ସୋଽଶ୍ଵମେଧସହସ୍ରେଣ ରାଜସୂଯଶତେନ ଚ। ତୋଷଯାମାସ ଦେଵେଶଂ ସ୍ଵର୍ଗଂ ଲେଭେ ତତଃ ପ୍ରଭୁଃ
ସେ ରାଜା ହଜାରଟି ଅଶ୍ୱମେଧ ଓ ଶତ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ କରି ଦେବତାମାନଙ୍କ ମୁଖ୍ୟକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଥିଲେ, ଏହିପରି ଉପଲକ୍ଷେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରିଥିଲେ।
ତତଃ କଦାଚିଦ୍ବ୍ରହ୍ମାଣମୁପାସାଂଚକ୍ରିରେ ସୁରାଃ। ତତ୍ର ରାଜର୍ଷଯୋ ହ୍ଯାସନ୍ସ ଚ ରାଜା ମହାଭିଷକ୍
ତାପରେ ଏକଥର ଦେବତାମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଥିଲେ। ସେଠାରେ ରାଜା ଓ ଋଷିମାନେ ଥିଲେ, ଏବଂ ମହାଭିଷ ରାଜା ମଧ୍ୟ ସେଠି ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।
ଅଥ ଗଙ୍ଗା ସରିଚ୍ଛ୍ରେଷ୍ଠା ସମୁପାଯାତ୍ପିତାମହମ୍। ତସ୍ଯା ଵାସଃ ସମୁଦ୍ଧୂତଂ ମାରୁତେନ ଶଶିପ୍ରଭମ୍
ସେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ନଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ଗଙ୍ଗା, ପିତାମହଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ। ତାଙ୍କର ବସ୍ତ୍ର ବାୟୁରେ ଉଡି ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ତତୋଽଭଵନ୍ସୁରଗଣାଃ ସହସାଽଵାଙ୍ମୁଖାସ୍ତଦା। ମହାଭିଷକ୍ତୁ ରାଜର୍ଷିରଶଙ୍କୋ ଦୃଷ୍ଟଵାନ୍ନଦୀମ୍
ସେ ସମୟରେ ଦେବମାନେ ମୁହଁ ଘୁଞ୍ଚାଇଲେ, କିନ୍ତୁ ମହାଭିଷ ରାଜା ନିର୍ଭୟ ଭାବେ ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ ଦେଖୁଥିଲେ।
ସୋପଧ୍ଯାତୋ ଭଗଵତା ବ୍ରହ୍ମଣା ତୁ ମହାଭିଷକ୍। ଉକ୍ତଶ୍ଚ ଜାତୋ ମର୍ତ୍ଯେଷୁ ପୁନର୍ଲୋକାନଵାପ୍ସ୍ଯସି
ଏହା ଦେଖି, ଭଗବାନ ବ୍ରହ୍ମା ମହାଭିଷ ଉପରେ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ଏବଂ କହିଲେ, 'ତୁମେ ପୁଣି ମଣିଷ ମଧ୍ୟରେ ଜନ୍ମ ନେବା; ତାପରେ ମାତ୍ର ତୁମେ ଆଗକୁ ଲୋକ ପାଇବ।'
ଯଯା ହୃତମନାଶ୍ଚାସି ଗଙ୍ଗଯା ତ୍ଵଂ ହି ଦୁର୍ମତେ। ସା ତେ ଵୈ ମାନୁଷେ ଲୋକେ ଵିପ୍ରିଯାଣ୍ଯାଚରିଷ୍ଯତି
'ଯେଉଁ ଗଙ୍ଗା ତୁମର ମନକୁ ଆକର୍ଷିତ କରିଥିଲେ, ହେ ମୂଢ଼, ସେ ଲୋକରେ ତୁମକୁ ଦୁଃଖ ଦେବେ।'
ଯଦା ତେ ଭଵିତା ମନ୍ଯୁସ୍ତଦା ଶାପାଦ୍ଵିମୋକ୍ଷ୍ଯତେ
'ଯେତେବେଳେ ତୁମର ରୋଷ ଜନ୍ମ ନେବ, ସେତେବେଳେ ଏହି ଶାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବ।'
ପ୍ରତୀପଂ ରୋଚଯାମାସ ପିତରଂ ଭୂରିତେଜସମ୍। ସା ମହାଭିଷଜଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନଦୀ ଦୈର୍ଯାଚ୍ଚ୍ଯୁତଂ ନୃପମ୍
ଅତି ତେଜସ୍ବୀ ପ୍ରତୀପଙ୍କୁ ଗଙ୍ଗା ଚୟନ କଲେ, ଯେଉଁ ମହାଭିଷ ରାଜାଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ତା ହରାଇଥିବା ଦେଖିଥିଲେ।
ତମେଵ ମନସା ଧ୍ଯାଯନ୍ତ୍ଯୁପାଵୃତ୍ତା ସରିଦ୍ଵରା। ସା ତୁ ଵିଧ୍ଵସ୍ତଵପୁଷଃ କଶ୍ମଲାଭିହତାନ୍ନୃପ
ମନରେ ପ୍ରତୀପଙ୍କୁ ଭାବି ନଦୀମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ; କିନ୍ତୁ ଦୁଃଖରେ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ଦେହରେ ସେ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ଦଦର୍ଶ ପଥି ଗଚ୍ଛନ୍ତୀ ଵସୂନ୍ଦେଵାନ୍ଦିଵୌକସଃ। ତଥାରୂପାଂଶ୍ଚ ତାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରପଚ୍ଛ ସରିତାଂ ଵରା
ପଥରେ ଯିବା ସମୟରେ ସେ ଗଙ୍ଗା, ଦେବତାମାନେ ଥିବା ବସୁମାନେ ଏମିତି ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖିଲେ; ସେମାନେ ଏଭଳି ଦେଖି, ଗଙ୍ଗା ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।
କିମିଦଂ ନଷ୍ଟରୂପାଃ ସ୍ଥ କଚ୍ଚିତ୍କ୍ଷେମଂ ଦିଵୌକସାମ୍। ତାମୂଚୁର୍ଵସଵୋ ଦେଵାଃ ଶପ୍ତାଃ ସ୍ମୋ ଵୈ ମହାନଦି
'ତୁମେ କାହିଁକି ଏମିତି ଦୁଃଖିତ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛ? ଦେବମାନେ ସବୁ ଠିକ୍ ଅଛି କି?' ବସୁମାନେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, 'ହେ ମହାନଦୀ, ଆମେ ଶାପିତ ହୋଇଛୁ।'
ଅଲ୍ପେଽପରାଧେ ସଂରମ୍ଭାଦ୍ଵସିଷ୍ଠେନ ମହାତ୍ମନା। ଵିମୂଢା ହି ଵଯଂ ସର୍ଵେ ପ୍ରଚ୍ଛନ୍ନମୃଷିସତ୍ତମମ୍
'ସାନା ଅପରାଧ ପାଇଁ, ମହାନ ମନ୍ତ୍ରୀ ବଶିଷ୍ଠ ରୋଷରେ ଆମକୁ ଶାପ ଦେଇଛନ୍ତି; ଆମେ ମୂଢ଼ତାରେ ମହାନ ଋଷିଙ୍କୁ ଲୁଚାଇଥିଲୁ।'
ସନ୍ଧ୍ଯାଂ ଵସିଷ୍ଠମାସୀନଂ ତମତ୍ଯଭିସୃତାଃ ପୁରା। ତେନ କୋପାଦ୍ଵଯଂ ଶପ୍ତା ଯୋନୌ ସଂଭଵତେତି ହ
'ଏକଥା ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପୂର୍ବେ, ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ବଶିଷ୍ଠ ଉପରେ ଆମେ ଯାଇଥିଲୁ; ସେ ରୋଷରେ କହିଥିଲେ, "ତୁମେ ମଣିଷ ଗର୍ଭରେ ଜନ୍ମ ନେବ।"'
ନ ତଚ୍ଛକ୍ଯଂ ନିଵର୍ତଯିତୁଂ ଯଦୁକ୍ତଂ ବ୍ରହ୍ମଵାଦିନା। ତ୍ଵମସ୍ମାନ୍ମାନୁଷୀ ଭୂତ୍ଵା ସୂଷ୍ଵ ପୁତ୍ରାନ୍ଵସୂନ୍ଭୁଵି
'ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀଙ୍କ କଥା ପଛୁଆଯିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ; ତୁମେ ମଣିଷୀ ହୋଇ ଆମ ବସୁମାନେକୁ ପୁଅ ଭାବେ ଜନ୍ମ ଦିଅ।'
ନ ମାନୁଷୀଣାଂ ଜଠରଂ ପ୍ରଵିଶେମ ଵଯଂ ଶୁଭେ। ଇତ୍ଯୁକ୍ତା ତୈଶ୍ଚ ଵସୁଭିସ୍ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵାଽବ୍ରଵୀଦିଦମ୍
ହେ ଶୁଭେ, ଆମେ ମାନବୀ ଜଣନୀଙ୍କ ଗର୍ଭକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ବସୁମାନେ ଏହିପରି କହିଲେ, ସେତେବେଳେ ସେ କହିଲେ, 'ଠିକ୍ ଅଛି', ଏବଂ ପୁନି ଏହି କଥା କହିଲେ।
ପ୍ରତୀପସ୍ଯ ସୁତୋ ରାଜା ଶାନ୍ତନୁର୍ଲୋକଵିଶ୍ରୁତଃ। ଭଵିତା ମାନୁଷେ ଲୋକେ ସ ନଃ କର୍ତା ଭଵିଷ୍ଯତି
ପ୍ରତୀପଙ୍କ ପୁଅ ଶାନ୍ତନୁ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସେ ମାନବ ଲୋକରେ ଜନ୍ମ ନେବେ; ସେ ଆମ ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟକର୍ତ୍ତା ହେବେ।
ମମାପ୍ଯେଵଂ ମତଂ ଦେଵା ଯଥା ମାଂ ଵଦଥାନଘାଃ। ପ୍ରିଯଂ ତସ୍ଯ କରିଷ୍ଯାମି ଯୁଷ୍ମାକଂ ଚେତଦୀପ୍ସିତମ୍
ହେ ପାପହୀନମାନେ, ତୁମେ ଯେପରି କହିଛ, ମୋର ମତ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି। ତୁମେ ଯଦି ଏହା ଚାହଁ, ତେବେ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବି।
ଜାତାନ୍କୁମାରାନ୍ସ୍ଵାନପ୍ସୁ ପ୍ରକ୍ଷେପ୍ତୁଂ ଵୈ ତ୍ଵମର୍ହସି। ଯଥା ନଚିରକାଲଂ ନୋ ନିଷ୍କୃତିଃ ସ୍ଯାତ୍ତ୍ରିଲୋକଗେ
ପୁଅମାନେ ଜନ୍ମନେବା ପରେ, ତୁମେ ସେମାନେକୁ ଜଳରେ ପକେଇଦେବା ଉଚିତ୍, ଯେପରି ଆମର ମୁକ୍ତି ଏହି ତିନି ଲୋକରେ ବିଳମ୍ବିତ ନ ହେଉ।
ଜିଘୃକ୍ଷଵୋ ଵଯଂ ସର୍ଵେ ସୁରଭିଂ ମନ୍ଦବୁଦ୍ଧଯଃ। ଶପ୍ତା ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିଣା ତେନ ତାଂସ୍ତ୍ଵଂ ମୋଚଯ ଚାଶୁ ନଃ
ଆମେ ସମସ୍ତେ ଅବିବେକୀ ହୋଇ ସୁରଭୀଙ୍କୁ ଧରିବାକୁ ଚାହିଲୁ, ଏହିପାଇଁ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିଙ୍କ ଶାପ ପାଇଲୁ; ତେଣୁ ଦୟାକରି ଆମକୁ ଶୀଘ୍ର ଏହି ଶାପରୁ ମୁକ୍ତ କର।
ଏଵମେତତ୍କରିଷ୍ଯାମି ପୁତ୍ରସ୍ତସ୍ଯ ଵିଧୀଯତାମ୍। ନାସ୍ଯ ମୋଘଃ ସଙ୍ଗମଃ ସ୍ଯାତ୍ପୁତ୍ରହେତୋର୍ମଯା ସହ
ମୁଁ ଏହିପରି କରିବି। ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ପୁଅ ହେଉ, ଯେପରି ତାଙ୍କର ସହ ମୋର ଏକତା ପୁଅ ପାଇଁ ଅର୍ଥହୀନ ନ ହେଉ।
ତୁରୀଯାର୍ଧଂ ପ୍ରଦାସ୍ଯାମୋ ଵୀର୍ଯସ୍ଯୈକୈକଶୋ ଵଯମ୍। ତେନ ଵୀର୍ଯେଣ ପୁତ୍ରସ୍ତେ ଭଵିତା ତସ୍ଯ ଚେପ୍ସିତଃ
ଆମେ ପ୍ରତ୍ୟେକେ ଆମର ଶକ୍ତିର ଚତୁର୍ଥାଂଶ ଦେବୁ। ସେଇ ଶକ୍ତିରେ ତୁମର ପୁଅ ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାଅନୁସାରେ ଜନ୍ମ ନେବ।
ନ ସଂପତ୍ସ୍ଯତି ମର୍ତ୍ଯେଷୁ ପୁନସ୍ତସ୍ଯ ତୁ ସନ୍ତତିଃ। ତସ୍ମାଦପୁତ୍ରଃ ପୁତ୍ରସ୍ତେ ଭଵିଷ୍ଯତି ସ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ତାଙ୍କର ଆଉ କୌଣସି ସନ୍ତାନ ମାନବ ଲୋକରେ ହେବ ନାହିଁ। ତେଣୁ ତୁମର ପୁଅ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେବେ, କିନ୍ତୁ ସନ୍ତାନହୀନ ରହିବେ।
ତତଃ ପ୍ରତୀପୋ ରାଜାଽଽସୀତ୍ସର୍ଵଭୂତହିତଃ ସଦା। ନିଷସାଦ ସମା ବହ୍ଵୀର୍ଗଙ୍ଗାଦ୍ଵାରଗତୋ ଜପନ୍
ତାପରେ ପ୍ରତୀପ ନାମକ ରାଜା ସବୁ ସତ୍ତ୍ୱର ଭଲ ପାଇଁ ସଦା ଉତ୍ସୁକ ଥିଲେ। ସେ ବହୁ ବର୍ଷ ଧରି ଗଙ୍ଗା ତଟରେ ବସି ଜପ କରୁଥିଲେ।
ତସ୍ଯ ରୂପଗୁଣୋପେତା ଗଙ୍ଗା ସ୍ତ୍ରୀରୂପଧାରିଣୀ। ଉତ୍ତୀର୍ଯ ସଲିଲାତ୍ତସ୍ମାଲ୍ଲୋଭନୀଯତମାକୃତିଃ
ତାଙ୍କ ପାଖରେ ରୂପ ଓ ଗୁଣରେ ଶୋଭିତା ଗଙ୍ଗା ଜଳରୁ ବାହାରି ନାରୀ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ସବୁଠାରୁ ଆକର୍ଷକ ଆକୃତି ନେଇ ଆସିଲେ।
ଅଧୀଯାନସ୍ଯ ରାଜର୍ଷେର୍ଦିଵ୍ଯରୂପା ମନସ୍ଵିନୀ। ଦକ୍ଷିଣଂ ଶାଲସଙ୍କାଶମୂରୁଂ ଭେଜେ ଶୁଭାନନା
ରାଜା ଅଧ୍ୟୟନ କରୁଥିବାବେଳେ, ଦିବ୍ୟ ରୂପା ଓ ଧୀରା ଏହି କନ୍ୟା ଶୁଭ ମୁହଁରେ, ସାଲ ଗଛ ପରି ଦକ୍ଷିଣ ଉରୁପରେ ବସିଲେ।
ପ୍ରତୀପସ୍ତୁ ମହୀପାଲସ୍ତାମୁଵାଚ ଯଶସ୍ଵିନୀମ୍। `ଵାକ୍ଯଂ ଵାକ୍ଯଵିଦାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଧର୍ମନିଶ୍ଚଯତତ୍ତ୍ଵଵିତ୍।' କରୋମି କିଂ ତେ କଲ୍ଯାଣି ପ୍ରିଯଂ ଯତ୍ତେଽଭିକାଙ୍କ୍ଷିତମ୍
ପ୍ରତୀପ ରାଜା, ଯିଏ କଥା କହିବାରେ ପ୍ରବୀଣ ଓ ଧର୍ମର ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିଥିଲେ, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ନାରୀଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ— 'ହେ କଲ୍ୟାଣି, ତୁମେ ଯାହା ଆଶା କର, ମୁଁ କଣ କରିପାରିବି?'
ତ୍ଵାମହଂ କାମଯେ ରାଜନ୍ଭଜମାନାଂ ଭଜସ୍ଵ ମାମ୍। ତ୍ଯାଗଃ କାମଵତୀନାଂ ହି ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ସଦ୍ଭିର୍ଵିଗର୍ହିତଃ
'ହେ ରାଜା, ମୁଁ ତୁମକୁ ଭଲପାଏ, ମୋତେ ଗ୍ରହଣ କର। କାମନାବତୀ ନାରୀମାନେ ଯେଉଁଠି ଭଲପାଏ, ସେଉଁଠି ତ୍ୟାଗ କରିବା ସଦ୍ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ଦ୍ୱାରା ନିନ୍ଦିତ।'
ନାହଂ ପରସ୍ତ୍ରିଯଂ କାମାଦ୍ଗଚ୍ଛେଦଂ ଵରଵର୍ଣିନି। ନ ଚାସଵର୍ଣାଂ କଲ୍ଯାଣି ଧର୍ମ୍ଯମେତଦ୍ଧି ମେ ଵ୍ରତମ୍
'ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ମୁଁ କେବେ ଅନ୍ୟର ଜନାନୀଙ୍କୁ କାମନାରେ ନଯାଏ, ନାହିଁ ଅନ୍ୟ ଜାତିର ନାରୀଙ୍କୁ; ଏହା ମୋର ଧର୍ମ ଓ ବ୍ରତ।'
ଯଃ ସ୍ଵଦାରାନ୍ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ପାରକ୍ଯାଂ ସେଵତେ ସ୍ତ୍ରିଯମ୍। ନିରଯାନ୍ନୈଵ ମୁଚ୍ଯତେ ଯାଵଦାଭୂତସଂପ୍ଲଵମ୍
'ଯିଏ ନିଜ ଜାନିକୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ ଜନାନୀ ସହ ମିଶେ, ସେ ପୃଥିବୀ ନାଶ ହେଉଅଯ୍ଯନ୍ତ ସ୍ୱର୍ଗ ପାଇଁ ମୁକ୍ତି ନାହିଁ।'
ନାଶ୍ରେଯସ୍ଯସ୍ମି ନାଗମ୍ଯା ନ ଵକ୍ତଵ୍ଯା ଚ କର୍ହିଚିତ୍। ଭଜନ୍ତୀଂ ଭଜ ମାଂ ରାଜନ୍ଦିଵ୍ଯାଂ କନ୍ଯାଂ ଵରସ୍ତ୍ରିଯମ୍
'ମୁଁ ଉତ୍ତମ ନୁହେଁ, ମୋତେ ଏଭଳି ଚାହିଁବା, ନାହିଁ କେବେ ଏଭଳି କଥା କହିବା ଉଚିତ୍। ହେ ରାଜା, ମୁଁ ଦିବ୍ୟ କନ୍ୟା, ଉତ୍ତମ ନାରୀ ଭାବେ ତୁମକୁ ଚାହୁଁଛି, ମୋତେ ଗ୍ରହଣ କର।'