୍କ ସାଥିମାନେ ଉପରେ ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଆକ୍ରମଣ କଲା।
ତମାପତନ୍ତଂ ସଂପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ମହାରଥାଃ। ଅଭ୍ଯଵର୍ତନ୍ତ ଵେଗେନ ଭୀମସେନପୁରୋଗମାଃ
ସେ ହାତୀକୁ ଆଗେ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ମହାରଥୀମାନେ, ଭୀମସେନଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ତୀବ୍ର ଗତିରେ ସେତିକୁ ସାମନା କରିଲେ।
କେକଯାଶ୍ଚାଭିମନ୍ଯୁଶ୍ଚ ଦ୍ରୌପଦେଯାଶ୍ଚ ସର୍ଵଶଃ। ଦଶାର୍ଣାଧିପତିଃ ଶୂରଃ କ୍ଷତ୍ରଦେଵଶ୍ଚ ମାରିଷ
କେକୟମାନେ, ଅଭିମନ୍ୟୁ, ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ସମସ୍ତ ପୁଅମାନେ, ଦଶାର୍ଣ୍ଣର ଶୂର ରାଜା ଓ କ୍ଷତ୍ରଦେବ, ମହାନ ଜନେ,
ଚେଦିପୋ ଧୃଷ୍ଟକେତୁଶ୍ଚ ସଂରବ୍ଧାଃ ସର୍ଵ ଏଵ ତେ। ଉତ୍ତମାସ୍ତ୍ରାଣି ଦିଵ୍ଯାନି ଦର୍ଶଯନ୍ତୋ ମହାବଲାଃ
ଚେଦିପ ଓ ଧୃଷ୍ଟକେତୁ—ସମସ୍ତେ କ୍ରୋଧ ଓ ଶକ୍ତିରେ ଭରି, ଉତ୍ତମ ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ରମାନେ ଦେଖାଇଲେ।
ତମେକଂ କୁଞ୍ଜରଂ କ୍ରୁଦ୍ଧାଃ ସମନ୍ତାତ୍ପର୍ଯଵାରଯନ୍ । ସ ଵିଦ୍ଧୋ ବହୁଭିର୍ବାଣୈର୍ଵ୍ଯରୋଚତ ମହାଦ୍ଵିପଃ
କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ସେ ଏକା ହାତୀକୁ ଚାରିପାଖରୁ ଘେରି ନେଲେ; ଅନେକ ଅଗ୍ନିବାଣରେ ଆঘାତ ପାଇ, ଏହି ବଡ଼ ହାତୀ ଦୀପ୍ତିମାନ ଲାଗିଲା।
ସଂଜାତରୁଧିରୋତ୍ପୀଡୋ ଧାତୁଚିତ୍ର ଇଵାଦ୍ରିରାଟ୍। ଦଶାର୍ଣାଧିପତିଶ୍ଚାଽପି ଗଜଂ ଭୂମିଧରୋପମମ୍
ରକ୍ତ ଝରିବାରୁ, ସେ ହାତୀ ଧାତୁରେ ଶୋଭିତ ପାହାଡ଼ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା; ଦଶାର୍ଣ୍ଣ ରାଜା ମଧ୍ୟ, ପାହାଡ଼ ସମାନ ହାତୀକୁ ସମ୍ମୁଖୀନ କରି ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ।
ସମାସ୍ଥିତୋଽଭିଦୁଦ୍ରାଵ ଭଗଦତ୍ତସ୍ଯ ଵାରଣମ୍। ତମାପତନ୍ତଂ ସମରେ ଜଗଂ ଜଗପତିଃ ସ ଚ
ନିଜ ହାତୀରେ ଚଢ଼ି, ସେ ଭଗଦତ୍ତଙ୍କର ହାତୀକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ; ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦୃତ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ, ହାତୀର ମହାପତି ତାଙ୍କୁ ଅଟକାଇଲେ।
ଦଧାର ସୁପ୍ରତୀକୋଽପି ଵେଲେଵ ମକରାଲଯମ୍ । ଵାରିତଂ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ନାଗେନ୍ଦ୍ରଂ ଦଶାର୍ଣସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ
ସୁପ୍ରତୀକ ମଧ୍ୟ ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ଅଟୁଟ ରହିଲେ, ତଟବନ୍ଧ ପରି ସମୁଦ୍ରକୁ ଅଟକାଇଥିବା; ଦଶାର୍ଣ୍ଣ ରାଜାଙ୍କ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହାତୀକୁ ଅଟକାଇ ଦେଖି,
ସାଧୁସାଧ୍ଵିତି ସୈନ୍ଯାନି ତ୍ଵଦୀଯାନ୍ଯଭ୍ଯପୂଜଯନ୍ । ତତଃ ପ୍ରାଗ୍ଜ୍ଯୋତିଷଃ କ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ତୋମରାନ୍ଵୈ ଚତୁର୍ଦଶ
ତୁମର ସେନା 'ଶାବାଶ! ଶାବାଶ!' ବୋଲି ସ୍ୱାଗତ କଲେ; ତାପରେ ପ୍ରାଗ୍ଜ୍ୟୋତିଷର ଭଗଦତ୍ତ, କ୍ରୋଧରେ ଭରି, ଚୌଦ ଟୋମାର ଫିଙ୍ଗିଲେ।
ପ୍ରାହିଣୋତ୍ତସ୍ଯ ନାଗସ୍ଯ ପ୍ରମୁଖେ ନୃପସତ୍ତମ। ତସ୍ଯ କୁମ୍ଭପରିତ୍ରାଣାଂ ଶାତକୁମ୍ଭପରିଷ୍କୃତମ୍
ସେ ଟୋମାରଗୁଡିକୁ ହାତୀର ମୁଖ୍ୟ ଅଂଶରେ ନିକେଶିଲେ, ରାଜାଙ୍କୁ; ହାତୀର କୁମ୍ଭ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଥିବା ସୁନା ଆମୋରକୁ ଭେଦି,
ଵିଦାର୍ଯ ପ୍ରାଵିଶନ୍କ୍ଷିପ୍ରଂ ଵଲ୍ମୀକମିଵ ପନ୍ନଗାଃ। ସ ଗାଢଵିଦ୍ଧୋ ଵ୍ଯଥିତୋ ନାଗୋ ଭରତସତ୍ତମ
ସେଗୁଡିକ ତୁରନ୍ତ ଭିତରକୁ ଲୁଚିଗଲା, ମଣ୍ଡା ମଧ୍ୟରେ ସାପ ପରି; ଭାରତର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଗଭୀର ଆଘାତରେ ହାତୀ ବେଶ୍ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଅନୁଭବ କରିଲା।
ଉପାଵୃତ୍ତମଦଃ କ୍ଷିପ୍ରମଭ୍ଯଵର୍ତତ ଵେଗିନଃ । ସ ପ୍ରଦୁଦ୍ରାଵ ଵେଗେନ ପ୍ରଣଦନ୍ଭୈରଵଂ ରଵମ୍
ହାତୀର ମଦ ତୁରନ୍ତ ଶାନ୍ତ ହେଲା, ବେଗରେ ପଛକୁ ଫେରିଗଲା; ଏହି ହାତୀ ଦୃତ ଗତିରେ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କରି ପଳାଇଗଲା।
ସଂମର୍ଦମାନଃ ସ୍ଵବଲଂ ଵାଯୁର୍ଵୃକ୍ଷାନିଵୌଜସା । ତସ୍ମିନ୍ପରାଜିତେ ନାଗେ ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ମହାରଥାଃ
ନିଜ ସେନାକୁ ହାତୀ ବାୟୁ ପରି ଶକ୍ତିରେ ଗଛକୁ ଭାଙ୍ଗି ଦେଉଥିବା ପରି ଚିଁଡ଼ି ଦେଲା; ହାତୀ ପରାଜିତ ହେବା ପରେ, ପାଣ୍ଡବଙ୍କର ମହାରଥୀମାନେ,
ସିଂହନାଦଂ ଵିନଦ୍ଯୋଚ୍ଚୈର୍ଯୁଦ୍ଧାଯୈଵାଵତସ୍ଥିରେ । ତତୋ ଭୀମଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ଭଗଦତ୍ତମୁପାଦ୍ରଵନ୍
ସିଂହ ପରି ଗର୍ଜନ କରି, ଉଚ୍ଚ ଭାବରେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ତିଆରି ହେଲେ; ତାପରେ ଭୀମକୁ ଆଗରେ ରଖି, ସେମାନେ ଭଗଦତ୍ତଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
କିରନ୍ତୋ ଵିଵିଧାନ୍ବାଣାଞ୍ଶସ୍ତ୍ରାଣି ଵିଵିଧାନି ଚ। ତେଷାମାପତତାଂ ରାଜନ୍ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧାନାମମର୍ଷିଣାମ୍
ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ବାଣ ଓ ଅସ୍ତ୍ର ଝଡ଼ାଇଲେ; ଏହି କ୍ରୋଧିତ ଓ ଅଦମ୍ୟ ଯୋଧ୍ୟାମାନେ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ, ରାଜା।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସ ନିନଦଂକ ଘୋରମମର୍ଷାଦ୍ଗତସାଧ୍ଵସଃ । ଭଗଦତ୍ତୋ ମହେଷ୍ଵାସଃ ସ୍ଵନାଗଂ ପ୍ରତ୍ଯଚୋଦଯତ୍
ସେମାନଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ ଶୁଣି, ଭଗଦତ୍ତ କ୍ରୋଧରେ ଭରି, ଭୟ ନ ପାଇ, ନିଜ ମହାହାତୀକୁ ଆଗେ ବଢ଼ାଇଲେ।
ଅଙ୍କୁଶାଙ୍ଗୁଷ୍ଠନୁଦିତଃ ସ ଗଜପ୍ରଵରୋ ଯୁଧି। ତସ୍ମିନ୍କ୍ଷଣେ ସମଭଵତ୍ସାଂଵର୍ତକ ଇଵାନଲଃ
ଅଙ୍କୁଶ ଓ ପାଦଠିଆରେ ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇ, ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହାତୀ ଯୁଦ୍ଧରେ ସମୟରେ ସଂହାର ଅଗ୍ନି ପରି ଭୟଙ୍କର ହେଲା।
ରଥସଙ୍ଘାଂସ୍ତଥା ନାଗାନ୍ହଯାଂଶ୍ଚ ହଯସାଦିନଃ । ପାଦାତାଂଶ୍ଚ ସୁସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଃ ଶତଶୋଽଥ ସହସ୍ରଶଃକ
ସେ ହାତୀ କ୍ରୋଧରେ ରଥ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ଘୋଡ଼ାରେ ଚଢ଼ିଥିବା ଯୋଧ୍ୟା, ପଦାତିମାନେ ଉପରେ ଶତ ଶତ, ହଜାର ହଜାର ଆକ୍ରମଣ କଲା।
ଅମୃଦ୍ଗାତ୍ସମରେ ନାଗଃ ସଂପ୍ରଧାଵଂସ୍ତତସ୍ତତଃ। ତେନ ସଂଲୋଡ୍ଯମାନଂ ତୁ ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ବଲଂ ମହତ୍
ଯୁଦ୍ଧରେ ହାତୀ କାହାକୁ ମାନିଲା ନାହିଁ, ଏଠା ଓ ସେଠା ଦୃତ ଚାଲିଲା; ଏହି ହାତୀ ଦ୍ୱାରା, ପାଣ୍ଡବଙ୍କର ବଡ଼ ସେନା ଚିଁଡ଼ି ଦେଉଥିଲା।
ସଂଚୁକୋଚ ମହାରାଜ ଚର୍ମେଵାଗ୍ନୌ ସମାହିତମ୍ । ଭଗ୍ନଂ ତୁ ସ୍ଵବଲଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭଗଦତ୍ତେନ ଧୀମତା
ରାଜା, ସେନା ଅଗ୍ନିରେ ପଡ଼ିଥିବା ଚର୍ମ ପରି ସଂକୁଚିତ ହେଲା; ଭଗଦତ୍ତଙ୍କ ଜ୍ଞାନୀ ହାତରେ ନିଜ ସେନା ଭାଙ୍ଗି ଯିବା ଦେଖି,